# بشر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B4%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بشر

البَشَرُ: الخَلْقُ يقع على الأُنثى والذكر والواحد والاثنين والجمع لا يثنى ولا يجمع؛ يقال: هي بَشَرٌ وهو بَشَرٌ وهما بَشَرٌ وهم بَشَرٌ. ابن سيده: البَشَرُ الإِنسان الواحد والجمع والمذكر والمؤنث في ذلك سواء، وقد يثنى. وفي التنزيل العزيز: أَنُؤُمِنُ لِبَشَرَيْنِ مِثْلِنا؟ والجمع أَبشارٌ. والبَشضرَةُ: أَعلى جلدة الرأْس والوجه والجسد من الإِنسان، وهي التي عليها الشعر، وقيل: هي التي تلي اللحم. وفي المثل: إِنما يُعاتَبُ الأَديمُ ذو البَشَرَةِ؛ قال أَبو حنيفة: معناه أَن يُعادَ إِلى الدِّباغ، يقول: إِنما يعاتَبُ مَن يُرْجَى ومَنْ له مُسْكَةُ عَقْلٍ، والجمع بَشَرٌ. ابن بزرج: والبَشَرُ جمع بَشَرَةٍ وهو ظاهر الجلد. الليث: البَشَرَةُ أَعلى جلدة الوجه والجسد من الإِنسان، ويُعْني به اللَّوْنُ والرِّقَّةُ، ومنه اشتقت مُباشَرَةُ الرجل المرأَةَ لِتَضامِّ أَبْشارِهِما. والبَشَرَةُ والبَشَرُ: ظاهر جلد الإِنسان؛ وفي الحديث: لَمْ أَبْعَثْ عُمَّالي لِيَضْرِبُوا أَبْشاركم؛ وأَما قوله:
تُدَرِّي فَوْقَ مَتْنَيْها قُرُوناً
على بَشَرٍ، وآنَسَهُ لَبابُ
قال ابن سيده: قد يكون جمع بشرة كشجرة وشجر وثمرة وثمر، وقد يجوز أَن يكون أَراد الهاء فحذفها كقول أَبي ذؤَيب:
أَلا لَيْتَ شِعْري، هَلْ تَنَظَّرَ خالِدٌ
عِنادي على الهِجْرانِ، أَم هُوَ يائِسُ؟
قال: وجمعه أَيضاً أَبْشارٌ، قال: وهو جمع الجمع. والبَشَرُ: بَشَرُ الأَديمِ. وبَشَرَ الأَديمِ يَبْشُرُه بَشْراً وأَبْشَرَهُ: قَشَرَ بَشَرَتَهُ التي ينبت عليها الشعر، وقيل: هو أَن يأْخذ باطنَه بِشَفْرَةٍ. ابن بزرج: من العرب من يقول بَشَرْتُ الأَديم أَبْشِرهُ، بكسر الشين، إِذا أَخذت بَشَرَتَهُ. والبُشارَةُ: ما بُشِرَ منه. وأَبْشَرَه؛ أَظهر بَشَرَتَهُ. وأَبْشَرْتُ الأََديمَ، فهو مُبْشَرٌ إِذا ظهرتْ بَشَرَتُه التي تلي اللحم، وآدَمْتُه إِذا أَظهرت أَدَمَتَهُ اليت ينبت عليها الشعر. الللحياني: البُشارَةُ ما قَشَرْتَ من بطن الأَديم، والتِّحْلئُ ما قَشرْتَ عن ظهره.
وفي حديث عبدالله: مَنْ أَحَبَّ القُرْآنَ فَليَبْشَرْ أَي فَلْيَفْرَحْ ولَيُسَرَّ؛ أَراد أَن محبة القرآن دليل على محض الإِيمان من بَشِرَ يَبْشَرُ، بالفتح، ومن رواه بالضم، فهو من بَشَرْتُ الأَديم أَبْشُرُه إِذا أَخذت باطنه بالشَّفْرَةِ، فيكون معناه فَلْيُضَمِّرْ نفسه للقرآن فإِن الاستكثار من الطعام ينسيه القرآن. وفي حديث عبدالله بن عمرو: أُمرنا أَن نَبْشُرَ الشَّوارِبَ بَشْراً أَي نَحُفّها حتى تَبِينَ بَشَرَتُها، وهي ظاهر الجلد، وتجمع على أَبْشارٍ. أَبو صفوان: يقال لظاهر جلدة الرأْس الذي ينبت فيه الشعر البَشَرَةُ والأَدَمَةُ والشَّواةُ. الأَصمعي: رجل مُؤُدَمٌ مُبْشَرٌ، وهو الذي قد جَمَعَ لِيناً وشِدَّةً مع المعرفة بالأُمور، قال: وأَصله من أَدَمَةِ الجلد وبَشَرَتِهِ، فالبَشَرَةُ ظاهره، وهو منبت الشعر، والأَدَمَةُ باطنه، وهو الذي يلي اللحم؛ قال والذي يراد منه أَنه قد جَمع بَيْنَ لِينِ الأَدَمَةِ وخُشونة البَشَرَةِ وجرّب الأُمور. وفي الصحاح: فلانٌ مُؤْدَمٌ مَبْشَرٌ إِذا كان كاملاً من الرجال، وامرأَة مُؤْدَمَةٌ مُبْشَرَةٌ: تامَّةٌ في كُلّ وَجْهٍ. وفي حديث بحنة: ابنتك المُؤْدَمَةُ المُبْشَرَة؛ يصف حسن بَشَرَتها وشِدَّتَها. وبَشْرُ الجرادِ الأَرْضَ: أَكْلُه ما عليها. وبَشَرَ الجرادُ الأَرضَ يَبْشُرُها بَشراً: قَشَرَها وأَكل ما عليها كأَن ظاهر الأَرض بَشَرَتُها.وما أَحْسَنَ بَشَرَتَه أَي سَحْناءَه وهَيْئَتَه. وأَبْشَرَتِ الأَرْضُ إِذا أَخرجت نباتها. وأَبْشَرَتِ الأَرضُ إِبْشاراً: بُذِرتْ فَظَهَر نَباتُها حَسَناً، فيقال عند ذلك: ما أَحْسَنَ بَشَرَتَها؛ وقال أَبو زياد الأَحمر: أَمْشَرَتِ الأَرضُ وما أَحْسَنَ مَشَرَتَها. وبَشَرَةُ الأَرضِ: ما ظهر من نباتها. والبَشَرَةُ: البَقْلُ والعُشْبُ وكُلُّه مِنَ البَشَرَةِ.
وباشَرَ الرجلُ امرأَتَهُ مُباشَرَةً وبِشاراً: كان معها في ثوب واحد فَوَلَيِتْ بَشَرَتُهُ بَشَرَتَها. وقوله تعالى: ولا تُباشِرُ وهُنَّ وأَنتم عاكفون في المساجد؛ معنى المباشرة الجماع، وكان الرجل يخرج من المسجد، وهو معتكف، فيجامع ثم يعود إِلى المسجد. ومُباشرةُ المرأَةِ: مُلامَسَتُها. والحِجْرُ المُباشِرُ: التي تَهُمُّ بالفَحْلِ. والبَشْرُ أَيضاً: المُباشَرَةُ؛ قال الأَفوه:
لَمَّا رَأَتْ شَيْبي تَغَيَّر، وانْثَنى
مِنْ دونِ نَهْمَةِ بَشْرِها حينَ انثنى
أَي مباشرتي إِياها. وفي الحديث: أَنه كان يُقَبِّلُ ويُباشِرُ وهو صائم؛ أَراد بالمباشَرَةِ المُلامَسَةَ وأَصله من لَمْس بَشَرَةِ الرجل بَشَرَةَ المرأَة، وقد يرد بمعنى الوطء في الفرج وخارجاً منه. وباشَرَ الأَمْرَ: وَلِيَهُ بنفسه؛ وهو مَثَلٌ بذلك لأَنه لا بَشَرَةَ للأَمر إذ ليس بِعَيْنٍ. وفي حديث علي، كرّم الله تعالى وجهه: فَباشِرُوا رُوحَ اليقين، فاستعاره لروح اليقين لأَنّ روح اليقين عَرَضٌ، وبيِّن أَنَّ العَرَضَ ليست له بَشَرَةٌ. ومُباشَرَةُ الأَمر: أَن تَحْضُرَهُ بنفسك وتَلِيَه بنفسك.
والبِشْرُ: الطَّلاقَةُ، وقد بَشَرَه بالأَمر يَبْشُرُه، بالضم، بَشْراً وبُشُوراً وبِشْراً، وبَشَرَهُ به بَشْراً؛ كله عن اللحياني. وبَشَّرَهُ وأَبْشَرَهُ فَبَشِرَ به، وبَشَرَ يَبْشُرُ بَشْراً وبُشُوراً. يقال: بَشَرْتُه فَأَبْشَرَ واسْتَبْشَر وتَبشَّرَ وبَشِرَ: فَرِحَ. وفي التنزيل العزيز: فاسْتْبِشرُوا بِبَيْعِكُمُ الذي بايَعْتُمْ به؛ وفيه أَيضاً: وأَبْشِروا بالجنة. واسْتَبْشَرَهَ كَبَشَّرَهُ؛ قال ساعدة بن جؤية: فَبَيْنَا تَنُوحُ اسْتَبْشَرُوها بِحِبِّها،
عَلى حِينِ أَن كُلَّ المَرامِ تَرومُ
قال ابن سيده: وقد يكون طلبوا منها البُشْرى على إِخبارهم إِياهم بمجيء ابنها. وقوله تعالى: يا بُشْرايَ هذا غُلامٌ؛ كقولك عَصايَ. وتقول في التثنية: يا بُشْرَبيَّ. والبِشارَةُ المُطْلَقَةُ لا تكون إِلاَّ بالخير، وإِنما تكون بالشر إِذا كانت مقيدة كقوله تعالى: فَبَشِّرْهُم بعذاب أَليم؛ قال ابن سيده: والتَّبْشِيرُ يكون بالخير والشر كقوله تعالى: فبشرهم بعذاب أَليم؛ وقد يكون هذا على قولهم: تحيتك الضَّرْبُ وعتابك السَّيْفُ، والاسم البُشْرى. وقوله تعالى: لهم البشرى في الحياة الدنيا وفي الآخرة؛ فيه ثلاثة أَقوال: أَحدها أَن بُشْراهم في الدنيا ما بُشِّرُوا به من الثواب، قال الله تعالى: ويُبَشِّرَ المؤمنين؛ وبُشْراهُمْ في الآخرة الجنة، وقيل بُشْراهم في الدنيا الرؤْيا الصالحة يَراها المؤْمن في منامه أَو تُرَى له، وقيل معناه بُشْراهم في الدنيا أَن الرجل منهم لا تخرج روحه من جسده حتى يرى موضعه من الجنة؛ قال الله تعالى: إِنَّ الذين قالوا رَبُّنا اللهُ ثم استقاموا تَتَنَزَّلُ عليهم الملائكةُ أَن لا تخافوا ولا تحزنوا وأَبْشِرُوا بالجنةِ التي كنتم توعدون. الجوهري: بَشَرْتُ الرجلَ أَبْشُرُه، بالضم، بَشْراً وبُشُوراً من البُشْرَى، وكذلك الإِبشارُ والتَّبْشِيرُ ثلاثُ لغات، والاسم البِشارَةُ والبُشارَةُ، بالكشر والضم. يقال: بَشَرْتُه بمولود فَأَبْشَرَ إِبْشاراً أَي سُرَّ. وتقول: أَبْشِرْ بخير، بقطع الأَلف. وبَشِرْتُ بكذا، بالكسر، أَبْشَرُ أَي اسْتَبْشَرْتُ به؛ قال عطية بن زيد جاهلي، وقال ابن بري هو لعبد القيس بن خفاف البُرْجُميّ: وإِذا رَأَيْتَ الباهِشِينَ إِلى العلى
غُبْراً أَكُفُّهُمُ بِقاعٍ مْمْحِلِ،
فَأَعِنْهُمُ وابْشَرْ بما بَشِرُوا بِهِ،
وإِذا هُمُ نَزَلُوا بَضَنْكٍ فانْزِلِ
ويروى: وايْسِرْ بما يَسِرُوا به. وأَتاني أَمْرٌ بَشِرْتُ به أَي سُرِرْتُ به. وبَشَرَني فلانٌ بوجه حَسَنٍ أَي لقيني. وهو حَسَنُ البِشْرِ، بالكسر، أَي طَلقُ الوجه. والبِشارَةُ: ما بُشِّرْتَ به. والبِشارة: تَباشُرُ القوم بأَمر، والتَّباشِيرُ: البُشْرَى. وتَبَاشَرَ القومُ أَي بَشَّرَ بعضُهم بعضاً. والبِشارة والبُشارة أَيضاً: ما يعطاه المبَشِّرُ بالأَمر. وفي حديث توبة كعب: فأَعطيته ثوبي بُشارَةً؛ البشارة، بالضم: ما يعطى البشير كالعُمَالَةِ للعامل، وبالكسر: الاسم لأَنها تُظْهِرُ طَلاقَةَ الإِنسان. والبشير: المبَشِّرُ الذي يُبَشِّرُ القوم بأَمر خير أَو شرٍ. وهم يتباشرون بذلك الأَمر أَي يُبَشرُ بضعهم بعضاً. والمبَشِّراتُ: الرياح التي تَهُبُّ بالسحاب وتُبَشِّرُ بالغيث. وفي التنزيل العزيز: ومن آياته أَن يرسل الرياحَ مُبَشِّرات؛ وفيه: وهو الذي يُرْسِلُ الرياحَ بُشْراً؛ وبُشُراً وبُشْرَى وبَشْراً، فَبُشُراً جَمعُ بَشُورٍ، وبُشْراً مخفف منه، وبُشْرَى بمعنى بِشارَةٍ، وبَشْراً مصدر بَشَرَهُ بَشْراً إِذا بَشَّرَهُ. وقوله عز وجل: إِن الله: يُبَشِّرُكِ؛ وقرئ: يَبْشُرُك؛ قال الفرّاء: كأَن المشدّد منه على بِشاراتِ البُشَرَاء، وكأَن المخفف من وجه الإِفْراحِ والسُّرُورِ، وهذا شيء كان المَشْيَخَةُ يقولونه. قال: وقال بعضهم أَبْشَرْتُ، قال: ولعلها لغة حجازية. وكان سفيان بن عيينة يذكرها فَلْيُبْشِرْ، وبَشَرْتُ لغة رواها الكسائي. يقال: بَشَرَني بوَجْهٍ حَسَنٍ يَبْشُرُني. وقال الزجاج: معنى يَبْشُرُك يَسُرُّك ويُفْرِحُك. وبَشَرْتُ الرجلَ أَبْشُرُه إِذا أَفرحته. وبَشِرَ يَبْشَرُ إِذا فرح. قال: ومعنى يَبْشُرُك ويُبَشِّرُك من البِشارة. قال: وأَصل هذا كله أَن بَشَرَةَ الإِنسان تنبسط عند السرور؛ ومن هذا قولهم: فلان يلقاني بِبِشْرٍ أَي بوجه مُنْبَسِطٍ. ابن الأَعرابي: يقال بَشَرْتُه وبَشَّرْتُه وأَبْشَرْتُه وبَشَرْتُ بكذا وكذا وبَشِرْت وأَبْشَرْتُ إِذا فَرِحْتَ بِه. ابن سيده: أَبْشَرَ الرجلُ فَرِحَ؛ قال الشاعر:
ثُمَّ أَبْشَرْتُ إِذْ رَأَيْتُ سَواماً،
وبُيُوتاً مَبْثُوثَةً وجِلالا
وبَشَّرَتِ الناقةُ باللِّقاحِ، وهو حين يعلم ذلك عند أَوَّل ما تَلْقَحُ. التهذيب. يقال أَبْشَرَتِ الناقَةُ إِذا لَقِحَتْ فكأَنها بَشَّرَتْ بالِّلقاحِ؛ قال وقول الطرماح يحقق ذلك:
عَنْسَلٌ تَلْوِي، إِذا أَبْشَرَتْ،
بِخَوافِي أَخْدَرِيٍّ سُخام
وتَباشِيرُ كُلّ شيء: أَوّله كتباشير الصَّبَاح والنَّوْرِ، لا واحد له؛ قال لبيد يصف صاحباً له عرّس في السفر فأَيقظه:
فَلَمَّا عَرَّسَ، حَتَّى هِجْتُهُ
بالتَّباشِيرِ مِنَ الصُّبْحِ الأُوَلْ
والتباشيرُ: طرائقُ ضَوْءِ الصُّبْحِ في الليل. قال الليث: يقال للطرائق التي تراها على وجه الأَرض من آثار الرياح إِذا هي خَوَّتْهُ: التباشيرُ. ويقال لآثار جنب الدابة من الدَّبَرِ: تَباشِيرُ؛ وأَنشد: نِضْوَةُ أَسْفارٍ، إِذا حُطَّ رَحْلُها،
رَأَيت بِدِفْأَيْها تَباشِيرَ تَبْرُقُ.
الجوهري: تَباشِيرُ الصُّبْحِ أَوائلُه، وكذلك أَوائل كل شيء، ولا يكون منه فِعلٌ. وفي حديث الحجاج: كيف كان المطرُ وتَبْشِيرُه أَي مَبْدَؤُه وأَوَّلُه وتَبِاشِيرُ: ليس له نظير إِلاَّ ثلاثة أَحرف: تَعاشِيبُ الأَرض، وتَعاجِيبُ الدَّهرِ، وتَفاطِيرُ النَّباتِ ما يَنْفَطر منه، وهو أَيضاً ما يخرج على وجه الغِلْمَان والفتيات؛ قال:
تَفاطِيرُ الجُنُونِ بِوَجْهِ سَلْمَى
قَدِيماً، لا تَقاطِيرُ الشَّبابِ.
ويروى نفاطير، بالنون. وتباشير النخل: في أَوَّل ما يُرْطِبُ. والبشارة، بالفتح: الجمال والحُسْنُ؛ قال الأَعشى في قصيدته التي أَوَّلها: بانَتْ لِتَحْزُنَنا عَفارَهْ،
يا جارَتا، ما أَنْتِ جارهْ .
قال منها:
وَرَأَتْ بِأَنَّ الشَّيْبَ جَا
نَبَه البَشاشةُ والبَشارَهْ
ورجلٌ بَشِيرُ الوجه إِذا كان جميله؛ وامرأَةٌ بَشِيرةُ الوجه، ورجلٌ بَشِيرٌ وامرأَة بَشِيرَةٌ، ووجهٌ بَشيرٌ: حسن؛ قال دكين بن رجاء: تَعْرِفُ، في أَوجُهِها البَشائِرِ،
آسانَ كُلِّ آفِقٍ مُشاجِرِ
والآسانُ: جمع أُسُنٍ، بضم الهمزة والسين، وقد قيل أَسن بفتحهما أَيضاً، وهو الشبه. والآفق: الفاضل. والمُشَاجِرُ: الذي يَرْعَى الشجر. ابن الأَعرابي: المَبْشُورَةُ الجارية الحسنة الخلق واللون، وما أَحْسَنَ بَشَرَتَها. والبَشِيرُ: الجميل، والمرأَة بَشِيرَة. والبَشِيرُ: الحَسَنُ الوجه. وأَبْشَرَ الأَمرُ وَجْهَهُ: حَسَّنَه ونَضَّرَه؛ وعليه وَجَّهَ أَبو عمرو قراءَةَ من قرأَ: ذلك الذي يَبْشُرُ اللهُ عِبادَه؛ قال: إِنما قرئت بالتخفيف لأَنه ليس فيه بكذا إِنما تقديره ذلك الذي يُنَضِّرُ اللهُ به وُجوهَهم. اللحياني: وناقة بَشِيرَةٌ أَي حَسَنَةٌ؛ وناقة بَشِيرَةٌ: ليست بمهزولة ولا سمينة؛ وحكي عن أَبي هلال قال: هي التي ليست بالكريمة ولا الخسيسة. وفي الحديث: ما مِنْ رَجُلٍ لَهُ إِبِلٌ وبَقَرٌ لا يُؤَدِّي حَقَّها إِلاَّ بُطِحَ لها يَوْمَ القيامة بِقَاع قَرْقَرٍ كأَكْثَرِ ما كانَتْ وأَبْشَرِه أَي أَحْسَنِه، من البِشر، وهو طلاقة الوجه وبشاشته، ويروى: وآشَره من النشاط
(* قوله «من النشاط» كذا بالأصل والأحسن من الأشر
وهو للنشاط). والبطر. ابن الأَعرابي: هم البُشَارُ والقُشَارُ والخُشَارُ لِسِقاطِ الناسِ.
والتُّبُشِّرُ والتُّبَشِّرُ: طائر يقال هو الصُّفارِيَّة، ولا نظير له إِلاَّ التُّنَوِّطُ، وهو طائر وهو مذكور في موضعه، وقولُهم: وقع في وادي تُهلِّكَ، ووادي تُضُلِّلَ، ووادي تُخُيِّبَ. والناقةُ البَشِيرَةُ: الصالحةُ التي على النِّصْفِ من شحمها، وقيل: هي التي بين ذلك ليست بالكريمة ولا بالخسيسة.
وبِشْرٌ وبِشْرَةُ: اسمان؛ أَنشد أَبو علي:
وبِشْرَةُ يَأْبَوْنا، كَأَنَّ خِبَاءَنَا
جَنَاحُ سُمَانَى في السَّماءِ تَطِيرُ
وكذلك بُشَيْرٌ وبَشِيرٌ وبَشَّار ومُبَشِّر. وبُشْرَى: اسم رجل لا ينصرف في معرفة ولا نكرة، للتأْنيث ولزوم حرف التأْنيث له، وإِن لم يكن صفة لأَن هذه الأَلف يبنى الاسم لها فصارت كأَنها من نفس الكلمة، وليست كالهاء التي تدخل في الاسم بعد التذكير.
والبِشْرُ: اسم ماء لبني تغلب. والبِشْرُ: اسم جبل، وقيل: جبل بالجزيرة؛ قال الشاعر:
فَلَنْ تَشْرَبي إِلاَّ بِرَنْقٍ، وَلَنْ تَرَيْ
سَواماً وحَيّاً في القُصَيْبَةِ فالبِشْرِ

### Türkçe

**البَشَرُ**: yaratılmış(lar); dişiye ve erkeğe, bire, ikiye ve çoğula vâki olur; tesniye edilmez ve cem‘ edilmez; denir ki: o (kadın) **بَشَرٌ**’dır, o (erkek) **بَشَرٌ**’dır, ikisi **بَشَرٌ**’dır, onlar **بَشَرٌ**’dır.

İbn Sîde: **البَشَرُ** tek insan ve cem‘, ve bu hususta müzekker ve müennes eşittir; ve bazen tesniye edilir. Aziz tenzilde: “Bizim gibi iki **بَشَر**’e mi iman ederiz?” Ve cem‘i **أَبشارٌ**’dır. Ve **البَشضرَةُ**: insanın baş derisinin, yüzün ve bedenin en üst derisi; o, üzerinde saç bulunan şeydir; ve denildi: o, ete bitişik olan şeydir. Meselde: “Ancak **البَشَرَةِ** sahibi olan **الأَديمُ** azarlanır”; Ebû Hanîfe dedi: manası, tabaklamaya geri döndürülmesidir; der ki: ancak kendisinden ümit edilen ve akıldan bir tutamağı olan azarlanır; ve cem‘i **بَشَرٌ**’dır. İbn Buzurc: ve **البَشَرُ** **بَشَرَةٍ**’nin cem‘idir; o, derinin dışıdır. Leys: **البَشَرَةُ** insanın yüz ve beden derisinin en üstüdür; bununla renk ve incelik kastedilir; buradan, ikisinin **أَبْشارِ**’ının birbirine bitişmesi sebebiyle erkeğin kadına **مُباشَرَةُ**’si türetilmiştir. Ve **البَشَرَةُ** ve **البَشَرُ**: insan derisinin dışı; hadiste: “İşçilerimi sizin **أَبْشار**’ınızı dövsünler diye göndermedim”; ama onun sözü:

تُدَرِّي فَوْقَ مَتْنَيْها قُرُوناً
على **بَشَرٍ**، وآنَسَهُ لَبابُ

İbn Sîde dedi: **بَشَر** **بشرة**’nin cem‘i olabilir; **شجرة** ve **شجر**, **ثمرة** ve **ثمر** gibi; ve **الهاء**’yı kastetmiş olup onu hazfetmiş olması da câizdir; Ebû Züeyb’in sözü gibi:

أَلا لَيْتَ شِعْري، هَلْ تَنَظَّرَ خالِدٌ
عِنادي على الهِجْرانِ، أَم هُوَ يائِسُ؟

Dedi: ve onun cem‘i ayrıca **أَبْشارٌ**’dır; dedi: ve o, cem‘in cem‘idir. Ve **البَشَرُ**: **الأَديمِ**’in **بَشَرُ**’udur. Ve **بَشَرَ الأَديمِ** onu **يَبْشُرُه** **بَشْراً** ve **أَبْشَرَهُ**: üzerinde saç biten **بَشَرَتَهُ**’yi soydu; ve denildi: o, iç tarafını bir **شَفْرَةٍ** ile almasıdır. İbn Buzurc: Araplardan kimi **بَشَرْتُ الأَديم** der, onu **أَبْشِرهُ** (şîn’i kesre ile), **بَشَرَتَهُ**’yi aldığında. Ve **البُشارَةُ**: ondan soyulan şey. Ve **أَبْشَرَه**: **بَشَرَتَهُ**’yi ortaya çıkardı. Ve **أَبْشَرْتُ الأََديمَ**; o halde o **مُبْشَرٌ**’dır; eti izleyen **بَشَرَتُه** ortaya çıktığında. Ve **آدَمْتُه**: üzerinde saç biten **أَدَمَتَهُ**’yi ortaya çıkardığımda. Alluhyânî: **البُشارَةُ** **الأَديم**’in içinden soyduğun şeydir; **التِّحْلئُ** ise sırtından soyduğun şeydir.

Abdullah hadisi: “Kim Kur’an’ı severse **فَليَبْشَرْ** etsin” yani sevinsin ve mesrur olsun; Kur’an sevgisinin hâlis imana delil olduğunu kastetti; fetha ile **بَشِرَ يَبْشَرُ**’dendir. Onu damme ile rivayet eden ise **بَشَرْتُ الأَديم أَبْشُرُه**’dendir; iç tarafını **الشَّفْرَةِ** ile aldığımda; böylece manası: Kur’an için nefsini zayıflatsın; çünkü yemekten çoğaltmak ona Kur’an’ı unutturur. Abdullah b. Amr hadisi: “Bize **الشَّوارِبَ**’i **نَبْشُرَ** etmeyi emrolunduk” yani onların **بَشَرَتُها**’sı, o derinin dışı, belirinceye kadar onları inceltelim; ve **أَبْشارٍ** üzerine cem‘ edilir. Ebû Safvân: baş derisinin, içinde saç biten dışına **البَشَرَةُ** ve **الأَدَمَةُ** ve **الشَّواةُ** denir. Asma‘î: **رجل مُؤُدَمٌ مُبْشَرٌ**; o, işlere dair bilgiyle birlikte yumuşaklık ve sertliği toplamış olandır; dedi: aslı, derinin **أَدَمَةِ**’sinden ve **بَشَرَتِهِ**’ndendir; **البَشَرَةُ** onun dışıdır, saçın bittiği yerdir; **الأَدَمَةُ** onun içidir, ete bitişik olandır; dedi: bununla kastedilen, **الأَدَمَةِ**’nin yumuşaklığı ile **البَشَرَةِ**’nin pürüzlülüğünü birleştirmiş ve işleri tecrübe etmiş olmasıdır. **الصحاح**’ta: falan **مُؤْدَمٌ مَبْشَرٌ**’dır; erkeklerden kâmil olduğunda; ve kadın **مُؤْدَمَةٌ مُبْشَرَةٌ**: her yönden tamdır. Bahne hadisi: “senin **المُؤْدَمَةُ المُبْشَرَة** kızın”; onun **بَشَرَتَها**’sının güzelliğini ve sertliğini vasfeder.

**وبَشْرُ الجرادِ الأَرْضَ**: onun üzerindekini yemesidir. Ve çekirge yeri **يَبْشُرُها بَشْراً**: onu soydu ve üzerindekini yedi; sanki yerin dışı onun **بَشَرَتُها**’sıdır. Ve onun **بَشَرَتَه**’si ne güzeldir; yani onun esmerliği ve heyeti. Ve yer **أَبْشَرَتِ**; bitkisini çıkardığında. Ve yer **أَبْشَرَتِ** **إِبْشاراً**: ekildi de bitkisi güzelce göründü; o vakit denir: onun **بَشَرَتَها**’sı ne güzeldir. Ebû Ziyâd el-Ahmer dedi: yer **أَمْشَرَتِ**; ve onun **مَشَرَتَها**’sı ne güzeldir. Ve yerin **بَشَرَةُ**’si: bitkisinden görünen şey. Ve **البَشَرَةُ**: sebze ve ot; hepsi **البَشَرَةِ**’dendir.

Erkek karısına **مُباشَرَةً** ve **بِشاراً** ile **باشَرَ** etti: onunla bir elbise içinde oldu da onun **بَشَرَتُه**’si onun **بَشَرَتَها**’sına bitişti. Ve yüce sözü: “Mescitlerde âkif iken siz onlarla **تُباشِرُ** etmeyin”; **المباشرة**’nin manası cinsel birleşmedir; erkek, i‘tikâfta iken mescitten çıkar, birleşir, sonra mescide dönerdi. Ve kadına **مُباشرةُ**: ona dokunmadır. Ve **الحِجْرُ المُباشِرُ**: erkeği arzulayan (dişi)dir. Ve **البَشْرُ** da: **المُباشَرَةُ**’dir; el-Efveh dedi:

لَمَّا رَأَتْ شَيْبي تَغَيَّر، وانْثَنى
مِنْ دونِ نَهْمَةِ **بَشْرِها** حينَ انثنى

Yani onunla benim **مباشرتي**’m. Hadiste: o, oruçlu iken öper ve **يُباشِرُ** ederdi; **المباشَرَة** ile dokunmayı kastetti; aslı, erkeğin **بَشَرَةِ**’sinin kadının **بَشَرَةِ**’sine dokunmasındandır; ve bazen, ferce ve onun dışında cima manasında gelir.

Ve **باشَرَ الأَمْرَ**: onu bizzat üstlendi; bu, onunla bir meseldir; çünkü işin **بَشَرَةَ**’si yoktur; zira o bir göz değildir. Ali hadisi, Allah Teâlâ yüzünü keremli kılsın: “**فَباشِرُوا رُوحَ اليقين**”; onu **روح اليقين** için ödünç aldı; çünkü **روح اليقين** bir **عَرَضٌ**’dır; ve **العَرَضَ**’ın **بَشَرَةٌ**’si olmadığını açıkladı. Ve **مُباشَرَةُ الأَمر**: ona bizzat hazır olman ve onu bizzat üstlenmendir.

Ve **البِشْرُ**: yüz açıklığıdır; ve onu bir işle **بَشَرَه** eder, onu **يَبْشُرُه** (damme ile), **بَشْراً** ve **بُشُوراً** ve **بِشْراً**; ve onu onunla **بَشَرَهُ** **بَشْراً**; hepsi Luhyânî’dendir. Ve onu **بَشَّرَهُ** ve **أَبْشَرَهُ**; o da onunla **بَشِرَ** etti; ve **بَشَرَ يَبْشُرُ** **بَشْراً** ve **بُشُوراً**. Denir: onu **بَشَرْتُه** de o **فَأَبْشَرَ** etti; ve **اسْتَبْشَر** ve **تَبشَّرَ** ve **بَشِرَ**: sevindi. Aziz tenzilde: “Yaptığınız alışverişle **فاسْتْبِشرُوا** edin”; ve onda ayrıca: “Cennetle **وأَبْشِروا**.” Ve **اسْتَبْشَرَهَ** **كَبَشَّرَهُ** gibidir; Sâ‘ide b. Cüeyye dedi:

فَبَيْنَا تَنُوحُ اسْتَبْشَرُوها بِحِبِّها،
عَلى حِينِ أَن كُلَّ المَرامِ تَرومُ

İbn Sîde dedi: ve ondan, oğlunun gelişiyle onları haber vermesi üzerine ondan **البُشْرى** istemiş olmaları olabilir. Ve yüce sözü: “**يا بُشْرايَ** bu bir oğlandır”; “**عَصايَ**” demen gibi. Ve tesniyede dersin: “**يا بُشْرَبيَّ**”. Ve mutlak **البِشارَةُ** ancak hayırla olur; şerle ancak kayıtlı olduğunda olur; yüce sözü gibi: “Onları elem verici azapla **فَبَشِّرْهُم**”; İbn Sîde dedi: **التَّبْشِيرُ** hayırla ve şerle olur; yüce sözü gibi: “Onları elem verici azapla müjdele”; ve bu, onların “selamın dayaktır, azarlaman kılıçtır” sözleri üzere olabilir; isim **البُشْرى**’dır. Ve yüce sözü: “Onlara dünya hayatında ve âhirette **البشرى** vardır”; onda üç söz vardır: birincisi, dünyadaki **بُشْراهم**’ın, sevapla müjdelendikleri şey olmasıdır; Allah Teâlâ dedi: “ve müminleri **ويُبَشِّرَ**”; ve âhiretteki **بُشْراهُمْ** cennettir. Ve denildi: dünyadaki **بُشْراهم** salih rüyadır; mümin onu uykusunda görür yahut ona gösterilir. Ve denildi: manası, dünyada onların her birinin ruhu bedeninden çıkmadan önce cennetteki yerini görmesidir; Allah Teâlâ dedi: “Rabbimiz Allah’tır deyip sonra dosdoğru olanların üzerine melekler iner: korkmayın, üzülmeyin; size vaad olunan cennetle **وأَبْشِرُوا**.” Cevherî: adamı **بَشَرْتُ** ederim, onu **أَبْشُرُه** (damme ile), **بَشْراً** ve **بُشُوراً**; **البُشْرَى**’dandır; ve aynı şekilde **الإِبشارُ** ve **التَّبْشِيرُ** üç lugattır; isim **البِشارَةُ** ve **البُشارَةُ**’dır; şîn’in kesri ve dammesiyle. Denir: onu bir doğumla **بَشَرْتُ** ettim de o **فَأَبْشَرَ** **إِبْشاراً** etti; yani sevindi. Ve dersin: “**أَبْشِرْ** hayırla”; elifi keserek. Ve **بَشِرْتُ** şununla (kesre ile), **أَبْشَرُ**; yani onunla **اسْتَبْشَرْتُ** ettim; Atıyye b. Zeyd (câhili) dedi; İbn Berrî dedi: o, Abdülkays b. Haffâf el-Burcumî’nindir:

وإِذا رَأَيْتَ الباهِشِينَ إِلى العلى
غُبْراً أَكُفُّهُمُ بِقاعٍ مْمْحِلِ،
فَأَعِنْهُمُ وابْشَرْ بما بَشِرُوا بِهِ،
وإِذا هُمُ نَزَلُوا بَضَنْكٍ فانْزِلِ

Ve şöyle de rivayet edilir: “**وايْسِرْ** بما **يَسِرُوا** به.” Ve bana bir iş geldi; onunla **بَشِرْتُ** ettim; yani onunla sevindim. Ve falan beni güzel bir yüzle **بَشَرَني** etti; yani beni karşıladı. Ve o, **حَسَنُ البِشْرِ**’dir (kesre ile); yani yüzü açıktır. Ve **البِشارَةُ**: kendisiyle müjdelendiğin şey. Ve **البِشارة**: bir işte kavmin birbirine sevinç göstermesi; ve **التَّباشِيرُ**: **البُشْرَى**. Ve kavim **تَبَاشَرَ** etti; yani birbirini **بَشَّرَ** etti. Ve **البِشارة** ve **البُشارة** ayrıca: müjdeciye haber karşılığında verilen şey. Ka‘b’ın tevbesi hadisi: “Ona iki elbisemi **بُشارَةً** olarak verdim”; **البشارة** (damme ile): müjdeciye verilen şeydir; işçiye verilen ücret gibi. Kesre ile ise isimdir; çünkü insanın yüz açıklığını ortaya çıkarır. Ve **البشير**: hayır yahut şer bir işle kavmi müjdeleyen müjdeci. Ve onlar o işle **يتباشرون** ederler; yani birbirini müjdelerler. Ve **المبَشِّراتُ**: bulutla esen ve yağmurla müjdeleyen rüzgârlardır. Aziz tenzilde: “Âyetlerindendir: rüzgârları **مُبَشِّرات** olarak göndermesi”; ve onda: “O, rüzgârları **بُشْراً** olarak gönderendir”; ve **بُشُراً** ve **بُشْرَى** ve **بَشْراً**; **بُشُراً** **بَشُورٍ**’un cem‘idir; **بُشْراً** ondan hafifletilmiştir; **بُشْرَى** **بِشارَةٍ** manasındadır; **بَشْراً** ise onu **بَشَرَهُ بَشْراً** kaynağıdır; onu **بَشَّرَهُ** ettiğinde. Ve aziz ve celil sözü: “Şüphesiz Allah: seni **يُبَشِّرُكِ**”; ve “**يَبْشُرُك**” diye de okunmuştur. Ferrâ dedi: sanki şeddeli olanı, müjdecilerin müjdeleri üzere; ve sanki hafif olanı, sevindirme ve sürur yönündendir; bu, şeyhlerin söyledikleri bir şeydi. Dedi: ve bazıları **أَبْشَرْتُ** dedi; dedi: belki Hicazî bir lugattır. Sufyân b. Uyeyne onu zikrederdi: “**فَلْيُبْشِرْ**”; ve **بَشَرْتُ** Kısâî’nin rivayet ettiği bir lugattır. Denir: beni güzel bir yüzle **بَشَرَني** eder; beni **يَبْشُرُني** eder. Zeccâc dedi: “**يَبْشُرُك**”un manası: seni sevindirir ve ferahlatır. Ve adamı **بَشَرْتُ** ederim, onu **أَبْشُرُه**; onu sevindirdiğimde. Ve **بَشِرَ يَبْشَرُ**; sevindiğinde. Dedi: “**يَبْشُرُك**” ve “**يُبَشِّرُك**”un manası **البِشارة**’dandır. Dedi: bunun hepsinin aslı, insanın **بَشَرَةَ**’sinin sevinçte yayılmasıdır; bundan onların “falan beni **بِبِشْرٍ** ile karşılar” sözüdür; yani yayılmış bir yüzle. İbnü’l-A‘râbî: denir: onu **بَشَرْتُ** ettim, onu **بَشَّرْتُ** ettim, onu **أَبْشَرْتُ** ettim; ve şunu şunu **بَشَرْتُ** ettim; ve **بَشِرْت** ve **أَبْشَرْتُ**; onunla sevindiğinde. İbn Sîde: adam **أَبْشَرَ** etti; sevindi; şair dedi:

ثُمَّ أَبْشَرْتُ إِذْ رَأَيْتُ سَواماً،
وبُيُوتاً مَبْثُوثَةً وجِلالا

Ve dişi deve **باللِّقاحِ** ile **بَشَّرَتِ**; bu, ilk gebe kaldığında bunun bilindiği zamandır. **التهذيب**: denir: dişi deve **أَبْشَرَتِ**; gebe kaldığında; sanki **بالِّلقاحِ** ile müjdelemiştir; dedi: Tırmâh’ın sözü bunu tahkik eder:

عَنْسَلٌ تَلْوِي، إِذا أَبْشَرَتْ،
بِخَوافِي أَخْدَرِيٍّ سُخام

Ve her şeyin **تَباشِيرُ**’i: onun evvelidir; sabahın ve çiçeğin **تباشير**’i gibi; onun tekili yoktur; Lebîd, seferde konaklayıp onu uyandırdığı bir arkadaşını vasfederek dedi:

فَلَمَّا عَرَّسَ، حَتَّى هِجْتُهُ
بالتَّباشِيرِ مِنَ الصُّبْحِ الأُوَلْ

Ve **التباشيرُ**: gecede sabah ışığının çizgileridir. Leys dedi: rüzgârların izlerinden, yeri oyduğunda, yer yüzünde gördüğün çizgilere **التباشيرُ** denir. Ve hayvanın yanının, **الدَّبَرِ**’den olan izlerine **تَباشِيرُ** denir; ve şu beyit okunmuştur:

نِضْوَةُ أَسْفارٍ، إِذا حُطَّ رَحْلُها،
رَأَيت بِدِفْأَيْها تَباشِيرَ تَبْرُقُ.

Cevherî: **تَباشِيرُ الصُّبْحِ** onun evvelleridir; ve aynı şekilde her şeyin evvelleri; ve ondan fiil olmaz. Haccâc hadisi: “Yağmur nasıldı ve onun **تَبْشِيرُه**’u?” yani onun başlangıcı ve evveli. Ve **تَبِاشِيرُ**: onun benzeri yoktur; ancak üç harf: **تَعاشِيبُ** yer, **تَعاجِيبُ** zaman, ve **تَفاطِيرُ** bitki; ondan yarılan şey; ve o ayrıca, oğlanlar ve kızlar yüzünde çıkan şeydir; şair dedi:

تَفاطِيرُ الجُنُونِ بِوَجْهِ سَلْمَى
قَدِيماً، لا تَقاطِيرُ الشَّبابِ.

Ve **نفاطير** diye de rivayet edilir; **النون** ile. Ve hurmanın **تباشير**’i: ilk olgunlaşıp yumuşadığı zamandır. Ve **البشارة** (fetha ile): güzellik ve hüsn; A‘şâ, başı şu olan kasidesinde dedi:

بانَتْ لِتَحْزُنَنا عَفارَهْ،
يا جارَتا، ما أَنْتِ جارهْ .

Ondan:

وَرَأَتْ بِأَنَّ الشَّيْبَ جَا
نَبَه البَشاشةُ والبَشارَهْ

Ve yüzü **بَشِيرُ** olan erkek: güzel olduğunda; ve yüzü **بَشِيرةُ** olan kadın. Ve erkek **بَشِيرٌ** ve kadın **بَشِيرَةٌ**; ve yüz **بَشِيرٌ**: güzel; Dukeyn b. Recâ dedi:

تَعْرِفُ، في أَوجُهِها البَشائِرِ،
آسانَ كُلِّ آفِقٍ مُشاجِرِ

Ve **الآسانُ**: **أُسُنٍ**’ün cem‘idir; hemzenin ve sîn’in dammesiyle; ve ikisinin fethasıyla **أَسن** de denilmiştir; o, benzerliktir. Ve **الآفق**: faziletli. Ve **المُشَاجِرُ**: ağacı otlatan. İbnü’l-A‘râbî: **المَبْشُورَةُ** güzel yaratılışlı ve renkli cariyedir; ve onun **بَشَرَتَها**’sı ne güzeldir. Ve **البَشِيرُ**: güzel; ve kadın **بَشِيرَة**. Ve **البَشِيرُ**: yüzü güzel olan. Ve iş, yüzünü **أَبْشَرَ** etti: onu güzelleştirdi ve tazeledi; Ebû Amr, “**يَبْشُرُ اللهُ عِبادَه**” diye okuyan kimsenin kıraatini buna yöneltti; dedi: ancak hafifletme ile okunmuştur; çünkü onda “şöyle” değildir; takdiri: Allah’ın onunla onların yüzlerini tazelediği şeydir. Luhyânî: **ناقة بَشِيرَةٌ**; yani güzel. Ve **ناقة بَشِيرَةٌ**: ne zayıf ne semizdir. Ebû Hilâl’den nakledildi; dedi: o, ne kıymetli ne değersiz olandır. Hadiste: “Devesi ve sığırı olup da hakkını eda etmeyen hiçbir erkek yoktur ki, kıyamet günü ona düz bir yerde, en çok olduğu ve en **أَبْشَرِه** (en güzeli) üzere yatırılmasın”; **البِشر**’dendir; o, yüz açıklığı ve güler yüzlülüktür. Ve “**وآشَره**” diye de rivayet edilir; **النشاط**’tan.
(* “**من النشاط**” sözü: asılda böyledir; daha güzeli **الأشر**’dendir; o da **النشاط** içindir.) Ve **البطر**. İbnü’l-A‘râbî: onlar **البُشَارُ** ve **القُشَارُ** ve **الخُشَارُ**’dır; insanların döküntüleri için.

Ve **التُّبُشِّرُ** ve **التُّبَشِّرُ**: bir kuştur; ona **الصُّفارِيَّة** denir; onun benzeri yoktur; ancak **التُّنَوِّطُ**; o da bir kuştur ve yerinde zikredilmiştir; ve onların sözleri: “**وادي تُهلِّكَ**’de düştü”, “**وادي تُضُلِّلَ**”, “**وادي تُخُيِّبَ**”. Ve **الناقةُ البَشِيرَةُ**: yağının yarısı üzerinde olan saliha deve; ve denildi: o, bunun arasında olan; ne kıymetli ne değersiz.

Ve **بِشْرٌ** ve **بِشْرَةُ**: iki isimdir; Ebû Ali şu beyiti okudu:

وبِشْرَةُ يَأْبَوْنا، كَأَنَّ خِبَاءَنَا
جَنَاحُ سُمَانَى في السَّماءِ تَطِيرُ

Ve aynı şekilde **بُشَيْرٌ** ve **بَشِيرٌ** ve **بَشَّار** ve **مُبَشِّر**. Ve **بُشْرَى**: bir erkek ismidir; marifede de nekirede de munsarif olmaz; müenneslik ve ona müenneslik harfinin lâzım olması sebebiyle; sıfat olmasa bile; çünkü bu elif, isim onun için bina edilir; böylece sanki kelimenin kendisindenmiş gibi olur; ve, müzekkerlikten sonra isme giren **الهاء** gibi değildir.

Ve **البِشْرُ**: Benî Tağlib için bir suyun adıdır. Ve **البِشْرُ**: bir dağın adıdır; ve denildi: Cezîre’de bir dağdır; şair dedi:

فَلَنْ تَشْرَبي إِلاَّ بِرَنْقٍ، وَلَنْ تَرَيْ
سَواماً وحَيّاً في القُصَيْبَةِ فالبِشْرِ
