# بش (ب-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الشين والباء
شب ، بش .
شب : قال الليث : الشَّبّ حَجَرٌ مِنها الزَّاجُ وأَشْبَاهُه ، وأَجْوَدُها ما جُلِبَ من اليمن ، وهو شَبٌّ أبيض له مَضِيضٌ شديد .
وشَبَّة : اسمُ رجل ، وكذلك شَبيب . أبو نصر عن الأصمعيّ : شَبَّ الغُلاَم يَشِبُّ شَبابَا ، وشَبَّ الفَرَسُ يَشِبُّ شِباباً وشُبوباً وَشَبِيباً ، إذا نَشِطَ ومَرِح .
وقال ذو الرمة :
شُبُوبَ الْخَيْلِ تَشْتَعِلُ اشْتِعَالا
وشَبَبت النارَ فأنا أَشُبُّها شَبّاً وشُبُوباً ، ويقال : إنَّ شَعْرَ فُلانَة يَشُبُّ لَوْنَها ، إِذَا كان يُحَسِّنُه ويُظْهِرُ حُسْنَه وبَصِيصَه ، ويقال للرَّجل الجميل : إنَّه لَمَشْبُوب .
ويقال : أَشَبَّتْ فلانةُ أوْلاداً ، إذا شَبّ لها أَوْلاد .
ويقال للثَّور إِذا كان مُسِنّاً : شَبَبٌ ومُشِبُّ وشَبُوب .
ويقال : فَعَلَ ذلك في شَبِيبتِه ، وامْرَأَةٌ
شَابَّةٌ ، ونِسْوَةٌ شَوَابّ .
وقال أبو زيد : يَجُوز نِسْوَةٌ شَبَائب في معنى شَوَابّ ، وأنشد :
عَجَائِزٌ يَطْلُبْنَ شَيئاً ذَاهِبَا
يَخْضِبْنَ بالحِنّاءِ شَيْباً شَائِبَا
يَقُلْن كُنَّا مَرَّةً شَبائِباً
قلت : شَبائبُ جمع شَبَّة لا جمع شَابَّة ، مثل ضَرْة وضَرَائِر . وكَنَّه وكَنَائِن .
وشِبَابُ الفَرَسِ : أَنْ يَرْفعَ يديه جَميعاً كأَنَّه يَنْزُو وَنَزَواناً .
وفي الحديث : ( اشْتَشِبُّوا على أَسْوُقِكُم على الْبَوْل ) ، يقول : اسْتَوْفِزُوا عليها ولا تُسِفّوا من الأرض .
وعَسَلٌ شَبَابِيّ : يُنْسَبُ إلى بني شَبَابَةَ ، قَوْمٍ بالطَّائف من بني مالِك بن كنانة ، يَنْزِلون اليمن .
وتَشْبيبُ الشِّعر : تَرقيقُ أوّله بذكر النِّساء ، وهو من تَشْبِيبِ النار وتَأْريثُها .
أبو عبيد ، عن أبي زيد : أُشِبَّ لي الرَّجُلُ إشْباباً إذا رَفَعْتَ طرفَك فرأَيْتَه من غير أن تَرْجُوَه أوْ تَحْتَسِبه .
وقال الهذليّ :
حَتَّى أُشِبّ لها رَامٍ بمُحْدَلَةٍ
نَبْعٍ وبِيضٍ نَوَاحِيهِنّ كالسَّجَمِ
قال : السّجَمُ ضَرْبٌ من الورق شَبّهَ النِّصَالَ بها .
ويقال : لَقِيتُ فلاناً في شبابِ النهار ، أي في أوّله .
عَمْرو ، عن أبيه ، قال : شَبْشَبَ الرَّجل ، إذا نَمَّمَ ، وشَبَّ ، إذا رُفِعَ ، وشَبَّ إذا لَهَب .
وقال ابن الأعرابيّ : من أسماءِ الْعَقْرب الشّوْشب ، ويقال للقملة : الشّوْشبَة .
بش : قال الليث : الْبَشّ اللُّطْف في المسألة ، والإقبال على أخِيك . تقول : بَشِشتُ به بَشّاً وبَشَاشَةً ، ورَجُلٌ هَشٌّ بَشٌّ . قال : والبَشِيشُ : الوَجْهُ . يقال : رجُلٌ مُضِيٌّ البَشيش ، أي مُضِيءُ الوَجْه .
وقال رؤبة :
تكَرُّماً والهشُّ للتَّهْشِيشِ
وارِي الزِّناد مِسْفِر الْبَشِيش
وفي الحديث : ( لا يُوطِنُ رجلٌ المساجدَ للصَّلاة والذِّكْر إلاّ تَبشْبَشَ اللَّهُ به حين يَخْرُج من بيته ، كما يتَبَشْبَشُ أهلُ البيت بغائبهم إذا قَدِمَ عليهم ) وهذا مَثَلٌ ضربه لتلقِّيه جلّ وعزّ بِبِرِّه وكرامته وتَقْرِيبه إيّاه .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي ، قال : الْبَشُّ فَرَحُ الصديق بالصديق ، والتَّبَشْبُش في الأصل التَّبَشُّش ، فاستُثْقل الجمع بين ثلاث شِينات فقُلِبَتْ إحداهن باء .

##### Türkçe

باب **الشين** و**الباء**
**شب** ، **بش** .
**شب** : Leys dedi: **الشَّبّ**; ondan **الزَّاجُ** ve benzerleri olan bir taştır; onun en iyisi Yemen’den getirilenidir; o, şiddetli bir **مَضِيضٌ**’u olan beyaz bir **شَبٌّ**’dur.
Ve **شَبَّة**: bir erkeğin adıdır; aynı şekilde **شَبيب**. Ebû Nasr, Asmaî’den: **شَبَّ الغُلاَم** **يَشِبُّ** **شَبابَا**; ve **شَبَّ الفَرَسُ** **يَشِبُّ** **شِباباً** ve **شُبوباً** ve **وَشَبِيباً**; eğer canlanıp neşelenirse.
Ve Zû’r-Rumme dedi:
**شُبُوبَ الْخَيْلِ تَشْتَعِلُ اشْتِعَالا**
Ve **شَبَبت** ateşi; ben onu **أَشُبُّها** **شَبّاً** ve **شُبُوباً** (yaparım); ve denilir: Şüphesiz falancanın saçının rengi onun rengini **يَشُبُّ**, eğer onu güzelleştiriyor, güzelliğini ve parıltısını ortaya çıkarıyorsa; ve güzel adama denilir: Şüphesiz o, elbette **لَمَشْبُوب**’dur.
Ve denilir: Falanca **أَشَبَّتْ** çocuklar; eğer ona çocuklar **شَبّ** ederse.
Ve öküz için, eğer yaşlı ise, denilir: **شَبَبٌ** ve **مُشِبُّ** ve **شَبُوب**.
Ve denilir: Bunu kendi **شَبِيبتِه**’inde yaptı; ve bir kadın **شَابَّةٌ**; ve kadınlar **شَوَابّ**.
Ebû Zeyd dedi: **شَوَابّ** manasında **نِسْوَةٌ شَبَائب** caiz olur; ve şu beyti okudu:
**عَجَائِزٌ يَطْلُبْنَ شَيئاً ذَاهِبَا**
**يَخْضِبْنَ بالحِنّاءِ شَيْباً شَائِبَا**
**يَقُلْن كُنَّا مَرَّةً شَبائِباً**
Ben dedim: **شَبائبُ**, **شَابَّة**’nin çoğulu değil, **شَبَّة**’nin çoğuludur; **ضَرْة** ve **ضَرَائِر** gibi. Ve **كَنَّه** ve **كَنَائِن**.
Ve **شِبَابُ الفَرَسِ**: iki elini (ön ayaklarını) bütünüyle kaldırmasıdır; sanki sıçrıyor ve bir sıçrayışla.
Ve hadiste: ( **اشْتَشِبُّوا** على **أَسْوُقِكُم** على **الْبَوْل** )؛ der ki: Üzerinde dikilin (hazır olun) ve yerden alçalmayın.
Ve **عَسَلٌ شَبَابِيّ**: Tâif’te Mâlik b. Kinâne oğullarından, Yemen’e inen bir kavim olan Benî **شَبَابَةَ**’ye nisbet edilir.
Ve **تَشْبيبُ الشِّعر**: başını kadınları anmakla inceltmektir; o, ateşin **تَشْبِيبِ**’inden ve onu tutuşturup sürdürmekten (**تَأْريثُها**)dır.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Bana adam **أُشِبَّ** **إشْباباً** (oldu); eğer göz ucunu kaldırıp onu, ummadığın yahut hesap etmediğin halde görürsen.
Hüzeli dedi:
**حَتَّى أُشِبّ لها رَامٍ بمُحْدَلَةٍ**
**نَبْعٍ وبِيضٍ نَوَاحِيهِنّ كالسَّجَمِ**
Dedi: **السّجَمُ**, yapraktan bir türdür; ok uçlarını ona benzetti.
Ve denilir: Falancayla gündüzün **شبابِ**’ında karşılaştım; yani onun başında.
Amr, babasından, dedi: Adam **شَبْشَبَ**, eğer söz taşıdıysa; ve **شَبَّ**, eğer yükseltildiyse; ve **شَبَّ**, eğer alevlendiyse.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Akrebin adlarından **الشّوْشب**’tur; ve bitten (kırkayak/bit) için denilir: **الشّوْشبَة**.
**بش** : Leys dedi: **الْبَشّ**, istemede yumuşaklık ve kardeşine yönelmedir. Dersin ki: Onunla **بَشِشتُ** **بَشّاً** ve **بَشَاشَةً**; ve bir adam **هَشٌّ بَشٌّ**. Dedi: Ve **البَشِيشُ**: yüzdür. Denilir: Adam **مُضِيٌّ البَشيش**; yani yüzü aydınlık.
Rü’be dedi:
**تكَرُّماً والهشُّ للتَّهْشِيشِ**
**وارِي الزِّناد مِسْفِر الْبَشِيش**
Ve hadiste: ( Bir adam mescitleri namaz ve zikir için yurt edinmez ki, evinden çıktığı vakit Allah onunla **تَبشْبَشَ** etsin; tıpkı ev halkının, kendilerine geldiğinde gaipleriyle **يتَبَشْبَشُ** etmeleri gibi )؛ bu, onu iyiliği, ikramı ve ona yakın kılmasıyla (onu) karşılamasına dair bir misal olarak vurduğu bir misaldir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den, dedi: **الْبَشُّ**, dostun dosta sevinmesidir; ve **التَّبَشْبُش** aslında **التَّبَشُّش**’tur; üç **شين**i bir araya getirmek ağır görüldü de onlardan biri **باء**’ya çevrildi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَشَّ
1 بَشَّ ذ , first pers. بَشِشْتُ, aor. يَبَشُّ, (S, K,) and, accord. to a relation of a verse of Ru-beh, يَبِشُّ, so that perhaps بَشَشْتُ was also said, (TA.) inf. n. بَشَاشَةٌ (S, A, K) and بَشٌّ (A, K) and بَشِيشٌ, (TA,) He was, or became, cheerful in countenance. (S, A, K.) You say, بَشِشْتُ بِهِ I was, or became, cheerful in countenance [by reason of meeting] with him: (S:) or بَشَّ بِهِ (TK,) inf. n. بَشٌّ (Lth, K) and بَشَاشَةٌ, (K,) signifies he rejoiced in him, or was pleased with him, namely, a friend, (Lth, K,) at meeting: (Lth:) or he showed joy, or pleasure, at meeting him. (TK.) You say also, بِى ↓ لَقِيتُهُ فَتَبَشْبَشَ [app. meaning I met him and he became cheerful in countenance by reason of meeting with me]; originally ↓ تَبَشَّشَ; the middle ش being changed into ب: (Yaakoob, S:) or بِهِ ↓ تَبَشْبَشَ signifies he was, or became, sociable, or companionable, or cheerful, with him; and held loving communion with him: syn. آنَسَهُ, and وَاصَلَهُ: (K:) but when said of God, it means (tropical:) He regarded him with favour, and honoured him, (IAmb, K,) and received him graciously, and drew him near to Him. (IAmb.) ― -b2- Also بَشَّ لَهُ, (TK,) inf. n. بَشٌّ (IDrd, K) and بَشَاشَةٌ, (K,) He presented a favourable aspect to him; or met him kindly, namely, his brother; syn. أَقْبَلَ عَلَيْهِ: (K:) he behaved laughingly towards him; without shyness, or aversion; or boldly; or in a free and easy manner; or cheerfully; syn. ضَحِكَ اـِلَيْهِ, (IDrd, K,) and اِنْبَسَطَ. (IDrd.) ― -b3- And بَشَّ لَهُ فِى المَسْأَلَةِ, (TK,) inf. n. بَشٌّ (IAar, A, K) and بَشَاشَةٌ, (A, K,) He was courteous, or gracious, to him in asking. (IAar, A, K.) ― -b4- And بَشَّ لِى بِخَيْرِ (tropical:) He gave me [something good]. (A, TA.)

ابشّت الأَرْضُ
4 ابشّت الأَرْضُ ذ (tropical:) The land had tangled, or luxuriant, plants, or herbage: (As, K:) or produced its first plants, or herbage. (K.)

5 تَبَشَّ٣َ see 1.

R. Q. 2  see 1, in two places.

رَجُلٌ هَشٌّ بَشٌّ
رَجُلٌ هَشٌّ بَشٌّ ذ A man [brisk, lively, or sprightly; or joyful; and] cheerful in countenance; pleasant [therein]; (S, TA;) as also ↓ بَشَّاشٌ. (TA.) [See also art. هش.]

بَشِيشٌ
بَشِيشٌ ذ The face, or countenance. (Ibn-'Abbلd, K.) You say, فُلَانٌ مُضِىْءُ البَشِيشِ Such a one is bright in countenance. (Ibn-'Abbلd.)

بَشَّاشٌ
بَشَّاشٌ ذ : see بَشٌّ.

أَبَشُّ
أَبَشُّ ذ [More, and most, cheerful in countenance]. You say, مَا رَأَيْتُ أَبَشَّ مِنْهُ بِاللَّاقِى [I have not seen any one more cheerful in countenance than he to the meeter]. (A.)

##### Türkçe

بَشَّ
1 **بَشَّ** **ذ** , birinci şahıs **بَشِشْتُ**, muzâri‘ **يَبَشُّ**, (S, K,) ve, Ru-beh’in bir beytinin rivayetine göre, **يَبِشُّ**, böylece belki **بَشَشْتُ** da söylenmiştir, (TA.) mastar **بَشَاشَةٌ** (S, A, K) ve **بَشٌّ** (A, K) ve **بَشِيشٌ**, (TA,) O, yüz ifadesinde neşeli idi; yahut yüz ifadesinde neşeli oldu. (S, A, K.) Sen dersin: **بَشِشْتُ بِهِ** Ben, onunla [karşılaşma] sebebiyle yüz ifadesinde neşeli idim; yahut yüz ifadesinde neşeli oldum: (S:) yahut **بَشَّ بِهِ** (TK,) mastar **بَشٌّ** (Lth, K) ve **بَشَاشَةٌ**, (K,) şu mânaya gelir: O, onunla sevindi; yahut ondan hoşnut oldu; yani bir dosttan, (Lth, K,) karşılaşmada: (Lth:) yahut onunla karşılaşmada sevinç yahut hoşnutluk gösterdi. (TK.) Sen ayrıca dersin: **بِى** ↓ **لَقِيتُهُ فَتَبَشْبَشَ** [görünüşe göre mânası: Ben onunla karşılaştım da, benimle karşılaşma sebebiyle yüz ifadesinde neşeli oldu]; aslında ↓ **تَبَشَّشَ**; ortadaki **ش**’nin **ب**’ye çevrilmesiyle: (Yaakoob, S:) yahut **بِهِ** ↓ **تَبَشْبَشَ** şu mânaya gelir: O, onunla ünsiyetli, yahut arkadaşça, yahut neşeli idi; yahut öyle oldu; ve onunla sevgiyle ünsiyet kurdu: eş anlamlısı **آنَسَهُ**, ve **وَاصَلَهُ**: (K:) fakat Allah hakkında söylendiğinde, şu mânaya gelir (mecazen): Ona lütufla baktı ve onu ikram etti, (IAmb, K,) ve onu güzelce kabul etti, ve onu Kendisine yaklaştırdı. (IAmb.) ― -b2- Ayrıca **بَشَّ لَهُ**, (TK,) mastar **بَشٌّ** (IDrd, K) ve **بَشَاشَةٌ**, (K,) O, ona iyi bir görünüş sundu; yahut onunla iyi davrandı; yani kardeşiyle; eş anlamlısı **أَقْبَلَ عَلَيْهِ**: (K:) ona gülerek davrandı; utanma yahut kaçınma olmaksızın; yahut cesurca; yahut serbest ve rahat bir tarzda; yahut neşeli olarak; eş anlamlısı **ضَحِكَ اـِلَيْهِ**, (IDrd, K,) ve **اِنْبَسَطَ**. (IDrd.) ― -b3- Ve **بَشَّ لَهُ فِى المَسْأَلَةِ**, (TK,) mastar **بَشٌّ** (IAar, A, K) ve **بَشَاشَةٌ**, (A, K,) O, istemede ona nazik, yahut lütufkâr oldu. (IAar, A, K.) ― -b4- Ve **بَشَّ لِى بِخَيْرِ** (mecazen:) Bana [bir hayır] verdi. (A, TA.)

ابشّت الأَرْضُ
4 **ابشّت الأَرْضُ** **ذ** (mecazen:) Arazi, dolaşık, yahut gür bitkilere, yahut ota sahip oldu: (As, K:) yahut ilk bitkilerini, yahut otunu çıkardı. (K.)

5 **تَبَشَّ٣َ** bkz. 1.

R. Q. 2  bkz. 1, iki yerde.

رَجُلٌ هَشٌّ بَشٌّ
**رَجُلٌ هَشٌّ بَشٌّ** **ذ** Bir adam [atak, canlı, yahut şen; yahut sevinçli; ve] yüz ifadesinde neşeli; [onda] hoş; (S, TA;) bunun gibi ↓ **بَشَّاشٌ** da. (TA.) [Ayrıca bkz. md. هش.]

بَشِيشٌ
**بَشِيشٌ** **ذ** Yüz, yahut çehre. (Ibn-'Abbلd, K.) Sen dersin: **فُلَانٌ مُضِىْءُ البَشِيشِ** Filân kimse, çehresi parlaktır. (Ibn-'Abbلd.)

بَشَّاشٌ
**بَشَّاشٌ** **ذ** : bkz. **بَشٌّ**.

أَبَشُّ
**أَبَشُّ** **ذ** [Yüz ifadesinde daha, ve en, neşeli]. Sen dersin: **مَا رَأَيْتُ أَبَشَّ مِنْهُ بِاللَّاقِى** [Ben, karşılayana karşı ondan daha yüz ifadesinde neşeli olan hiçbir kimse görmedim]. (A.)
