# بشم — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%85/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B4%D9%85/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بشم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%85.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: بشم

(باب الباء والشين وما يثلثهما)
(بشع) الباء والشين والعين أصلٌ واحد وهو كرَاهَةُ الشّيء وقلَّةُ نُفوذه.
قال الخليل: البَشَع طَعْمٌ كَرِيهٌ فيه جُفوفٌ ومَرارةٌ كطعم الهَلِيلَج البشعة. قال: ويقال رجل بَشِعٌ وامرأةٌ بشِعة، وهو الكريهُ ريحِ الفمِ مِن أنّه لا يتخلَّلُ ولا يَسْتَاك. والمصدَر البَشَع والبشَاعة. وقد بَشِعَ يَبْشَعُ بَشَعاً. والطعام البَشِع الذي لا يَسُوغ في الحَلْق.
قال ابنُ دُريد: البَشَع تَضَايُق الحَلْق بالطّعام الخَشِن. قال ابنُ الأعرابيّ: البَشِع الذي لا يَجُوز. يقال بَشِعَ الوَادِي بالناس، إذا كَثُروا فيه حَتّى يَضِيقَ بهم. وأنشد:
إذا لقِيَ الغُصُونَ انْسَلَّ منها *** فلا بَشِعٌ ولا جافٍ جَفُوفُ
قال الدُّريديّ: بَشِعت بهذا الأمر، أي ضِقْتَ به ذَرْعاً. قال النّضْر: نَحَتُّ مَتْنَ العُودِ حتى ذهب بَشَعُه، أي أُبَنُه. قال الضّبّيّ: الطعام البَشِع الغليظ الذي ليس بمنخولٍ، فلا يَسُوغ في الحَلْق خُشونةً.
(بشك) الباء والشين والكاف أصلٌ واحد، ومنه يتفرَّع ما يقرُبُ من الخِفّة. يقال ناقةٌ بَشَكَى، أي سريعة. ويقال امرأةٌ بَشَكَى عَمُولٌ. وابتشَكَ فُلانٌ الكَذِبَ إذا اخْتَلَقَهُ. وبَشَكْتُ الثوب قَطَعْتُه. وكلُّ ذلك من البَشْكِ في السَّير وخفّة نَقْل القوائم. (بشم) الباء والشين والميم أصلٌ واحد، وهو جنسٌ من السّآمةِ لمأكولٍ ما، ثم يُحْمَل عليه غيرُه. يقال بَشِمْتُ من الطّعام، كأنّك سَئِمْتَه. قال الخليل: البَشَم يُخَصُّ به الدَّسَم. قال: ويقال في الفَصِيل([1]): بَشِم مِن كَثْرَة شُرْبِ اللَّبن.
وممّا شذّ عن الأصل البَشَامُ، وهو شجَرٌ.
(بشر) الباء والشين والراء أصلٌ واحد: ظهور الشّيء مع حُسْنٍ وجمال. فالبَشَرة ظاهِرُ جِلْد الإنسان، ومنه باشَرَ الرّجُلُ المرأةَ، وذلك إفضاؤه بِبَشَرتِه إلى بَشَرتها. وسُمِّيَ البَشَرُ بَشَراً لظُهورِهم. والبَشِير الحَسَنُ الوَجْه. والبَشَارة، الجَمَال. قال الأعشى:
ورَأتْ بأنَّ الشَّيْبَ جا *** نَبَهُ البَشَاشَةُ والبَشارَهْ([2])
ويقال بَشَّرْتُ فُلاَناً أُبَشِّرُهُ تَبشيراً، وذلك يكون بالخَيْر، وربما حُمِل عليه غيره من الشّرّ، وأظن ذلك جنساً من التَّبكيت. فأمّا إذا أُطلِقَ الكلامُ إطلاقاً فالبِشارة بالخير والنِّذارةُ بغَيرِه يقال أبْشَرَتِ الأرضُ إذا أخرَجَت نباتها. ويقال ما أحسنَ بَشَرَةَ الأرض. ويقال بَشَرْتُ الأديمَ إذا قَشَرْتَ وجْهَه. وفلانٌ مُؤْدَمٌ مُبْشَرٌ، إذا كان كاملاً من الرّجال، كأنّه جَمَع لِينَ الأَدَمَةِ وخُشونَةَ البَشَرة. ويقال إن بحنة ([3]) بن ربيعة، زوّج ابنته فقال لامرأته:  "جَهِّزِيها فإنّها المؤْدَمَة المُبْشَرَة"([4]).
وحكى بعضُهم أبْشَرْتُ الأدِيمَ، مثل بَشَرْتُ. وتَبَاشِير الصُّبحِ أَوَائلُه؛ وكذلك أوائِلُ كلِّ شيءٍ. ولا يكونُ منه فِعْل. والمُبَشِّرَاتُ الرّياح التي تُبَشِّرُ بالغَيْثِ.
 --------------ـــ
([1]) الفصيل: ولد الناقة. وفي الأصل: "الفصل".
([2])البيت في ديوان الأعشى 113 واللسان (5: 128).
([3]) في الأصل: "بحبة" وأثبت ما في اللسان (5: 126).
([4]) في الأصل: "فإنك المؤدمة". وفي اللسان: "ابنتك المؤدمة".

ـ

### Türkçe

(باء, **الباء**; şın, **الشين**; ve onları üçleyen şeyler babı)
(**بشع**) **الباء** ve **الشين** ve **العين** tek bir asıldır; o da şeyin kerih görülmesi ve nüfuzunun azlığıdır.
Halîl dedi: **البَشَع**; içinde kuruluk ve acılık bulunan kerih bir tattır; **الهَلِيلَج**’in kerih tadı gibi. Dedi: Ve “**بَشِعٌ** adam ve **بشِعة** kadın” denir; o, diş arası temizliği yapmadığı ve misvak kullanmadığı için ağzın kokusunun kerih olanıdır. Masdar **البَشَع** ve **البشَاعة**’dır. “**بَشِعَ** **يَبْشَعُ** **بَشَعاً**” olmuştur. **البَشِع** yiyecek, boğazda kolay geçmeyen yiyecektir.
İbn Düreyd dedi: **البَشَع**, kaba yiyecek sebebiyle boğazın daralmasıdır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **البَشِع**, geçmeyen şeydir. “Vadi insanlarla **بَشِعَ** oldu” denir; içinde çoğaldıklarında, onlara dar gelince. Şu beyit okundu:
إذا لقِيَ الغُصُونَ انْسَلَّ منها *** فلا بَشِعٌ ولا جافٍ جَفُوفُ
Düreydî dedi: “Bu iş ile **بَشِعت**”, yani ona karşı göğsün daraldı. Nadr dedi: “Odunun sırtını yonttum; ta ki **بَشَعُه** gitti”; yani budakları. Dabbî dedi: **البَشِع** yiyecek, elenmemiş kalın yiyecektir; pürüzlülük sebebiyle boğazda kolay geçmez.

(**بشك**) **الباء** ve **الشين** ve **الكاف** tek bir asıldır; ondan hafifliğe yakın olan şeyler dallanır. “**بَشَكَى** deve” denir; yani hızlı. “**بَشَكَى** kadın, **عَمُولٌ**” denir. “Falan yalanı **ابتشَكَ** etti” (yani) onu uydurduğu zaman. “Elbiseyi **بَشَكْتُ**” (yani) onu kestim. Bütün bunlar, yürüyüşteki **البَشْك**’ten ve ayakların taşınmasının hafifliğindendir.

(**بشم**) **الباء** ve **الشين** ve **الميم** tek bir asıldır; o, bir yiyecekten bir tür bıkkınlıktır; sonra başkası ona hamledilir. “Yemekten **بَشِمْتُ**” denir; sanki ondan bıktın. Halîl dedi: **البَشَم**, özellikle yağlı şey için kullanılır. Dedi: Ve **الفَصِيل** hakkında da denir: “Sütün çok içmesinden **بَشِم** oldu.”
Asıldan şâz olan şeylerden: **البَشَامُ**; o bir ağaçtır.

(**بشر**) **الباء** ve **الشين** ve **الراء** tek bir asıldır: şeyin güzellik ve cemal ile ortaya çıkması. **البَشَرة**, insan derisinin dışıdır; ondan “adam kadına **باشَرَ** etti” (gelir); bu, onun **بَشَرتِه** ile onun **بَشَرتها**sına temas etmesidir. **البَشَر**a, ortaya çıkmalarından dolayı **بَشَراً** adı verildi. **البَشِير**, yüzü güzel olandır. **البَشَارة**, cemaldir. A‘şâ dedi:
ورَأتْ بأنَّ الشَّيْبَ جا *** نَبَهُ البَشَاشَةُ والبَشارَهْ
Ve “Falanı **بَشَّرْتُ** **أُبَشِّرُهُ** **تَبشيراً**” denir; bu hayır ile olur; bazen şerden başkası da ona hamledilir; ben bunun bir tür **التَّبكيت** olduğunu sanıyorum. Ama söz mutlak olarak bırakılırsa, **البِشارة** hayır iledir, **النِّذارةُ** ise onun dışındadır. “Yer **أبْشَرَتِ**” denir; bitkisini çıkardığı zaman. “Yerin **بَشَرَةَ**sı ne güzel” denir. “Deriyi **بَشَرْتُ**” denir; yüzünü soyduğun zaman. “Falan **مُؤْدَمٌ مُبْشَرٌ**” (denir); erkeklerden kâmil olduğu zaman; sanki derinin yumuşaklığını ve **البَشَرة**nin pürüzlülüğünü toplamış gibidir. Ve denir ki: **بحنة** b. Rebî‘a, kızını evlendirdi; karısına dedi ki: “Onu hazırla; çünkü o **المؤْدَمَة المُبْشَرَة**’dir.”
Bazıları “Deriyi **أبْشَرْتُ**” diye rivayet etti; **بَشَرْتُ** gibi. **تَبَاشِير** sabahın, evvelleridir; aynı şekilde her şeyin evvelleri. Ondan fiil olmaz. **المُبَشِّرَاتُ**, yağmuru müjdeleyen rüzgârlardır.
