# بشر — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B4%D8%B1/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: بشر

(باب الباء والشين وما يثلثهما)
(بشع) الباء والشين والعين أصلٌ واحد وهو كرَاهَةُ الشّيء وقلَّةُ نُفوذه.
قال الخليل: البَشَع طَعْمٌ كَرِيهٌ فيه جُفوفٌ ومَرارةٌ كطعم الهَلِيلَج البشعة. قال: ويقال رجل بَشِعٌ وامرأةٌ بشِعة، وهو الكريهُ ريحِ الفمِ مِن أنّه لا يتخلَّلُ ولا يَسْتَاك. والمصدَر البَشَع والبشَاعة. وقد بَشِعَ يَبْشَعُ بَشَعاً. والطعام البَشِع الذي لا يَسُوغ في الحَلْق.
قال ابنُ دُريد: البَشَع تَضَايُق الحَلْق بالطّعام الخَشِن. قال ابنُ الأعرابيّ: البَشِع الذي لا يَجُوز. يقال بَشِعَ الوَادِي بالناس، إذا كَثُروا فيه حَتّى يَضِيقَ بهم. وأنشد:
إذا لقِيَ الغُصُونَ انْسَلَّ منها *** فلا بَشِعٌ ولا جافٍ جَفُوفُ
قال الدُّريديّ: بَشِعت بهذا الأمر، أي ضِقْتَ به ذَرْعاً. قال النّضْر: نَحَتُّ مَتْنَ العُودِ حتى ذهب بَشَعُه، أي أُبَنُه. قال الضّبّيّ: الطعام البَشِع الغليظ الذي ليس بمنخولٍ، فلا يَسُوغ في الحَلْق خُشونةً.
(بشك) الباء والشين والكاف أصلٌ واحد، ومنه يتفرَّع ما يقرُبُ من الخِفّة. يقال ناقةٌ بَشَكَى، أي سريعة. ويقال امرأةٌ بَشَكَى عَمُولٌ. وابتشَكَ فُلانٌ الكَذِبَ إذا اخْتَلَقَهُ. وبَشَكْتُ الثوب قَطَعْتُه. وكلُّ ذلك من البَشْكِ في السَّير وخفّة نَقْل القوائم. (بشم) الباء والشين والميم أصلٌ واحد، وهو جنسٌ من السّآمةِ لمأكولٍ ما، ثم يُحْمَل عليه غيرُه. يقال بَشِمْتُ من الطّعام، كأنّك سَئِمْتَه. قال الخليل: البَشَم يُخَصُّ به الدَّسَم. قال: ويقال في الفَصِيل([1]): بَشِم مِن كَثْرَة شُرْبِ اللَّبن.
وممّا شذّ عن الأصل البَشَامُ، وهو شجَرٌ.
(بشر) الباء والشين والراء أصلٌ واحد: ظهور الشّيء مع حُسْنٍ وجمال. فالبَشَرة ظاهِرُ جِلْد الإنسان، ومنه باشَرَ الرّجُلُ المرأةَ، وذلك إفضاؤه بِبَشَرتِه إلى بَشَرتها. وسُمِّيَ البَشَرُ بَشَراً لظُهورِهم. والبَشِير الحَسَنُ الوَجْه. والبَشَارة، الجَمَال. قال الأعشى:
ورَأتْ بأنَّ الشَّيْبَ جا *** نَبَهُ البَشَاشَةُ والبَشارَهْ([2])
ويقال بَشَّرْتُ فُلاَناً أُبَشِّرُهُ تَبشيراً، وذلك يكون بالخَيْر، وربما حُمِل عليه غيره من الشّرّ، وأظن ذلك جنساً من التَّبكيت. فأمّا إذا أُطلِقَ الكلامُ إطلاقاً فالبِشارة بالخير والنِّذارةُ بغَيرِه يقال أبْشَرَتِ الأرضُ إذا أخرَجَت نباتها. ويقال ما أحسنَ بَشَرَةَ الأرض. ويقال بَشَرْتُ الأديمَ إذا قَشَرْتَ وجْهَه. وفلانٌ مُؤْدَمٌ مُبْشَرٌ، إذا كان كاملاً من الرّجال، كأنّه جَمَع لِينَ الأَدَمَةِ وخُشونَةَ البَشَرة. ويقال إن بحنة ([3]) بن ربيعة، زوّج ابنته فقال لامرأته:  "جَهِّزِيها فإنّها المؤْدَمَة المُبْشَرَة"([4]).
وحكى بعضُهم أبْشَرْتُ الأدِيمَ، مثل بَشَرْتُ. وتَبَاشِير الصُّبحِ أَوَائلُه؛ وكذلك أوائِلُ كلِّ شيءٍ. ولا يكونُ منه فِعْل. والمُبَشِّرَاتُ الرّياح التي تُبَشِّرُ بالغَيْثِ.
 --------------ـــ
([1]) الفصيل: ولد الناقة. وفي الأصل: "الفصل".
([2])البيت في ديوان الأعشى 113 واللسان (5: 128).
([3]) في الأصل: "بحبة" وأثبت ما في اللسان (5: 126).
([4]) في الأصل: "فإنك المؤدمة". وفي اللسان: "ابنتك المؤدمة".

ـ

### Türkçe

(باب **الباء** ve **الشين** ve ikisini üçleyen şey)
(**بشع**) **الباء** ve **الشين** ve **العين** tek bir asıldır; o da şeyin kerihliği ve nüfuzunun azlığıdır.
**الخليل** dedi: **البَشَع** kerih bir tattır; onda kuruluk ve acılık vardır; **الهَلِيلَج**’in kerih tadı gibi. Dedi: Ve “**بَشِعٌ** adam ve **بشِعة** kadın” denir; o, diş arası temizlemediği ve misvak kullanmadığı için ağzın kokusunun kerih olanıdır. Masdar **البَشَع** ve **البشَاعة**’dır. Ve **بَشِعَ** **يَبْشَعُ** **بَشَعاً** olmuştur. **البَشِع** yiyecek, boğazda kolay geçmeyen yiyecektir.
**ابنُ دُريد** dedi: **البَشَع** boğazın kaba yiyecekle daralmasıdır. **ابنُ الأعرابيّ** dedi: **البَشِع** geçmeyen şeydir. “**بَشِعَ** vadi insanlarla” denir; içinde çoğaldıkları zaman, onlarla daralıncaya kadar. Şiir okudu:
إذا لقِيَ الغُصُونَ انْسَلَّ منها *** فلا بَشِعٌ ولا جافٍ جَفُوفُ
**الدُّريديّ** dedi: “Bu iş ile **بَشِعت**”, yani onunla göğsün daraldı. **النّضْر** dedi: “Dalın sırtını yonttum, ta ki **بَشَعُه** gitti”; yani budakları. **الضّبّيّ** dedi: **البَشِع** yiyecek, elenmiş olmayan kalın yiyecektir; bu yüzden pürüzlülükten boğazda kolay geçmez.

(**بشك**) **الباء** ve **الشين** ve **الكاف** tek bir asıldır; ondan hafifliğe yakın olan şeyler dallanır. “**بَشَكَى** deve” denir; yani hızlı. “**بَشَكَى** kadın, **عَمُولٌ**” denir. Falan, yalanı **ابتشَكَ** ettiğinde, onu uydurmuştur. “Elbiseyi **بَشَكْتُ**” (dedim): onu kestim. Bütün bunlar, yürüyüşte **البَشْكِ**’ten ve ayakların naklinin hafifliğindendir.

(**بشم**) **الباء** ve **الشين** ve **الميم** tek bir asıldır; o, bir yenilecek şeyden bir tür bıkkınlıktır; sonra başkası ona taşınır. “Yemekten **بَشِمْتُ**” denir; sanki ondan bıktın. **الخليل** dedi: **البَشَم** özellikle yağlılık için tahsis edilir. Dedi: Ve **الفَصِيل**([1]) hakkında denir: “Sütün çok içmesinden **بَشِم** oldu.”
Asıldan şâz olanlardan: **البَشَامُ**; o bir ağaçtır.

(**بشر**) **الباء** ve **الشين** ve **الراء** tek bir asıldır: şeyin güzellik ve cemal ile ortaya çıkması. **البَشَرة** insan derisinin dışıdır; ondan “adam kadına **باشَرَ** etti” (denir); bu, onun **بَشَرتِه** ile onun **بَشَرتها**sına temas etmesidir. **البَشَرُ** onların görünür olmalarından dolayı **بَشَراً** diye adlandırıldı. **البَشِير** güzel yüzlüdür. **البَشَارة** cemaldir. **الأعشى** dedi:
ورَأتْ بأنَّ الشَّيْبَ جا *** نَبَهُ البَشَاشَةُ والبَشارَهْ([2])
“Falanı **بَشَّرْتُ**; onu **أُبَشِّرُهُ** **تَبشيراً**” denir; bu hayır ile olur; bazen şerden başkası da ona taşınır; ben bunu bir tür **التَّبكيت** sanıyorum. Ama söz mutlak olarak bırakıldığında, **البِشارة** hayır iledir ve **النِّذارةُ** onun dışındadır. “Yer **أبْشَرَتِ**” denir; bitkisini çıkardığında. “Yerin **بَشَرَةَ**sı ne güzel” denir. “Deriyi **بَشَرْتُ**” denir; yüzünü soyduğunda. “Falan **مُؤْدَمٌ مُبْشَرٌ**” (denir); erkeklerden kâmil olduğunda; sanki **الأَدَمَةِ**’nin yumuşaklığını ve **البَشَرة**’nin pürüzlülüğünü toplamıştır. Ve denir ki **بحنة**([3]) b. **ربيعة**, kızını evlendirdi; karısına dedi ki: “Onu donat; çünkü o **المؤْدَمَة المُبْشَرَة**’dir”([4]).
Bazıları “Deriyi **أبْشَرْتُ**” diye nakletti; **بَشَرْتُ** gibi. **تَبَاشِير** sabahın evvelleridir; aynı şekilde her şeyin evvelleri. Ondan fiil olmaz. **المُبَشِّرَاتُ** yağmuru müjdeleyen rüzgârlardır.

--------------ـــ
([1]) **الفصيل**: dişi devenin yavrusu. Asılda: “**الفصل**”.
([2]) Beyit, **ديوان الأعشى** 113 ve **اللسان** (5: 128)’dedir.
([3]) Asılda: “**بحبة**”; **اللسان** (5: 126)’dakini sabit kıldım.
([4]) Asılda: “فإنك المؤدمة”. **اللسان**’da: “ابنتك المؤدمة”.

ـ
