# بشم (ب-ش-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B4%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ش - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والباء والميم معهما
ش ب م، ب ش م مستعملان فقط
شبم:
الشَّبمُ: برد الماء، يقال: ماءٌ شبمٌ ومطرٌ شبمٌ، أي: باردٌ، قال: "مُقبَّلُها شبمٌ باردُ" وقال الفرزدق:
كأنها ضربُ ريحٍ تمتري شبماً		لمزنةٍ مسوادٍ اللَّيل مـدرارِ
وتمتري: تحتلب، وقوله: لمزنةٍ، يعني: من مزنةٍ.
والشَّبامُ: عودٌ يُشدُّ في فم الجدي لئلا يرضع فهو مشبوم.. شبمته شبماً وشبَّمتُه تشبيماً.
وشبتمٌ: حيٌّ من اليمن، وشبامٌ: اسمُ جبل، قال الأعشى:
قد نال ربَّ شبام فضـل سـوددِهِ		إلى المدائنِ خاض الموت وادّرعا
بشم:
البشامُ: من شجر السِّواك، ترعاه الظِّباء.
والبشمُ: تخمةٌ على الدَّسم، وربَّما بشم الفصيل من كثرة شرب اللَّبن حتى يدقى سلحاً فيهلك، يقال: دقي العجلُ، إذا كثر سلحهُ. قال الحسن: "وأنت تتجشَّأُ من الشِّبعِ بشما"

##### Türkçe

باب **الشين** و**الباء** و**الميم** معهما
ش ب م، ب ش م yalnızca ikisi de kullanılmıştır.

**شبم**:
**الشَّبمُ**: suyun soğukluğu; denir ki: **ماءٌ شبمٌ** ve **مطرٌ شبمٌ**; yani: soğuk. Dedi ki: "مُقبَّلُها شبمٌ باردُ" Ve **الفرزدق** dedi ki:
كأنها ضربُ ريحٍ تمتري شبماً		لمزنةٍ مسوادٍ اللَّيل مـدرارِ
Ve **تمتري**: sağar. Ve onun sözü: **لمزنةٍ**; yani: bir **مزنة**’den.
Ve **الشَّبامُ**: oğlağın ağzına, emmesin diye bağlanan bir çubuktur; o da **مشبوم**dur.. Onu **شبمته** **شبماً** (yaptım) ve onu **شبَّمتُه** **تشبيماً** (yaptım).
Ve **شبتمٌ**: Yemen’den bir kabiledir; ve **شبامٌ**: bir dağın adıdır. **الأعشى** dedi ki:
قد نال ربَّ شبام فضـل سـوددِهِ		إلى المدائنِ خاض الموت وادّرعا

**بشم**:
**البشامُ**: misvak ağacından (bir tür); ceylanlar onu otlar.
Ve **البشمُ**: yağlı şey üzerine bir tıka basa doymadır; ve bazen deve yavrusu, sütün çok içilmesinden dolayı **بشم** olur; ta ki içinde dışkı olarak **سلحاً** akıtır da helâk olur. Denir ki: **دقي العجلُ**; dışkısı çoğaldığı zaman. **الحسن** dedi ki: "وأنت تتجشَّأُ من الشِّبعِ بشما"

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

البَشَمُ: التُخَمةُ. يقال: بَشِمْتُ من الطعام بالكسر، وبَشِمَ الفصيلُ من كثرة شُرب اللبن. وقد أَبْشَمَهُ الطعام. وبَشِمْتُ منه بَشَماً، أي سَئِمْتُ. والبَشامُ: شجَرٌ طيِّب الريح يُسْتاكُ به. وقال:
أتذكر يوم تَصْقُلُ عارِضَيْهابِفَرْعِ بَشامَةٍ سُقيَ البَشـامُ

##### Türkçe

**البَشَمُ**: tıka basa doyma (tuhme). Denir ki: “yemekten **بَشِمْتُ**” (kesre ile); ve sütten çok içmesinden dolayı deve yavrusu **بَشِمَ**. Ve yemek onu **أَبْشَمَهُ**. Ve “ondan **بَشِمْتُ** **بَشَماً**”, yani “usan(d)ım”. Ve **البَشامُ**: güzel kokulu bir ağaçtır; onunla misvak yapılır. Ve dedi ki:
Hatırlar mısın, onun iki yanağını **بَشامَةٍ** dalıyla parlat(tığın) günü; **البَشـامُ** sulandı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الشين والباء مع الميم
شبم ، بشم .
شبم : قال الليث : الشبَمُ : بَرْدُ الماءِ ، يقال : ماءٌ شَبِمٌ ، ومطرٌ شَبِم .
وقال اللِّحيانيّ : قيل لابنة الْخُسِّ : ما أَطْيَبُ الأشْياءِ ؟ فقالت : لَحْمُ جَزُورٍ سَنِمَة ، في غَداةٍ شبِمة ، بشِفارٍ خَدِمَة ، في قُدورٍ هَزِمَة . أرادَتْ : في غَداةٍ بارِدَةٍ ، والشفارُ الخَذِمَة : القاطِعة ، والقُدور الْهَزِمَة : السريعةُ الغَليان .
وقال ابن الأعرابيّ : الشبامُ : عودٌ يُجْعَلُ في فم الْجَدْي لئلا يَرْضِعُ ، فهو مَشْبُوم .
وقال عدِيّ :
ليس للمرْءِ عَصْرَةٌ من وِقاعِ الدَّ
هر تُغْنِي عنه شِبَامَ عَناقِ
وشِبام : حيٌّ من اليمن .
والعرب تسمي السّمّ شبِماً ، والموت شبِماً ، لبَرْده .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : يقالُ لرأس البُرْقُع ، الصَّوقَعَة ، ولِكَفِّ عَيْن البُرْقع : الضّرْس ، ولخَيطِه : الشِّبامَان .
بشم : قال الليث : البَشمُ : تُخمَةٌ على الدَّسَم ؛ وربما بَشِمَ الفَصيلُ من كثرة اللَّبن حتى يَدْقَى سَلْحاً فَيهْلك ، يقال : دَقِيَ : إذا كَثُرَ سَلْحة .
أبو عبيد ، عن الأصمعيّ : البَشامُ : شجرُ طَيِّبُ الرِّيح يُسْتَاكُ به ، وأنشد :
أَتَذْكُرُ إذْ تُوَدِّعُنَا سُلَيْمَى
بِفَرْعِ بَشَامَةٍ سُقِيَ البَشام
آخر الثلاثي الصحيح من حرف الشين .

##### Türkçe

باب **الشين** و**الباء** مع **الميم**
**شبم** ، **بشم** .
**شبم** : **الليث** dedi: **الشبَمُ**: suyun soğukluğu; “**ماءٌ شَبِمٌ**” ve “**مطرٌ شَبِم**” denir.
**اللِّحيانيّ** dedi: **الْخُسِّ**’ün kızına: “Eşyaların en hoşı nedir?” denildi; o da dedi ki: “Semiz bir deve eti; **غَداةٍ شبِمة**’de, **بشِفارٍ خَدِمَة** ile, **في قُدورٍ هَزِمَة** içinde.” Şunu kastetti: soğuk bir sabah; **الشفارُ الخَذِمَة**: kesici olan; **القُدور الْهَزِمَة**: çabuk kaynayan.
**ابن الأعرابيّ** dedi: **الشبامُ**: oğlağın emmemesi için ağzına konulan bir çubuktur; o, **مَشْبُوم**dur.
**عدِيّ** dedi:
ليس للمرْءِ عَصْرَةٌ من وِقاعِ الدَّ
هر تُغْنِي عنه **شِبَامَ** عَناقِ
Ve **شِبام**: Yemen’den bir kabiledir.
Araplar zehre **شبِماً** ve ölüme **شبِماً** adını verirler; onun soğukluğundan dolayı.
**ثعلب**; **ابن الأعرابيّ**’den: **البُرْقُع**’ın baş kısmına **الصَّوقَعَة** denir; **البُرْقع**’ın gözünün örtüsüne **الضّرْس** denir; onun ipliğine de **الشِّبامَان** denir.
**بشم** : **الليث** dedi: **البَشمُ**: yağlı şey üzerine bir tıka basa doyma; bazen **الفَصيلُ** sütün çokluğundan **بَشِمَ** olur; ta ki **سَلْحاً** olarak **يَدْقَى** da helâk olur; “**دَقِيَ**” denir: **سَلْحة** çoğaldığı zaman.
**أبو عبيد**; **الأصمعيّ**’den: **البَشامُ**: güzel kokulu bir ağaçtır; onunla misvak yapılır; ve şu beyti okudu:
أَتَذْكُرُ إذْ تُوَدِّعُنَا سُلَيْمَى
بِفَرْعِ بَشَامَةٍ سُقِيَ **البَشام**
**الشين** harfinden sahih üçlülerin sonuncusu.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والشين وما يثلثهما)
(بشع) الباء والشين والعين أصلٌ واحد وهو كرَاهَةُ الشّيء وقلَّةُ نُفوذه.
قال الخليل: البَشَع طَعْمٌ كَرِيهٌ فيه جُفوفٌ ومَرارةٌ كطعم الهَلِيلَج البشعة. قال: ويقال رجل بَشِعٌ وامرأةٌ بشِعة، وهو الكريهُ ريحِ الفمِ مِن أنّه لا يتخلَّلُ ولا يَسْتَاك. والمصدَر البَشَع والبشَاعة. وقد بَشِعَ يَبْشَعُ بَشَعاً. والطعام البَشِع الذي لا يَسُوغ في الحَلْق.
قال ابنُ دُريد: البَشَع تَضَايُق الحَلْق بالطّعام الخَشِن. قال ابنُ الأعرابيّ: البَشِع الذي لا يَجُوز. يقال بَشِعَ الوَادِي بالناس، إذا كَثُروا فيه حَتّى يَضِيقَ بهم. وأنشد:
إذا لقِيَ الغُصُونَ انْسَلَّ منها *** فلا بَشِعٌ ولا جافٍ جَفُوفُ
قال الدُّريديّ: بَشِعت بهذا الأمر، أي ضِقْتَ به ذَرْعاً. قال النّضْر: نَحَتُّ مَتْنَ العُودِ حتى ذهب بَشَعُه، أي أُبَنُه. قال الضّبّيّ: الطعام البَشِع الغليظ الذي ليس بمنخولٍ، فلا يَسُوغ في الحَلْق خُشونةً.
(بشك) الباء والشين والكاف أصلٌ واحد، ومنه يتفرَّع ما يقرُبُ من الخِفّة. يقال ناقةٌ بَشَكَى، أي سريعة. ويقال امرأةٌ بَشَكَى عَمُولٌ. وابتشَكَ فُلانٌ الكَذِبَ إذا اخْتَلَقَهُ. وبَشَكْتُ الثوب قَطَعْتُه. وكلُّ ذلك من البَشْكِ في السَّير وخفّة نَقْل القوائم. (بشم) الباء والشين والميم أصلٌ واحد، وهو جنسٌ من السّآمةِ لمأكولٍ ما، ثم يُحْمَل عليه غيرُه. يقال بَشِمْتُ من الطّعام، كأنّك سَئِمْتَه. قال الخليل: البَشَم يُخَصُّ به الدَّسَم. قال: ويقال في الفَصِيل([1]): بَشِم مِن كَثْرَة شُرْبِ اللَّبن.
وممّا شذّ عن الأصل البَشَامُ، وهو شجَرٌ.
(بشر) الباء والشين والراء أصلٌ واحد: ظهور الشّيء مع حُسْنٍ وجمال. فالبَشَرة ظاهِرُ جِلْد الإنسان، ومنه باشَرَ الرّجُلُ المرأةَ، وذلك إفضاؤه بِبَشَرتِه إلى بَشَرتها. وسُمِّيَ البَشَرُ بَشَراً لظُهورِهم. والبَشِير الحَسَنُ الوَجْه. والبَشَارة، الجَمَال. قال الأعشى:
ورَأتْ بأنَّ الشَّيْبَ جا *** نَبَهُ البَشَاشَةُ والبَشارَهْ([2])
ويقال بَشَّرْتُ فُلاَناً أُبَشِّرُهُ تَبشيراً، وذلك يكون بالخَيْر، وربما حُمِل عليه غيره من الشّرّ، وأظن ذلك جنساً من التَّبكيت. فأمّا إذا أُطلِقَ الكلامُ إطلاقاً فالبِشارة بالخير والنِّذارةُ بغَيرِه يقال أبْشَرَتِ الأرضُ إذا أخرَجَت نباتها. ويقال ما أحسنَ بَشَرَةَ الأرض. ويقال بَشَرْتُ الأديمَ إذا قَشَرْتَ وجْهَه. وفلانٌ مُؤْدَمٌ مُبْشَرٌ، إذا كان كاملاً من الرّجال، كأنّه جَمَع لِينَ الأَدَمَةِ وخُشونَةَ البَشَرة. ويقال إن بحنة ([3]) بن ربيعة، زوّج ابنته فقال لامرأته:  "جَهِّزِيها فإنّها المؤْدَمَة المُبْشَرَة"([4]).
وحكى بعضُهم أبْشَرْتُ الأدِيمَ، مثل بَشَرْتُ. وتَبَاشِير الصُّبحِ أَوَائلُه؛ وكذلك أوائِلُ كلِّ شيءٍ. ولا يكونُ منه فِعْل. والمُبَشِّرَاتُ الرّياح التي تُبَشِّرُ بالغَيْثِ.
 --------------ـــ
([1]) الفصيل: ولد الناقة. وفي الأصل: "الفصل".
([2])البيت في ديوان الأعشى 113 واللسان (5: 128).
([3]) في الأصل: "بحبة" وأثبت ما في اللسان (5: 126).
([4]) في الأصل: "فإنك المؤدمة". وفي اللسان: "ابنتك المؤدمة".

ـ

##### Türkçe

(باء, **الباء**; şın, **الشين**; ve onları üçleyen şeyler babı)
(**بشع**) **الباء** ve **الشين** ve **العين** tek bir asıldır; o da şeyin kerih görülmesi ve nüfuzunun azlığıdır.
Halîl dedi: **البَشَع**; içinde kuruluk ve acılık bulunan kerih bir tattır; **الهَلِيلَج**’in kerih tadı gibi. Dedi: Ve “**بَشِعٌ** adam ve **بشِعة** kadın” denir; o, diş arası temizliği yapmadığı ve misvak kullanmadığı için ağzın kokusunun kerih olanıdır. Masdar **البَشَع** ve **البشَاعة**’dır. “**بَشِعَ** **يَبْشَعُ** **بَشَعاً**” olmuştur. **البَشِع** yiyecek, boğazda kolay geçmeyen yiyecektir.
İbn Düreyd dedi: **البَشَع**, kaba yiyecek sebebiyle boğazın daralmasıdır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **البَشِع**, geçmeyen şeydir. “Vadi insanlarla **بَشِعَ** oldu” denir; içinde çoğaldıklarında, onlara dar gelince. Şu beyit okundu:
إذا لقِيَ الغُصُونَ انْسَلَّ منها *** فلا بَشِعٌ ولا جافٍ جَفُوفُ
Düreydî dedi: “Bu iş ile **بَشِعت**”, yani ona karşı göğsün daraldı. Nadr dedi: “Odunun sırtını yonttum; ta ki **بَشَعُه** gitti”; yani budakları. Dabbî dedi: **البَشِع** yiyecek, elenmemiş kalın yiyecektir; pürüzlülük sebebiyle boğazda kolay geçmez.

(**بشك**) **الباء** ve **الشين** ve **الكاف** tek bir asıldır; ondan hafifliğe yakın olan şeyler dallanır. “**بَشَكَى** deve” denir; yani hızlı. “**بَشَكَى** kadın, **عَمُولٌ**” denir. “Falan yalanı **ابتشَكَ** etti” (yani) onu uydurduğu zaman. “Elbiseyi **بَشَكْتُ**” (yani) onu kestim. Bütün bunlar, yürüyüşteki **البَشْك**’ten ve ayakların taşınmasının hafifliğindendir.

(**بشم**) **الباء** ve **الشين** ve **الميم** tek bir asıldır; o, bir yiyecekten bir tür bıkkınlıktır; sonra başkası ona hamledilir. “Yemekten **بَشِمْتُ**” denir; sanki ondan bıktın. Halîl dedi: **البَشَم**, özellikle yağlı şey için kullanılır. Dedi: Ve **الفَصِيل** hakkında da denir: “Sütün çok içmesinden **بَشِم** oldu.”
Asıldan şâz olan şeylerden: **البَشَامُ**; o bir ağaçtır.

(**بشر**) **الباء** ve **الشين** ve **الراء** tek bir asıldır: şeyin güzellik ve cemal ile ortaya çıkması. **البَشَرة**, insan derisinin dışıdır; ondan “adam kadına **باشَرَ** etti” (gelir); bu, onun **بَشَرتِه** ile onun **بَشَرتها**sına temas etmesidir. **البَشَر**a, ortaya çıkmalarından dolayı **بَشَراً** adı verildi. **البَشِير**, yüzü güzel olandır. **البَشَارة**, cemaldir. A‘şâ dedi:
ورَأتْ بأنَّ الشَّيْبَ جا *** نَبَهُ البَشَاشَةُ والبَشارَهْ
Ve “Falanı **بَشَّرْتُ** **أُبَشِّرُهُ** **تَبشيراً**” denir; bu hayır ile olur; bazen şerden başkası da ona hamledilir; ben bunun bir tür **التَّبكيت** olduğunu sanıyorum. Ama söz mutlak olarak bırakılırsa, **البِشارة** hayır iledir, **النِّذارةُ** ise onun dışındadır. “Yer **أبْشَرَتِ**” denir; bitkisini çıkardığı zaman. “Yerin **بَشَرَةَ**sı ne güzel” denir. “Deriyi **بَشَرْتُ**” denir; yüzünü soyduğun zaman. “Falan **مُؤْدَمٌ مُبْشَرٌ**” (denir); erkeklerden kâmil olduğu zaman; sanki derinin yumuşaklığını ve **البَشَرة**nin pürüzlülüğünü toplamış gibidir. Ve denir ki: **بحنة** b. Rebî‘a, kızını evlendirdi; karısına dedi ki: “Onu hazırla; çünkü o **المؤْدَمَة المُبْشَرَة**’dir.”
Bazıları “Deriyi **أبْشَرْتُ**” diye rivayet etti; **بَشَرْتُ** gibi. **تَبَاشِير** sabahın, evvelleridir; aynı şekilde her şeyin evvelleri. Ondan fiil olmaz. **المُبَشِّرَاتُ**, yağmuru müjdeleyen rüzgârlardır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ب ش م
بَشِمَ الفَصيلُ من اللّبنِ والرجلُ من الطعام إذا اتخم‏.‏
وفي كلام الحسن‏:‏ وأنت تتجشأ من الشبع بشماً‏.‏
واستاكت بفرع بشامة وتقول ما أهل الشام إلا كشجر البشامك دهنه من أطيب الأفواه وعوده مطيبة الأفواه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ بشم من كذا إذا سئم منه‏.‏

##### Türkçe

ب ش م
**بَشِمَ**: deve yavrusu sütten, adam da yemekten tıka basa doyduğu zaman (böyle olur).
Hasan’ın sözünde: “Sen, tokluktan **بشماً** olarak geğiriyorsun.”
**واستاكت**: **بشامة** dalıyla misvaklandı; ve “Şam ehli ancak **البشام** ağacı gibidir: yağı ağızların en hoş olanındandır; dalı da ağızları hoş kokulandırıcıdır” dersin.
Mecazdan: “Şundan **بشم** oldu” yani ondan usandı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البَشَم: تُخَمَةٌ على الدَّسَمِ، وربما بَشِمَ الفَصِيلُ من كثرة شُرْب اللبَن حتى يَدْقى سَلْحاً فَيَهلِك. يقال: دَقِيَ إذا كثُر سَلْحُه. ابن سيده: البَشَمُ التُّخَمة، وقيل: هو أَن يكثر من الطعام حتى يَكْرُبَه. يقال: بَشِمْت من الطعام، بالكسر؛ ومنه قول الحسن: وأنت تَتَجَشَّأُ من الشِّبَع بَشَماً، وأَصله في البهائم، وقد بَشِم وأَبْشَمه الطَّعامُ؛ أَنشد ثعلب للحذلميّ:
ولم يُجَشِّيء عن طَعام يُبْشِمُهْ
قال ابن بري: الرَّجَز لأَبي محمد الفَقْعَسي؛ وقبله:
ولم تَبِتْ حُمَّى به تُوَصِّمُهْ
وبعده:
كأنَّ سَفُّودَ حَديدٍ مِعْصَمُه
وفي حديث سُمرة بن جُنْدَب: وقيل له إنَّ ابنَك لم يَنَمِ البارِحةَ بَشَماً، قال: لو مات ما صلَّيْت عليه؛ البَشَمُ: التُّخَمة عن الدَّسَم؛ ورجل بَشِمٌ، بالكسر. وبَشِمَ الفَصِيلُ: دَقِيَ من اللبَن فكثر سَلْحُه. وبَشِمْت منه بَشماً أَي سَئمْت.
والبَشامُ: شجر طيِّب الريح والطَّعْم يُستاكُ به.
وفي حديث عُبادة: خيرُ مالِ المُسْلِم شاةٌ تأْكلُ من ورَق القَتاد والبَشام. وفي حديث عَمرو بن دِينار: لا بأسَ بنَزْع السِّواك من البَشامةِ. وفي حديث عُتْبة بن غَزْوان: ما لنا طَعام إلا ورق البَشام؛ قال أَبو حنيفة: البَشام يُدَقُّ ورَقُه ويُخْلَط بالحِنَّاء للتَّسْويد. وقال مرَّة: البَشام شجَر ذو ساقٍ وأَفْنانٍ وورَقٍ صِغار أكبر من ورق الصَّعْتَر ولا ثَمَر له، وإذا قُطِعت وَرقَتُه أَو قُصِف غُصْنُه هُريقَ لبَنَاً أَبيض، واحدته بَشامة؛ قال جرير:
أَتَذْكُر يومَ تَصْقُل عارِضَيْها
بِفَرعِ بَشامةٍ؛ سُقِيَ البَشامُ
يعني أَنها أَشارَتْ بسِواكِها، فكان ذلك وداعَها ولم تتكلَّم خِيفة الرُّقَباء؛ وصدر هذا البيت في التهذيب:
أَتَذْكُر إذ تُوَدِّعُنا سُلَيْمَى
وبَشامةُ: إسم رجل سمي بذلك.

##### Türkçe

**البَشَم**: yağlı şey üzerine bir tıka basa doyma; ve bazen **الفَصِيلُ** çokça süt içmekten **بَشِمَ** olur; ta ki **سَلْحاً** **يَدْقى** eder de helâk olur. Denir: **دَقِيَ**; yani **سَلْحُه** çoğaldığı zaman. İbn Sîde: **البَشَمُ** **التُّخَمة**dır; ve denildi ki: o, yemekten çokça yiyip onu kendisine ağır gelinceye kadar (yemektir). Denir: **بَشِمْت** yemekten, kesre ile; ve ondan Hasan’ın sözü: “Sen, tokluktan **بَشَماً** olarak geğiriyorsun”; ve aslı hayvanlardadır; ve **بَشِمَ** oldu ve yiyecek onu **أَبْشَمه** etti; Sa‘leb, Hudhalemî için inşâd etti:
ولم يُجَشِّيء عن طَعام يُبْشِمُهْ
İbn Berrî dedi: **الرَّجَز** Ebû Muhammed el-Fak‘asî’nindir; ve ondan önce:
ولم تَبِتْ حُمَّى به تُوَصِّمُهْ
ve ondan sonra:
كأنَّ سَفُّودَ حَديدٍ مِعْصَمُه

Semure b. Cündeb hadîsinde: ve ona denildi ki: “Şüphesiz oğlun dün gece **بَشَماً** uyumadı”; dedi: “Eğer ölseydi üzerine namaz kılmazdım”; **البَشَمُ**: yağlı şeyden dolayı **التُّخَمة**; ve adam **بَشِمٌ**, kesre ile. Ve **بَشِمَ الفَصِيلُ**: sütten **دَقِيَ** etti de **سَلْحُه** çoğaldı. Ve ondan **بَشَماً** olarak **بَشِمْت**; yani bıktım.

Ve **البَشامُ**: güzel kokulu ve tatlı bir ağaçtır; onunla misvak yapılır.

Ubâde hadîsinde: “Müslümanın malının hayırlısı, **القَتاد** ve **البَشام** yaprağından yiyen bir koyundur.” Amr b. Dînâr hadîsinde: **البَشامةِ**den misvağı koparmakta bir sakınca yoktur. Utbe b. Gazvân hadîsinde: “Bizim için **البَشام** yaprağından başka yiyecek yoktur”; Ebû Hanîfe dedi: **البَشام**ın yaprağı dövülür ve karartma için kınayla karıştırılır. Ve bir defa dedi: **البَشام** gövdesi, dalları ve küçük yaprakları olan bir ağaçtır; **الصَّعْتَر** yaprağından daha büyük; ve onun meyvesi yoktur; ve yaprağı kesildiği yahut dalı kırıldığı zaman beyaz bir süt dökülür; onun bir tanesi **بَشامة**dır; Cerîr dedi:
أَتَذْكُر يومَ تَصْقُل عارِضَيْها
بِفَرعِ بَشامةٍ؛ سُقِيَ البَشامُ
yani, misvağıyla işaret etti; böylece bu onun vedâı oldu ve gözetleyenlerden korktuğu için konuşmadı; ve bu beytin صدر’ı Tehzîb’de:
أَتَذْكُر إذ تُوَدِّعُنا سُلَيْمَى

Ve **بَشامةُ**: böyle adlandırılmış bir erkeğin ismidir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ش م * * البَشَمُ * التخمة يقال * بَشِمَ * من الطعام من باب طرب و * أبشَمهُ * الطعام و * بَشِمَ * أيضا من فلان أي سئم منه و * البَشَامُ * شجر طيب الريح يستاك به

##### Türkçe

* ب ش م * * **البَشَمُ** * tıka basa doyma; denir ki: * **بَشِمَ** * yemekten, طرب بابından; ve * **أبشَمهُ** * yemek; ve * **بَشِمَ** * ayrıca falandan, yani ondan bıktı. Ve * **البَشَامُ** * güzel kokulu bir ağaçtır; onunla misvak yapılır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( البَشَمُ ، مُحَرَّكةً : التُّخَمَة ) ، وربّما | بَشِمَ الفَصِيلُ من كَثْرَةِ شُرْبِ اللَّبَنِ | حَتَّى يَدْقَى سَلْحًا فَيَهْلِك . وقيل : | البَشَمُ : أَنْ يُكْثَرِ من الطَّعام حتى | يَكْرُبَه . وفي حديث الحَسَن :   وَأَنْتَ | تَتَجَشَّأُ من الشِّبَعِ بَشَمًا   . وفي | حديث سَمُرَةَ بن جُنْدُب وقيل له : | إِنَّ ابْنَكَ لم يَنَمِ البارِحَةَ بَشَمًا قال : |   لَوْ ماتَ ما صَلَّيْتُ عليه   . ( و ) | البَشَمُ : ( السَّآمَةُ ) وهو مجازٌ ، وقد | ( بَشِمَ ، كَفَرِحَ ) من الطَّعامِ بَشَمًا : إذا | اتَّخَمَ ، وَبَشِمَ منه إذا سَئِمَ ، ( وَأَبْشَمه | الطَّعامُ ) : أَتْخَمَهُ ، وأنشد ثعلب | للحَذْلَميّ : | % ( ولم تَبِتْ حُمَّى بِهِ تُوَصِّمُه % ) % | % ( ولَمْ يُجَشِّئْ عن طَعامٍ يُبْشِمُهْ % ) % | % ( كَأَنَّ سَفُّودَ حَدِيدٍ مِعْصَمُة % ) % | ( و ) البَشامُ ، ( كَسَحابٍ : شَجَرٌ عَطِرُ | الرائحَةِ ) طَيِّب الطَّعْمِ ، وفي حديث | عُتَبَةَ بنِ غَزْوان :   ما لَنا طَعامٌ إِلَّا | وَرَقُ البَشامِ   . وقال أبو حنيفة : | يُدَقُّ ( وَرَقُه ) وَيُخْلَط بالحنِاّءِ ( يُسَوِّد | الشَّعَر ) . وقال مَرَّة : البَشامُ : شَجَرٌ | ذُو ساقٍ وَأَفْنانٍ وَوَرقٍ صِغارٍ أَكْبَرَ | من وَرَقِ الصَّعْتَرِ ، ولا ثَمَرَ له ، وإذا | قُطِعَتْ وَرَقَتُه أو قُصِفَ غُصْنُه هُرِيقَ | لَبَنًا أَبْيَضَ . قال غيره : ( ويُسْتاكُ | بِقُضُبِهِ ) ، واحِدَتُه بِشامَةٌ ، قال جرير : | % ( أَتَذْكُرُ يَوْمَ تَصْقُلُ عارِضَيْها % | بِفَرْعِ بَشامَةٍ سُقِيَ البَشامُ ) % |

| يعني أنّها أشارت بسِواكِها فكان | ذلك وَداعَها ولم تَتَكَلَّم خِيْفَةَ الرُّقَباء . | ( وبِهاءٍ ) بَشامَةُ ( بنُ الغَدِير . و ) | بَشامَةُ ( بنُ حَزْنٍ ) النَّهْشَلِيُّ : | ( شاعِرانِ ) ، وقد ذُكِرَ الأَوّلُ في |   غ د ر   . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرك عليه : | بَشْمٌ ، بِفَتْحٍ فَسُكون : موضعٌ | بالحِجاز . | وأيضًا : ماءٌ بين الرَّيِّ | وطَبَرسْتانَ ، شديدُ البَرْدِ كثيرُ الثَّلْج ، | قد بُنِيَ على كُلّ ضَفّة كِنٌّ يُلْجَأُ | إِليه إذا أَخَذَه البَرْدُ ، وَرُبَّمَا قَتَلَهُ الثَّلْجُ | قَبْلَ وُصُولِهِ إلى الكِنِّ . ويسمَّى ذلك | الكِنّ جابْنُوذَة . قاله نصر . | والبَشْمَة : كُحْلُ السُّودانِ . أورده | المُصَنِّف في   ك ح ل   . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرك عليه : | بِشْتامَة ، بالكسر : قريةٌ بمِصْرَ من | جَزِيرَة بني نَصْر . | |

##### Türkçe

| | (**البَشَمُ** , harekeli olarak: **التُّخَمَة**) , ve belki | **بَشِمَ** **الفَصِيلُ** çokça süt içmekten | öyle ki dışkı olarak ishal olur da helâk olur. Ve denildi: | **البَشَمُ**: yemekten çoğaltmaktır; ta ki | onu sıkıntıya sokuncaya kadar. **الحَسَن** hadîsinde:   “Sen | tokluktan geğiriyorsun, **بَشَمًا**.”   . Ve | **سَمُرَةَ بن جُنْدُب** hadîsinde, ona denildi: | “Şüphesiz oğlun dün gece uyumadı, **بَشَمًا**.” Dedi ki: |   “Eğer ölseydi, onun üzerine namaz kılmazdım.”   . (Ve) | **البَشَمُ**: (**السَّآمَةُ**)dır; bu mecazdır. Ve | (**بَشِمَ** , **كَفَرِحَ**) yemekten **بَشَمًا**: | eğer tıka basa yediyse. Ve **بَشِمَ** ondan: eğer bıktıysa. (Ve **أَبْشَمه | الطَّعامُ**): onu tıka basa doyurdu. Ve ثعلب | **الحَذْلَميّ** için inşâd etti: | % ( ولم تَبِتْ حُمَّى بِهِ تُوَصِّمُه % ) % | % ( ولَمْ يُجَشِّئْ عن طَعامٍ يُبْشِمُهْ % ) % | % ( كَأَنَّ سَفُّودَ حَدِيدٍ مِعْصَمُة % ) % | (Ve) **البَشامُ** , (**كَسَحابٍ**: güzel kokulu | bir ağaçtır), tadı hoş. Ve | **عُتَبَةَ بنِ غَزْوان** hadîsinde:   “Bizim için yiyecek yoktur; ancak | **وَرَقُ البَشامِ**.”   . Ve Ebû Hanîfe dedi: | (**وَرَقُه**) dövülür ve kınâ ile karıştırılır; (saçı | karartır). Ve مَرَّة dedi: **البَشامُ**: gövdesi, dalları ve küçük yaprakları olan | bir ağaçtır; yaprağı **الصَّعْتَرِ** yaprağından daha büyüktür; | meyvesi yoktur. Ve | yaprağı kesilince yahut dalı kırılınca | beyaz bir süt dökülür. Başkası dedi: (ve | onun çubuklarıyla misvak edinilir). Onun bir tanesi **بِشامَةٌ**dur. جرير dedi: | % ( أَتَذْكُرُ يَوْمَ تَصْقُلُ عارِضَيْها % | بِفَرْعِ بَشامَةٍ سُقِيَ البَشامُ ) % |

| yani, misvakıyla işaret etti; böylece | bu onun vedası oldu; ve gözetleyenlerden korkarak konuşmadı. | (Ve **بِهاءٍ**) **بَشامَةُ** ( **بنُ الغَدِير** . Ve) | **بَشامَةُ** ( **بنُ حَزْنٍ** ) **النَّهْشَلِيُّ**: | (iki şairdir); ve birincisi |   **غ د ر**   içinde zikredilmiştir. | | [ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: | **بَشْمٌ** , fetha ile sonra sükûn: bir yerdir; | Hicaz’dadır. | Ve ayrıca: er-Rayy | ile Taberistan arasında bir sudur; şiddetli soğuk, çok karlı; | her kıyı üzerine bir sığınak bina edilmiştir; | soğuk onu yakaladığında ona sığınılır; ve bazen kar onu öldürür; | sığınağa ulaşmasından önce. Ve o | sığınak **جابْنُوذَة** diye adlandırılır. Bunu نصر söyledi. | Ve **البَشْمَة**: Sudanlıların sürmesidir. Onu | müellif   **ك ح ل**   içinde zikretti. | | [ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: | **بِشْتامَة** , kesre ile: Mısır’da bir köydür; | Benî Nasr adasındandır. | |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَشِمَ
1 بَشِمَ ذ , aor. بَشَمَ , inf. n. بَشَمٌ, He (a man, S, TA, or an animal, Msb) suffered, or became affected with, indigestion, (S, Msb, K,) in consequence of much eating: (Msb:) or he was heavy in consequence of food: (Ham p. 363:) or he became distressed, or oppressed, by eating much food. (TA.) You say, بَشِمْتُ مِنَ الطَّعَامِ I suffered indigestion from the food: (S:) or was heavy in consequence of the food. (Ham ubi suprà) And بَشِمَ الفَصِيلُ مِنْ كَثْرَةِ شُرْبِ اللَّبَنِ The young camel suffered indigestion from drinking much milk. (S.) Accord. to IDrd, بَشَمٌ specially relates to beasts: accord. to Kh, it specially arises from greasy food. (Har p. 164.) ― -b2- Also (tropical:) He became affected with disgust, aversion, loathing, or nausea. (S, K, TA.) You say, بَشِمْتُ مِنَ الطَّعَامِ, (S,) or عَنِ الطعام, (TA,) (tropical:) I turned away with disgust from the food; was averse from it; loathed it; nauseated it. (S, TA.) And بَشِمَ الفَصِيلُ عَنِ اللَّبَنِ (assumed tropical:) [The young camel turned away with disgust from the milk; was averse from it; &c.]. (K in art.دقع.)

ابشمهُ
4 ابشمهُ ذ It (food) caused him to suffer, or be affected with, indigestion: (S, K, * TA:) or (assumed tropical:) loathing, or nausea. (K.)

بَشِمَ
بَشِمَ ذ part. n. of 1, meaning Suffering, or affected with, indigestion. (Msb.) ― -b2- [And (assumed tropical:) Affected with disgust, aversion, loathing, or nausea.]

بَشَامٌ
بَشَامٌ ذ [The tree of the balsam of Mekkeh; amyris opobalsamum; mentioned by Forskهl in his Flora Aegypt. Arab. p. ex. as growing in the middle mountainous region of El-Yemen, and described by him in p. 79 of the same work; in both places as being called in Arabic ابو شام, which is a mistake for بشام;] a certain odoriferous kind of tree, (S K,) of sweet taste, (TA,) the leaves of which, (AHn, K) pounded, and mixed with الحِنَّآء [or the leaves of the Lawsonia inermis], (AHn,) blacken the hair; (AHn, K) it is a kind of tree having a stem and branches, and small leaves, but larger than the leaves of the [species of marjoram called] صَعْتَر, and having no fruit; [but only, as Forskهl states, a blackish seed, which is abortive;] when its leaf or its branch is cut, it pours forth a white milk; (AHn, TA;) and its twigs are used for cleaning the teeth: (S, K:) n. un. with ة. (TA.) In a trad., mention is made of persons having no food but the leaves of the بشام. (TA.)

##### Türkçe

**بَشِمَ**
1 **بَشِمَ** ذ, muzâri‘i **بَشَمَ**, mastar ismi **بَشَمٌ**, O (bir adam, S, TA, yahut bir hayvan, Msb) çok yemekten dolayı hazımsızlığa uğradı yahut hazımsızlıktan etkilendi, (S, Msb, K,) : (Msb:) yahut yiyecek sebebiyle ağırlaştı: (Ham s. 363:) yahut çok yemek yemekten dolayı sıkıntıya düştü yahut bunaldı. (TA.) Şöyle dersin: **بَشِمْتُ مِنَ الطَّعَامِ** “Yemekten hazımsızlığa uğradım”: (S:) yahut “yemek sebebiyle ağırlaştım.” (Ham, yukarıda geçtiği üzere) Ve **بَشِمَ الفَصِيلُ مِنْ كَثْرَةِ شُرْبِ اللَّبَنِ** “Sütü çok içmekten yavru deve hazımsızlığa uğradı.” (S.) IDrd’ye göre **بَشَمٌ** özellikle hayvanlara ilişkindir: Kh’ye göre ise özellikle yağlı yemekten meydana gelir. (Har s. 164.) ― -b2- Yine (mecazen:) Tiksinti, nefret, iğrenme yahut mide bulantısından etkilendi. (S, K, TA.) Şöyle dersin: **بَشِمْتُ مِنَ الطَّعَامِ**, (S,) yahut **عَنِ الطعام**, (TA,) (mecazen:) “Yemekten tiksinerek yüz çevirdim; ondan nefret ettim; onu iğrendim; ona karşı midem bulandı.” (S, TA.) Ve **بَشِمَ الفَصِيلُ عَنِ اللَّبَنِ** (mecaz kabul edilerek:) [Yavru deve sütten tiksinerek yüz çevirdi; ondan nefret etti; vb.]. (دقع maddesinde K.)

**ابشمهُ**
4 **ابشمهُ** ذ O (yemek) ona hazımsızlık çektirdi yahut hazımsızlıktan etkiledi: (S, K, * TA:) yahut (mecaz kabul edilerek:) iğrenme yahut mide bulantısı (verdi). (K.)

**بَشِمَ**
**بَشِمَ** ذ 1’in ism-i fâili olup “hazımsızlığa uğrayan yahut hazımsızlıktan etkilenen” demektir. (Msb.) ― -b2- [Ve (mecaz kabul edilerek:) tiksinti, nefret, iğrenme yahut mide bulantısından etkilenen.]

**بَشَامٌ**
**بَشَامٌ** ذ [Mekke balsamı ağacı; amyris opobalsamum; Forskهl tarafından Flora Aegypt. Arab. adlı eserinde s. ex.’te El-Yemen’in orta dağlık bölgesinde yetişir olarak zikredilmiş ve aynı eserin 79. sayfasında onun tarafından tasvir edilmiştir; her iki yerde de Arapçada **ابو شام** diye adlandırıldığı olarak; bu, **بشام** yerine bir hatadır;] belirli bir güzel kokulu ağaç türü, (S K,) tatlı lezzetli, (TA,) yaprakları ki, (AHn, K) dövülüp **الحِنَّآء** [yahut Lawsonia inermis’in yaprakları] ile karıştırıldığında, (AHn,) saçı siyahlaştırır; (AHn, K) gövdesi ve dalları olan, küçük yapraklı, fakat [صَعْتَر diye adlandırılan mercanköşk türünün] yapraklarından daha büyük yapraklı, ve meyvesi olmayan bir ağaç türüdür; [fakat yalnız, Forskهl’in belirttiği üzere, düşük olan siyahımsı bir tohum (vardır);] yaprağı yahut dalı kesildiğinde beyaz bir süt akıtır; (AHn, TA;) ve ince dalları dişleri temizlemek için kullanılır: (S, K:) tekili ة iledir. (TA.) Bir rivayette, yiyecekleri yalnız **بشام** yaprakları olan kimselerden söz edilir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَشِمَ
بَشِمَ A ( n. ac. بَشَم 4 ),
a.  Suffered.

b.  [ Min ], Suffered from ( indigestion ).

بَشَّمَ
بَشَّمَ II ,
a.  Rivetted.

أَبْشَمَ
أَبْشَمَ IV ,
a.  Caused suffering to.

بَشَم
بَشَم 4 ,  بَشِم 5 ,
a.  Pain.

b.  Indigestion.

بَشَاْم
بَشَاْم 22 ,
a.  Balsam-tree.

بَشْنِيْن
بَشْنِيْن
a.  Egyptian Lotus, lotetree.

##### Türkçe

**بَشِمَ**
**بَشِمَ** A (mastar adı **بَشَم** 4),
a. Acı çekti.

b. [**مِن**], (hazımsızlıktan) acı çekti.

**بَشَّمَ**
**بَشَّمَ** II,
a. Perçinledi.

**أَبْشَمَ**
**أَبْشَمَ** IV,
a. Acı çektirdi.

**بَشَم**
**بَشَم** 4, **بَشِم** 5,
a. Ağrı.

b. Hazımsızlık.

**بَشَاْم**
**بَشَاْم** 22,
a. Balsam ağacı.

**بَشْنِيْن**
**بَشْنِيْن**
a. Mısır lotusu, lot ağacı.
