# بشق — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%82/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B4%D9%82/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بشق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%82.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: بشق

ق ش ب
قشب ، شقب ، شبق ، بشق .
قشب : في الحديث : ( أن رجلاً يمر على جسر جهنَّم فيقول : يا ربِّ قَشَّبنِي رِيحها ) معناه : سَمَّنِي رِيحُها وكلُّ مسْمومٍ قَشِيبٌ ومُقَشَّبُ .
وقال الليث : القَشْبُ : خلطُ السَّمِّ بالطعام ، والقِشْبُ : اسمٌ للسَّمِ ، وكذلك كلُّ شيءٍ يُخلَطُ به شيءٌ يفسده ، وتقول : قَشَّبْتُهُ . وأنشد :
مُرٌّ إذا قَشَّبَهُ مُقَشِّبُهْ
وقال النابغة :
هَرَاساً به يُعْلَى فِرَاشِي ويُقْشَبُ
أبو عبيد عن أبي عمرو : القِشبُ : السمُّ ، والجميع أقشابٌ وقد قشَّبَ له إذا سقاه .
وقال الأموي : رجل قَشِبٌ خَشبٌ لا خير فيهِ .
شمر عن ابن الأعرابي : التَّقشيبُ : خَلْطُ السمِّ ، وإصلاحهُ حتى يَنجعَ في البَدَنِ ويَعْمَلَ .
وقال غيره : يُخلَطُ للنسْرِ في اللحم حتى يَقْتلَهُ .
وروي عن عمر أنه وجدَ من مُعاوية رائحةَ طيب وهو مُحْرِمٌ فقال من قشبنا ، أرادَ أنَّ رِيحَ الطيبَ عَلَى هذه الحالِ قَشْبٌ كما أن رِيحَ النّتْنِ قَشبٌ .
ويقال : مَا أَقْشبَ بيتهم أي ما أقْذرَ ما حوله من الغائِطِ ، والقَشْبُ من الكلام الفِرَى .
ويقال : قَشَّبنَا فلانٌ أي : رَمانَا بأمْرٍ لم يكُن فِينَا ، وأنشد :
قَشَّبْتَنَا بِفعالٍ لست تارِكه
كما يُقشِّبُ ماءَ الجُمَّةِ الغرب
ورجل مُقشَّبٌ أي : مخلوطَ الحَسَبِ مَمزوجٌ باللُّؤم ، وروى الليث عن عمرو أنه قال لبعض بَنيهِ : قَشبكَ المال أي ذهبَ بِعَقلِكَ .
أبو عبيد عن الفراء : أقْشَبَ الرَّجُلُ : إذا اكتَسَبَ حَمْداً أوْ ذَمّاً واقتَشَبَ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : القاشِبُ الذِي يعيبُ الناسَ بما فيه ، يقالُ قشَبَه بِعَيْبِ نفسه ، والقاشبُ الذي قِشبُه ضاوِيٌّ أي : نفْسُه والقاشِبُ : الخياطُ الذي يلقُطُ أقشابهُ وهي عُقَدُ الخيوطِ ببُزَاقةِ إذا لفظَ بها .
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلبٍ عن ابن الأعرابي قال : القَشِيبُ : الجديدُ ، والقشِيبُ : الخَلَقُ .
وقال الليث : سيفٌ قشِيبٌ حديثُ الجلاءِ وثوبٌ قشيبٌ جديد ، وكلُّ شيء جديدٍ قَشيبٌ .
وأنشد للبيد :
فالماءُ يجلُو مُتُونهنَّ كما
يجلو التلاميذُ لؤلؤاً قَشِبا
شقب : قال الليث : الشِّقْبُ : مواضعُ دونَ الغيرانِ تكونُ في لُهوبِ الجِبالِ تُوكِرُ فيها الطيْرُ .
وأنشد :
فصبَّحَت والطيرُ في شِقابها
جُمَّة تيَّارٍ إذا ظَمَا بها
أبو عبيدٍ عن الأصمعي : الشِّقْبُ كالشَّقِّ يكون في الجبال ، وجَمعُه شِقَبَةٌ ، واللِّهْبُ مهواةُ ما بين كلِّ جبلَين ، واللِّصبُ الشِّعْبُ الصغيرُ في الجبل .
أبو عبيد عن الأصمعي يقال للطويلِ : الشوْقبُ .
وقال الليث : هوَ الطويل جدّاً من النَّعام والرجالِ والإبلِ .
بشق : في ( نوادرِ الأعراب ) : بشَقْتُه بالعَصَا وفَشَخْتُه .
شبق : الشبقُ : الغُلَمةُ وشدةُ الشهوَة يقالُ : رجلٌ شَبِقٌ وامرأةٌ شَبِقةٌ .
وروي عن ابن عباس أنه قال لرجل وطىء امرأته قبل الإفاضة : شبق شديد .

### Türkçe

ق ش ب
**قشب** ، **شقب** ، **شبق** ، **بشق** .

**قشب** : hadiste: (Cehennem köprüsü üzerine bir adam geçer de şöyle der: “Ey Rabbim, onun rüzgârı beni **قَشَّبَنِي**!”) mânâsı: onun rüzgârı beni semizleştirdi; her zehirlenmiş kimse **قَشِيبٌ** ve **مُقَشَّبُ**tur.

Leys dedi: **القَشْبُ**: zehri yemekle karıştırmaktır; **القِشْبُ**: zehir için bir addır; yine bunun gibi, kendisiyle bir şey karıştırılan ve onu bozan her şey; ve dersin ki: onu **قَشَّبْتُهُ**. Ve inşad etti:
مُرٌّ إذا قَشَّبَهُ مُقَشِّبُهْ

Nâbiga dedi:
هَرَاساً به يُعْلَى فِرَاشِي ويُقْشَبُ

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **القِشبُ**: zehirdir; çoğulu **أقشابٌ**dur; ve ona içirdiği zaman onun için **قشَّبَ** der.

Emevî dedi: **رجل قَشِبٌ خَشبٌ**: onda hayır yoktur.

Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: **التَّقشيبُ**: zehri karıştırmak ve onu, bedende tesir edip işleyecek şekilde ıslah etmektir.

Başkası dedi: akbaba için ette karıştırılır, ta ki onu öldürsün.

Ömer’den rivayet edildi: Muâviye’de, o ihramlı iken, güzel koku kokusu buldu da “bizi kim **قشبنا** etti?” dedi; muradı: bu hâl üzere güzel koku rüzgârı **قَشْبٌ**dur; tıpkı pis koku rüzgârının **قشبٌ** olması gibi.

Ve denilir: **مَا أَقْشبَ بيتهم**; yani: etrafındaki dışkıdan ne kadar da pis; ve **القَشْبُ** sözden: iftiradır.

Ve denilir: falan bizi **قَشَّبنَا** etti; yani: bizde olmayan bir şeyle bize attı. Ve inşad etti:
قَشَّبْتَنَا بِفعالٍ لست تارِكه
كما يُقشِّبُ ماءَ الجُمَّةِ الغرب

Ve **رجل مُقشَّبٌ**: yani: soyu karışık, alçaklıkla karıştırılmış. Leys, Amr’dan rivayet etti: oğullarından birine dedi ki: **قَشبكَ المال**; yani: mal aklını götürdü.

Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: adam **أقْشَبَ**: hamd veya zem kazanırsa; ve **اقتَشَبَ**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القاشِبُ**: kendisinde olan şeyle insanları ayıplayandır; “onu, kendi ayıbıyla **قشَبَه**” denilir. Ve **القاشبُ**: **قِشبُه** zayıf olan kimsedir; yani: nefsi. Ve **القاشِبُ**: tükürüğüyle, dışarı attığında, **أقشابَه**ını—ki onlar iplik düğümleridir—toplayan terzidir.

Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den, dedi ki: **القَشِيبُ**: yenidir; ve **القشِيبُ**: eskimiştir.

Leys dedi: **سيفٌ قشِيبٌ**: cilası yeni; ve **ثوبٌ قشيبٌ**: yeni; ve her yeni şey **قَشيبٌ**dur.

Lebîd’indir diye inşad etti:
فالماءُ يجلُو مُتُونهنَّ كما
يجلو التلاميذُ لؤلؤاً قَشِبا

**شقب** : Leys dedi: **الشِّقْبُ**: mağaralardan aşağıda olan, dağların yamaçlarında bulunan yerlerdir; kuşlar orada yuva yapar.

Ve inşad etti:
فصبَّحَت والطيرُ في شِقابها
جُمَّة تيَّارٍ إذا ظَمَا بها

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الشِّقْبُ** dağlarda yarık gibi olandır; çoğulu **شِقَبَةٌ**dur. **اللِّهْبُ** iki dağ arasındaki her birinin arasındaki uçurumdur; **اللِّصبُ** dağdaki küçük vadiciktir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: uzuna **الشوْقبُ** denilir.

Leys dedi: o, devekuşu, erkekler ve develerden pek uzun olandır.

**بشق** : (Arapların Nâdirleri)’nde: onu sopayla **بشَقْتُه** ve onu **فَشَخْتُه**.

**شبق** : **الشبقُ**: azgınlık ve şehvetin şiddetidir; denilir ki: **رجلٌ شَبِقٌ** ve **امرأةٌ شَبِقةٌ**.

İbn Abbâs’tan rivayet edildi: ifâzadan önce karısına yaklaşan bir adama dedi ki: **شبق شديد**.
