# بشع (ب-ش-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B4%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ش - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الشين والباء معهما
)ع ش ب، ش ع ب، ش ب ع، ب ش ع مستعملات ب ع ش، ع ب ش مهملان( عشب: رَجُلٌ عَشَبٌ وامرأةٌ عَشَبَةٌ، أي: قصير في دمامة وذلّة، تقول: عَشُبَ يَعْشُب عَشباً وعشوبةً. والعُشْبُ: الكلأ الَّطب. وهو سَرَعَانُ الكلأ، أي: أوله في الّبيع ثُمَّ يَهِيجُ فلا بقاءَ له. وأرضٌ عَشِبَةٌ مُعْشِبَةٌ قد أَعْشَبَتْ واعشَوْشَبَتْ، أي: كثر عُشْبُها وطال والتفّ. وأَعْشَبَ القَوْمُ واعشوشبوا أصابوا عُشْباً. وأرضٌ عَشِبَةٌ بيّنة العَشابة. ولا يقال: عَشِبَتِ الأرضُ، ولكن أعشبت وهو القياس. قال أبو النجم:
يَقُلْنَ للرائد أعشَبتَ إنِزلِ
وعَشِبَ الموضع يَعْشَبُ عَشَباً وعُشوبةً.
شعب: الشَّعْبُ: الصَّدْعُ الذي يَشْعَبُهُ الشّعَابُ وصنعته: الشِّعَابَةُ، قال:
وقالت ليَ النَّفْسُ اشعبِ الصَّدْعَ واهتَبِلْ		لإحدى الهناتِ المُعْضِلاتِ اهتبالَـهـا
والمِعْشَبُ: المِثْقَبُ. والشُّعبة: القطعة يصل بها الشّعّابُ قَدَحاً مكسوراً ونحوه.
تقول: شَعَبَهُ فما يتشعبن أي ما يقبل الشَّعْبَ، والعالي من الكلام شَعَبَهُ فما يلتئم.
والشَّعبُ: ما تَشَعَّبَ من قبائل العرب، وجمعُهُ شُعوب. ويقال: العرب شعبٌ والموالي شعبٌ والترك شعبٌ وجمعه شعوب. والشُّعوبيّ: الذي يصغِّرُ شأن العرب فلا يرى لهم فضلاً. وشعَّبت بينهم، أي فرَّقتهم. وشَعَبْتُ بينهم بالتخفيف: أصلحت. والتأم شعبهم، أي: اجتمعوا بعد تفرُّقهم وتَفرُّق شعبهم. قال الطرماح:
شتَّ شَعْبُ الحيِّ بعدَ التآمْ
وقال ذو الرمة:
ولا تَقسَّمُ شَعْباً واحداً شُعَبُ
وشَعَبَ الرجل أمره: فرَّقه. قال الخليل: هذا من عجائب الكلام ووسع اللغة والعربية أن يكون الشعب تفرقا، ويكون اجتماعاً وقد نطق بع الشعر. ومَشْعَبُ الحقّ: طريقُ الحقّ.
قال الكميت:
وماليَ إلاّ آلَ أَحْـمَـدَ شـيعةٌ		وماليَ ألاّ مَشْعَبَ الحقّ مَشْعَبٌ
وانشعبت أغصان الشجرة، والشّعبة: غُصْنُها في أعلى ساقها. وعصا في رأسها شُعْبَتانِ. وشُعَبُ الجبال: ما تفرّق من رؤوسها. وانشعبت الطريق إذا تفرَّق، وانشعبت منه أنهارٌ. وأقطار الفَرس وأطرافه شُعَبُه، يعني: عُنُقَهُ ومِنْسَجَهُ وما أشرف منه. قال:
أشمُّ خِنْذيذٌ مُنيفٌ شُعَبُهْ
يَقْتَحِمُ الفارسَ لولا قَيْقَبُهْ
قال أبو ليلى: نواحي الفَرس كلّها شعبه، أطرافه: يداه ورجلاه. يقال: فَرسٌ أشعبُ الرّجلَيْنِ أي: فيهما فجوة، وظبيٌ أَشْعَبُ: متفرقٌ قرناه متباينان بينونةً شديدة. قال أبو داوود:
وقُصْرَى شَنِجِ الأَنساءِ نبّاجٍ من الشُّعُبِ
يصف الفرس. يعني من الظباء الشُّعْب. وكان قياسه تسكين العين على قياس أشعب وشُعْب مثل أَحمَرَ وحُمْر، ولحاجته حرَّك العين، وهذا يحتمل في الشعر.
ويقال: في بد فلانٍ شعبةٌ من هذا الأمر، أي: طائفة. وكذلك الشُّعبة من شُعَب الدهر وحالاته.
والزّرع يكون على ورقة ثم ينشعب، أي يصير ذا شُعَبِ وقد شَعَّبَ. ويقال للمنبّة: شعبته شَعُوب أي أماته الموتُ فماتَ. وقال بعضهم: شعوب اسم المنية لا ينصرف، ولا تدخل فيه ألف ولام، لا يقال: هذه الشَّعوب. وقال بعضهم: بل يكون نكرة. قال الفرزدق:
يا ذئب إنّك إنْ نجوت فبعدما		شرٍّ وقد نظرتْ إليك شَعُوبُ
ويقال للميت: انشعب إذا مات، وتمثّل يزيد بن معاوية ببيت سهم الغنويّ:
حتّى يصادفَ ما لا أو يقال فتى		لاقَى الذي يشعَبُ الفتيانَ فانشعبا
والشعبُ: سمةٌ لبني مِنْقر كهيئة المِحْجَن. وكأسُ شَعوب هو الموت. والشُّعبة: صدعٌ في الجبل تأوي إليه الطير. والشَّعيبُ: السّقاء البالي. ويقال: بل هي المزادة الضَّخمة.
قال امرؤ القيس:
فسّحت دموعي في الرِّداء كأنّها		كُلىً من شَعيبٍ بين سحٍّ وتهتانِ
وشَعَبْعَبُ: موضع. وشعبانُ اسم شهر.وشعبانُ حيّ، نسبة عامر الشعبيّ إليهم. وشَعْب حيّ من هَمْدان.
شبع: الشِّبْعُ: اسمُ ما يُشْبُع من طعام وغِيره. والشِّبَع مصدر شَبِعَ شِبَعاً فهو شبعان، وأشبعته فشبع. قال:
وكُلُّكُمُ قد نال شِبعاً لـبـطـنـه		وشبعُ الفتى لؤمٌ إذا جاع صاحبُهْ
وامرأة شَبْعى وشبعانة.
وأشبعت الثوب صبغاً، أي روّيته وأشبعت القراءة والكتابة، أي: وفرت حروفها.
بشع: البَشَع: طعامٌ كريهٌ فيه جفوف ومرارة كطعم الإهليلجة البشعة. ورجلٌ بشِعٌ وامرأةٌ بشِعة، أي: كريهة ريح الفم، لا تتخلل ولا تستاك. وقد بشِع يَبْشَعُ بَشَعاً وبشاعةً.

##### Türkçe

باب **العين** و **الشين** و**الباء** onlarla birlikte
(**ع ش ب**، **ش ع ب**، **ش ب ع**، **ب ش ع** kullanımdadır; **ب ع ش**، **ع ب ش** ihmâl edilmiştir.) **عشب**: **رَجُلٌ عَشَبٌ** ve **امرأةٌ عَشَبَةٌ**; yani: çirkinlik ve zillette kısa. Dersin ki: **عَشُبَ يَعْشُب عَشباً وعشوبةً**. Ve **العُشْبُ**: yaş ot. O, otun çabuk olanıdır; yani: baharda onun evveli, sonra kurur; artık ona kalıcılık yoktur. Ve **أرضٌ عَشِبَةٌ مُعْشِبَةٌ**: **قد أَعْشَبَتْ واعشَوْشَبَتْ**; yani: onun otu çoğaldı, uzadı ve dolaştı. Ve **أَعْشَبَ القَوْمُ واعشوشبوا**: ot isabet ettiler. Ve **أرضٌ عَشِبَةٌ**: **بيّنة العَشابة**. Ve denilmez: **عَشِبَتِ الأرضُ**; fakat **أعشبت** (denir) ve o kıyastır. Ebû’n-Necm dedi ki:
يَقُلْنَ للرائد أعشَبتَ إنِزلِ
Ve **عَشِبَ الموضع يَعْشَبُ عَشَباً وعُشوبةً**.

**شعب**: **الشَّعْبُ**: **الصَّدْعُ**; onu **الشّعَابُ** yarar; ve onun sanatı: **الشِّعَابَةُ**. Dedi ki:
وقالت ليَ النَّفْسُ اشعبِ الصَّدْعَ واهتَبِلْ		لإحدى الهناتِ المُعْضِلاتِ اهتبالَـهـا
Ve **المِعْشَبُ**: matkap. Ve **الشُّعبة**: **الشّعّابُ**’ın kırık bir kadehi ve benzerini onunla birleştirdiği parça.
Dersin ki: **شَعَبَهُ**; artık **ما يتشعبن** yani **الشَّعْبَ**’ı kabul etmez. Ve sözün yükseği: **شَعَبَهُ**; artık birleşmez.
Ve **الشَّعبُ**: Arap kabilelerinden dallanıp ayrılan şey; onun çoğulu **شُعوب**’dur. Ve denilir: Araplar bir **شعب**’dır, mevalî bir **شعب**’dır, Türkler bir **شعب**’dır; ve onun çoğulu **شعوب**’dur. Ve **الشُّعوبيّ**: Arapların şanını küçülten, onlar için bir fazilet görmeyen kimsedir. Ve **شعَّبت بينهم**; yani onları ayırdın. Ve **شَعَبْتُ بينهم** (tahfîf ile): düzelttim. Ve **التأم شعبهم**; yani ayrılıklarından sonra toplandılar; ve onların **شعب**’ının ayrılığı (da). Tırmâh dedi ki:
شتَّ شَعْبُ الحيِّ بعدَ التآمْ
Ve Zû’r-Rumme dedi ki:
ولا تَقسَّمُ شَعْباً واحداً شُعَبُ
Ve **شَعَبَ الرجل أمره**: onu ayırdı. Halîl dedi ki: Bu, sözün acayiplerindendir ve dilin ve Arapçanın genişliğindendir: **الشعب** ayrılık olur, ve toplanma olur; ve şiir bununla konuşmuştur. Ve **مَشْعَبُ الحقّ**: hakkın yolu.
Kumeyt dedi ki:
وماليَ إلاّ آلَ أَحْـمَـدَ شـيعةٌ		وماليَ ألاّ مَشْعَبَ الحقّ مَشْعَبٌ
Ve ağacın dalları **انشعبت**; ve **الشّعبة**: onun gövdesinin üst tarafında olan dalıdır. Ve bir değnek, başında iki **شُعْبَتانِ** (vardır). Ve **شُعَبُ الجبال**: tepelerinden ayrılan şey. Ve yol **انشعبت**: ayrıldığı zaman. Ve ondan nehirler **انشعبت**. Ve atın yanları ve uçları onun **شُعَبُه**’udur; yani: boynu, omuz başı ve ondan yüksek olan şey. Dedi ki:
أشمُّ خِنْذيذٌ مُنيفٌ شُعَبُهْ
يَقْتَحِمُ الفارسَ لولا قَيْقَبُهْ
Ebû Leylâ dedi ki: Atın taraflarının hepsi onun **شعبه**’dır; uçları: iki eli ve iki ayağıdır. Denilir: **فَرسٌ أشعبُ الرّجلَيْنِ**; yani ikisinde bir açıklık vardır. Ve **ظبيٌ أَشْعَبُ**: iki boynuzu ayrık, birbirinden uzak, şiddetli bir ayrılıkla. Ebû Dâvûd dedi ki:
وقُصْرَى شَنِجِ الأَنساءِ نبّاجٍ من الشُّعُبِ
Atı vasfeder; yani: **الشُّعْب** olan ceylanlardan. Ve onun kıyası, **أشعب** ve **شُعْب** kıyasınca aynın sükûn edilmesiydi; **أَحمَرَ** ve **حُمْر** gibi. İhtiyacı sebebiyle ayn’ı harekeledi; ve bu şiirde muhtemeldir.
Ve denilir: Falanın elinde bu işten bir **شعبةٌ** vardır; yani bir taife. Ve yine **الشُّعبة**: zamanın ve hallerinin **شُعَب**’ından (bir şube).
Ve ekin bir yaprak üzerinde olur, sonra **ينشعب**; yani **شُعَبِ** sahibi olur; ve **قد شَعَّبَ**. Ve ölüm getiren için denilir: **شعبته شَعُوب**; yani ölüm onu öldürdü de öldü. Bazıları dedi ki: **شعوب** ölümün adıdır; munsarif olmaz; ve ona elif-lâm girmez; **هذه الشَّعوب** denilmez. Bazıları dedi ki: bilakis nekre olur. Ferazdak dedi ki:
يا ذئب إنّك إنْ نجوت فبعدما		شرٍّ وقد نظرتْ إليك شَعُوبُ
Ve ölü için denilir: **انشعب**; öldüğü zaman. Ve Yezîd b. Muâviye, Sehm el-Ganevî’nin beytiyle temessül etti:
حتّى يصادفَ ما لا أو يقال فتى		لاقَى الذي يشعَبُ الفتيانَ فانشعبا
Ve **الشعبُ**: Benî Minkar için, **المِحْجَن** heyeti gibi bir damgadır. Ve **كأسُ شَعوب**: ölümdür. Ve **الشُّعبة**: dağda bir çatlak; kuşlar ona sığınır. Ve **الشَّعيبُ**: eski su kırbası. Ve denilir: bilakis o, büyük **المزادة**’dir.
İmru’ul-Kays dedi ki:
فسّحت دموعي في الرِّداء كأنّها		كُلىً من شَعيبٍ بين سحٍّ وتهتانِ
Ve **شَعَبْعَبُ**: bir yer. Ve **شعبانُ** bir ayın adıdır. Ve **شعبانُ** bir kabiledir; Âmir eş-Şa‘bî’nin nisbeti onlara (dır). Ve **شَعْب** Hemdân’dan bir kabiledir.

**شبع**: **الشِّبْعُ**: yiyecek ve başkasından doyuran şeyin adıdır. Ve **الشِّبَع**: **شَبِعَ شِبَعاً**’ın masdarıdır; artık o **شبعان**’dır. Ve onu doyurdum: **أشبعته**; böylece doydu: **فشبع**. Dedi ki:
وكُلُّكُمُ قد نال شِبعاً لـبـطـنـه		وشبعُ الفتى لؤمٌ إذا جاع صاحبُهْ
Ve **امرأة شَبْعى** ve **شبعانة**.
Ve elbiseyi boya ile **أشبعت**; yani onu iyice ıslattın. Ve okumayı ve yazmayı **أشبعت**; yani onun harflerini bol yaptın.

**بشع**: **البَشَع**: içinde kuruluk ve acılık bulunan iğrenç bir yiyecek; **الإهليلجة البشعة**’nin tadı gibi. Ve **رجلٌ بشِعٌ** ve **امرأةٌ بشِعة**; yani: ağzının kokusu iğrenç; diş arası temizlemez ve misvak kullanmaz. Ve **قد بشِع يَبْشَعُ بَشَعاً وبشاعةً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

شيءٌ بَشِعٌ، أي كريهُ الطعمِ يأخذ بالحَلْقِ، بيِّن البَشاعَةِ. ورجلٌ بِشِعٌ بيِّن البَشَعِ إذا أكله فَبَشِعَ منه. واسْتَبْشَعَ الشيءَ، أي عَدَّهُ بَشِعاً.

##### Türkçe

Bir şey **بَشِعٌ**: yani tadı iğrençtir; boğazı tutar; **البَشاعَةِ**si açık olandır. Ve bir adam **بِشِعٌ**: **البَشَعِ**i açık olandır; eğer onu yerse, ondan dolayı **فَبَشِعَ**. Ve **اسْتَبْشَعَ** şeyi: yani onu **بَشِعاً** saydı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والشين مع الباء
عشب ، عبش ، شبع ، شعب ، بشع : مستعملات .
عشب : قال الليث : العَشْب : الكلأ الرَّطْب ، وهو سَرَعان الكلأ في الربيع يَهيج ولا يبقَى . وأرضٌ عَشِبةٌ ومُعْشِبة ، وقد أعشَبتْ واعشوشبتْ إذا كثُر عُشْبُها . وأعشبَ القومُ إذا أصابوا عُشْباً . قال : وأرضٌ عَشِبة بيّنة العَشَابة . ولا يقال عَشِبت الأرض ، وهو قياسٌ إنْ قيل . وأنشد لأبي النجم :
يقُلْن للرائد أعشبتَ انزلِ
قلت : الكلأ عند العرب يقع على العُشْب وهو الرُّطْب ، وعلى العُرْوة والشجر والنصِيّ والصِّلِّيان الطيّب ، كلُّ ذلك من الكلأ ، فأمّا العُشْب فهو الرُّطْب من البقول البريّة تنبت في الربيع . ويقال روضٌ عاشب : ذو عُشْب . وروضٌ مُعْشِب . ويدخل في العُشب أحرار البقول وذكورها . فأحرارها : ما رقَّ منها وكان ناعماً . وذكورها : ما صُلب وغلُظ منها .
وقال الأصمعيّ : يقال شيخٌ عَشَمة بالميم . وقال أبو عبيدة : يقال شيخ عَشمة وعَشبة ، بالميم والباء . وقال غيرهما : عيالٌ عَشَبٌ : ليس فيهم صغير . وقال الراجز :
جمعتُ منهم عَشَباً شَهابرا
وقال الليث : رجلٌ عَشَبٌ وامرأةٌ عَشَبة ،
وهما القصيرانِ في دَمامة . وقد عَشُب عُشوبةً وعَشابة .
وقال ابن السكيت : إذا رعَى البعيرُ العُشبَ قيل عاشب . قال : وبَلَدٌ عاشبٌ وقد أعشَبَ ، أي ذو عُشْب . وأرضٌ مُعْشِبة وعَشيبة : كثيرة العُشب .
وقال اللِّحيانيّ : يقال هذه أرضٌ فيها تعاشيب ، إذا كانَ فيها ألوانُ العُشْب .
عبش : أهمله الليث . وروى أبو عُمَر عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : العَبْش الصَّلاح في كلّ شيء . قال : والعرب تقول : الخِتان عَبْشٌ لِلصَّبيِّ ، أي صلاحٌ ، بالباء . وذكره في موضع آخر العَمْش بالميم . وقد ذكره الليث في كتابه فهما لغتان . يقال الخِتان صلاحٌ للولد فاعمِشوه واعبِشُوه . وكلتا اللغتين صحيحة .
وقال ابن دريد : العَبْش : الغباوة . ورجلٌ به عُبْشة .
شعب : قال الله جلّ وعزّ : ( وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوباً وَقَبَآئِلَ ) ( الحُجرَات : 13 ) قال الفراء : الشُّعوب أكبر من القبائل ، والقبائل أكبر من الأفخاذ .
أبو عبيد عن ابن الكلبيّ أنه قال : الشَّعْب أكبر من القبيلة ، ثم القبيلة ، ثم العمارة ، ثم البطن ، ثم الفَخِذ .
وأخبرني المنذريّ عن ثعلب قال : أُخِذت القبائل من قبائل الرأس لاجتماعها . قال : ومنها الشَّعب والشُّعوب ، والقبائل دونها .
وقال الليث : الشَّعب : ما تشعَّب من قبائل العرب والعجم . والجميع الشُّعوب . قال : والشُّعوبيُّ : الذي يصغِّر شأنَ العرب ولا يرى لهم فضلاً على غيرهم .
وروَى أبو عبيدٍ بإسنادٍ له حديثاً عن مسروق أنّ رجلاً من الشُّعوب أسلمَ فكانت تؤخذ منه الجزية ، فأمر عُمر بألاّ تؤخَذ منه .
قال أبو عبيد : والشُّعوب هاهنا : العجم ، وفي غير هذا الموضع أكثر من القبائل .
وأخبرني المنذريُّ عن أبي الهيثم أنه قال : الشَّعب شَعْب الرأس : يعني شأنَه الذي يضُمُّ قبائله . قال : وفي الرأس أربعُ قبائل . وأنشد :
فإنْ أودَى معاويةُ بن صخرٍ
فبشِّر شَعبَ رأسك بانصداعِ
قال : والشَّعب : أبو القبائل الذي ينتسبون إليه ، يعني يجمعهم ويضمُّهم . قال : ويقال شَعَبتُه ، أي فرّقته . وشعَبتُه ، أي أصلحته . قال : والشَّعيب : المزادة ، سمِّيت شعيباً لأنها من قطعتين شُعِبتْ إحداهما إلى الأخرى ، أي ضُمَّتْ . وأنشد أبو عبيدٍ لعليّ بن الغدير الغَنَويّ في الشَّعب بمعنى التفريق :
وإذا رأيت المرءَ يشعَبُ أمره
شَعْبَ العصا ويَلجُّ في العِصيانِ
قال : معناه يفرِّق في أمرَه .
وروي عن ابن عبّاس أنّ رجلاً قال له : ما هذه الفُتيا التي شعَبت الناس . قال أبو عبيد : معنى شَعَبَتْ فرّقت الناسَ . وقال الأصمعيّ : شعبَ الرجلُ أمرَه ، إذا فرَّقَه وشتَّته . قال أبو عبيد : ويكون الشَّعب
بمعنى الإصلاح . وهذا الحرف من الأضداد . وأنشد للطِرمّاح :
شَتَّ شَعبُ الحيِّ بعد التئامْ
وشجاكَ اليومَ رَبعُ المُقَامْ
إنّما هو شَتَّ الجميع ومنه شَعْب الصَّدع في الإناء ، إنّما هو إصلاحُه وملاءمته ونحو ذلك .
وقال ابن السكيت في الشعب إنه يكون بمعنيين : يكون إصلاحاً ، ويكون تفريقاً .
وقال أبو عبيد : قال أبو زيد : يقال أقَصَّته شَعوبُ إقصاصاً ، إذا أشرف على المنية ثم نجا ، وشَعوبُ : اسم المنيّة معرفةٌ لا تنصرف .
أخبرني المنذريّ عن أبي الهيثم : يقال شعَبتْه شَعوبُ فأشعَبَ ، أراد بشعوب المنية . فأشعَبَ ، أي مات .
وقال ابن السكيت : أشعبَ الرجلُ ، إذا ماتَ أو فارقَ فِراقاً لا يرجع . وقال غيره : انشعبَ الرجلُ ، إذا مات . وأنشد :
لاقَى التي تشعَبُ الأحياء فانشعبا
وقال الليث : الشَّعْب : الصَّدْع الذي يشعبه الشَّعَّاب . والمِشْعَب : مِثقَبُه . والشُّعْبة : القطعة التي يُوصَل بها الشَّعب من القَدَح .
قال ويقال أشعبَه فما يَنْشعِب ، أي ما يلتئم . قال : والتأم شَعب بني فلانٍ ، إذا كانوا متفرِّقين فاجتمعوا . قال : ويقال تفرَّق شَعبُهم . وهذا من عجائب كلامهم .
قال : وانشعبَ الطريقُ ، إذا تفرَّق . وانشعَبَ النَّهر ، وانشعبت أغصانُ الشجرة . قال : ويقال هذه عَصاً في رأسها شُعبتانِ .
قلت : وسماعي من العرب عصاً في رأسها شُعبان بغير تاء .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إذا قَعَد الرجلُ من المرأة بين شُعَبها الأربع اغتسلَ ) ، وقال بعضُهم : شُعَبها الأربع : يداها ورجلاها ، كُنِي به عن الإيلاج . وقال غيره : شُعَبها الأربع : رجلاها وشُفْرا فرجها كنَّى بذلك عن تغييبه الحشفة في فرجها .
وقال الليث : شُعَب الجبال رؤوسها . وأقطارُ الفرس : شُعَبُه ، وهي عُنقُه ومَنْسِجهُ وما أشرف منه . وأنشد :
أشمُّ خنذيذٌ منيفٌ شُعَبُه
وشُعَب الدهر : حالاته . وأنشد قول ذي الرمّة :
ولا تَقَسَّمَ شَعباً واحداً شُعَبُ
أي ظننتُ ألاّ يتقسَّم الأمر الواحدَ أمورٌ كثيرة .
قلت : لم يجوِّد الليثُ في تفسير البيت . ومعناه أنّه وصف أحياءً كانوا مجتمعين في الرَّبيع ، فلمَّا قَصَدوا المَحاضرَ تقسَّمتهم المياه . وشُعَب القوم : نِيَّاتُهم في هذا البيت ، وكانت لكلّ فرقةٍ منهم نيَّةٌ غير نيَّة الآخرين ، فقال : ما كنت أظنُّ أنّ نيّات مختلفةً تفرِّق نيّةً مجتمعة . وذلك أنَّهم كانوا في منتواهم ومنتجعهم مجتمعين على نيّة واحدة ، فلمَّا هاجَ العُشبُ ونَشَّت الغُدرانُ توزَّعتْهم المحاضر ، فهذا معنى قوله :
ولا تَقَسَّم شعباً واحداً شُعَبُ
وأوَّلُه :
لا أحسب الدهرَ يُبلِي جِدَّةً أبداً
ولا تَقسَّمَ شعباً واحداً شُعَبُ
وقال الليث : مَشعَب الحقّ : طريق الحق . وقال الكميت :
وما ليَ إلاّ مَشعَبَ الحقِّ مَشْعَبُ
قال : وظبْيٌ أشعبُ ، إذا انفرقَ قرناه فتباينا بينونةً شديدة .
وقال ابن شميل : تَيسٌ أشعبُ ، إذا انكسر قرنُه . وعنزٌ شَعْباء .
وقال أبو عمرو : الأشعب : الظَّبْي الذي قد انشعَبَ قرناه ، أي تباعد ما بينهما .
وقال الليث : والشَّعب : ما انفرج بين جبلين . وقال ابن شميل : الشعب : مسيل الماء في بطن من الأرض له حرفان مشرفان ، وعرضُه بطحةُ رجلٍ إذا انبطح . وقد يكون بين سندَيْ جبلين .
وقال الليث : الشُّعَب : الأصابع قال : والزرع يكون على ورقةٍ ثمّ يشعِّب . قال : ويقال للميت : قد انشعَبَ . وأنشد لسهمٍ الغنويّ :
حتّى يصادفَ مالاً أو يقالَ فتًى
لاقَى التي تَشعَبُ الفِتيانَ فانشعبا
قال : والشِّعب : سِمَةٌ لبني مِنقَر كهيئة المِحجَن وصورته . وجَمَلٌ مشعوب .
وشَعبان : اسم شهر . وشَعبانُ : حيٌّ من اليمن . وقال غيره : إليهم نُسِب الشَّعْبيّ . والشُّعبة : صَدْعٌ في الجبل تأوي إليه الطُّيور .
وشَعَبعَب : موضع .
وقال الأصمعيّ : شَعَبه يَشعَبه شعباً ، إذا صَرَفَه . وشعَبَ اللجامُ الفرسَ ، إذا كفَّه . وأنشد :
شاحِيَ فيه واللجامُ يشعَبُه
وقال ابن شميل : الشِّعاب : سِمةٌ في الفخذ في طولها ، خَطَّان يُلاقَى بين طرفيهما الأعليين ، والأسفلان متفرّقان . وأنشد :
نارٌ عليها سِمَةٌ الغواضرْ
الحَلْقتان والشِّعابُ الفاجرْ
يقال بعير مشعوب وإبل مشعَّبة . وقال غيره : شُعَبَى : اسم موضع في جبل طيّىء .
وقال الكسائيّ : العرب تقول : أبي لك وشعبي لك ، معناه فديتك . وأنشد :
قالت رأيت رجلاً شَعْبِي لكِ
مُرَجّلاً حسبتُه ترجيلَك
قال : ومعناه رأيت رجلاً فديتك شبَّهتُه إياك .
وقال الأصمعيّ : يسمَّى الرَّحْلُ شَعِيباً . ومنه قول المرّار يصف ناقةً :
إذا هي خَرَّت خَرَّ مِن عَن شِمالها
شَعِيبٌ به إجمامُها ولُغوبها
يعني الرَّحْلَ لأنّه مشعوبٌ بعضُه إلى بعض ، أي مضموم ، وكذلك المزادَة
سميت شَعيباً لأنَّه ضُمَّ بعضُها إلى بعض .
وقال شمر عن ابن الأعرابيّ : الشَّعِيب : المزادة من أديمَين يُقابَلان ليس فيهما فئام في زواياهما . وقال الراعي يصف إبلاً ترعى في العَزيب :
إذا لم تَرُح أدَّى إليها معجِّلٌ
شعيبَ أديم ذا فِراغَينِ مُترعا
يعني : ذا أديمين قُوبِل بينهما . قال : والشَّعيب مثل السَّطيحة .
شبع : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( المتشبِّع بما لا يَملك كلابسِ ثَوبَيْ زُور ) قال أبو عبيد : يعني المتزيِّن بأكثر ممّا عنده يتكثَّر بذلك ويتزيَّن بالباطل ، كالمرأة تكون للرجل ولها ضرائر ، فتتشبّع تدَّعي من الحُظوة عند زوجها بأكثر مما عنده لها ، تريد بذلك غَيظَ جارتها وإدخالَ الأذى عليها ، وكذلك هذا في الرجال . ومعنى ثَوْبَي الزُّور : أن يُعمَد إلى الكُمَّينِ فيُوصَلَ بهما كُمَّانِ آخَرانِ ، فمن نظر إليهما ظنَّهما ثوبين .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الشِّبْع من الطعام : ما يكفيك . والشِّبَع المصدر . يقال قدِّمْ إليَّ شِبْعي . قال : والشَّبْع : غلظ السَّاقين . والشِّبْع : مصدر شَبِع يشبَعُ شِبَعاً .
قال الليث قال : الشِّبْع : اسم ما أشبعَ من الطَّعام وغيره . وأنشد :
وكلُّكمُ قد نال شِبْعاً لبطنه
وشِبْع الفتى لؤمٌ إذا جاعَ صاحبُه
ورجلٌ شَبْعانُ وامرأةٌ شَبْعي وشَبعانة . وقال غيره : امرأةٌ شَبعَى الوشاحِ ، إذا كانت مُفاضةً . وامرأته شَبَعي الدِّرع ، إذا كانت ضخمةً . ويقال : أشبعتُ الثوبَ صِبْغاً . وكلُّ شيءٍ توفّره فقد أشبعتَه حتّى الكلام يُشْبَع فيوفَّر حروفُه .
وجاء في الحديث أنّ زمزمَ كان يقال لها شُباعة في الجاهلية ؛ لأنّ ماءها يُروِي العَطْشان ويُشْبع الغَرثان .
وقال أبو زيد : هذا ثوبٌ شَبيع وثيابٌ شُبُع ، إذا أكثروا غزل الثوب وثَلّة الحَبْل ، وهو صوفُه أو شعره وَوبره .
ابن السكيت : يقال هذا بلدٌ قد شَبِعتْ غنمُه ، إذا وُصِف بكثرة النَّبْت ، وهذا بلدٌ قد شُبِّعتْ غنمُه ، إذا قاربت الشِّبَع ولم تَشْبَعْ .
وقال ابن الأعرابيّ : شَبُع عقلُه فهو شَبيع ؛ ورجلٌ مُشْبَع العقل وشبيع العقل ، أخبرني بذلك المنذريّ عن ثعلب عنه .
بشع : قال الليث : البَشَع : طعمٌ كريهٌ فيه حُفوفٌ ومرارةٌ كطعم الهَليلَج قال : ورجلٌ بَشِع الفم وامرأةٌ بشِعة الفم ، إذا كان رائحة فمهما كريهة لا يتخللان ولا يستاكان والمصدر البَشَع والبَشاعة . ورجلٌ بَشِع الخُلُق ، إذا كان سيِّيء العِشرة والخُلق . ورجلٌ بَشِع المنظر ، إذا كان دميماً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : البَشِع : الخَشِن من الطَّعام واللِّباس والكلام .
وقال ابن شميل : رجلٌ بَشِع النَّفس ، أي خبيث النَّفْس . وبَشِع الوجْه ، إذا كان
عابساً باسراً . وثوبٌ بَشِعٌ : خَشِن . وأكلنا طعاماً بَشِعاً ، أي حافّاً يابساً لا أُدْمَ فيه . وخَشَبة بَشِعة : كثيرةُ الأُبَن .
وقال ابن دُريد : البَشَع : تَضايُق الحَلْق بطعامٍ خَشِن . قال : وبَشِعَ الوادي بشَعاً ، إذا تضايقَ بالماء . وبَشِعْتُ بهذا الأمر : ضِقتُ به ذَرْعاً . وكلامٌ بَشِعٌ : خَشِن .

##### Türkçe

**باب العين والشين مع الباء**
**عشب** ، **عبش** ، **شبع** ، **شعب** ، **بشع** : kullanımdadırlar.

**عشب** : **الليث** dedi: **العَشْب**: yaş otlaktır; o, ilkbaharda otlağın çabucak (bitip) kabarıp (sonra) kalmamasıdır. Ve **أرضٌ عَشِبةٌ** ve **مُعْشِبة**; ve **أعشَبتْ** ve **اعشوشبتْ** denir, otları çoğaldığı zaman. Ve kavim **أعشبَ** olur, bir **عُشْباً**a rastladıkları zaman. Dedi: ve **أرضٌ عَشِبة**; **العَشَابة**sı apaçık (olan). Ve “**عَشِبت** الأرض” denmez; denirse kıyastır. Ve **أبو النجم**’e ait olarak inşad etti:
يقُلْن للرائد أعشبتَ انزلِ

Dedim: **الكلأ** Araplar katında **العُشْب** üzerine vâki olur; o da yaş olandır; ve **العُرْوة** ve ağaç ve **النصِيّ** ve güzel **الصِّلِّيان** üzerine (de vâki olur); bunların hepsi **الكلأ**dandır. Amma **العُشْب**: yabani baklagillerden yaş olanıdır; ilkbaharda biter. Ve **روضٌ عاشب** denir: **عُشْب** sahibi. Ve **روضٌ مُعْشِب**. Ve **العُشب** içine baklagillerin hürleri ve erkekleri girer. Hürleri: ondan ince olan ve yumuşak olan. Erkekleri: ondan sertleşen ve kalınlaşan.

Ve **الأصمعيّ** dedi: **بالميم** ile **شيخٌ عَشَمة** denir. Ve **أبو عبيدة** dedi: **بالميم والباء** ile **شيخ عَشمة** ve **عَشبة** denir. Ve ikisi dışında (başkaları) dedi: **عيالٌ عَشَبٌ**: içlerinde küçük yoktur. Ve **الراجز** dedi:
جمعتُ منهم عَشَباً شَهابرا

Ve **الليث** dedi: **رجلٌ عَشَبٌ** ve **امرأةٌ عَشَبة**;
ve ikisi, çirkinlikte kısa boylu olanlardır. Ve **عَشُب** etti: **عُشوبةً** ve **عَشابة**.

Ve **ابن السكيت** dedi: Deve **العُشب**ı otladığı zaman **عاشب** denir. Dedi: ve **بَلَدٌ عاشبٌ** ve **قد أعشَبَ**; yani **عُشْب** sahibi. Ve **أرضٌ مُعْشِبة** ve **عَشيبة**: **العُشب**ı çok olan.

Ve **اللِّحيانيّ** dedi: “Bu, içinde **تعاشيب** bulunan bir arazidir” denir; içinde **العُشْب**ın renkleri olduğu zaman.

**عبش** : **الليث** onu ihmâl etti. Ve **أبو عُمَر** **ثعلب**’den, o da **ابن الأعرابيّ**’den rivayet etti; dedi: **العَبْش** her şeyde salah (iyilik)tir. Dedi: ve Araplar der: **الخِتان عَبْشٌ لِلصَّبيِّ**; yani salah (iyilik); **بالباء** ile. Ve onu başka bir yerde **العَمْش بالميم** (olarak) zikretti. Ve **الليث** onu kitabında zikretmiştir; ikisi iki lugattır. “**الخِتان** çocuğa salah (iyilik)tir; o hâlde **فاعمِشوه** ve **اعبِشُوه**” denir. Ve iki lugat da sahihtir.

Ve **ابن دريد** dedi: **العَبْش**: ahmaklıktır. Ve bir adam: onda **عُبْشة** vardır.

**شعب** : Allah azze ve celle dedi: ( **وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوباً وَقَبَآئِلَ** ) ( **الحُجرَات : 13** ). **الفراء** dedi: **الشُّعوب** kabilelerden daha büyüktür; kabileler de **الأفخاذ**dan daha büyüktür.

**أبو عبيد** **ابن الكلبيّ**’den (naklen) onun şöyle dediğini (rivayet etti): **الشَّعْب** kabileden daha büyüktür; sonra kabile; sonra **العمارة**; sonra **البطن**; sonra **الفَخِذ**.

Ve **المنذريّ** bana **ثعلب**’den haber verdi; dedi: Kabileler, toplanmalarından dolayı başın kabilelerinden alınmıştır. Dedi: ve ondan **الشَّعب** ve **الشُّعوب** (vardır); kabileler onun altındadır.

Ve **الليث** dedi: **الشَّعب**: Arap ve Acem kabilelerinden dallanıp budaklanan şeydir. Ve hepsi **الشُّعوب**dur. Dedi: ve **الشُّعوبيُّ**: Arapların şanını küçülten ve onlara başkaları üzerinde bir fazilet görmeyen kimsedir.

Ve **أبو عبيدٍ** kendi isnadıyla **مسروق**’tan bir hadis rivayet etti: **الشُّعوب**dan bir adam Müslüman oldu; ondan cizye alınıyordu; **عُمر** ondan alınmamasını emretti.

**أبو عبيد** dedi: Burada **الشُّعوب**: Acemlerdir; bu yerin dışında (ise) kabilelerden daha çoktur.

Ve **المنذريُّ** bana **أبو الهيثم**’den haber verdi ki o dedi: **الشَّعب شَعْب الرأس**: yani kabilelerini toplayan ve bir araya getiren şe’ni. Dedi: ve başta dört kabile vardır. Ve inşad etti:
فإنْ أودَى معاويةُ بن صخرٍ
فبشِّر شَعبَ رأسك بانصداعِ

Dedi: ve **الشَّعب**: kabilelerin babasıdır; ona nisbet ederler; yani onları toplar ve bir araya getirir. Dedi: ve “**شَعَبتُه**” denir; yani onu ayırdım. Ve “**شعَبتُه**” (denir); yani onu ıslah ettim. Dedi: ve **الشَّعيب**: su tulumudur; ona **شعيباً** adı verildi; çünkü o iki parçadandır; birisi ötekine **شُعِبتْ**; yani birleştirildi. Ve **أبو عبيدٍ** **عليّ بن الغدير الغَنَويّ**’den, **الشَّعب**ı ayırma manasında (kullanarak) inşad etti:
وإذا رأيت المرءَ يشعَبُ أمره
شَعْبَ العصا ويَلجُّ في العِصيانِ

Dedi: manası: işinde ayırır (dağıtır).

Ve **ابن عبّاس**’tan rivayet olundu: Bir adam ona dedi: “İnsanları **شعَبت** eden bu fetva nedir?” **أبو عبيد** dedi: **شَعَبَتْ**’in manası: insanları ayırdı. Ve **الأصمعيّ** dedi: Adam **شعبَ** etti işini; onu ayırdığı ve dağıttığı zaman. **أبو عبيد** dedi: ve **الشَّعب** ıslah manasında da olur. Ve bu harf zıt anlamlılardandır. Ve **الطِرمّاح**’a ait olarak inşad etti:
شَتَّ شَعبُ الحيِّ بعد التئامْ
وشجاكَ اليومَ رَبعُ المُقَامْ

O, ancak “hepsi dağıldı”dır; ve ondan, kapta çatlağın **شَعْب**ı (vardır): o ancak onun ıslahı ve birbirine uydurulması ve bunun benzeridir.

Ve **ابن السكيت** **الشعب** hakkında dedi ki o iki manada olur: ıslah olur; ve ayırma olur.

Ve **أبو عبيد** dedi: **أبو زيد** dedi: “**أقَصَّته شَعوبُ إقصاصاً**” denir; ölüme yaklaştığı sonra kurtulduğu zaman. Ve **شَعوبُ**: ölümün adıdır; marife (özel)dir; tenvin almaz.

**المنذريّ** bana **أبو الهيثم**’den haber verdi: “**شعَبتْه شَعوبُ فأشعَبَ**” denir; **شعوب** ile ölümü kastetti. “**فأشعَبَ**”: yani öldü.

Ve **ابن السكيت** dedi: Adam **أشعبَ** olur; öldüğü zaman yahut dönmeyeceği bir ayrılıkla ayrıldığı zaman. Ve başkası dedi: Adam **انشعبَ** olur; öldüğü zaman. Ve inşad etti:
لاقَى التي تشعَبُ الأحياء فانشعبا

Ve **الليث** dedi: **الشَّعْب**: **الشَّعَّاب**’ın onu **يشعبه** ettiği çatlağıdır. Ve **المِشْعَب**: onun matkabıdır. Ve **الشُّعْبة**: **القَدَح**tan **الشَّعب**ın onunla birleştirildiği parçadır.

Dedi: “**أشعبَه فما يَنْشعِب**” denir; yani birleşmez. Dedi: **شَعب**ı birleşti falan oğullarının; dağınık iken toplandıkları zaman. Dedi: ve “**تفرَّق شَعبُهم**” denir. Ve bu, onların sözünün acayiplerindendir.

Dedi: Yol **انشعبَ** olur; ayrıldığı zaman. Ve nehir **انشعَب**; ve ağacın dalları **انشعبت**. Dedi: ve “Bu, başında iki **شُعبتانِ** bulunan bir asadır” denir.

Dedim: Araplardan işittiğim: başında iki **شُعبان** bulunan bir asa; **بغير تاء** (tâ’sız).

Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki dedi: ( **إذا قَعَد الرجلُ من المرأة بين شُعَبها الأربع اغتسلَ** ). Ve bazısı dedi: **شُعَبها الأربع**: iki eli ve iki ayağıdır; onunla cinsel birleşmeye kinaye yaptı. Ve başkası dedi: **شُعَبها الأربع**: iki ayağı ve ferçinin iki dudakçığıdır; bununla, haşefeyi ferçine gizlemesine kinaye yaptı.

Ve **الليث** dedi: Dağların **شُعَب**ı: tepeleridir. Ve atın **أقطارُ**ı: onun **شُعَبُه**udur; o da boynu ve omuz kökü ve ondan yüksek olan şeydir. Ve inşad etti:
أشمُّ خنذيذٌ منيفٌ شُعَبُه

Ve zamanın **شُعَب**ı: hâlleridir. Ve **ذو الرمّة**’nin sözünü inşad etti:
ولا تَقَسَّمَ شَعباً واحداً شُعَبُ

Yani: tek bir işi, birçok işlerin bölüştürmeyeceğini zannettim.

Dedim: **الليث** beytin tefsirinde iyi yapmadı. Manası: ilkbaharda toplanmış olan canlıları vasfetti; **المَحاضر**a yöneldiklerinde sular onları böldü. Ve bu beyitte kavmin **شُعَب**ı: niyetleridir; onların her fırkasının, ötekilerin niyetinden başka bir niyeti vardı; dedi ki: farklı niyetlerin, toplanmış bir niyeti ayıracağını zannetmezdim. Bu, onların, yazlıklarında ve otlaklarında tek bir niyet üzere toplanmış olmalarındandır; **العُشب** kabarıp **الغُدران** canlanınca **المحاضر** onları dağıttı; işte onun şu sözünün manası budur:
ولا تَقَسَّم شعباً واحداً شُعَبُ
Ve onun başı:
لا أحسب الدهرَ يُبلِي جِدَّةً أبداً
ولا تَقسَّمَ شعباً واحداً شُعَبُ

Ve **الليث** dedi: **مَشعَب الحقّ**: hakkın yolu. Ve **الكميت** dedi:
وما ليَ إلاّ مَشعَبَ الحقِّ مَشْعَبُ

Dedi: ve **ظبْيٌ أشعبُ**: iki boynuzu ayrılıp birbirinden şiddetli bir ayrılıkla uzaklaştığı zaman.

Ve **ابن شميل** dedi: **تَيسٌ أشعبُ**: boynuzu kırıldığı zaman. Ve **عنزٌ شَعْباء**.

Ve **أبو عمرو** dedi: **الأشعب**: boynuzları **انشعَبَ** etmiş olan ceylandır; yani ikisi arasındaki mesafe uzaklaşmıştır.

Ve **الليث** dedi: ve **الشَّعب**: iki dağ arasındaki açılan yerdir. Ve **ابن شميل** dedi: **الشعب**: yerin bir karnında suyun aktığı yerdir; iki yüksek kenarı vardır; genişliği, bir adamın yüzüstü yattığı zaman (kapladığı) düzlük kadardır. Ve iki dağ dayanağı arasında da olabilir.

Ve **الليث** dedi: **الشُّعَب**: parmaklardır. Dedi: ekin bir yaprak üzerinde olur; sonra **يشعِّب** eder. Dedi: ve ölü için “**قد انشعَبَ**” denir. Ve **سهمٍ الغنويّ**’ye ait olarak inşad etti:
حتّى يصادفَ مالاً أو يقالَ فتًى
لاقَى التي تَشعَبُ الفِتيانَ فانشعبا

Dedi: ve **الشِّعب**: **بني مِنقَر** için, **المِحجَن** heyetinde bir damgadır; ve onun suretidir. Ve **جَمَلٌ مشعوب**.

Ve **شَعبان**: bir ayın adıdır. Ve **شَعبانُ**: Yemen’den bir kabiledir. Ve başkası dedi: **الشَّعْبيّ** onlara nisbet edildi. Ve **الشُّعبة**: dağda bir çatlak; kuşlar ona sığınır.

Ve **شَعَبعَب**: bir yerdir.

Ve **الأصمعيّ** dedi: “**شَعَبه يَشعَبه شعباً**” (denir); onu çevirdiği zaman. Ve gem, atı **شعَبَ** eder; onu engellediği zaman. Ve inşad etti:
شاحِيَ فيه واللجامُ يشعَبُه

Ve **ابن شميل** dedi: **الشِّعاب**: uylukta, boyuna bir damgadır; iki çizgidir; üst uçları arasında buluşulur; alt ikisi ayrıdır. Ve inşad etti:
نارٌ عليها سِمَةٌ الغواضرْ
الحَلْقتان والشِّعابُ الفاجرْ

“**بعير مشعوب**” ve “**إبل مشعَّبة**” denir. Ve başkası dedi: **شُعَبَى**: **جبل طيّىء**’de bir yer adıdır.

Ve **الكسائيّ** dedi: Araplar der: “**أبي لك وشعبي لك**”; manası: sana feda olayım. Ve inşad etti:
قالت رأيت رجلاً شَعْبِي لكِ
مُرَجّلاً حسبتُه ترجيلَك

Dedi: manası: “Bir adam gördüm; sana feda olayım; onu sana benzettim.”

Ve **الأصمعيّ** dedi: **الرَّحْلُ**a **شَعِيباً** adı verilir. Ve ondan, **المرّار**’ın bir dişi deveyi vasfederek sözü:
إذا هي خَرَّت خَرَّ مِن عَن شِمالها
شَعِيبٌ به إجمامُها ولُغوبها

Yani **الرَّحْلَ**; çünkü o, bir kısmı bir kısmına **مشعوبٌ**dur; yani birleştirilmiştir. Ve aynı şekilde **المزادَة** **شَعيباً** adlandırıldı; çünkü onun bir kısmı bir kısmına birleştirildi.

Ve **شمر** **ابن الأعرابيّ**’den (naklen) dedi: **الشَّعِيب**: iki deriden olan su tulumudur; ikisi karşı karşıya getirilir; köşelerinde **فئام** yoktur. Ve **الراعي** **العَزيب**’de otlayan develeri vasfederek dedi:
إذا لم تَرُح أدَّى إليها معجِّلٌ
شعيبَ أديم ذا فِراغَينِ مُترعا

Yani: iki deri sahibi; ikisi arasında karşılaştırma yapılmıştır. Dedi: ve **الشَّعيب** **السَّطيحة** gibidir.

**شبع** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki dedi: ( **المتشبِّع بما لا يَملك كلابسِ ثَوبَيْ زُور** ). **أبو عبيد** dedi: yani, yanında olandan daha fazla ile süslenen; bununla çoğalır ve bâtıl ile süslenir; tıpkı bir kadının bir erkeğe (nikâhlı) olması ve onun (erkeğin) başka eşleri bulunması gibi; o kadın **تتشبّع** eder; kocasının katındaki itibarından, kendisine olanından daha fazlasını iddia eder; bununla komşusunu öfkelendirmeyi ve ona eziyet sokmayı ister; erkeklerde de bunun gibidir. Ve **ثَوْبَي الزُّور**’un manası: iki kola gidilir; onlara iki başka kol eklenir; bakan kimse onları iki elbise zanneder.

**ثعلب** **ابن الأعرابيّ**’den (naklen) dedi: Yiyecekten **الشِّبْع**: sana yeten şeydir. Ve **الشِّبَع** mastardır. “Bana **شِبْعي**’mi takdim et” denir. Dedi: ve **الشَّبْع**: iki baldırın kalınlığıdır. Ve **الشِّبْع**: **شَبِع** **يشبَعُ**’ın mastarıdır; **شِبَعاً**.

**الليث** dedi: **الشِّبْع**: yemekten ve başkasından doyuran şeyin adıdır. Ve inşad etti:
وكلُّكمُ قد نال شِبْعاً لبطنه
وشِبْع الفتى لؤمٌ إذا جاعَ صاحبُه

Ve **رجلٌ شَبْعانُ** ve **امرأةٌ شَبْعي** ve **شَبعانة**. Ve başkası dedi: **امرأةٌ شَبعَى الوشاحِ**: geniş yapılı olduğu zaman. Ve “Onun karısı **شَبَعي الدِّرع**” (denir): iri olduğu zaman. Ve “Elbiseyi boya ile **أشبعتُ**” denir. Ve her şeyi bol kılarsan onu **أشبعتَه** etmiş olursun; hatta söz **يُشْبَع** edilir; harfleri bol kılınır.

Ve hadiste geldi ki **زمزم**’e cahiliyede **شُباعة** denirdi; çünkü suyu susamışı kandırır ve aç olanı doyurur.

Ve **أبو زيد** dedi: Bu, **ثوبٌ شَبيع** ve elbiseler **ثيابٌ شُبُع** (dır); elbisenin ipliğini ve ipin **ثَلّة**sini çoğalttıkları zaman; o da onun yünü yahut kılı ve tüyüdür.

**ابن السكيت**: “Bu, koyunu **شَبِعتْ** olan bir beldedir” denir; bitkinin çokluğu ile vasfedildiği zaman. Ve “Bu, koyunu **شُبِّعتْ** olan bir beldedir” (denir); **الشِّبَع**a yaklaştığı ve doymadığı zaman.

Ve **ابن الأعرابيّ** dedi: **شَبُع** etti aklı; o hâlde o **شَبيع**dir. Ve “**رجلٌ مُشْبَع العقل**” ve “**شبيع العقل**” (denir); bunu bana **المنذريّ** **ثعلب**’den, ondan (naklen) haber verdi.

**بشع** : **الليث** dedi: **البَشَع**: kötü bir tattır; onda yakıcılık ve acılık vardır; **الهَليلَج** tadı gibi. Dedi: ve **رجلٌ بَشِع الفم** ve **امرأةٌ بشِعة الفم**; ağızlarının kokusu kötü olduğu zaman; diş aralarını temizlemezler ve misvaklanmazlar. Ve mastar: **البَشَع** ve **البَشاعة**. Ve **رجلٌ بَشِع الخُلُق**; geçimi ve huyu kötü olduğu zaman. Ve **رجلٌ بَشِع المنظر**; çirkin olduğu zaman.

**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den (naklen): **البَشِع**: yiyecekten, giysiden ve sözden kaba olandır.

Ve **ابن شميل** dedi: **رجلٌ بَشِع النَّفس**: yani kötü nefislidir. Ve **بَشِع الوجْه**; asık ve surat asan olduğu zaman. Ve **ثوبٌ بَشِعٌ**: kaba. Ve **طعاماً بَشِعاً** yedik; yani katı, kuru; içinde katık yok. Ve **خَشَبة بَشِعة**: budakları çok olan.

Ve **ابن دُريد** dedi: **البَشَع**: kaba bir yiyecek sebebiyle boğazın daralmasıdır. Dedi: ve vadi **بَشِعَ** eder; **بشَعاً**; su ile daraldığı zaman. Ve “Bu iş ile **بَشِعْتُ**”: ona gücüm yetmez oldu; ondan daraldım. Ve **كلامٌ بَشِعٌ**: kaba.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والشين وما يثلثهما)
(بشع) الباء والشين والعين أصلٌ واحد وهو كرَاهَةُ الشّيء وقلَّةُ نُفوذه.
قال الخليل: البَشَع طَعْمٌ كَرِيهٌ فيه جُفوفٌ ومَرارةٌ كطعم الهَلِيلَج البشعة. قال: ويقال رجل بَشِعٌ وامرأةٌ بشِعة، وهو الكريهُ ريحِ الفمِ مِن أنّه لا يتخلَّلُ ولا يَسْتَاك. والمصدَر البَشَع والبشَاعة. وقد بَشِعَ يَبْشَعُ بَشَعاً. والطعام البَشِع الذي لا يَسُوغ في الحَلْق.
قال ابنُ دُريد: البَشَع تَضَايُق الحَلْق بالطّعام الخَشِن. قال ابنُ الأعرابيّ: البَشِع الذي لا يَجُوز. يقال بَشِعَ الوَادِي بالناس، إذا كَثُروا فيه حَتّى يَضِيقَ بهم. وأنشد:
إذا لقِيَ الغُصُونَ انْسَلَّ منها *** فلا بَشِعٌ ولا جافٍ جَفُوفُ
قال الدُّريديّ: بَشِعت بهذا الأمر، أي ضِقْتَ به ذَرْعاً. قال النّضْر: نَحَتُّ مَتْنَ العُودِ حتى ذهب بَشَعُه، أي أُبَنُه. قال الضّبّيّ: الطعام البَشِع الغليظ الذي ليس بمنخولٍ، فلا يَسُوغ في الحَلْق خُشونةً.
(بشك) الباء والشين والكاف أصلٌ واحد، ومنه يتفرَّع ما يقرُبُ من الخِفّة. يقال ناقةٌ بَشَكَى، أي سريعة. ويقال امرأةٌ بَشَكَى عَمُولٌ. وابتشَكَ فُلانٌ الكَذِبَ إذا اخْتَلَقَهُ. وبَشَكْتُ الثوب قَطَعْتُه. وكلُّ ذلك من البَشْكِ في السَّير وخفّة نَقْل القوائم. (بشم) الباء والشين والميم أصلٌ واحد، وهو جنسٌ من السّآمةِ لمأكولٍ ما، ثم يُحْمَل عليه غيرُه. يقال بَشِمْتُ من الطّعام، كأنّك سَئِمْتَه. قال الخليل: البَشَم يُخَصُّ به الدَّسَم. قال: ويقال في الفَصِيل([1]): بَشِم مِن كَثْرَة شُرْبِ اللَّبن.
وممّا شذّ عن الأصل البَشَامُ، وهو شجَرٌ.
(بشر) الباء والشين والراء أصلٌ واحد: ظهور الشّيء مع حُسْنٍ وجمال. فالبَشَرة ظاهِرُ جِلْد الإنسان، ومنه باشَرَ الرّجُلُ المرأةَ، وذلك إفضاؤه بِبَشَرتِه إلى بَشَرتها. وسُمِّيَ البَشَرُ بَشَراً لظُهورِهم. والبَشِير الحَسَنُ الوَجْه. والبَشَارة، الجَمَال. قال الأعشى:
ورَأتْ بأنَّ الشَّيْبَ جا *** نَبَهُ البَشَاشَةُ والبَشارَهْ([2])
ويقال بَشَّرْتُ فُلاَناً أُبَشِّرُهُ تَبشيراً، وذلك يكون بالخَيْر، وربما حُمِل عليه غيره من الشّرّ، وأظن ذلك جنساً من التَّبكيت. فأمّا إذا أُطلِقَ الكلامُ إطلاقاً فالبِشارة بالخير والنِّذارةُ بغَيرِه يقال أبْشَرَتِ الأرضُ إذا أخرَجَت نباتها. ويقال ما أحسنَ بَشَرَةَ الأرض. ويقال بَشَرْتُ الأديمَ إذا قَشَرْتَ وجْهَه. وفلانٌ مُؤْدَمٌ مُبْشَرٌ، إذا كان كاملاً من الرّجال، كأنّه جَمَع لِينَ الأَدَمَةِ وخُشونَةَ البَشَرة. ويقال إن بحنة ([3]) بن ربيعة، زوّج ابنته فقال لامرأته:  "جَهِّزِيها فإنّها المؤْدَمَة المُبْشَرَة"([4]).
وحكى بعضُهم أبْشَرْتُ الأدِيمَ، مثل بَشَرْتُ. وتَبَاشِير الصُّبحِ أَوَائلُه؛ وكذلك أوائِلُ كلِّ شيءٍ. ولا يكونُ منه فِعْل. والمُبَشِّرَاتُ الرّياح التي تُبَشِّرُ بالغَيْثِ.
 --------------ـــ
([1]) الفصيل: ولد الناقة. وفي الأصل: "الفصل".
([2])البيت في ديوان الأعشى 113 واللسان (5: 128).
([3]) في الأصل: "بحبة" وأثبت ما في اللسان (5: 126).
([4]) في الأصل: "فإنك المؤدمة". وفي اللسان: "ابنتك المؤدمة".

ـ

##### Türkçe

(باء, شين ve bunların üçüncüsü olan harflerin bâbı)

(**بشع**) **الباء** ve **الشين** ve **العين** bir tek asıldır; o da şeyin kerih görülmesi ve nüfuzunun azlığıdır.
Halîl dedi: **البَشَع** kerih bir tattır; onda kuruluk ve acılık vardır; **الهَلِيلَج**’in kerih tadı gibi. Dedi: Ve “erkek **بَشِعٌ** ve kadın **بشِعة**” denir; o, diş arası temizlemediği ve misvak kullanmadığı için ağzın kokusunun kerih olmasıdır. Masdar **البَشَع** ve **البشَاعة**’dır. Ve **بَشِعَ** **يَبْشَعُ** **بَشَعاً** olmuştur. Ve **البَشِع** yiyecek, boğazda kolay geçmeyen şeydir.
İbn Düreyd dedi: **البَشَع** boğazın kaba yiyecekle daralmasıdır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **البَشِع** geçmeyen şeydir. “Vadi insanlarla **بَشِعَ** oldu” denir; onda çoğaldıkları zaman, onlarla daralıncaya kadar. Şu beyit okunmuştur:
إذا لقِيَ الغُصُونَ انْسَلَّ منها *** فلا بَشِعٌ ولا جافٍ جَفُوفُ
Düreydî dedi: “Bu iş ile **بَشِعت** oldun”; yani onunla göğsün daraldı. Nadr dedi: “Odunun sırtını yonttum, ta ki onun **بَشَعُه**’u gitti”; yani budakları. Dabbî dedi: **البَشِع** yiyecek, elenmiş olmayan kalın olandır; bu yüzden pürüzlülük sebebiyle boğazda kolay geçmez.

(**بشك**) **الباء** ve **الشين** ve **الكاف** bir tek asıldır; ondan hafifliğe yakın olan şeyler dallanır. “Deve **بَشَكَى**” denir; yani hızlı. Ve “kadın **بَشَكَى** **عَمُولٌ**” denir. Falan, yalanı **ابتشَكَ** etti; onu uydurduğu zaman. Ve “elbise(yi) **بَشَكْتُ**” (yani) onu kestim. Bütün bunlar, yürüyüşteki **البَشْكِ**’ten ve ayakların naklinin hafifliğindendir.

(**بشم**) **الباء** ve **الشين** ve **الميم** bir tek asıldır; o, bir yenilecek şeyden duyulan bir tür bıkkınlıktır; sonra onun üzerine başkası da taşınır. “Yemekten **بَشِمْتُ**” denir; sanki ondan bıkmışsın. Halîl dedi: **البَشَم** özellikle yağlı şey için kullanılır. Dedi: Ve **الفَصِيل** hakkında denir: “Sütün çok içmesinden **بَشِم** oldu.”
Asıldan şâz olan şeylerden: **البَشَامُ**; o bir ağaçtır.

(**بشر**) **الباء** ve **الشين** ve **الراء** bir tek asıldır: şeyin güzellik ve cemal ile ortaya çıkması. **البَشَرة** insan derisinin dışıdır; ondan “erkek kadına **باشَرَ** etti” (denir); bu, onun **بَشَرتِه** ile onun **بَشَرتها**sına temas etmesidir. Ve **البَشَرُ** onların görünür olmaları sebebiyle **بَشَراً** diye adlandırıldı. **البَشِير** güzel yüzlüdür. **البَشَارة** güzelliktir. A‘şâ dedi:
ورَأتْ بأنَّ الشَّيْبَ جا *** نَبَهُ البَشَاشَةُ والبَشارَهْ
Ve “falana **بَشَّرْتُ** onu **أُبَشِّرُهُ** **تَبشيراً**” denir; bu hayır ile olur; bazen onun üzerine şerden olan başka şey de taşınır; ve ben bunun bir tür **التَّبكيت** olduğunu sanıyorum. Ama söz mutlak olarak bırakıldığı zaman, **البِشارة** hayır iledir, **النِّذارةُ** ise onun dışındadır. “Yer **أبْشَرَتِ**” denir; bitkisini çıkardığı zaman. Ve “yerin **بَشَرَةَ**sı ne güzel” denir. Ve “deriyi **بَشَرْتُ**” denir; yüzünü soyduğun zaman. Ve falan **مُؤْدَمٌ مُبْشَرٌ**’dır; erkeklerden kâmil olduğu zaman; sanki derinin yumuşaklığını ve **البَشَرة**’nin pürüzlülüğünü toplamıştır. Ve denir ki **بحنة** b. Rebî‘a, kızını evlendirdi; karısına dedi ki: “Onu hazırla; çünkü o **المؤْدَمَة المُبْشَرَة**’dir.”
Bazıları “deriyi **أبْشَرْتُ**” diye nakletti; **بَشَرْتُ** gibi. **تَبَاشِير** sabahın evvelleridir; aynı şekilde her şeyin evvelleri. Ondan fiil olmaz. **المُبَشِّرَاتُ** yağmuru müjdeleyen rüzgârlardır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ب ش ع
طعـام بشع‏:‏ فيه حفوف ومرارة كطعم الإهليلج وقد أبشعني الطعام واستبشعته‏.‏
وامرأة بشعة الفم إذا تركت التخلل والاستياك فتغيرت ريحه‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ رجـل بشـع الخلق وبشع المنظر إذا كان لا يحلى بالعين‏.‏
وعُودٌ بَشِعٌ‏:‏ ذو أَبَنٍ‏.‏ ونَحَتَ مَتْنَ العًودِ حتى ذَهَبَ بَشَعُهُ. وقد بَشِعَ الوادي بالنّاس: إذا ضاقَ بهم؛ فاستَبشَعوا المُقامَ فيه.

##### Türkçe

ب ش ع
**طعام بشع**: içinde **حفوف** ve **مرارة** vardır; **الإهليلج** tadı gibi. Ve yemek beni **أبشعني** etti; onu **استبشعته**.
Ve **امرأة بشعة الفم**: **التخلل** ve **الاستياك**ı terk ettiğinde; böylece kokusu değiştiğinde.
Ve mecazdan: **رجل بشع الخلق** ve **بشع المنظر**: gözde güzelleşmeyen olduğunda.
Ve **عودٌ بَشِعٌ**: **أَبَن** sahibi. Ve **نَحَتَ مَتْنَ العًودِ** ta ki onun **بَشَعُهُ** gitti. Ve **بَشِعَ الوادي بالنّاس**: onlara dar geldiğinde; böylece orada ikameti **استَبشَعوا**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البَشِعُ: الخَشِنُ من الطَّعام واللِّباس والكلام. وفي الحديث: كان رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يأْكل البَشِعَ أَي الخَشِنَ الكَرِيهَ الطَّعْمِ، يريد أَنه لم يكن يذُمُّ طَعاماً. والبَشِعُ: طَعْم كريه. وطعام بَشِيع وبَشِع من البَشَع: كريه يأْخذُ بالحَلْق بَيِّنُ البَشاعة، فيه حُفُوف ومَرارَةٌ كالإِهْلِيلَجِ ونحوه، وقد بَشِعَ بَشَعاً. ورجل بَشِيعٌ بَيِّنُ البشع إِذا أَكله فبَشِع منه. وأَكلنا طعاماً بَشِعاً: حافّاً يابساً لا أُدْمَ فيه. والبَشَعُ: تَضايُق الحلْقِ بطعام خَشِن. وفي الحديث: فوُضِعت بين يَدَي القوم، وهي بَشِعةٌ في الحَلْق، وكلام بشيع: خَشِن كريه منه. واسْتَبْشَعَ الشيءَ أَي عَدَّه بَشِعاً. ورجل بَشِع المَنْظَر إِذا كان دَميماً. ورجل بَشِعُ النفْس أَي خَبيثُ النفس، وبَشِعُ الوجه إِذا كان عابِساً باسِراً. وثوب بَشِع: خَشِن. ورجل بشع الفم: كريه ريحِ الفم، والأُنثى بالهاء، لا يتَخلَّلان ولا يَسْتاكانِ، والمصدر البشَعُ والبَشاعةُ، وقد بَشِع بشعاً وبَشاعة. وبَشِع بهذا الطعام بَشَعاً: لم يُسِغْه. ورجل بَشِع الخُلُق إِذا كان سيِّءَ الخُلُقِ والعِشْرة. وبَشِع بالأَمر بشَعاً وبشاعةً: ضاق به ذَرعاً؛ قال أَبو زبيد يصف أَسداً:شأْسُ الهَبُوطِ زنَاءُ الحامِيَيْنِ، مَتَى
تَبْشَعْ بوارِدةٍ يَحْدُثْ لها فَزَعُ
قوله شأْس الهَبوط يقول: الأَسد إِذا أَكل أَكلاً شديداً وشَبع ترك من فَرِيسته شيئاً في الموضع الذي يفْترِسها، فإِذا انتهت الظباء إِلى ذلك الموضع لترد الماءَ فَزِعت من ذلك لمكان الأَسد، وقيل: بوارِدة أَي بما يرده من الناس لها للواردة
(* قوله: بما يرده من الناس لها للواردة، هكذا في
الأَصل.) زناء الحامِيين: ضَيِّق الحاميين. تَبْشَع: تُغَصّ، يحدث لها فزع لمكان الأَسد. وبَشِع الوادي بالماء بَشَعاً: ضاق. وَبَشِع بالشيء بشَعاً: بطَش به بَطْشاً مُنْكراً. وخشبة بَشِعة: كثيرة الأُبَنِ.

##### Türkçe

**البَشِعُ**: yiyecek, giyecek ve sözden olan **الخَشِنُ**. Hadiste:
Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, **البَشِعَ** yerdi; yani **الخَشِنَ** **الكَرِيهَ**
**الطَّعْمِ**; maksadı, onun hiçbir yemeği yermemiş olmasıdır. Ve **البَشِعُ**: iğrenç bir tat.
Ve **طعام بَشِيع** ve **بَشِع** **من البَشَع**: iğrençtir; boğazı tutar; **البَشاعة**sı açık-seçiktir;
onda kenarlılık ve acılık vardır; **كالإِهْلِيلَجِ** ve benzeri gibi; ve **بَشِعَ بَشَعاً**. Ve adam
**بَشِيعٌ** **بَيِّنُ البشع** olur; onu yediği zaman ondan **بَشِع** olursa. Ve **طعاماً بَشِعاً** yedik:
katı, kuru; onda katık yok. Ve **البَشَعُ**: sert bir yiyecek sebebiyle boğazın daralması. Ve
hadiste: kavmin önüne konuldu; o, boğazda **بَشِعةٌ** idi. Ve **كلام بشيع**:
ondan olan sert, iğrenç (söz). Ve **اسْتَبْشَعَ الشيءَ**: yani onu **بَشِعاً** saydı. Ve adam **بَشِع
المَنْظَر** olur; çirkin olursa. Ve adam **بَشِعُ النفْس**: yani kötü nefisli; ve **بَشِعُ
الوجه**; asık, çatık olursa. Ve elbise **بَشِع**: sert. Ve adam **بشع الفم**: ağzının kokusu iğrenç;
dişil olanı **بالهاء** iledir; onlar diş aralarını temizlemezler ve misvak kullanmazlar; ve mastar
**البشَعُ** ve **البَشاعةُ**dır; ve **بَشِع بشعاً وبَشاعة**. Ve bu yemekle **بَشِع** oldu, **بَشَعاً**:
onu boğazından geçiremedi. Ve adam **بَشِع الخُلُق** olur; ahlâkı ve geçimi kötü olursa.
Ve iş ile **بَشِع** oldu, **بشَعاً وبشاعةً**: ona gücü yetmez oldu; Ebû Zübeyd, bir aslanı vasfederek dedi:
شأْسُ الهَبُوطِ زنَاءُ الحامِيَيْنِ، مَتَى
تَبْشَعْ بوارِدةٍ يَحْدُثْ لها فَزَعُ
Onun sözü **شأْس الهَبوط**: der ki: aslan, şiddetli bir yiyişle yediği ve doyduğu zaman, avından bir şeyi,
onu parçaladığı yerde bırakır; ceylanlar suya varmak için o yere vardıklarında, aslanın yeri sebebiyle
bundan ürkerler. Ve denildi ki: **بوارِدة**: yani, insanlardan ona, suya gelen için, onun getirdiği şey ile.
(* Sözü: insanlardan ona, suya gelen için, onun getirdiği şey ile; asılda böyledir.) **زناء الحامِيين**:
iki yanın darlığı. **تَبْشَع**: boğulur; aslanın yeri sebebiyle ona bir ürküntü olur. Ve vadi su ile
**بَشِع** oldu, **بَشَعاً**: daraldı. Ve şey ile **بَشِع** oldu, **بشَعاً**: onu inkâr edilen bir yakalayışla
yakaladı. Ve tahta **بَشِعة**: budakları çok.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ش ع * شيء * بَشِعٌ * أي كريه الطعم يأخذ بالحلق بين * البَشَاعةِ * و * استبشَعَ * الشيء عده بشعا

##### Türkçe

* ب ش ع * şey * **بَشِعٌ**: yani tadı iğrenç, boğazı tutar; **البَشَاعةِ** ile **استبشَعَ** arasında. **استبشَعَ** şeyi: onu **بشعا** saydı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

البشع، ككتف: من الطعام: الكريه فيه حفوف ومرارة كطعم الإهليلج البشع، نقله الليث والزمخشري. وفي الصحاح: شيء بشع، أي كريه الطعم، يأخذ بالحلق، بين البشاعة.
 وفي النهاية: البشع: الخشن من الطعام واللباس والكلام. وفي الحديث: كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يأكل البشع أي الخشن الكريه الطعم، يريد أنه لم يكن يذم طعاما.
 والبشع من الرجال: الكريه ريح الفم، الذي لا يتخلل ولا يستاك، وهي بشعة كذلك.

  والمصدر البشاعة، والبشع، محركة، وقد بشع الطعام والرجل، كفرح. والبشع: من أكل شيئا بشعا ولم يسغه فبشع منه. ومن المجاز: البشع: السيئ الخلق والعشرة، يقال: هو بشع الخلق، وفي خلقه بشاعة. ومن المجاز: البشع: الدميم وهو الذي لم يحل بالعيون.
 وقال ابن شميل: البشع: الخبيث النفس، وهو مجاز. قال: والبشع الوجه: هو العابس الباسر، وهو مجاز أيضا. ومن المجاز: بشع الوادي، كفرح: تضايق بالماء، قاله ابن دريد، وكذا بشع بالناس أيضا، إذا ضاق، كما نقله الزمخشري. قال أبو زبيد الطائي يصف أسدا:
  أبن عريسة عنـابـهـا أشـب                      وعند غابتها مستـورد شـرع
  شأس الهبوط زناء الحاميين متى                      يبشع بواردة يحدث لها فـزع قوله: يبشع بورادة، أي يضيق بالناس، ويروى: ينشغ بالنون والغين المعجمة أي يتضايق كما ينشغ بالشيء إذا غص به. ومن المجاز: بشع بالأمر بشعا وبشاعة، إذا ضاق به ذرعا.
 وقيل: معنى قول أبي زبيد أن الأسد إذا أكل أكلا شديدا، وشبع ترك من فريسته شيئا في الموضع الذي يفترسها، فإذا انتهت الظباء إلى ذلك الموضع لترد الماء فزعت من ذلك، لمكان الأسد. ومن المجاز: خشبة بشعة، كفرحة، إذا كانت كثيرة الأبن، يقال: نحت متن العود حتى ذهب بشعه. وتبشع، كنصنع، مضارع صنع: د، بديار فهم. قال قيس بن العيزارة:
  أبا عامر إنا بغينـا دياركـم                      وأوطانكم بين السفير فتبشع وروى نصر: الشفير، بالشين المعجمة. ومن المجاز: استبشعه، أي الشيء، إذا عده بشعا، نقله الجوهري. ومما يستدرك عليه: رجل بشيع، كأمير، مثل بشع، وكذا طعام بشيع، مثل بشع.
 والبشع: الطعام الجاف اليابس الذي لا أدم فيه.
 والبشع، محركة: تضايق الحلق بطعام خشن. وكلام بشيع: خشن كريه، عن ابن الأعرابي، وهو مجاز. ولباس بشيع: خشن، عن ابن الأعرابي، وهو مجاز.
 وبشع بالشيء بشعا، إذا بطش به بطشا منكرا، كما في اللسان. وابتشع المقام في محل كذا: استخشنه، وهو مجاز. والتبشع، كقنفذ: شجر الخروع، يمانية، هكذا سمعت منهم، أو هو تبشع، كتنصر، فلينظر. وأبشعني الطعام: حملني على البشع، لخشونته، عن ابن الأعرابي.

##### Türkçe

**البشع**، **ككتف**: yiyecekten: içinde sertlik ve acılık bulunan iğrenç; **الإهليلج البشع**’ın tadı gibi; bunu **الليث** ve **الزمخشري** nakletti. **الصحاح**’ta: “**شيء بشع**”, yani tadı iğrenç, boğazı tutar; **البشاعة** bakımından açık.

**النهاية**’de: **البشع**: yiyecek, giysi ve sözden kaba olan. Hadiste: Resûlullah صلى الله عليه وسلم **البشع** yerdi; yani tadı iğrenç kaba olanı; bununla, bir yemeği yermiyor idi, demek ister.

Erkeklerden **البشع**: ağzının kokusu iğrenç olan; diş aralarını temizlemeyen ve misvak kullanmayan; o da (**بشعة**) böyledir.

Kaynak isim **البشاعة**’dır; ve **البشع** (harekeli). Yiyecek ve adam **بشع** oldu; **كفرح**. Ve **البشع**: iğrenç bir şey yiyip onu yutamazsa, ondan dolayı **بشع** olur. Mecazdan: **البشع**: huyu ve geçimi kötü; “o **بشع الخلق**tur” denir; ve onun huyunda **بشاعة** vardır. Mecazdan: **البشع**: çirkin; o, gözlere hoş gelmeyendir.

İbn Şümeyl dedi: **البشع**: nefsi habis olan; ve o mecazdır. Dedi: ve **البشع الوجه**: o, surat asan, kaşlarını çatan kimsedir; ve o da mecazdır. Mecazdan: vadi **بشع** oldu, **كفرح**: su ile daraldı; bunu İbn Düreyd söyledi; ve insanlar ile de **بشع** olur; daralınca; bunu da **الزمخشري** nakletti. Ebû Zübeyd et-Tâî bir aslanı vasfederek dedi:
أبن عريسة عنـابـهـا أشـب                      وعند غابتها مستـورد شـرع
شأس الهبوط زناء الحاميين متى                      يبشع بواردة يحدث لها فـزع
Sözü: “**يبشع بورادة**”, yani insanlarla daralır; ve “**ينشغ**” diye rivayet edilir; **النون** ve **الغين** mu‘ceme ile; yani, bir şeyle boğulur gibi daralır; “bir şeyle **ينشغ**” olunca, onunla boğulur. Mecazdan: iş ile **بشع** oldu; **بشعا** ve **بشاعة**; ona gücü yetmeyip daralınca.

Ve denildi ki: Ebû Zübeyd’in sözünün manası: aslan şiddetli bir yiyişle yiyip doyunca, avından bir şeyi onu parçaladığı yerde bırakır; ceylanlar suya varmak için o yere vardıklarında, aslanın bulunduğu yerden dolayı bundan ürkerler. Mecazdan: **خشبة بشعة**، **كفرحة**: üzerinde çok **الأبن** bulunan; “odunun gövdesini yonttu, ta ki onun **بشعه**si gitti” denir. Ve **تبشع**، **كنصنع**، **مضارع صنع**: **د**; **بديار فهم**. Kays b. el-‘İyzâre dedi:
أبا عامر إنا بغينـا دياركـم                      وأوطانكم بين السفير فتبشع
Ve Nasr rivayet etti: **الشفير**; **بالشين المعجمة** ile. Mecazdan: onu, yani şeyi, **استبشعه**: onu **بشع** saydı; bunu **الجوهري** nakletti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **رجل بشيع**، **كأمير**: **بشع** gibi; ve yine **طعام بشيع**: **بشع** gibi.

**البشع**: içinde katık bulunmayan kuru, sert yiyecek.

Ve **البشع** (harekeli): boğazın kaba bir yiyecekten daralması. Ve **كلام بشيع**: kaba, iğrenç; İbnü’l-A‘râbî’den; ve o mecazdır. Ve **لباس بشيع**: kaba; İbnü’l-A‘râbî’den; ve o mecazdır.

Ve bir şey ile **بشع** oldu, **بشعا**: onu çirkin bir saldırışla hırpaladı; **اللسان**’da olduğu gibi. Ve “şu yerde ikameti **ابتشع** etti”: onu kaba buldu; ve o mecazdır. Ve **التبشع**، **كقنفذ**: hintyağı ağacı; Yemenîdir; onlardan böyle işittim; yahut o **تبشع**’dır, **كتنصر**; bakılsın. Ve yiyecek beni **أبشعني**: kabalığından dolayı beni **البشع**’a sevk etti; İbnü’l-A‘râbî’den.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَشِعَ
1 بَشِعَ ذ , aor. بَشَعَ , (K, TA,) inf. n. بَشَاعَةٌ (S, K) and بَشَعٌ, (K,) said of a thing, (S,) or of food, (K, TA,) It was, or became, disagreeable in taste, and choking: (S:) or disagreeable, or unpleasant, having in it dryness and bitterness. (K, TA.) ― -b2- بَشِعَ الرَّجُلُ, (K, * TA,) aor. بَشَعَ , (K,) inf. n. بَشَعٌ (S, K) and بَشَاعَةٌ, (K,) The man was, or became, disagreeable in the odour of the mouth, (S, * K,) from eating food disagreeable in taste, and choking; (S;) not removing the remains of food from between his teeth, nor cleaning them with the tooth-stick. (K.) You say, بَشِعَ مِنْهُ [He was, or became, disagreeable in the odour of the mouth from it]; meaning, from eating food such as is described above. (S.) [Or this phrase in the S may have another meaning, which see in what follows.] ― -b3- And [hence,] (tropical:) The man was, or became, evil in his disposition, and in his social intercourse. (Msb.) You say also, فِى خُلُقِهِ بَشَاعَةٌ (tropical:) In his disposition is evilness. (TA.) ― -b4- بَشَعٌ also signifies, in relation to wood, (tropical:) The abounding in knots. (TA.) ― -b5- Also The fauces' being straitened, or choked, by coarse, or rough, food.(TA.) [And بَشِعَ مِنْهُ means He experienced a straitened state, or choking, of the fauces from it; namely coarse, or rough, food; or food disagreeable in taste, and choking: see 4: and see another meaning of this phrase above.] ― -b6- And [hence,] بَشِعَ [or بَشِعَ بِالمَآءِ,] aor. بَشَعَ , (tropical:) It (a valley) was, or became, choked, surcharged, or overfilled, with the water. (K.) And بَشِعَ بِالنَّاسِ (tropical:) It [a place] was, or became, choked, or overfilled, with men, or the people. (Z, TA.) ― -b7- [Hence also,] بَشِعَ بِالأَمْرِ, (K,) inf. n. بَشَعٌ and بَشَاعَةٌ, (TA,) (tropical:) He was unable to do, or accomplish, the thing, or affair. (K, TA.) -A2- بَشِعَ بِالشَّىْءِ, and بَشَعَ بِهِ, inf. n.بَشْعٌ, He seized the thing in a violent and an abominable manner. (L,TA.)

أَبْشَعَنِى الطَّعَامُ
4 أَبْشَعَنِى الطَّعَامُ ذ The food caused me to experience a straitened state, or choking, of the fauces, (حَمَلَنِى عَلَى البَشَعِ,) by reason of its coarseness, or roughness. (IAar.) [See 1.]

استشعهُ
10 استشعهُ ذ i. q. عَدَّهُ بَشِعًا [He reckoned it disagreeable in taste, and choking; or disagreeable, or unpleasant, as having in it dryness and bitterness]; (S, Msb, K;) namely, a thing. (S.) ― -b2- And [hence,] استبشع المُقَامَ فِى مَحَلِّ كَذَا He reckoned unpleasant, or uncomfortable, the remaining in such a place of abode; syn.اِسْتَخْشَنَهُ. (TA.) -A2- اِسْتِبْشَاعٌ also signifies The being bad, unpleasant, or disapproved. (KL.)

بَشِعٌ
بَشِعٌ ذ A thing disagreeable in taste, and choking; or ↓ بَشِيعٌ has this signification : (so accord. to different copies of the S:) or both, applied to food, have the same signification: (TA:) or the former signifies also disagreeable, or unpleasant, food, having in it dryness and bitterness; (Lth, Z, K;) like the taste of the myrobalan: (TA:) or food rough, or coarse, and disagreeable in taste: or dry food, in which is no seasoning, or condiment: (TA:) or rough, or coarse; applied to food; (Nh;) and so (tropical:) applied to clothing; (IAar, Nh;) and (tropical:) to speech, or language; (Nh;) and ↓ بَشِيعٌ applied to speech, or language, signifies (tropical:) rough, or coarse, and disagreeable. (IAar.) ― -b2- Applied to a man, (S TA,) as is also ↓ بَشِيعٌ, in the same sense, (TA, [but in what sense is not there said,]) it signifies, Disagreeable in the odour of the mouth, (Msb,ast; K,) who does not remove the remains of food from between his teeth, nor clean them with the tooth-stick; (K;) fem. with ة: (TA:) and one who has eaten a thing such as is thus termed, (S K TA,) and not swallowed it easily, (TA,) and has become disagreeable in the odour of the mouth from it, or has experienced a straitened state, or choking, of the fauces from it. (S, TA: [the last words of the explanation being فَبَشِعَ مِنْهُ]) ― -b3- Also (tropical:) One whose soul is heavy, or heaving, or agitated by a tendency to vomit. (ISh, K, TA.)― -b4- And (tropical:) Evil in disposition, (K, TA,) and in social intercourse. (TA.) You say also, هُوَ بَشِعَ الخُلُقِ (tropical:) He is evil in disposition. (TA.) ― -b5- Also, (K, TA,) or بَشِعُ المَنْظَرِ, (Msb,) (tropical:) Foul, or ugly, in aspect; (Msb; K) not pleasing to the eyes. (TA.) ― -b6- Also, (K,) or بَشِعُ الوَجْهِ, (ISh, Msb,) (tropical:) Having a frowning, a contracted, a stern, an austere, or a morose, countenance. (ISh, Msb, K.) ― -b7- خَشَبَةٌ بَشِعَةٌ (tropical:) A piece of wood abounding in knots. (K, TA.)

بَشِيعٌ
بَشِيعٌ ذ : see بَشِعٌ, in three places.

##### Türkçe

**بَشِعَ**
1 **بَشِعَ** **ذ** , muzârîsi **بَشَعَ** , (K, TA,) mastarı **بَشَاعَةٌ** (S, K) ve **بَشَعٌ**’dır, (K,) bir şey hakkında, (S,) yahut yiyecek hakkında, (K, TA,) tad bakımından hoş olmayan ve boğazı tıkayan idi, yahut oldu: (S:) yahut içinde kuruluk ve acılık bulunan hoş olmayan, yahut nahoş idi. (K, TA.) ― -b2- **بَشِعَ الرَّجُلُ**, (K, * TA,) muzârîsi **بَشَعَ** , (K,) mastarı **بَشَعٌ** (S, K) ve **بَشَاعَةٌ**’dır, (K,) adamın ağzının kokusu hoş olmayan idi, yahut oldu, (S, * K,) tadı hoş olmayan ve boğazı tıkayan yiyecek yemesinden dolayı; (S;) dişlerinin arasından yiyecek artıklarını gidermemesi ve misvakla onları temizlememesi. (K.) Şöyle dersin: **بَشِعَ مِنْهُ** [ondan dolayı ağzının kokusu hoş olmayan idi, yahut oldu]; yani, yukarıda vasfedilen türden yiyecek yemesinden dolayı. (S.) [Yahut S’de bu ibare başka bir mânaya sahip olabilir; onu aşağıda gelen şeyde gör.] ― -b3- Ve [bundan dolayı,] (mecaz:) adam tabiatında ve insanlarla ünsiyetinde kötü idi, yahut oldu. (Msb.) Yine şöyle dersin: **فِى خُلُقِهِ بَشَاعَةٌ** (mecaz:) onun tabiatında kötülük vardır. (TA.) ― -b4- **بَشَعٌ** ayrıca, odun hakkında, (mecaz:) budakların çokluğu mânasına gelir. (TA.) ― -b5- Ayrıca, kaba yahut sert yiyecek sebebiyle boğazın daralması yahut tıkanmasıdır. (TA.) [Ve **بَشِعَ مِنْهُ** “ondan dolayı boğazın daralmasını yahut tıkanmasını yaşadı” demektir; yani kaba yahut sert yiyecekten; yahut tadı hoş olmayan ve boğazı tıkayan yiyecekten: 4’e bak; ve bu ibarenin başka bir mânasını yukarıda gör.] ― -b6- Ve [bundan dolayı,] **بَشِعَ** [yahut **بَشِعَ بِالمَآءِ**,] muzârîsi **بَشَعَ** , (mecaz:) o (bir vadi) su ile tıkandı, doldu, yahut aşırı doldu. (K.) Ve **بَشِعَ بِالنَّاسِ** (mecaz:) o [bir yer] insanlarla, yahut halkla tıkandı, yahut aşırı doldu. (Z, TA.) ― -b7- [Bundan dolayı ayrıca,] **بَشِعَ بِالأَمْرِ**, (K,) mastarı **بَشَعٌ** ve **بَشَاعَةٌ**’dır, (TA,) (mecaz:) o şeyi yahut işi yapmaya, yahut gerçekleştirmeye güç yetiremedi. (K, TA.) -A2- **بَشِعَ بِالشَّىْءِ**, ve **بَشَعَ بِهِ**, mastarı **بَشْعٌ**’dur; o şeyi şiddetli ve iğrenç bir tarzda yakaladı. (L,TA.)

**أَبْشَعَنِى الطَّعَامُ**
4 **أَبْشَعَنِى الطَّعَامُ** **ذ** Yiyecek, kabalığı yahut sertliği sebebiyle boğazın daralmasını yahut tıkanmasını bana yaşattı, (**حَمَلَنِى عَلَى البَشَعِ,**) (IAar.) [1’e bak.]

**استشعهُ**
10 **استشعهُ** **ذ** yani **عَدَّهُ بَشِعًا** [onu tad bakımından hoş olmayan ve boğazı tıkayan; yahut içinde kuruluk ve acılık bulunması itibarıyla hoş olmayan yahut nahoş saydı]; (S, Msb, K;) yani bir şey. (S.) ― -b2- Ve [bundan dolayı,] **استبشع المُقَامَ فِى مَحَلِّ كَذَا** şöyle bir ikamet yerinde kalmayı nahoş yahut rahatsız edici saydı; eş anlamlısı **اِسْتَخْشَنَهُ**. (TA.) -A2- **اِسْتِبْشَاعٌ** ayrıca kötü, nahoş, yahut hoş görülmeyen olma mânasına gelir. (KL.)

**بَشِعٌ**
**بَشِعٌ** **ذ** Tadı hoş olmayan ve boğazı tıkayan bir şey; yahut ↓ **بَشِيعٌ** bu mânaya gelir: (S’nin farklı nüshalarına göre böyledir:) yahut her ikisi, yiyeceğe uygulandığında, aynı mânaya gelir: (TA:) yahut birincisi ayrıca içinde kuruluk ve acılık bulunan hoş olmayan yahut nahoş yiyecek mânasına gelir; (Lth, Z, K;) myrobalan tadı gibi: (TA:) yahut tadı hoş olmayan kaba yahut sert yiyecek: yahut içinde hiçbir katık yahut çeşni bulunmayan kuru yiyecek: (TA:) yahut sert yahut kaba; yiyeceğe uygulanır; (Nh;) ve böylece (mecaz:) giysiye uygulanır; (IAar, Nh;) ve (mecaz:) söze yahut dile; (Nh;) ve ↓ **بَشِيعٌ** söze yahut dile uygulandığında (mecaz:) sert, yahut kaba, ve hoş olmayan mânasına gelir. (IAar.) ― -b2- Bir adama uygulandığında, (S TA,) ve aynı mânada ↓ **بَشِيعٌ** de olduğu gibi, (TA, [fakat hangi mânada olduğu orada söylenmemiştir,]) ağzının kokusu hoş olmayan demektir, (Msb,ast; K,) dişlerinin arasından yiyecek artıklarını gidermeyen ve misvakla temizlemeyen; (K;) müennesi ة iledir: (TA:) ve böyle adlandırılan bir şeyi yemiş olan kimse, (S K TA,) onu kolayca yutmamış, (TA,) ve ondan dolayı ağzının kokusu hoş olmayan olmuş, yahut ondan dolayı boğazın daralmasını yahut tıkanmasını yaşamış. (S, TA: [açıklamanın son sözleri **فَبَشِعَ مِنْهُ**’dur]) ― -b3- Ayrıca (mecaz:) nefsi kusmaya meyil sebebiyle ağırlaşan, yahut kabaran, yahut çalkalanan kimse. (ISh, K, TA.)― -b4- Ve (mecaz:) tabiatta, (K, TA,) ve insanlarla ünsiyette kötü. (TA.) Yine şöyle dersin: **هُوَ بَشِعَ الخُلُقِ** (mecaz:) o tabiatta kötüdür. (TA.) ― -b5- Ayrıca, (K, TA,) yahut **بَشِعُ المَنْظَرِ**, (Msb,) (mecaz:) görünüşte çirkin; (Msb; K) gözlere hoş gelmeyen. (TA.) ― -b6- Ayrıca, (K,) yahut **بَشِعُ الوَجْهِ**, (ISh, Msb,) (mecaz:) kaşları çatık, yüzü büzülmüş, sert, katı, yahut somurtkan bir çehreye sahip. (ISh, Msb, K.) ― -b7- **خَشَبَةٌ بَشِعَةٌ** (mecaz:) budakları çok olan bir odun parçası. (K, TA.)

**بَشِيعٌ**
**بَشِيعٌ** **ذ** : üç yerde **بَشِعٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَشِعَ
بَشِعَ A ( n. ac. بَشَع 4 ,  بَشَاْعَة 22t ),
a.  Was unsavoury, unpalatable, nauseous.

b.  Was ugly, hideous, repulsive.

بَشَّعَ
بَشَّعَ II ,
a.  Gave a bad flavour to.

b.  Disfigured, deformed.

اِسْتَبْشَعَ
اِسْتَبْشَعَ X ,
a.  Disliked, was disgusted with.

بَشِع
بَشِع 5 ,
a.  Unsavoury.

b.  Uglyhideous, repulsive, unsightly.

بَشَاْعَة
بَشَاْعَة 22t ,
a.  Bad taste.

b.  Ugliness, disfigurement.

بَشِيْع
بَشِيْع 25 ,
a.  see 5 .

##### Türkçe

**بَشِعَ**
**بَشِعَ** A ( i. ac. **بَشَع** 4 ,  **بَشَاْعَة** 22t ),
a.  Tatsız, lezzetsiz, iğrendirici idi.

b.  Çirkin, korkunç, tiksindirici idi.

**بَشَّعَ**
**بَشَّعَ** II ,
a.  Kötü bir tat verdi.

b.  Çirkinleştirdi, biçimini bozdu.

**اِسْتَبْشَعَ**
**اِسْتَبْشَعَ** X ,
a.  Hoşlanmadı, tiksindi.

**بَشِع**
**بَشِع** 5 ,
a.  Tatsız.

b.  Çirkin, korkunç, tiksindirici, göze hoş görünmeyen.

**بَشَاْعَة**
**بَشَاْعَة** 22t ,
a.  Kötü tat.

b.  Çirkinlik, biçim bozukluğu.

**بَشِيْع**
**بَشِيْع** 25 ,
a.  bkz. 5 .
