# بشك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B4%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بشك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بشك

البشك: سوء العمل عن ابن سيده. وأيضا: الخياطة الرديئة السريعة، وقيل: هي المتباعدة، قال ابن الأعرابي: يقال للخياط - إذا أساء خياطة الثوب - بشكه وشمرجه. أو البشك: العجلة.
 وأيضا الكذب، كالابتشاك يقال بشك الكلام يبشكه بشكا، وابتشكه: تخرصه كاذبا، أو هو خلط الكلام بالكذب، وقال أبو عبيدة: ابتشك الكلام ابتشاكا: كذب، ومثله قول أبي زيد: يقال: هو يبشك الكلام أي يخلقه، فإذا عرفت ذلك فاعلم أن ما نقله أبو منصور الثعالبي في يتيمته بعدما أنشد قول أبي الطيب المتنبي:
  وما أرضى لمقلته بحلـم                      إذا انتبهت توهمه ابتشاكا الابتشاك: الكذب، ولم أسمع فيه شعرا قديما ولا محدثا سوى هذا محل تأمل لا يخفى.
 والبشك: القطع يقال: بشك العرق، إذا قطعه، عن ابن عباد. وقال الفراء: البشك: حل العقال كالبكش. وقال ابن الأعرابي: البشك: الخلط في كل شيء رديء وجيد. والبشك: السوق السريع يقال: بشك الإبل بشكا: إذا ساقها سوقا سريعا. وقال أبو زيد: البشك: السرعة وخفة نقل القوائم، ويحرك، والفعل كنصر وضرب يقال: بشك يبشك ويبشك بشكا وبشكا. والبشك: أن يرفع الفرس في حضره حوافره من الأرض ولا تنبسط يداه. ويقال: امرأة بشكى اليدين وبشكى العمل، كجمزى: أي خفيفة سريعة عمول اليدين. وناقة بشكى: سريعة، وقال ابن الأعرابي: هي التي تسيء المشي بعد الاستقامة، وقيل: ناقة بشكى: خفيفة الروح والمشي، وقد بشكت تبشك بشكا: أسرعت. والبشكاني، بالضم: الأحمق الذي لا يعرف العربية، عن ابن عباد. وأبو سعد محمد بن علي الهروي البشكاني القاضي: محدث سمع منه الحسين بن خسرو البلخي. قلت: ضبطه أئمة النسب بكسر الموحدة، وقالوا هي قرية من قرى هراة، وهكذا ذكره الحافظان الذهبي وابن حجر، وفي أنساب البلبيسي، منها القاضي أبو سعد محمد بن نصر بن منصور الهروي، محدث فقيه، اتصل بدار الخلافة، وسار رسولا إلى ملوك الأطراف، ولي قضاء الممالك، وقتل بجامع همذان في شعبان سنة 518 فتأمل. وابتشك سلكه: أي انقطع عن ابن دريد.
 قال: وابتشك عرضه: إذا وقع فيه.
 ومما يستدرك عليه:

  البشاك: الكذاب، نقله الجوهري. وابتشك الكلام: ارتجله. وقال أبو زيد: البشك: السير الرفيق. وقال ابن بزرج: إنه بشكى الأمر: أي يعجل صريمة أمره. وابتشاك الكلام: اختلاقه، وقيل: ابتداعه.

### Türkçe

**البشك**: İbn Sîde’ye göre işin kötü yapılması. Ve ayrıca: kötü, hızlı dikiş; ve denildi ki: o, aralıklı olandır. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: terziye — elbisenin dikişini kötü yaptığında — “**بشكه**” ve “**شمرجه**” denir. Yahut **البشك**: acele.

Ve ayrıca yalan; **كالابتشاك**; “**بشك الكلام يبشكه بشكا**” denir; ve “**ابتشكه**”: onu yalan olarak uydurdu; yahut o, sözü yalanla karıştırmaktır. Ebû Ubeyde dedi ki: “**ابتشك الكلام ابتشاكا**”: yalan söyledi. Ebû Zeyd’in sözü de bunun gibidir: “**هو يبشك الكلام**” denir; yani onu uydurur. Bunu bildiğinde, bil ki Ebû Mansûr es-Seâlibî’nin Yetîme’sinde, Ebû’t-Tayyib el-Mütenebbî’nin sözünü okuduktan sonra naklettiği şey:

  وما أرضى لمقلته بحلـم                      إذا انتبهت توهمه ابتشاكا

**الابتشاك**: yalan; onda bu dışında ne eski ne de yeni şiir işitmedim; bu, gizli olmayan bir düşünme yeridir.

Ve **البشك**: kesme; “**بشك العرق**” denir; onu kestiğinde; İbn Abbâd’dan. Ferrâ dedi ki: **البشك**: bağın çözülmesi; **كالبكش** gibi. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **البشك**: her şeyde kötü ve iyi olanın karıştırılmasıdır. Ve **البشك**: hızlı sevk; “**بشك الإبل بشكا**” denir: onları hızlı bir sevkle sevk ettiğinde. Ebû Zeyd dedi ki: **البشك**: hız ve ayakların naklinde hafifliktir; ve harekelenir; fiil **كنصر وضرب** gibidir; “**بشك يبشك ويبشك بشكا وبشكا**” denir. Ve **البشك**: atın, yürüyüşünde, nallarını yerden kaldırması ve iki ön ayağının yayılmamasıdır. Ve “iki eli **بشكى** olan kadın” ve “işi **بشكى** olan (kadın)” denir; **كجمزى** gibi: yani elleriyle iş gören, hafif, hızlı. Ve “**ناقة بشكى**”: hızlıdır. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: o, doğruluktan sonra yürüyüşü kötüleştiren (devedir). Ve denildi ki: “**ناقة بشكى**”: ruhu ve yürüyüşü hafiftir. Ve “**بشكت تبشك بشكا**”: hızlandı. Ve **البشكاني** — damme ile — Arapçayı bilmeyen ahmak; İbn Abbâd’dan. Ve kadı Ebû Sa‘d Muhammed b. Ali el-Herevî **البشكاني**: hadis rivayet eden; Hüseyin b. Hüsrev el-Belhî ondan işitti. Dedim ki: nesep imamları onu, **الموحدة**’nın kesresiyle ضبط ettiler; ve dediler ki: o, Herat köylerinden bir köydür. Hâfızlar Zehebî ve İbn Hacer onu böyle zikrettiler. Ve Belbîsî’nin Ensâb’ında: ondan, kadı Ebû Sa‘d Muhammed b. Nasr b. Mansûr el-Herevî; hadis rivayet eden, fakih; hilafet diyarına bağlandı; uç mıntıkaların krallarına elçi olarak yürüdü; memleketlerin kadılığını üstlendi; 518 yılı Şa‘bân’ında Hemedân camisinde öldürüldü; öyleyse düşün. Ve “**ابتشك سلكه**”: yani koptu; İbn Düreyd’den.

Dedi ki: “**ابتشك عرضه**”: onda vuku bulduğunda.

Ve ona ilave olarak istidrâk edilenlerdendir:

**البشاك**: yalancı; Cevherî onu nakletti. Ve “**ابتشك الكلام**”: onu irticalen söyledi. Ebû Zeyd dedi ki: **البشك**: yumuşak yürüyüştür. İbn Büzerc dedi ki: “**إنه بشكى الأمر**”: yani işinin kesimini acele eder. Ve “**ابتشاك الكلام**”: onu uydurmasıdır; ve denildi ki: onu icat etmesidir.
