# بشق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B4%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بشق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بشق

بشقه بالعصا، كسمع وضرب أهمله الجوهري، وفي نوادر الأعراب: أي: ضربه وكذلك فشخه. وبشق فلان: إذا أحد النظر عن ابن عباد . وفي حديث الاستسقاء من كتاب صحيح البخاري في باب رفع الناس أيديهم مع الإمام: فأتى الرجل إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال: يا رسول الله بشق المسافر ومنع الطريق قيل: معناه أي: تأخر ولم يتقدم قيل: أي: حبس أو مل أو ضعف أو عجز عن السفر لكثرة المطر، كعجز الباشق عن الطيران في المطر، أو لعجزه عن الصيد، فإنه ينفر ولا يصيد وقال أبو عبد الله البخاري: أي: انسد، أو بشق ليس بشيء ، والصواب: لشق باللام والشين، كذا في النسخ، ولم يذكره في موضعه، وليس هو في العباب فهو تصحيف، والذي يظهر أنه بالسين المهملة، واللسوق هو اللصوق، سيأتي أو لثق باللام والمثلثة من اللثق، وهو الوحل، وهكذا ضبطه الخطابي، قال: وكذا هو في رواية عائشة، قال: أو مشق بالميم والمعنى: صار مزلة وزلقا، والميم والباء متقاربان، وقال غيره: وحائز أن يكون نشق النون، من قولهم: نشق الظبي في الحبالة: إذا علق فيها. والباشق، كهاجر: اسم طائر أعجمي معرب باشه وروى السيوطي في ديوان الحيوان كسر الشين أيضا، وسيأتي للمصنف في وشق أن الواشق لغة فيه، وهو طائر حار المزاج، قوي الزعارة، قوي النفس، كثير الشبق، يأنس وقتا، ويستوحش وقتا، خفيف المحمل ظريف الشمائل وقال أبو حاتم في كتاب الطير: البازي، والصقر، والشاهين، والزرق، واليؤيؤ، والباشق، كل هؤلاء: صقور.
 وبشق محركة: ة، بجرجان. وابشاق: ة، بمصر بالصعيد الأدنى من كورة البهنسا، ويشتبه بإنشاق، بالنون، وهي قرية أخرى يأتي ذكرها في محلها.
 ومما يستدرك عليه: بشق، كفرح: أسرع، مثل بشك، عن ابن دريد. وبشقت الثوب، وبشكته: إذا قطعته في خفة، وبه فسر بعض لفظ الحديث المتقدم، والمعنى: أي قطع المسافر. ورجل بشق: إذا كان يدخل في أمور لا يكاد يخلص منها.

### Türkçe

**بشقه** değnekle; **كسمع** ve **ضرب** gibi; el-Cevherî onu ihmal etti. Ve **في نوادر الأعراب**’da: yani: onu dövdü; ve yine bunun gibi **فشخه**. Ve **وبشق فلان**: İbn Abbâd’dan; bakışı çevirdiği zaman.

Ve Buhârî Sahîh’inin, “İmamla beraber insanların ellerini kaldırması” bâbında, yağmur duası hadîsinde: Adam Resûlullah صلى الله عليه وسلم’e geldi de dedi ki: “Ey Allah’ın Resûlü, **بشق المسافر** ve yol engellendi.” Denildi: mânâsı, yani: gecikti ve ilerlemedi. Denildi: yani: çok yağmurdan dolayı yolculuktan alıkondu, yahut usandı, yahut zayıfladı, yahut âciz kaldı; yağmurda uçmaktan âciz kalan **الباشق**’ın âciz kalması gibi; yahut avdan âciz kalması sebebiyle; çünkü o ürker ve avlamaz. Ebû Abdillâh el-Buhârî dedi: yani: tıkandı; yahut **بشق** bir şey değildir. Doğrusu: **لشق**; **باللام والشين** ile; nüshalarda böyle. Onu yerinde zikretmedi; ve o **العباب**’da değildir; o hâlde o bir tashîftir. Görünen şudur ki o **بالسين المهملة** iledir; ve **اللسوق** ise **اللصوق**tur; gelecektir. Yahut **لثق**; **باللام والمثلثة** ile; **اللثق**’tan; o da çamurdur. Hattâbî onu böyle ضبط etti; dedi ki: Âişe rivayetinde de böyledir. Dedi ki: yahut **مشق**; **بالميم** ile; mânâ: kayganlık ve sürçme yeri oldu. **الميم** ile **الباء** birbirine yakındır. Başkası dedi: **نشق** olması da mümkündür; **بالنون**; onların sözü olan: **نشق الظبي في الحبالة**: ona takıldığı zaman.

Ve **الباشق**; **كهاجر**: Arapçalaştırılmış yabancı bir kuş adıdır; **باشه**. Süyûtî **ديوان الحيوان**’da **الشين**’in kesrini de rivayet etti. Ve musannif için **وشق** maddesinde gelecektir ki **الواشق** onun hakkında bir lugattır. Ve o, mizacı sıcak bir kuştur; hırçınlığı kuvvetli; nefsi kuvvetli; şehveti çok; bir vakit ünsiyet eder, bir vakit ürker; yükü hafif; huyları zarif. Ebû Hâtim **كتاب الطير**’de dedi: **البازي** ve **الصقر** ve **الشاهين** ve **الزرق** ve **اليؤيؤ** ve **الباشق**; bunların hepsi: doğanlardır.

Ve **وبشق**; harekeli: bir yer; Cürcân’da. Ve **ابشاق**: bir yer; Mısır’da, el-Bahnasâ kûrasından Aşağı Saîd’de. Ve **بإنشاق** ile karışır; **بالنون** ile; o da başka bir köydür; kendi yerinde zikri gelecektir.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **بشق**; **كفرح**: hızlandı; İbn Düreyd’den; **بشك** gibi. Ve **بشقت الثوب** ve **بشكته**: onu hafiflik içinde kestiğin zaman. Ve bununla, yukarıdaki hadîsin bazı lafzı tefsir edildi; mânâ: yani yolcuyu kesti (yolunu kesti). Ve **رجل بشق**: neredeyse içinden kurtulamayacağı işlere girdiği zaman.
