# بشك (ب-ش-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B4%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ش - ك
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%83/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والشين والباء معهما
ك ش ب، ك ب ش، ش ب ك، ب ش ك مستعملات كشب: الكَشْبُ: شدة أكل اللحم. قال:
ملهوج مثل الكُشَى نُكَشِّبُهْ
وكَشْب: إحدى حرار بني سليم.
كبش: إذا أثنى الحمل صار كبشاً، ولو لم تخرج رباعيته. وبعضهم يقول: لا: حتى تخرج رباعيته.
وكَبْشُ الكتيبة: قائدها.
شبك: شَبكْتُ أصابعي بعضها في بعض فاشتبكتْ، وشَبَّكْتُها فتشبَّكَتْ.
ويقال لأسنان المشط: شَبَك.
واشتبك السراب: دخل بعضه في بعض.
وبينهما شبكة رحم.
والشُّبّاك: اسم لكل شيء كالقصبة المحبكة التي تجعل على صنعة البواري، كل طائفة شباكة.
والشَّبكةُ: المصيدة في الماء وغيره.
والشِّباكُ: مواضع من الأرض ليست بسبخة، ولا تنبت، كنحو شِباك البصرة.
وطريق شابكٌ: مختلط بعضه في بعض. وبعير شابكُ الأنياب، ورجل شابِكُ الرمح، إذا رأيته من ثقافته يطعن به في الوجوه كلها، قال:
كمي ترى رمحه شابكاً
واشتبك الظلام، أي: اختلط. واشتبكت النجوم، إذا تداخلت واتصل بعضها ببعض.
بشك: البَشْكُ في السير: خفة نقل القوائم، وهو يَبْشُكُ ويَبْشِكِ بَشْكاً وبَشكاً.
وامرأة بَشَكَى اليدين والعمل، أي: سريعة.
والبَشْكُ: الكذب، بَشَكَ يَبْشُكُ بَشْكا، أي: كذب.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الشين** ve **الباء** bunlarla birlikte

**ك ش ب**، **ك ب ش**، **ش ب ك**، **ب ش ك** kullanımdadır. **كشب**: **الكَشْبُ**: et yemenin şiddeti. Dedi ki:
“Deli gibi, **الكُشَى** gibi, onu **نُكَشِّبُهْ**”

Ve **كَشْب**: Benî Süleym’in hararetlerinden biridir.

**كبش**: kuzu iki yaşına girince **كبش** olur; dörtlü dişleri çıkmamış olsa bile. Bazıları der ki: hayır; dörtlü dişleri çıkıncaya kadar.

Ve **كَبْشُ الكتيبة**: onun kumandanı.

**شبك**: Parmaklarımı birbirine **شَبكْتُ** de, birbirine geçti; ve onları **شَبَّكْتُ** de, birbirine geçti.

Ve tarağın dişlerine **شَبَك** denir.

Ve **اشتبك السراب**: onun bir kısmı bir kısmının içine girdi.

Ve ikisi arasında rahimden bir **شبكة** vardır.

Ve **الشُّبّاك**: **المحبكة** kamış gibi her şeyin adıdır; hasırların yapımı üzerine konulan; her taife bir **شباكة**dır.

Ve **الشَّبكةُ**: suda ve başkasında tuzaktır.

Ve **الشِّباكُ**: yerden, tuzlalık olmayan ve bitirmeyen yerlerdir; Basra’nın **شِباك**ı gibi.

Ve **طريق شابكٌ**: bir kısmı bir kısmına karışık. Ve **بعير شابكُ الأنياب**; ve **رجل شابِكُ الرمح**: onu, mızrağıyla bütün yüzlere saplayacak derecedeki maharetinden gördüğün zaman; dedi ki:
“Yiğit; mızrağını **شابكاً** görürsün”

Ve **اشتبك الظلام**: yani karıştı. Ve **اشتبكت النجوم**: iç içe girip bir kısmı bir kısmına bağlandığı zaman.

**بشك**: yürüyüşte **البَشْكُ**: ayakların naklinin hafifliği; ve o **يَبْشُكُ** ve **يَبْشِكِ** **بَشْكاً** ve **بَشكاً** (yapar).

Ve **امرأة بَشَكَى اليدين والعمل**: yani hızlı.

Ve **البَشْكُ**: yalandır; **بَشَكَ يَبْشُكُ بَشْكا**: yani yalan söyledi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%83/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ناقةٌ بَشَكى: خفيفةُ المَشْي والروح. وقد بَشَكَتْ، أي أسرعتْ، تَبْشُكُ بَشْكاً. وبَشَكْتُ الثوب، إذا خِطْتَهُ خياطةً متباعدةً. وبَشَكَ، أي كَذَبَ. يقال: هو يَبْشُكُ الكذبَ، أي يخلُقه. والبَشَّاكُ: الكذَّاب.

##### Türkçe

**ناقةٌ بَشَكى**: yürüyüşü ve ruhu hafif (olan). Ve “**بَشَكَتْ**”, yani hızlandı; “**تَبْشُكُ**” **بَشْكاً**.

Ve “**بَشَكْتُ الثوب**”, onu aralıklı bir dikişle diktiğin zaman.

Ve “**بَشَكَ**”, yani yalan söyledi. Denilir ki: “O, yalanı **يَبْشُكُ**”, yani onu uydurur.

Ve **البَشَّاكُ**: yalancı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%83/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ش ب
كشب ، كبش ، شكب ، شبك ، بشك : ( مستعملة ) .
كشب : قال الليث : الكَشْبُ : شدة أَكلِ اللحم ونحوه .
وقال الراجز :
ثمَّ ظَلِلْنَا في شِوَاءٍ رُعْبَبُهْ
مُلَهْوَج مِثْل الكُشَى نُكَشِّبُه
وكشب : اسم جبل في البادية .
كبش : قال الليث : إذا أَثْنَى الحَمَل فقد صار كَبْشاً ، وكَبشُ الكتيبةِ : قائدُها .
وأخبرني المنذري عن الحَرّاني عن ابن السكيت قال : يقال : بلد قِفَارٌ كما يقال : بُرْمة أَعْشارٌ وثوب أكْباشٌ ، وهي ضُرُوب من بُرُودِ اليمن ، وثوب شَمارق ، وشَبَارق إِذا تمزق .
قال الأزهري : هكذا أَقْرَأنيه المنذريُّ : ثوب أكباش بالكاف والشين ، ولست أحفظه لغيره .
وقال ابن بُزُرْجَ : ثوب أكْراشٌ ، وثوب أكباش ، وهذا من برُود اليمن ، وقد صَحَّ الآن أكباشٌ .
وكُبيْشَةُ : اسم امرأة ، كأنه تصغيرُ كبشة ، وكان مشرِكو مكة يقولون للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) ابن أبي كَبْشةَ ، وقيل : إن ابن أبي كبشة كان رجلاً من خُزاعةَ خالفَ قرَيشاً في عبادة الأوثان ، وعَبَدَ الشِّعْرَى العَبُورَ ، فشبهوا النبي عليه السلام به ، ومعناه أنه خالفَهم كما خالفهم ابن أبي كبشة .
وقال آخرون : أبو كبشةَ : كنيةُ وَهْبِ بن عبد مناف جدِّ النبي عليه السلام مِن قِبَلِ أمِّه ، فنسب إليه لأنه كان نزعَ إليه في الشَّبَهِ .
شبك : قال الليث : الشَّبْكُ : مصدرُ قولك شَبكتُ أصابعي بعضَها ببعض . فاشتبَكت وشبَّكتها فتشبكتْ على التكثير .
ورُوي عن النبي صلى عليه وَآله أنه قال : ( إذا خرج أحدُكم إلى الصلاة فلا يُشَبِّكْ بين أَصابعه ) ، ويقال لأسنان المِشْطِ : شَبَكٌ ، واشتباكُ الرّحِم وغيرها : اتصال بعضها ببعض .
وقال أبو عبيد : الرّحِمُ المشتَبِكة : المتصلة ، ويقال : بَيني وبينهُ شُبْكَةُ رَحِمٍ .
وقال الليث : الشُّبّاكُ : اسمٌ لكل شيء كالقصَب المحبّكةِ التي تُجعَل على صنعةِ البَواري ، فكلُّ طائفةٍ منها شُبّاكةٌ ، قال : والشَّبَكةُ للرأس ، وجمعُها شبَكٌ ، والشبكةُ : المَصْيَدة في الماء وغيره ، والشِّباكُ من الأرض : مواضعُ ليست بسِباخٍ ولا تنبت كنحو شِبَاك البصْرة .
 ( قلتُ ) : شِباك البصْرة : ركايا كثيرة مفتوحٌ بعضها في بعض . قال طَلْقُ بن عديّ :
في مُسْتَوَى السّهْلِ وفي الدَّكْدَاكِ
وفي صِمَادِ البِيدِ والشِّباكِ
وأَشبَك المكانُ : إذا أكثر الناس احتِفارَ الرَّكايا فيه .
روى ابن شميل عن الهِرْماس بن حبيب عن أبيه عن جده أنه التقط شبكةً بقُلَّةِ الحَزْنِ أيام عمر فأتى عمرَ . وقال : يا أمير المؤمنين : أسقني شبَكةً بقُلة الحَزْن ، فقال عمر : مَن تركْتَ عليها من الشاربة ؟ قال : كذا وكذا فقال الزبير : إنك يا أخا تميم تسأل خيراً قليلاً فقال عمر : لا بل خير كثيرٌ ، قِرْبتانِ ، قربةٌ من ماء ، وقربة من لبَن يغاديِان أهلَ بيت من مُضرَ بقلَّةِ الحَزْن ، قد أسقاكه الله .
قال القُتَيبي : الشبَكةُ : آبارٌ متقاربة قريبةُ الماء ، يُفضي بعضها إلى بعض ، وجمعها شِبَاكٌ .
وقوله : التقطْتُها : أي هجمت عليها وأنا لا أشعر بها ، يقال : وردتُ الماء التقاطاً .
وقوله : أسقِنيها : أي أَقْطِعنيها واجعلها لي سُقْيا ، وأراد بقوله : قربتان : قربة من ماء ، وقربة من لبن أن هذه الشبَكة تَرِدُ عليها إِبلهم وترعى بها غنمهم فيأتيهم اللبنُ والماءُ كل يوم بقلة الحزْنِ .
وقال الليث : طريقٌ شَابكٌ أي مُلتبِسٌ مختلِطٌ شَرَكُه ، بعضُها ببعض ، وبعيرٌ شابك الأنيابِ ، ورجلٌ شابكُ الرُّمح إذا رأيتَه من ثقَافَتِه يطعن به في الوجوه كلها ، وأنشد :
كَمِيٌّ ترَى رُمْحَهُ شابِكا
ويقال : اشتَبَكَ الظلام إذا اختَلط ، واشتبكتِ النجوم إذا تداخلَت واتصل بعضها ببعض ، والشابك مِن أسماء الأسد ، وهو الذي اشتبكتْ أنيابُه واختلفت .
وقال البُرَيقُ الهذليُّ :
وَما إنْ شابِكٌ مِنْ أُسْدِ تَرْجٍ
أَبُو شِبْلَينِ قدْ مَنعَ الخُدَارَا
وقال غيره : يقال للدرُوع : شُبّاكٌ . وقال طفيل :
لهنّ بشُبَّاكِ الدُّرُوع تَقَاذُفُ
والشُّبَّاك : القُنَّاص الذين يحبُلون الشباكَ وهي المصايد للصيد ، وكل شيء جُعِل بعضُه في بعض فهو مُشبَّكٌ .
وقال ابن شميل : الشِّباك : جِحَرَةُ الجِرْذان ، والشِّباك : الرَّكايا الظاهرة .
شكب : روى بعضهم قول وِعَاس الهذلي :
وهنَّ معاً قيام كالشُّكوبِ
قال : وهي الكرَاكيُّ .
ورواه الأصمعي : كالشُّجُوب ، وهي عمدٌ من أعمدة البيت ، الشُّكْبان : شُبَّاك يسوِّيه حَشّاشو البادية مِنَ اللِّيف والخُوْص ،
يُجعل لها عُرًى واسعة يتقلدها الحشاش ، ويجمع فيه الحَشيش الذي يحتش ، والنون في الشكبان : نون جمع ، وكأَنها في الأصل شُبْكانٌ فقُلِبَتِ الشّكْبَانَ .
وفي ( نوادر الأعراب ) : الشُّكْبَانُ : ثوبٌ يُعقد طرفاه من وراء الحَقْوَين ، والطرفان الآخران في الرأس يحشُّ فيه الحشاشُ على الظهر ، ويُسمَّى الحالَ قال أبو سليمان الفَقْعسي :
لما رأيتُ جفوة الأقارب
فقلتُ للشِّقْبَان وهْو راكبي
أنتَ خليلِي فالزَمَنَّ جانبي
وإنما قال : وهو راكبي ، لأنه على ظهره ، ويقال له : الزَّوْالُ ، وقاله بالقاف ، وهما لغتان : شُكبانٌ وشقْبَان ، وسماعي من الأعراب : شكبان .
بشك : قال الليث : البَشْكُ في السَّير : خفَّة نقل القوائم ، إنها لتَبْشُكُ وتَبْشِكُ بشكاً ، ويقال للمرأة : إنها لبَشَكَى اليدين أي عَمُولُ اليدين ، وبَشَكَى العَمَل أي سريعة العمل .
ابن بُزُرْجَ : إِنه بَشَكى الأمر أي يُعَجّلُ صَريمة أمره .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : البَشْكُ : السير الرَّفيق ، وقد بَشَكَ بشكاً .
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي ، يقال للخيَّاطِ إذا أساء خياطة الثوب : بَشَكَهُ وشَمْرجَهُ .
قال : والبَشْكُ : الخلط من كل شيءٍ رديءٍ وجَيِّدٍ .
وقال أبو عبيدة : ابْتَشكَ فلانٌ الكلام ابتشاكاً إذا كذب .
وقال أبو زيد : بَشَكَ وابْتَشَكَ إِذا كذب ويقال للرجل إِذا أسرعَ في باطلٍ اختلقَه : لقد ابْتَشَكَهَا في جيبه .

##### Türkçe

ك ش ب
**كشب** ، **كبش** ، **شكب** ، **شبك** ، **بشك** : (kullanılan).

**كشب** : Leys dedi: **الكَشْبُ**: et ve benzeri şeyi yemenin şiddeti.
Ve recez söyleyen dedi:
Sonra kaldık bir kızartmada, onun irisi
Alevli, **الكُشَى** gibi, onu **نُكَشِّبُه**
Ve **كشب**: çölde bir dağın adıdır.

**كبش** : Leys dedi: Kuzu iki yaşına girince artık **كَبْشاً** olmuştur; ve **كَبشُ الكتيبةِ**: onun kumandanıdır.
Ve Münzirî bana Harrânî’den, o da İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi; dedi: Denir: **بلد قِفَارٌ**; denildiği gibi: **بُرْمة أَعْشارٌ** ve **ثوب أكْباشٌ**; ve bunlar Yemen’in **بُرُودِ**’undan türlerdir; ve **ثوب شَمارق**; ve **شَبَارق** yırtıldığı zaman.
Ezherî dedi: Münzirî bana böyle okuttu: **ثوب أكباش** kâf ve şîn ile; ve ben onu başkasından ezberlemiyorum.
İbn Büzürc dedi: **ثوب أكْراشٌ** ve **ثوب أكباش**; ve bu Yemen’in **برُود**’undandır; ve şimdi **أكباشٌ** sahih olmuştur.
Ve **كُبيْشَةُ**: bir kadının adıdır; sanki **كبشة**’nin küçültmesidir. Mekke müşrikleri Peygamber’e (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) **ابن أبي كَبْشةَ** derlerdi. Ve denildi ki: İbn Ebî Kabşe, Huzâa’dan bir adam idi; putlara ibadette Kureyş’e muhalefet etti ve **الشِّعْرَى العَبُورَ**’a ibadet etti; böylece Peygamber’i (aleyhi’s-selâm) ona benzettiler; ve manası: İbn Ebî Kabşe onlara muhalefet ettiği gibi o da onlara muhalefet etti.
Ve başkaları dedi: **أبو كبشةَ**: Peygamber’in (aleyhi’s-selâm) anne tarafından dedesi Abdümenâf oğlu Vehb’in künyesidir; ona nisbet edildi; çünkü benzerlikte ona çekmişti.

**شبك** : Leys dedi: **الشَّبْكُ**: “parmaklarımı birbirine geçirdim” sözünün mastarıdır. Böylece **فاشتبَكت**; ve onu **شبَّكتها**; böylece çokluk için **فتشبكتْ**.
Ve Peygamber’den (Allah’ın salâtı onun ve âlinin üzerine olsun) rivayet olundu ki dedi: “Sizden biri namaza çıktığı zaman parmakları arasını **يُشَبِّكْ** etmesin.” Ve tarağın dişlerine denir: **شَبَكٌ**. Ve rahmin ve başkasının **اشتباكُ**’ı: bazısının bazısına bağlanmasıdır.
Ebû Ubeyd dedi: **الرّحِمُ المشتَبِكة**: bitişik olan; ve denir: benimle onun arasında **شُبْكَةُ رَحِمٍ** vardır.
Leys dedi: **الشُّبّاكُ**: kamış gibi, hasırların yapımına konulan örülmüş şeyin her birine isimdir; onun her bir taifesi **شُبّاكةٌ**’dır. Dedi: ve **الشَّبَكةُ** baş içindir; çoğulu **شبَكٌ**’tir. Ve **الشبكةُ**: suda ve başkasında av tuzağıdır. Ve yerden **الشِّباكُ**: tuzlak olmayan ve bitmeyen yerlerdir; Basra’nın **شِبَاك**’ı gibi.
( Ben dedim ): Basra’nın **شِباك**’ı: çok sayıda kuyulardır; bazısı bazısına açık (bağlı)dır. Talḳ b. Adiyy dedi:
Düz ovada ve **الدَّكْدَاكِ**’ta
Ve çölün sert yerinde ve **الشِّباكِ**’ta
Ve mekân **أَشبَك** oldu: insanlar orada kuyular kazmayı çoğalttığı zaman.
İbn Şümeyl, Hirmâs b. Habîb’den, o da babasından, o da dedesinden rivayet etti: Ömer günlerinde **بقُلَّةِ الحَزْنِ**’de bir **شبكةً** buldu da Ömer’e geldi. Ve dedi: Ey müminlerin emîri, bana **بقُلة الحَزْن**’de bir **شبَكةً** ver. Ömer dedi: Üzerinde içenlerden kimi bıraktın? Dedi: şöyle şöyle. Zübeyr dedi: Ey Temîm’in kardeşi, sen az bir hayır istiyorsun. Ömer dedi: Hayır, bilakis çok hayır: iki kırba; bir kırba su, bir kırba süt; **بقُلَّةِ الحَزْنِ**’de Mudar’dan bir ev halkına sabahleyin gelirler; Allah onu sana içirmiştir.
Kuteybî dedi: **الشبَكةُ**: suyu yakın, birbirine yakın kuyulardır; bazısı bazısına ulaşır; çoğulu **شِبَاكٌ**’tır.
Ve onun sözü: **التقطْتُها**: yani ona farkında olmadan ansızın rastladım. Denir: suya **التقاطاً** vardım.
Ve onun sözü: **أسقِنيها**: yani onu bana ver, onu benim için sulama hakkı kıl. Ve onun sözüyle: **قربتان** murad etti: bir kırba su ve bir kırba süt; yani bu **الشبَكة**’ye develeri gelir ve yanında koyunları otlar; böylece her gün **بقلة الحزْنِ**’de onlara süt ve su gelir.
Leys dedi: **طريقٌ شَابكٌ**: yani dolaşık, tuzakları birbirine karışmış. Ve **بعيرٌ شابك الأنيابِ**. Ve **رجلٌ شابكُ الرُّمح**: onu, maharetinden dolayı her yüze onunla sapladığını gördüğün zaman. Ve inşad etti:
Zırhlı bir yiğit; mızrağını **شابِكا** görürsün
Ve denir: **اشتَبَكَ الظلام**: karanlık karıştığı zaman. Ve yıldızlar **اشتبكت**: iç içe girip bazısı bazısına bağlandığı zaman. Ve **الشابك** aslanın adlarındandır; o, dişleri birbirine geçip ayrışmış olandır.
Bureyḳ el-Hüzelî dedi:
Ve **تَرْجٍ** aslanlarından bir **شابِكٌ** yoktur ki
İki yavrunun babası, perdeyi engellemiş olsun
Ve başkası dedi: Zırhlara **شُبّاكٌ** denir. Tufeyl dedi:
Onlar için zırhların **بشُبَّاكِ**’ında birbirine atışma vardır
Ve **الشُّبَّاك**: av için tuzaklar olan **الشباكَ**’ı kuran avcılardır. Ve her şey ki bazısı bazısına konulmuşsa o **مُشبَّكٌ**’tir.
İbn Şümeyl dedi: **الشِّباك**: sıçanların delikleridir. Ve **الشِّباك**: görünen kuyulardır.

**شكب** : Bazıları, Hüzelî Viʿâs’ın sözünü rivayet etti:
Ve onlar hep birlikte **كالشُّكوبِ** gibi ayakta
Dedi: ve onlar turnalardır.
Asmaʿî onu şöyle rivayet etti: **كالشُّجُوب**; ve onlar evin direklerinden direklerdir.
**الشُّكْبان**: çölde ot biçenlerin lif ve hurma yaprağından düzelttiği bir **شُبَّاك**’tır; ona geniş halkalar yapılır; ot biçen onu omzuna takar; ve biçtiği otu onun içinde toplar. Ve **الشكبان**’daki nûn: cem‘ nûn’udur. Ve sanki aslında **شُبْكانٌ** idi de **الشّكْبَانَ**’a çevrildi.
Ve ( **نوادر الأعراب** )’da: **الشُّكْبَانُ**: iki ucu belin arkasından bağlanan bir elbisedir; öteki iki uç baştadır; ot biçen onun içinde sırt üstünde ot doldurur; ve ona **الحالَ** denir. Ebû Süleymân el-Faḳʿasî dedi:
Akrabaların soğukluğunu görünce
**للشِّقْبَان**’a dedim, o benim binekliğim iken
Sen benim dostumsun; öyleyse yanımı bırakma
Ve ancak “o benim binekliğim iken” dedi; çünkü o onun sırtı üzerindedir. Ve ona **الزَّوْالُ** denir. Ve onu kāf ile söyledi; ve ikisi iki lehçedir: **شُكبانٌ** ve **شقْبَان**. Ve benim bedevîlerden işittiğim: **شكبان**.

**بشك** : Leys dedi: Yürüyüşte **البَشْكُ**: ayakların naklinde hafifliktir. Şüphesiz o **تَبْشُكُ** ve **تَبْشِكُ** **بشكاً**. Ve kadına denir: şüphesiz o **لبَشَكَى اليدين**; yani elleriyle çalışan. Ve **بَشَكَى العَمَل**: yani işe süratli.
İbn Büzürc: Şüphesiz o **بَشَكى الأمر**; yani işinin kesinleştirmesini acele ettirir.
( Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den ): **البَشْكُ**: yumuşak yürüyüştür; ve **بَشَكَ** **بشكاً**.
Ve Münzirî bana Saʿleb’den, o da İbnü’l-Aʿrâbî’den haber verdi: Terziye, elbisenin dikişini kötü yaptığı zaman denir: onu **بَشَكَهُ** ve **شَمْرجَهُ**.
Dedi: ve **البَشْكُ**: her şeyden kötü ve iyi olanın karışımıdır.
Ebû Ubeyde dedi: Falan, sözü **ابْتَشكَ** **ابتشاكاً** etti; yalan söylediği zaman.
Ebû Zeyd dedi: **بَشَكَ** ve **ابْتَشَكَ**; yalan söylediği zaman. Ve erkeğe, uydurduğu bir bâtılda sürat ettiği zaman denir: onu cebinde **ابْتَشَكَهَا**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%83/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والشين وما يثلثهما)
(بشع) الباء والشين والعين أصلٌ واحد وهو كرَاهَةُ الشّيء وقلَّةُ نُفوذه.
قال الخليل: البَشَع طَعْمٌ كَرِيهٌ فيه جُفوفٌ ومَرارةٌ كطعم الهَلِيلَج البشعة. قال: ويقال رجل بَشِعٌ وامرأةٌ بشِعة، وهو الكريهُ ريحِ الفمِ مِن أنّه لا يتخلَّلُ ولا يَسْتَاك. والمصدَر البَشَع والبشَاعة. وقد بَشِعَ يَبْشَعُ بَشَعاً. والطعام البَشِع الذي لا يَسُوغ في الحَلْق.
قال ابنُ دُريد: البَشَع تَضَايُق الحَلْق بالطّعام الخَشِن. قال ابنُ الأعرابيّ: البَشِع الذي لا يَجُوز. يقال بَشِعَ الوَادِي بالناس، إذا كَثُروا فيه حَتّى يَضِيقَ بهم. وأنشد:
إذا لقِيَ الغُصُونَ انْسَلَّ منها *** فلا بَشِعٌ ولا جافٍ جَفُوفُ
قال الدُّريديّ: بَشِعت بهذا الأمر، أي ضِقْتَ به ذَرْعاً. قال النّضْر: نَحَتُّ مَتْنَ العُودِ حتى ذهب بَشَعُه، أي أُبَنُه. قال الضّبّيّ: الطعام البَشِع الغليظ الذي ليس بمنخولٍ، فلا يَسُوغ في الحَلْق خُشونةً.
(بشك) الباء والشين والكاف أصلٌ واحد، ومنه يتفرَّع ما يقرُبُ من الخِفّة. يقال ناقةٌ بَشَكَى، أي سريعة. ويقال امرأةٌ بَشَكَى عَمُولٌ. وابتشَكَ فُلانٌ الكَذِبَ إذا اخْتَلَقَهُ. وبَشَكْتُ الثوب قَطَعْتُه. وكلُّ ذلك من البَشْكِ في السَّير وخفّة نَقْل القوائم. (بشم) الباء والشين والميم أصلٌ واحد، وهو جنسٌ من السّآمةِ لمأكولٍ ما، ثم يُحْمَل عليه غيرُه. يقال بَشِمْتُ من الطّعام، كأنّك سَئِمْتَه. قال الخليل: البَشَم يُخَصُّ به الدَّسَم. قال: ويقال في الفَصِيل([1]): بَشِم مِن كَثْرَة شُرْبِ اللَّبن.
وممّا شذّ عن الأصل البَشَامُ، وهو شجَرٌ.
(بشر) الباء والشين والراء أصلٌ واحد: ظهور الشّيء مع حُسْنٍ وجمال. فالبَشَرة ظاهِرُ جِلْد الإنسان، ومنه باشَرَ الرّجُلُ المرأةَ، وذلك إفضاؤه بِبَشَرتِه إلى بَشَرتها. وسُمِّيَ البَشَرُ بَشَراً لظُهورِهم. والبَشِير الحَسَنُ الوَجْه. والبَشَارة، الجَمَال. قال الأعشى:
ورَأتْ بأنَّ الشَّيْبَ جا *** نَبَهُ البَشَاشَةُ والبَشارَهْ([2])
ويقال بَشَّرْتُ فُلاَناً أُبَشِّرُهُ تَبشيراً، وذلك يكون بالخَيْر، وربما حُمِل عليه غيره من الشّرّ، وأظن ذلك جنساً من التَّبكيت. فأمّا إذا أُطلِقَ الكلامُ إطلاقاً فالبِشارة بالخير والنِّذارةُ بغَيرِه يقال أبْشَرَتِ الأرضُ إذا أخرَجَت نباتها. ويقال ما أحسنَ بَشَرَةَ الأرض. ويقال بَشَرْتُ الأديمَ إذا قَشَرْتَ وجْهَه. وفلانٌ مُؤْدَمٌ مُبْشَرٌ، إذا كان كاملاً من الرّجال، كأنّه جَمَع لِينَ الأَدَمَةِ وخُشونَةَ البَشَرة. ويقال إن بحنة ([3]) بن ربيعة، زوّج ابنته فقال لامرأته:  "جَهِّزِيها فإنّها المؤْدَمَة المُبْشَرَة"([4]).
وحكى بعضُهم أبْشَرْتُ الأدِيمَ، مثل بَشَرْتُ. وتَبَاشِير الصُّبحِ أَوَائلُه؛ وكذلك أوائِلُ كلِّ شيءٍ. ولا يكونُ منه فِعْل. والمُبَشِّرَاتُ الرّياح التي تُبَشِّرُ بالغَيْثِ.
 --------------ـــ
([1]) الفصيل: ولد الناقة. وفي الأصل: "الفصل".
([2])البيت في ديوان الأعشى 113 واللسان (5: 128).
([3]) في الأصل: "بحبة" وأثبت ما في اللسان (5: 126).
([4]) في الأصل: "فإنك المؤدمة". وفي اللسان: "ابنتك المؤدمة".

ـ

##### Türkçe

(باب **الباء** ve **الشين** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**بشع**) **الباء** ve **الشين** ve **العين** tek bir asıldır; o da şeyin kerih görülmesi ve nüfuzunun azlığıdır.
**الخليل** dedi: **البَشَع**; içinde kuruluk ve acılık bulunan kerih bir tattır; **الهَلِيلَج**’in kerih olan tadı gibi. Dedi: Ve “erkek **بَشِعٌ** ve kadın **بشِعة**” denir; o, diş aralamadığı ve misvak kullanmadığı için ağzın kokusunun kerih olanıdır. Masdar **البَشَع** ve **البشَاعة**’dır. Ve **بَشِعَ** **يَبْشَعُ** **بَشَعاً** olmuştur. Ve **البَشِع** yiyecek, boğazda geçmeyen (yutulması kolay olmayan) olandır.
**ابنُ دُريد** dedi: **البَشَع**, kaba yiyecek sebebiyle boğazın daralmasıdır. **ابنُ الأعرابيّ** dedi: **البَشِع**, geçmeyen (aşmayan) olandır. “Vadi insanlarla **بَشِعَ** oldu” denir; içinde çoğaldıkları zaman, ta ki onlarla daralıncaya kadar. Şiir okudu:
إذا لقِيَ الغُصُونَ انْسَلَّ منها *** فلا **بَشِعٌ** ولا جافٍ جَفُوفُ
**الدُّريديّ** dedi: “Bu iş ile **بَشِعت** oldun”; yani onunla göğsün daraldı. **النّضْر** dedi: “Odunun sırtını yonttum, ta ki onun **بَشَعُه**’u gitti”; yani budakları. **الضّبّيّ** dedi: **البَشِع** yiyecek, elenmiş olmayan kalın olandır; bu yüzden pürüzlülük sebebiyle boğazda geçmez.

(**بشك**) **الباء** ve **الشين** ve **الكاف** tek bir asıldır; ondan hafifliğe yakın olan şey dallanır. “**بَشَكَى** bir dişi deve” denir; yani hızlı. Ve “**بَشَكَى** çalışkan bir kadın” denir. Ve falan, yalanı **ابتشَكَ** etti; onu uydurduğu zaman. Ve “elbise(yi) **بَشَكْتُ**” (denir); onu kestiğim (zaman). Bütün bunlar, yürüyüşte **البَشْك**’tendir ve ayakların taşınmasının hafifliğindendir.

(**بشم**) **الباء** ve **الشين** ve **الميم** tek bir asıldır; o, bir yenilecek şeyden bir tür bıkkınlıktır; sonra başkası ona hamledilir. “Yemekten **بَشِمْتُ**” denir; sanki ondan bıktın. **الخليل** dedi: **البَشَم**, özellikle yağlı (şey) ile tahsis edilir. Dedi: Ve **الفَصِيل** hakkında da denir: Sütün çok içilmesinden **بَشِم** oldu.
Asıldan şâz olan şeylerden: **البَشَامُ**; o bir ağaçtır.

(**بشر**) **الباء** ve **الشين** ve **الراء** tek bir asıldır: şeyin güzellik ve cemal ile ortaya çıkması. **البَشَرة**, insan derisinin dışıdır; ondan “erkek kadına **باشَرَ** etti” (denir); bu, onun **بَشَرتِه** ile onun **بَشَرتها**’sına temas etmesidir. Ve **البَشَرُ**, görünür olmaları sebebiyle **بَشَراً** diye adlandırıldı. **البَشِير**, yüzü güzel olandır. **البَشَارة**, cemaldir. **الأعشى** dedi:
ورَأتْ بأنَّ الشَّيْبَ جا *** نَبَهُ **البَشَاشَةُ** و**البَشارَهْ**
Ve “falana **بَشَّرْتُ**; onu **أُبَشِّرُهُ** **تَبشيراً**” denir; bu hayır ile olur; bazen şerden başkası ona hamledilir; ve ben bunun bir tür **التَّبكيت** olduğunu sanıyorum. Ama söz mutlak olarak bırakıldığı zaman, **البِشارة** hayır iledir ve **النِّذارةُ** onun dışındadır. “Yer **أبْشَرَتِ**” denir; bitkisini çıkardığı zaman. Ve “yerin **بَشَرَةَ**’sı ne güzeldir” denir. Ve “deriyi **بَشَرْتُ**” denir; yüzünü soyduğun zaman. Ve falan **مُؤْدَمٌ مُبْشَرٌ**’dır; erkeklerden kâmil olduğu zaman; sanki derinin yumuşaklığını ve **البَشَرة**’nin pürüzlülüğünü toplamıştır. Ve rivayet edildi ki **بحنة** بن ربيعة, kızını evlendirdi; karısına dedi ki: “Onu hazırla; çünkü o **المؤْدَمَة المُبْشَرَة**’dir.”
Bazıları “deriyi **أبْشَرْتُ**” diye nakletti; **بَشَرْتُ** gibi. **تَبَاشِير** sabahın, evvelleridir; aynı şekilde her şeyin evvelleri. Ondan fiil olmaz. Ve **المُبَشِّرَاتُ**, yağmurla müjdeleyen rüzgârlardır.

--------------ـــ
([1]) **الفصيل**: dişi devenin yavrusu. Asılda: “**الفصل**”.
([2]) Beyit, **ديوان الأعشى** 113 ve **اللسان** (5: 128)’dedir.
([3]) Asılda: “**بحبة**”; **اللسان** (5: 126)’daki sabit kılındı.
([4]) Asılda: “**فإنك المؤدمة**”. **اللسان**’da: “**ابنتك المؤدمة**”.

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%83/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البَشْكُ: سوء العمل. والبَشْك: الخياطة الرديئة. ابن الأَعرابي: يقال للخَيَّاط إذا أساء خياطة الثوب بَشَكه وشَمْرَخه، قال: والبشك الخلط من كل شيء رديء وجيد.
وبشَكْتُ الثوب إذا خطته خياطة متباعدة. وفي حديث أبي هريرة: أن مروان كساه مِطْرَفَ خَزٍّ فكان يَثْنِيه عليه أثْناءً من سعته فبَشَكه بَشْكاً أي خاطه. وبَشَكَ الكلام يَبْشُكه بَشْكاً وأبشَكه: تَخَرَّصهُ كاذباً، وقيل: البَشْك والابْتِشاك الكذب أو خَلْط الكلام بالكذب. قال أبو عبيدة: ابْتَشك فلان الكلام ابْتِشاكاً إذا كذب. وقال أبو زيد: بَشَكَ وابْتَشَك إذا كذب. ويقال: هو يَبْشُك الكذب أي يَخْلُقه. والبَشَّاك: الكذَّاب، وقيل: البَشْك الخلط في كل شيء؛ عن ابن الأَعرابي. وابْتَشَك الكلام: ارْتجله. وبَشَك الإبل يَبْشُكها بَشْكاً: ساقها سوقاً سريعاً. التهذيب: البَشْك في السير سرعة نقل القوائم. أبو زيد: البَشْك السير الرفيق، والبَشْكُ السرعة وخفة نقل القوائم، بَشَك يَبْشُك ويَبْشِك بَشْكاً وبَشَكاً. والبَشْكُ في حُضْر الفرس أن ترتفع حوافره من الأَرض ولا تنبسط يداه. وامرأة بَشَكى اليدين وبَشَكى العمل: خفيفةُ اليدين في العمل سريعتهما، وقيل: بَشَكى اليدين عَمُول اليدين، وبَشَكَى العمل أي سريعة العمل. ابن بزرج: إنه بَشَكى الأَمر أي يعجل صَرِيمة أمره. وناقة بَشَكى: سريعة؛ وقال ابن الأَعرابي: هي التي تسيء المشي بعد الاستقامة. وناقة بَشَكى: خفيفة المشي والروح، وقد بَشَكَتْ أي أسرعت، تَبْشُك بَشكاً.

##### Türkçe

**البَشْكُ**: işin kötülüğü. Ve **البَشْك**: kötü dikiş. İbnü’l-A‘râbî:
Elbiseyi dikmeyi kötü yapan terziye **بَشَكه** ve **شَمْرَخه** denir, dedi: Ve **البشك** her şeyden kötü ve iyi olanın karıştırılmasıdır.

**وبشَكْتُ الثوب**: onu aralıklı bir dikişle diktiğim zaman. Ebû Hureyre’nin hadisinde: Mervân ona bir **مِطْرَفَ خَزٍّ** giydirdi; o da genişliğinden dolayı onu üzerine katlayıp duruyordu; derken onu **فبَشَكه بَشْكاً** yani onu dikti. Ve **بَشَكَ الكلام** onu **يَبْشُكه بَشْكاً** ve **أبشَكه**: onu yalan olarak uydurdu; ve denildi ki: **البَشْك** ve **الابْتِشاك** yalan yahut sözü yalanla karıştırmaktır. Ebû Ubeyde dedi: Falan kimse sözü **ابْتِشاكاً** **ابْتَشك** ettiğinde yalan söylemiştir. Ebû Zeyd dedi: **بَشَكَ** ve **ابْتَشَك** yalan söylediğinde (böyledir). Ve denir: O, yalanı **يَبْشُك** eder; yani onu yaratır. Ve **البَشَّاك**: yalancı; ve denildi ki: **البَشْك** her şeyde karıştırmadır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **ابْتَشَك الكلام**: onu irticalen söyledi. Ve **بَشَك الإبل** onları **يَبْشُكها بَشْكاً**: onları hızlı bir sevk ile sürdü. **التهذيب**: yürüyüşte **البَشْك**, ayakların hızlı naklidir. Ebû Zeyd: **البَشْك** yumuşak yürüyüştür; ve **البَشْكُ** hız ve ayakların naklinde hafifliktir; **بَشَك** **يَبْشُك** ve **يَبْشِك** **بَشْكاً** ve **بَشَكاً**.

Ve atın hızlı yürüyüşünde **البَشْكُ**: toynaklarının yerden yükselmesi ve ön ayaklarının açılıp yayılmamasıdır. Ve **امرأة بَشَكى اليدين** ve **بَشَكى العمل**: işte elleri hafif, ikisi de hızlıdır; ve denildi ki: **بَشَكى اليدين** elleri çok iş gören; ve **بَشَكَى العمل** yani işte hızlı. İbn Büzerc: O, işin **بَشَكى**sıdır; yani işinin kesinliğini çabuklaştırır. Ve **ناقة بَشَكى**: hızlı; İbnü’l-A‘râbî dedi: o, doğruluktan sonra yürüyüşü kötü yapan (devedir). Ve **ناقة بَشَكى**: yürüyüşü ve ruhu hafif; ve **بَشَكَتْ** yani hızlandı, **تَبْشُك** **بَشكاً**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%83/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

البشك: سوء العمل عن ابن سيده. وأيضا: الخياطة الرديئة السريعة، وقيل: هي المتباعدة، قال ابن الأعرابي: يقال للخياط - إذا أساء خياطة الثوب - بشكه وشمرجه. أو البشك: العجلة.
 وأيضا الكذب، كالابتشاك يقال بشك الكلام يبشكه بشكا، وابتشكه: تخرصه كاذبا، أو هو خلط الكلام بالكذب، وقال أبو عبيدة: ابتشك الكلام ابتشاكا: كذب، ومثله قول أبي زيد: يقال: هو يبشك الكلام أي يخلقه، فإذا عرفت ذلك فاعلم أن ما نقله أبو منصور الثعالبي في يتيمته بعدما أنشد قول أبي الطيب المتنبي:
  وما أرضى لمقلته بحلـم                      إذا انتبهت توهمه ابتشاكا الابتشاك: الكذب، ولم أسمع فيه شعرا قديما ولا محدثا سوى هذا محل تأمل لا يخفى.
 والبشك: القطع يقال: بشك العرق، إذا قطعه، عن ابن عباد. وقال الفراء: البشك: حل العقال كالبكش. وقال ابن الأعرابي: البشك: الخلط في كل شيء رديء وجيد. والبشك: السوق السريع يقال: بشك الإبل بشكا: إذا ساقها سوقا سريعا. وقال أبو زيد: البشك: السرعة وخفة نقل القوائم، ويحرك، والفعل كنصر وضرب يقال: بشك يبشك ويبشك بشكا وبشكا. والبشك: أن يرفع الفرس في حضره حوافره من الأرض ولا تنبسط يداه. ويقال: امرأة بشكى اليدين وبشكى العمل، كجمزى: أي خفيفة سريعة عمول اليدين. وناقة بشكى: سريعة، وقال ابن الأعرابي: هي التي تسيء المشي بعد الاستقامة، وقيل: ناقة بشكى: خفيفة الروح والمشي، وقد بشكت تبشك بشكا: أسرعت. والبشكاني، بالضم: الأحمق الذي لا يعرف العربية، عن ابن عباد. وأبو سعد محمد بن علي الهروي البشكاني القاضي: محدث سمع منه الحسين بن خسرو البلخي. قلت: ضبطه أئمة النسب بكسر الموحدة، وقالوا هي قرية من قرى هراة، وهكذا ذكره الحافظان الذهبي وابن حجر، وفي أنساب البلبيسي، منها القاضي أبو سعد محمد بن نصر بن منصور الهروي، محدث فقيه، اتصل بدار الخلافة، وسار رسولا إلى ملوك الأطراف، ولي قضاء الممالك، وقتل بجامع همذان في شعبان سنة 518 فتأمل. وابتشك سلكه: أي انقطع عن ابن دريد.
 قال: وابتشك عرضه: إذا وقع فيه.
 ومما يستدرك عليه:

  البشاك: الكذاب، نقله الجوهري. وابتشك الكلام: ارتجله. وقال أبو زيد: البشك: السير الرفيق. وقال ابن بزرج: إنه بشكى الأمر: أي يعجل صريمة أمره. وابتشاك الكلام: اختلاقه، وقيل: ابتداعه.

##### Türkçe

**البشك**: İbn Sîde’ye göre işin kötü yapılması. Ve ayrıca: kötü, hızlı dikiş; ve denildi ki: o, aralıklı olandır. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: terziye — elbisenin dikişini kötü yaptığında — “**بشكه**” ve “**شمرجه**” denir. Yahut **البشك**: acele.

Ve ayrıca yalan; **كالابتشاك**; “**بشك الكلام يبشكه بشكا**” denir; ve “**ابتشكه**”: onu yalan olarak uydurdu; yahut o, sözü yalanla karıştırmaktır. Ebû Ubeyde dedi ki: “**ابتشك الكلام ابتشاكا**”: yalan söyledi. Ebû Zeyd’in sözü de bunun gibidir: “**هو يبشك الكلام**” denir; yani onu uydurur. Bunu bildiğinde, bil ki Ebû Mansûr es-Seâlibî’nin Yetîme’sinde, Ebû’t-Tayyib el-Mütenebbî’nin sözünü okuduktan sonra naklettiği şey:

  وما أرضى لمقلته بحلـم                      إذا انتبهت توهمه ابتشاكا

**الابتشاك**: yalan; onda bu dışında ne eski ne de yeni şiir işitmedim; bu, gizli olmayan bir düşünme yeridir.

Ve **البشك**: kesme; “**بشك العرق**” denir; onu kestiğinde; İbn Abbâd’dan. Ferrâ dedi ki: **البشك**: bağın çözülmesi; **كالبكش** gibi. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **البشك**: her şeyde kötü ve iyi olanın karıştırılmasıdır. Ve **البشك**: hızlı sevk; “**بشك الإبل بشكا**” denir: onları hızlı bir sevkle sevk ettiğinde. Ebû Zeyd dedi ki: **البشك**: hız ve ayakların naklinde hafifliktir; ve harekelenir; fiil **كنصر وضرب** gibidir; “**بشك يبشك ويبشك بشكا وبشكا**” denir. Ve **البشك**: atın, yürüyüşünde, nallarını yerden kaldırması ve iki ön ayağının yayılmamasıdır. Ve “iki eli **بشكى** olan kadın” ve “işi **بشكى** olan (kadın)” denir; **كجمزى** gibi: yani elleriyle iş gören, hafif, hızlı. Ve “**ناقة بشكى**”: hızlıdır. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: o, doğruluktan sonra yürüyüşü kötüleştiren (devedir). Ve denildi ki: “**ناقة بشكى**”: ruhu ve yürüyüşü hafiftir. Ve “**بشكت تبشك بشكا**”: hızlandı. Ve **البشكاني** — damme ile — Arapçayı bilmeyen ahmak; İbn Abbâd’dan. Ve kadı Ebû Sa‘d Muhammed b. Ali el-Herevî **البشكاني**: hadis rivayet eden; Hüseyin b. Hüsrev el-Belhî ondan işitti. Dedim ki: nesep imamları onu, **الموحدة**’nın kesresiyle ضبط ettiler; ve dediler ki: o, Herat köylerinden bir köydür. Hâfızlar Zehebî ve İbn Hacer onu böyle zikrettiler. Ve Belbîsî’nin Ensâb’ında: ondan, kadı Ebû Sa‘d Muhammed b. Nasr b. Mansûr el-Herevî; hadis rivayet eden, fakih; hilafet diyarına bağlandı; uç mıntıkaların krallarına elçi olarak yürüdü; memleketlerin kadılığını üstlendi; 518 yılı Şa‘bân’ında Hemedân camisinde öldürüldü; öyleyse düşün. Ve “**ابتشك سلكه**”: yani koptu; İbn Düreyd’den.

Dedi ki: “**ابتشك عرضه**”: onda vuku bulduğunda.

Ve ona ilave olarak istidrâk edilenlerdendir:

**البشاك**: yalancı; Cevherî onu nakletti. Ve “**ابتشك الكلام**”: onu irticalen söyledi. Ebû Zeyd dedi ki: **البشك**: yumuşak yürüyüştür. İbn Büzerc dedi ki: “**إنه بشكى الأمر**”: yani işinin kesimini acele eder. Ve “**ابتشاك الكلام**”: onu uydurmasıdır; ve denildi ki: onu icat etmesidir.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%83/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَشَكَ
بَشَكَ I ,  U ( n. ac. بَشْك 1 ),
a.  Hurried along.

b.  Lied.

c.  Stitched, ran up, caught up.

##### Türkçe

**بَشَكَ**
**بَشَكَ** I, U (isim-fiil: **بَشْك** 1),
a. Aceleyle ilerledi.

b. Yalan söyledi.

c. Dikti, teğelledi, tutturdu.
