# بسن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B3%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بسن

: ( بَسَنٌ ، محرَّكةً : اتباعٌ لحَسَنٍ ) ، هكذا ذَكَرَه الجوْهرِيُّ ، رحِمَه اللَّهُ تعالى .
قالَ شيْخُنا : وذَهَبَ أَبو عليَ القالِي إلى أنَّ أَصْلَه بس مَصْدر بَسَّ السَّويقَ لَتَّهُ بسمنٍ أَو زَيْتٍ ليكْملَ طِيبُه فهو بمعْنَى بسوس فحُذِفَتْ إحدى السِّينَيْن وزِيدَتْ النونُ بمعْنَى حَسَن بَسَن كامل .
( وأَبْسَنَ الرَّجُلُ : حَسُنَتْ سَجِيَّتُهُ ) ، كذا في النُّسخِ ، والصَّوابُ سَحْنَتُه كما هو نَصُّ ابنِ الأَعْرابيِّ .
( والباسِنَةُ : سِكَّةُ الحَرَّاثِ ) ، وبه فَسَّرَ ابنُ الأَثيرِ حدِيثَ ابنِ عبَّاسٍ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنهما : ( نَزَلَ آدَمُ ، عليه السّلام ،

من الجنَّةِ بالباسِنَةِ ) .
( و ) قالَ الهَرَوِيُّ : الباسِنَةُ اسمُ ( آلاتِ الصُّنَّاعِ ) ، وبه فَسَّر الحدِيثَ أَيْضاً ، قالَ : وليسَ بعَربيَ مَحْضٍ .
( و ) الباسِنَةُ : ( جُوالِقٌ غَلِيظٌ ) يُتَّخَذُ ( مِن مُشاقَةِ الكتَّانِ ) أَغْلَظُ ما يكونُ ، ومنهم مَنْ يَهْمِزها .
وقالَ الفرَّاءُ : هو كِساءٌ مَخيطٌ يُجْعلُ فيه طَعامٌ ، ( ج بآسِنٌ ) .
( وقالَ ابنُ بَرِّي : البَواسِنُ جَمْعُ باسِنَةٍ سِلالُ الفُقَّاع ، حكَاه ابنُ دَرَسْتَوَيْه عن ابنِ شُمَيْل .
( وباسِيانُ : د بخوزِسْتانَ ) .
( وقالَ المَالِينيّ : بالأهْواز ومنها الحُسَيْنُ بنُ الحَسَنِ الباسِيانيُّ .
( وبَيْسانُ : ة بالشَّامِ ، وتَقَدَّمَ ) في حَرْف السِّين ، وكأَنَّه قلَّدَ الجوْهرِيّ في ذِكْره إيَّاها مَرَّتَيْن .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
باسانُ : قَرْيَةٌ بهراةَ ، ومنها : الإمامُ أَبو مَنْصورٍ الأَزْهرِيُّ صاحِبُ التَّهْذِيبِ في اللُّغَةِ .
وبُسَيْنَةُ ، كجُهَيْنَةَ : جَدُّ أَبي بكْرٍ محمدِ بنِ عبدِ الباقِي بنِ بُسَيْنةَ عن أَبي مَنْصورٍ الخيًّاطِ ، وعنه أَبو المَحاسِنِ القرشيُّ .
وباسيبان : محلَّةٌ ببَلَخ .
وبَسَّانُ ، كشَدَّادٍ : قرْيةٌ بهراةَ منها أَبو نَصْر مَنْصورُ بنُ محمدٍ السَّاجيُّ رَوَى له المَالِينيّ .
وبِسْيَوْنُ ، كجِرْدَحْلٍ : قريةٌ بمِصْرَ مِن أَعْمالِ الغربيةِ .
وبُسْنَى ، كحُسْنَى أَو هو بالصادِ : مَدينَةٌ عَظيمةٌ بالرُّومِ ، وقد تُكْتَبُ بوسنى بزِيادَةِ الواوِ .
وباسينُ العُلْيا والسُّفْلى : كُورَتانِ

قَصَبتُهما أَرْزن الرُّوم .
وبسيونَةُ : قَرْيةٌ مِن أَعْمالِ البُحيرَةِ .

### Türkçe

: ( **بَسَنٌ** , harekeli olarak: **حَسَنٍ**’e tâbi kılmadır ), işte böylece onu Cevherî, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, zikretmiştir.
Şeyhimiz dedi: Ebû Ali el-Kâlî, aslının **بس** olduğuna gitmiştir; **بَسَّ السَّويقَ**’in masdarıdır: onu içyağıyla yahut yağ ile yoğurdu ki onun hoşluğu tamamlansın; o hâlde **بسوس** mânâsınadır; böylece iki **السِّينَيْن**’den biri hazfedildi ve **حَسَن بَسَن كامل** mânâsıyla **النون** ziyade edildi.

( **وأَبْسَنَ الرَّجُلُ** : onun huyu güzelleşti ), nüshalarda böyledir; doğrusu **سَحْنَتُه**’dur, İbnü’l-A‘râbî’nin nassı olduğu üzere.

( **والباسِنَةُ** : çiftçinin sabanı ), bununla İbnü’l-Esîr, İbn Abbâs’ın, Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun, hadisini tefsir etti: ( Âdem, عليه السّلام, indi

cennetten **بالباسِنَةِ** ile ).

( Ve ) Herevî dedi: **الباسِنَةُ**, ( zanaatkârların âletleri )nin adıdır; bununla hadisi de tefsir etti; dedi ki: saf Arapça değildir.

( Ve ) **الباسِنَةُ**: ( kalın bir çuval )dır; ( ketenin kaba lifinden ) yapılır; olabildiğince kalın olanı; onlardan onu hemzeleyen de vardır.
Ferrâ dedi: o, içine yiyecek konulan dikilmiş bir örtüdür; ( çoğulu **بآسِنٌ** ).

( Ve İbn Berrî dedi: **البَواسِنُ**, **باسِنَةٍ**’nin cem‘idir; **سِلالُ الفُقَّاع**; bunu İbn Düreستüveyh, İbn Şümeyl’den hikâye etti.

( Ve **باسِيانُ** : Hûzistân’da bir beldedir ).

( Ve Mâlînî dedi: Ahvâz’dadır; ondan da el-Hüseyn b. el-Hasen el-Bâsiyânî vardır.

( Ve **بَيْسانُ** : Şam’da bir beldedir; ve geçti ) **السِّين** harfinde; sanki onu iki defa zikretmesinde Cevherî’yi taklit etmiştir.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**باسانُ** : Herat’ta bir köydür; ondan: dilde **التَّهْذِيبِ** sahibi imam Ebû Mansûr el-Ezherî.
**وبُسَيْنَةُ** , **جُهَيْنَةَ** gibi: Ebû Bekr Muhammed b. Abdülbâkî b. Buseyne’nin dedesidir; Ebû Mansûr el-Hayyât’tan; ondan da Ebû’l-Mehâsin el-Kureşî.
**وباسيبان** : Belh’te bir mahalledir.
**وبَسَّانُ** , **شَدَّادٍ** gibi: Herat’ta bir köydür; ondan Ebû Nasr Mansûr b. Muhammed es-Sâcî; Mâlînî ona rivayet etmiştir.
**وبِسْيَوْنُ** , **جِرْدَحْلٍ** gibi: Mısır’da, Garbiyye amellerinden bir köydür.
**وبُسْنَى** , **حُسْنَى** gibi; yahut o **الصاد** iledir: Rûm’da büyük bir şehirdir; **الواو** ziyadesiyle **بوسنى** diye de yazılabilir.
**وباسينُ العُلْيا والسُّفْلى** : iki kûredir;

ikisinin kasabası **أَرْزن الرُّوم**’dur.
**وبسيونَةُ** : Buhayra amellerinden bir köydür.
