# بشم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B4%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بشم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بشم

البَشَم: تُخَمَةٌ على الدَّسَمِ، وربما بَشِمَ الفَصِيلُ من كثرة شُرْب اللبَن حتى يَدْقى سَلْحاً فَيَهلِك. يقال: دَقِيَ إذا كثُر سَلْحُه. ابن سيده: البَشَمُ التُّخَمة، وقيل: هو أَن يكثر من الطعام حتى يَكْرُبَه. يقال: بَشِمْت من الطعام، بالكسر؛ ومنه قول الحسن: وأنت تَتَجَشَّأُ من الشِّبَع بَشَماً، وأَصله في البهائم، وقد بَشِم وأَبْشَمه الطَّعامُ؛ أَنشد ثعلب للحذلميّ:
ولم يُجَشِّيء عن طَعام يُبْشِمُهْ
قال ابن بري: الرَّجَز لأَبي محمد الفَقْعَسي؛ وقبله:
ولم تَبِتْ حُمَّى به تُوَصِّمُهْ
وبعده:
كأنَّ سَفُّودَ حَديدٍ مِعْصَمُه
وفي حديث سُمرة بن جُنْدَب: وقيل له إنَّ ابنَك لم يَنَمِ البارِحةَ بَشَماً، قال: لو مات ما صلَّيْت عليه؛ البَشَمُ: التُّخَمة عن الدَّسَم؛ ورجل بَشِمٌ، بالكسر. وبَشِمَ الفَصِيلُ: دَقِيَ من اللبَن فكثر سَلْحُه. وبَشِمْت منه بَشماً أَي سَئمْت.
والبَشامُ: شجر طيِّب الريح والطَّعْم يُستاكُ به.
وفي حديث عُبادة: خيرُ مالِ المُسْلِم شاةٌ تأْكلُ من ورَق القَتاد والبَشام. وفي حديث عَمرو بن دِينار: لا بأسَ بنَزْع السِّواك من البَشامةِ. وفي حديث عُتْبة بن غَزْوان: ما لنا طَعام إلا ورق البَشام؛ قال أَبو حنيفة: البَشام يُدَقُّ ورَقُه ويُخْلَط بالحِنَّاء للتَّسْويد. وقال مرَّة: البَشام شجَر ذو ساقٍ وأَفْنانٍ وورَقٍ صِغار أكبر من ورق الصَّعْتَر ولا ثَمَر له، وإذا قُطِعت وَرقَتُه أَو قُصِف غُصْنُه هُريقَ لبَنَاً أَبيض، واحدته بَشامة؛ قال جرير:
أَتَذْكُر يومَ تَصْقُل عارِضَيْها
بِفَرعِ بَشامةٍ؛ سُقِيَ البَشامُ
يعني أَنها أَشارَتْ بسِواكِها، فكان ذلك وداعَها ولم تتكلَّم خِيفة الرُّقَباء؛ وصدر هذا البيت في التهذيب:
أَتَذْكُر إذ تُوَدِّعُنا سُلَيْمَى
وبَشامةُ: إسم رجل سمي بذلك.

### Türkçe

**البَشَم**: yağlı şey üzerine bir tıka basa doyma; ve bazen **الفَصِيلُ** çokça süt içmekten **بَشِمَ** olur; ta ki **سَلْحاً** **يَدْقى** eder de helâk olur. Denir: **دَقِيَ**; yani **سَلْحُه** çoğaldığı zaman. İbn Sîde: **البَشَمُ** **التُّخَمة**dır; ve denildi ki: o, yemekten çokça yiyip onu kendisine ağır gelinceye kadar (yemektir). Denir: **بَشِمْت** yemekten, kesre ile; ve ondan Hasan’ın sözü: “Sen, tokluktan **بَشَماً** olarak geğiriyorsun”; ve aslı hayvanlardadır; ve **بَشِمَ** oldu ve yiyecek onu **أَبْشَمه** etti; Sa‘leb, Hudhalemî için inşâd etti:
ولم يُجَشِّيء عن طَعام يُبْشِمُهْ
İbn Berrî dedi: **الرَّجَز** Ebû Muhammed el-Fak‘asî’nindir; ve ondan önce:
ولم تَبِتْ حُمَّى به تُوَصِّمُهْ
ve ondan sonra:
كأنَّ سَفُّودَ حَديدٍ مِعْصَمُه

Semure b. Cündeb hadîsinde: ve ona denildi ki: “Şüphesiz oğlun dün gece **بَشَماً** uyumadı”; dedi: “Eğer ölseydi üzerine namaz kılmazdım”; **البَشَمُ**: yağlı şeyden dolayı **التُّخَمة**; ve adam **بَشِمٌ**, kesre ile. Ve **بَشِمَ الفَصِيلُ**: sütten **دَقِيَ** etti de **سَلْحُه** çoğaldı. Ve ondan **بَشَماً** olarak **بَشِمْت**; yani bıktım.

Ve **البَشامُ**: güzel kokulu ve tatlı bir ağaçtır; onunla misvak yapılır.

Ubâde hadîsinde: “Müslümanın malının hayırlısı, **القَتاد** ve **البَشام** yaprağından yiyen bir koyundur.” Amr b. Dînâr hadîsinde: **البَشامةِ**den misvağı koparmakta bir sakınca yoktur. Utbe b. Gazvân hadîsinde: “Bizim için **البَشام** yaprağından başka yiyecek yoktur”; Ebû Hanîfe dedi: **البَشام**ın yaprağı dövülür ve karartma için kınayla karıştırılır. Ve bir defa dedi: **البَشام** gövdesi, dalları ve küçük yaprakları olan bir ağaçtır; **الصَّعْتَر** yaprağından daha büyük; ve onun meyvesi yoktur; ve yaprağı kesildiği yahut dalı kırıldığı zaman beyaz bir süt dökülür; onun bir tanesi **بَشامة**dır; Cerîr dedi:
أَتَذْكُر يومَ تَصْقُل عارِضَيْها
بِفَرعِ بَشامةٍ؛ سُقِيَ البَشامُ
yani, misvağıyla işaret etti; böylece bu onun vedâı oldu ve gözetleyenlerden korktuğu için konuşmadı; ve bu beytin صدر’ı Tehzîb’de:
أَتَذْكُر إذ تُوَدِّعُنا سُلَيْمَى

Ve **بَشامةُ**: böyle adlandırılmış bir erkeğin ismidir.
