# بصق (ب-ص-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B5%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ص - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والصاد والباء معهما
ق ص ب، ص ق ب، ق ب ص، ب ص ق مستعملات قصب: القَصَبُ: ثياب من كتان ناعمة رقاق، والواحد قصَبيُّ.
وكل نبت ساقه ذو أنابيب فهو قَصبٌ، وقصب الزرع تقصيباً.
والقَصَبُ: عظام اليدين والرجلين، وقصَبةُ الأنف عظمه، وكل عظيم مستدير أجوف.
وما اتخذ من فضة أو غيرها قصب.
والقَصْباءُ: القَصَبُ الكثير في مَقْصَبَتِه.
وقَصَبُ الرئة عروق غلاظ فيها، وهي مخارج النفس ومجاريه.
والقَصَبةُ: جوف القصر أو جوف الحصن يبنى فيه بناء هو أوسطه.
والقَصبةُ خصلة من الشعر تلتوي فإذا أنت قَصَّبْتَها كانت تَقصيبةً، وتجمع تَقاصيبَ، قال بشار:
وفرعٌ زانَ متنيكِ		وزانته التَّقاصيبُ
وهو أن تضمها لياً إلى أصلها وتشدها فتصبح تَقَاصيبَ.
وفلان يقصِبُ فلاناً: يمزقه ويذكره بالقبيح.
والقَصْبُ: القطع، والقَصّابُ يقصب الشاة ويفصل أعضاءها تقصيباً.
والقَصَبُ من الجوهر: ما كان مستطيلاً أجوف.
ولخديجة بيت في الجنة من قَصَبٍ لا وصب فيه ولا نصب أي لا داء فيه ولا عناء.
والقَصَبَ: الأمعاء كلها، وجمع أقصابٌ.
والقاصِبُ: الزامر.
صقب: الصَّقبُ والسَّقبُ الطويل مع ترارة في كل شيء.
والصِّقَبُ: القرب، وبالسين لغة.
ويقال للفصيل والفصيلة سَقْبٌ وسَقْبَةٌ.
ويقال للغصن الطويل الريان سَقْبٌ، قال ذو الرمة:
سَقْبانِ لم يتقشرْ عنْهما النَّجبُ
قبص: القَبْصُ: التناول بأطراف الأصابع.
ويروى: "فَقَبَصْتُ قَبْصَةً"، أي أخذت من أثر دابة جبرئيل عليه السلام. من التراب بأطراف أصابعي.
وفرس قَبُوصٌ أي إذا جرى لم يصب الأرض إلا أطراف سنابكه من قدم، ويقال: هو الرشيق الخلق، قال:
سليم الرجع طهطاه قَبوصُ
والقَبْصُ، والقِبْصُ أجود، مجمع النمل الكثير.
وتقول: إنهم لفي قِبْصٍ من العدد، وفي قِبْصِ الحصى أي في كثرة لا يستطاع عده.
والقَبَصُ: ارتفاع في الرأس وعظم، وقَبِصَ قَبَصاً فهو رجل أَقَبصُ الرأس. ضخم مدور، قال:
قَبْصاءُ لم تنطح ولم تكتل
بصق: بَصَقَ لغة في بَسَق، وبُصاقُ الجراد لعابه.
والبِصاقُ: هنات من الحرة تبدو منها إلى المستوى، الواحدة بَصْقةٌ كأن الحر بَصَقَها بَصْقاً.

##### Türkçe

**القاف** ve **الصاد** ve **الباء** onlarla birlikte

**ق ص ب**، **ص ق ب**، **ق ب ص**، **ب ص ق** kullanımdadır. **قصب**: **القَصَبُ**: ince, narin ketenden elbiseler; tekili **قصَبيُّ**.

Sapı borucuklu olan her bitki **قَصبٌ**’dır; ekinin kamışı **تقصيباً** (kamışlandırma) ile (olur).

**القَصَبُ**: ellerin ve ayakların kemikleri; **قصَبةُ الأنف** onun kemiğidir; her yuvarlak, içi boş büyük (kemik).

Gümüşten veya başkasından yapılmış olan (şey) **قصب**.

**القَصْباءُ**: **مَقْصَبَتِه**’sinde çok olan **القَصَبُ**.

**قَصَبُ الرئة**: onda kalın damarlar; onlar nefesin çıkışları ve onun yollarıdır.

**القَصَبةُ**: sarayın iç boşluğu yahut kalenin iç boşluğu; onun içinde bir yapı yapılır ki o onun ortasıdır.

**القَصبةُ**: saçtan bir tutam; kıvrılır; sen onu **قَصَّبْتَها** (büküp bağladığında) o bir **تَقصيبةً** olur; **تَقاصيبَ** diye toplanır. Beşşâr dedi ki:
وفرعٌ زانَ متنيكِ		وزانته التَّقاصيبُ

O, onu bükerek köküne doğru toplaman ve onu sıkman; böylece **تَقَاصيبَ** olur.

Falan, falanı **يقصِبُ**: onu parçalar ve onu çirkin olanla anar.

**القَصْبُ**: kesme; **القَصّابُ** koyunu **يقصب** ve onun uzuvlarını **تقصيباً** (parça parça ayırma) ile ayırır.

Cevherden **القَصَبُ**: uzunlamasına, içi boş olan.

Hadicenin cennette **قَصَبٍ**’dan bir evi vardır; onda ne **وصب** vardır ne **نصب**; yani onda ne hastalık vardır ne yorgunluk.

**القَصَبَ**: bütün bağırsaklar; çoğulu **أقصابٌ**.

**القاصِبُ**: zurnacı.

**صقب**: **الصَّقبُ** ve **السَّقبُ**: her şeyde, her birinde bir **ترارة** ile birlikte uzun olan.

**الصِّقَبُ**: yakınlık; **بالسين** (ile) bir dildir.

Sütten kesilmemiş deve yavrusuna ve dişisine **سَقْبٌ** ve **سَقْبَةٌ** denir.

Uzun, suya doymuş dala **سَقْبٌ** denir. Zü’r-Rumme dedi ki:
سَقْبانِ لم يتقشرْ عنْهما النَّجبُ

**قبص**: **القَبْصُ**: parmak uçlarıyla alma.

Şöyle rivayet olunur: “**فَقَبَصْتُ قَبْصَةً**”, yani Cebrâil عليه السلام’in binitinin izinden, toprağı parmaklarımın uçlarıyla aldım.

**قَبُوصٌ** bir at: yani koştuğunda, ayağından, toynağının uçlarından başka yere değmez; ve denir ki: o yaratılışça çeviktir. Dedi ki:
سليم الرجع طهطاه قَبوصُ

**القَبْصُ** ve **القِبْصُ**: daha iyi (olan); çok karıncanın toplandığı yer.

Ve dersin ki: onlar sayı bakımından bir **قِبْصٍ** içindedir; ve çakılın **قِبْصِ**’inde, yani sayılması mümkün olmayan bir çokluk içindedir.

**القَبَصُ**: başta bir yükselti ve kemik; **قَبِصَ قَبَصاً**; o, başı **أَقَبصُ** olan bir adamdır: iri, yuvarlak. Dedi ki:
قَبْصاءُ لم تنطح ولم تكتل

**بصق**: **بَصَقَ** **بَسَق**’ta bir dildir; çekirgenin **بُصاقُ**’ı onun salyasıdır.

**البِصاقُ**: lavdan (taştan) küçük çıkıntılardır; ondan düzlüğe doğru görünür; tekili **بَصْقةٌ**; sanki sıcaklık onu **بَصَقَها** (tükürmüş) da **بَصْقاً** (tükürme) ile (olmuştur).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

البُصاقُ: البُزاقُ. وقد بَصَقَ بَصْقاً. والبُصاقُ: جنسٌ من النخل. ويقال لحجرٍ أبيضَ يتلألأُ: بُصاقَةُ القمرِ.

##### Türkçe

**البُصاقُ**: **البُزاقُ**. Ve **بَصَقَ** **بَصْقاً**. Ve **البُصاقُ**: hurma ağacından bir cins. Ve parıldayan beyaz bir taşa şöyle denir: **بُصاقَةُ القمرِ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ص ب
قصب ، قبص ، صقب ، بصق .
قصب : قال الليث : القَصَبُ : ثيابٌ تُتخذُ من كتَّانٍ ناعمةٌ رقاقٌ والواحدُ منها قصَيٌّ .
قال : وكلُّ نبْتٍ كان ساقه أنابيب وكعوباً فهو قَصَبٌ ، ويقال للزرع : قدْ قصَّب تقصيباً والقَصَبةُ جوْفُ القصْر وجوْفُ الحِصْن يُبْنى فيه بناءٌ وهو أوسطه ، والقصبة في الأنف عظمه ، وكل عَظْم كان مستديراً أجْوَفَ فهو قصبٌ ، وكذلك ما اتّخِذَ مِن فِضّةٍ أوْ غيرِها ، والقصْبَاءُ هوَ القصبُ النَّابتُ الكثير في مقصبتِه ، والقصب مِنَ الجوهرِ ما كان مُستَطيلاً أجْوَف .
وفي الحديث : أن جبريل قال للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( بَشِّرْ خديجةَ ببيْتٍ في الجنَّة من قصبٍ لا صَخَبَ فيه ولا نَصبَ ) .
قال أهل العِلم واللغة : القصَبُ في هذا الحديث لؤلؤٌ مُجَوَّفٌ واسِع كالقصْر المُنِيفِ .
وقال الأصمعي : القصَب : مَجاري ماء البئر مِن العُيون ، والقصَبُ : كل عَظمٍ فيه مُخٌّ الواحدة قَصَبة ، والقصَبُ : العُروق التي في الرِّئةِ ، وقصَبَة القريَةِ وسَطها ، وقَصَبَهُ يَقصِبُه قصْباً إذا عابه ووقَع فيه ، وقَصَّبَ شَعْره إذا جَعَّدَه ، ويقال : لها قُصّابَتَان أيْ غَدِيرَتانِ .
وقال الليث : القَصْبة : خصلة من الشَّعر تَلْتَوي ، فإنْ أنتَ قَصَّبْتَها كانتْ تقْصيبة ، والجميعُ التَّقاصِيبُ ، وتقْصيبكَ إيَّاها ليُّكَ الخُصلةَ إلى أسْفلِها تضمُّها وتشدُّها فتصبحُ وقَدْ صارتْ تقاصِيب كأَنها بَلابلُ جارِيَة .
قال : والقصْبُ : القطْعُ .
أبو عبيد عن أبي زيد : القصائِبُ : الشَّعر المُقصَّبُ ، واحدتها قصيبَةٌ .
قال : وقال أبو عبيدٍ : الأقصاب : الأمعاءُ ، واحدها قُصْبٌ ، وكذلك قال أبو عمرو .
وفي الحديث : أن عمرو بنَ لُحَيَ ، أَوَّل مَن بَدَّل دينَ إسماعيل . قال النبي عليه السلام : ( فرأَيْته يجر قُصْبَه في النَّار ) .
وقال غيره : سُمِّيَ القصابُ قصاباً لِتَنقيَته أقْصابَ البطْنِ .
وقال الليث : القاصِب : الزَّامِر .
وقال أبو عمرو في قوله :
وشاهِدنا الجُل والْياسمين
والمسْمِعات بِقُصّابها
قال : القُصَّابُ : المزاميرُ ، واحدتها قُصّابةٌ .
وقال ابن شميل : أخذ الرَّجلُ الرَّجلَ فَقَصَّبَهُ ، والتَّقْصِيبُ أن يَشُدَّ يديهِ إلى عنقِه ، والقَصَّابُ سُمِّيَ قَصَّاباً لذلك ، ورجلٌ
قَصَّابةٌ للناسِ إذا كان وقّاعاً فيهم ، وقصَّبَ بنا الطريق : إذا امتلأ ، وطريقٌ مُقَصِّبٌ .
وحدثنا أبو زيد عن عبد الجبار عن سفيان بن عمرو عن محمد بن جُبَيْرِ بن مُطْعِمٍ : أن سعيد بن العاص سَبَّقَ بين الخيلِ في الكوفةِ فجعلها مائة قَصَبةٍ وجعلَ لأخيرها قَصَبةً ألفَ دِرْهم . قال : أراد أنه ذَرَعَ الغايَةَ بالقصبِ فجعلها مائةَ قصبةٍ .
وقولهم : حازَ فلانٌ قَصَبةَ السَّبْقِ إذا سَبَقَ إلى أقصَى القصبةِ في الغايةِ ، وقيلَ : إن تلك القصبة التي تُذْرَعُ بها الغايةُ تُرْكَزُ عند أقصاها ، فمن سبقَ إليها أخذها واستحقَّ الخطرَ .
وقال أبو عمرو : القَصَّابُ : الزَّمّارُ .
وقال رؤبة يصفُ الحمار :
في جوفهِ وحْيٌ كَوَحْيِ القَصّاب
وقال الأصمعي : أراد الأعشى بالقُصَّابِ الأوتارَ التي سُوِّيَتْ من الأمعاء ، وقول أبي عمرو أصوب .
وقال الأصمعي : قَصَبَ البعيرُ فهوقاصِبٌ إذا أبَى أن يشربَ ، والقومُ مُقْصِبونَ إذا لم تشرب إبلهم ، وفَرَسٌ مُقَصِّبٌ : سابقٌ .
وقال الشاعر :
ذِمارَ العَتِيكِ بالجوادِ المُقَصِّب
أبو عبيد عن الأصمعي : في باب السَّحابِ الذي فيه رعدٌ : ومنه المُجَلْجِلُ والقاصِبُ بالباءِ والمُدَوِّي والمُرْتَجِسُ .
أبو منصور : شَبَّهَ صوتَ رعْدِهِ بالقاصب أي : الزّامرِ .
وسألَ أحمد بن يحيى ابن الأعرابي عن قوله : ( بَشِّرْ خَدِيجَةِ بِبَيْتٍ مِنْ قَصبٍ ) فقال : القصبُ ها هنا الدُّرُّ الرَّطْبُ ، والزّبَرْجَدُ الرَّطْبُ المُرَصَّعُ بالياقوت .
قال : والبيت ها هنا بمعنى القَصْرِ والدَّار كقولك : بيتُ الملكِ أي : قصره .
وقال ابن الأعرابي : قَصَبةُ البلادِ مدينتُها ، ودِرَّةٌ قاصِبَةٌ إذا خرجتْ سهلةً كأنها قضيبُ فِضَّةٍ .
صقب : قال الليث : الصقْبُ والسَّقْبُ لُغتانِ : الطويلُ من كلِّ شيءٍ ، ويقال للغصْنِ الريّانِ الغليظ الطويلِ سَقْبٌ .
وقال ذو الرُّمة :
سَقْبانِ لم يَتَقَشَّر عنهما النَّجَبُ
قال : وسألتُ أبا الدُّقَيْشِ عنه فقال : هو الذي قد امْتَلأَ وتمّ ، عامٌّ في كل شيءٍ من نحوه .
أبو عبيد عن الأصمعي : الصُّقُوبُ : العَمَدُ التي يُعْمَدُ بها البيتُ واحدها صَقْبٌ ، كذا رواه بالصاد .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( الجارُ أحَقُّ بِصقَبِه ) .
قال أبو عبيد : قولُهُ : أحَقُّ بصقبِهِ يعني القُرْبَ .
ومنه حديث عليَ عليه السلام أنه كان إذا أُتِيَ بالقتيل قد وُجِدَ بين القريتين حَمَلَهُ عَلَى أصْقَبِ القَريَتَيْنِ إليه .
وقال ابن الرُّقيَّات :
كُوفِيَّةٌ نازِحٌ محلَّتُها
لا أمَمٌ دارُها ولا صَقَبُ
قال : ومعنى الحديث : أن الجارَ أحقُّ بالشفعةِ من غيره .
وقال اللحياني : أَصْقَبَتِ الدارُ وأَسْقَبَتْ أي : قَرُبَتْ ، وداري من دارِهِ بِسَقَبٍ وصَقبٍ وزَمَمٍ وأمَمٍ وصَدَدٍ ، أي : قريبٌ ، ويقال هو جاري مُصاقِبي ومُطانِبي ومُؤاصِري .
أي : صقب داره وإصاره وطُنُبه بحذاء صَقب بيتي وإصاره .
وقد أصقبَكَ الصّيْدُ فارْمِهِ ، أي دَنا منك وأمكنك رميُهُ .
أبو عبيد عن الكسائي : لقيته صِقاباً وصِفاحاً مثل الصِّرَاحِ أي مواجهةً .
قبص : قال الليث : القبْصُ : التَّناولُ بأطرافِ الأصابع .
قال الله عز وجل : ( فقبصت قبصة من أثر الرسول ) ، هكذا قرأهُ الحسنُ بالصاد ، وقرأه العامّة ) فَقَبَضْتُ .
وقال الفراء : القبْضَةُ بالكفِّ كلها ، والقبْصَةُ بأطراف الأصابع ، وقال : والقَبْصَةُ والقُبْصَةُ : اسم ما تَناوَلْتَهُ بعينه .
وقال الليث : والفرسُ القَبوصُ الذي إذا جَرَى لم يصبِ الأرضَ إلا أطرافُ سنابكه من قُدُمٍ ، وأنشد :
سَلِيمُ الرّجْعِ طهطاهٌ قَبوصُ
وقال ذو الرُّمّة يَصِفُ ركاباً :
فَيَقبِصْنَ من عادٍ وسادٍ وواخِدٍ
كما انْصَاع بالسِّيِّ النَّعامُ النَّوافِرُ
يقبصْن : يَنْزُونَ ، يقال : قَبَصَ الفرس : إذا نزا .
أبو عبيد عن أبي عمرو : القبَصُ : الخِفَّةُ والنشاط ، وقد قَبِصَ يَقبَصُ والقفَصُ نحوه .
وفي الحديث : أن عمر أتَى النبي وعنده قِبْصٌ من الناس .
قال أبو عبيد : قال أبو عبيدة : هُمُ العددُ الكثير ، وأنشد :
لكم مسجدَا اللَّهِ المَزُوران والحَصَى
لكم قِبْصُهُ من بين أثْرَى وأقْتَرَا
أي : من بين مُثْرٍ ومُقِلَ .
وقال الليث : القِبْصُ : مجتمعُ النمل الكثير ، ويقال : إنهم لفِي قِبْصِ الحَصَا ، أي : في كثرتها ، لا يُسْتطاع عَدُّهُ من كثْرَتِهِ ، والقبَصُ في الرأس ارتفاعٌ فيه وعظمٌ ، وأنشد في صفةِ هامةِ البعير :
قَبْصَاء لم تُفْطَح ولم تُكَتَّلِ
وقال ابن السكيت : القَبْصُ : وجَعٌ يصيبُ الكَبِد من أكل التمر على الرِّيق ثم يشربُ عليه الماء ، وأنشد :
أَرُفْقَةٌ تشكو الجُحافَ والقبَصْ
جُلودهم أَلْيَنُ من مَسِّ القُمصْ
المِقبَصُ : المِقوَسُ ، وهو الحبلُ الذي ترسل منه الخيلُ في السِّباق .
بصق : قال الليث : بَصَق لغةٌ في بَسَق وبَزَقَ .
وقال أبو عمرو : والبَصْقةُ : حَرّةٌ فيها ارتفاعٌ وجمعها بِصاقٌ .
وقال ابن دريد : بُصاقَةُ القمَرِ وبُصاقه حَجَرٌ أبيضُ يتلألْا .

##### Türkçe

ق ص ب
**قصب** ، **قبص** ، **صقب** ، **بصق** .

**قصب** : Lîs dedi: **القَصَبُ**: ketenden yapılan, yumuşak, ince, narin elbiselerdir; bunların bir tanesi **قصَيٌّ**’dir.
Dedi: Sapı borular ve boğumlar olan her bitki **قَصَبٌ**’dır; ekin için de “**قدْ قصَّب تقصيباً**” denir. **القَصَبةُ**: sarayın iç boşluğu ve kalenin iç boşluğudur; içinde bir yapı inşa edilir ve o onun ortasıdır. **القصبة** burunda onun kemiğidir. Yuvarlak, içi boş olan her kemik **قصبٌ**’dur; gümüşten veya başkasından yapılmış olan da böyledir. **والقصْبَاءُ**: kendi kamışlığında çokça biten kamıştır. **والقصب** cevherden (mücevherden) içi boş, uzun olan şeydir.

Hadiste: Cebrâil’in Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) şöyle dediği (rivayet edilmiştir): ( **بَشِّرْ خديجةَ ببيْتٍ في الجنَّة من قصبٍ لا صَخَبَ فيه ولا نَصبَ** ) .
İlim ve lugat ehli dedi: Bu hadiste **القصَبُ** geniş, içi oyuk bir inci olup, yüksek bir saray gibidir.

Asmaî dedi: **القصَب**: kuyunun gözlerinden (kaynaklarından) kuyu suyunun aktığı kanallardır. **والقصَبُ**: içinde ilik bulunan her kemiktir; bir tanesi **قَصَبة**’dir. **والقصَبُ**: akciğerdeki damarlardır. **وقصَبَة القريَةِ**: köyün ortasıdır. “**قَصَبَهُ يَقصِبُه قصْباً**” ayıpladığı ve ona dil uzattığı zaman (denir). “**وقَصَّبَ شَعْره**” saçını kıvırdığı zaman (denir). “**لها قُصّابَتَان**” yani iki gölcüğü var (denir).

Lîs dedi: **القَصْبة**: bükülen bir saç tutamıdır; sen onu **قَصَّبْتَها** (kıvırıp büktün) ise o bir **تقْصيبة** olur; çoğulu **التَّقاصِيبُ**’dir. Senin onu **تقْصيبكَ**: tutamı aşağısına doğru bükmendir; onu toplar ve sıkarsın; böylece, sanki akan bir suyun kabarcıklarıymış gibi **تقاصِيب** olmuş halde sabahlar.
Dedi: **والقصْبُ**: kesmedir.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **القصائِبُ**: **الشَّعر المُقصَّبُ**’dur; bir tanesi **قصيبَةٌ**’dir.
Dedi: Ebû Ubeyd dedi: **الأقصاب**: bağırsaklardır; bir tanesi **قُصْبٌ**’dur; Ebû Amr da böyle dedi.

Hadiste: Amr b. Luhay’ın, İsmail’in dinini değiştiren ilk kişi olduğu (geçer). Peygamber عليه السلام dedi: ( **فرأَيْته يجر قُصْبَه في النَّار** ) .
Başkası dedi: **القصابُ**’a, karnın **أقْصابَ**’ını temizlemesinden dolayı **قصاباً** adı verilmiştir.

Lîs dedi: **القاصِب**: zurnacıdır.

Ebû Amr, şu sözünde:
وشاهِدنا الجُل والْياسمين
والمسْمِعات بِقُصّابها
Dedi: **القُصَّابُ**: zurnalardır; bir tanesi **قُصّابةٌ**’dir.

İbn Şümeyl dedi: Adam, adamı yakaladı da onu **فَقَصَّبَهُ**; **التَّقْصِيبُ**: iki elini boynuna doğru bağlamasıdır; **القَصَّابُ** buna (bu işe) dolayı **قَصَّاباً** diye adlandırılmıştır. Ve bir adam, insanlara karşı **قَصَّابةٌ** (olur), onlara çokça dil uzatan olduğu zaman. “**وقصَّبَ بنا الطريق**” yol dolduğu zaman (denir); ve **طريقٌ مُقَصِّبٌ**.

Bize Ebû Zeyd, Abdülcebbâr’dan, Süfyân b. Amr’dan, Muhammed b. Cübeyr b. Mut‘im’den haber verdi: Saîd b. el-Âs, Kûfe’de atlar arasında yarış yaptırdı; onu yüz **قَصَبةٍ** yaptı ve en sonuncusuna bin dirhem (değerinde) bir **قَصَبةً** yaptı. Dedi: Maksadı, hedefi kamışla ölçtü de onu yüz kamış yaptı (demektir).

Onların sözü: “Falan, **قَصَبةَ السَّبْقِ**’i elde etti” hedefte kamışın en ucuna kadar öne geçtiği zaman (denir). Ve denildi ki: Hedefin onunla ölçüldüğü o kamış, en ucunda dikilir; kim ona önce varırsa onu alır ve ödülü hak eder.

Ebû Amr dedi: **القَصَّابُ**: zurnacıdır.

Rü’be, eşeği vasfederken dedi:
في جوفهِ وحْيٌ كَوَحْيِ القَصّاب

Asmaî dedi: A‘şâ’nın **القُصَّابِ** ile kastı, bağırsaklardan düzleştirilmiş kirişlerdir; Ebû Amr’ın sözü daha isabetlidir.

Asmaî dedi: Deve **قَصَبَ** eder de o **قاصِبٌ** olur; içmeyi reddettiği zaman. Topluluk **مُقْصِبونَ** olur; develeri içmediği zaman. Ve **فَرَسٌ مُقَصِّبٌ**: yarışçı (önden giden)dır.

Şair dedi:
ذِمارَ العَتِيكِ بالجوادِ المُقَصِّب

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: İçinde gök gürültüsü bulunan bulut babında: Ondandır **المُجَلْجِلُ** ve **القاصِبُ** (باء ile) ve **المُدَوِّي** ve **المُرْتَجِسُ**.

Ebû Mansûr: Onun gök gürültüsünün sesini **القاصب**’e, yani zurnacıya benzetti.

Ahmed b. Yahyâ, İbnü’l-A‘râbî’ye şu sözü sordu: ( **بَشِّرْ خَدِيجَةِ بِبَيْتٍ مِنْ قَصبٍ** ) ; o dedi: **القصبُ** burada taze inci ve yakutla süslenmiş taze zebercettir.
Dedi: **والبيت** burada, “**القَصْرِ** ve **الدَّار**” manasındadır; senin “**بيتُ الملكِ**” demen gibi; yani onun sarayı.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **قَصَبةُ البلادِ**: onun şehridir. Ve **دِرَّةٌ قاصِبَةٌ**: kolayca çıktığı zaman; sanki gümüş bir çubuk gibidir.

**صقب** : Lîs dedi: **الصقْبُ** ve **السَّقْبُ** iki lugattır: her şeyin uzunu. Ve kalın, uzun, suya doymuş dal için **سَقْبٌ** denir.
Zü’r-Rumme dedi:
سَقْبانِ لم يَتَقَشَّر عنهما النَّجَبُ
Dedi: Onu Ebû’d-Dukayş’e sordum; dedi ki: O, dolmuş ve tamam olmuş olandır; benzerinden her şeyde geneldir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الصُّقُوبُ**: evin onunla direklendiği direklerdir; bir tanesi **صَقْبٌ**’dur; onu **بالصاد** ile böyle rivayet etti.

Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: ( **الجارُ أحَقُّ بِصقَبِه** ) .
Ebû Ubeyd dedi: Onun sözü: “**أحَقُّ بصقبِهِ**” yani yakınlık (demektir).
Ve ondandır Ali عليه السلام hadisi: İki köy arasında bulunmuş maktul getirildiğinde, onu kendisine daha yakın olan iki köyün **أصْقَبِ**’ına yüklerdi.

İbnü’r-Rukayyât dedi:
كُوفِيَّةٌ نازِحٌ محلَّتُها
لا أمَمٌ دارُها ولا صَقَبُ
Dedi: Hadisin manası: Komşu, başkasından daha çok şuf‘aya hak sahibidir.

Lihyânî dedi: **أَصْقَبَتِ الدارُ** ve **أَسْقَبَتْ** yani yaklaştı. “Benim evim onun evine **بِسَقَبٍ** ve **صَقبٍ** ve **زَمَمٍ** ve **أمَمٍ** ve **صَدَدٍ** (mesafesindedir)” yani yakındır. Ve “O benim komşumdur: **مُصاقِبي** ve **مُطانِبي** ve **مُؤاصِري**” denir;
yani: onun evinin **صقب**’i ve **إصار**’ı ve **طُنُب**’u, benim evimin **صَقب**’i ve **إصار**’ı hizasındadır.

“**وقد أصقبَكَ الصّيْدُ فارْمِهِ**” yani sana yaklaştı ve onu vurman mümkün oldu.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: Onunla **صِقاباً** ve **صِفاحاً** karşılaştım; **الصِّرَاحِ** gibi; yani yüz yüze.

**قبص** : Lîs dedi: **القبْصُ**: parmak uçlarıyla almaktır.
Allah عز وجل dedi: ( **فقبصت قبصة من أثر الرسول** ) ; Hasan onu **بالصاد** ile böyle okudu; umum ise ( **فَقَبَضْتُ** ) okudu.
Ferrâ dedi: **القبْضَةُ** avucun tamamıyla (almaktır); **القبْصَةُ** parmak uçlarıyladır. Dedi: **والقَبْصَةُ** ve **القُبْصَةُ**: bizzat aldığın şeyin adıdır.

Lîs dedi: **والفرسُ القَبوصُ**: koştuğu zaman, önden, toynağının yalnız uçlarıyla yere basan attır. Ve şu beyiti okudu:
سَلِيمُ الرّجْعِ طهطاهٌ قَبوصُ

Zü’r-Rumme, binekleri vasfederken dedi:
فَيَقبِصْنَ من عادٍ وسادٍ وواخِدٍ
كما انْصَاع بالسِّيِّ النَّعامُ النَّوافِرُ
**يقبصْن**: sıçrarlar; “At **قَبَصَ** etti” denir; sıçradığı zaman.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **القبَصُ**: hafiflik ve canlılıktır; **قَبِصَ يَقبَصُ** (denir); **والقفَصُ** da onun gibidir.

Hadiste: Ömer, Peygamber’e geldi; yanında insanlardan bir **قِبْصٌ** vardı.
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde dedi: Onlar çok sayıdaki topluluktur. Ve şu beyiti okudu:
لكم مسجدَا اللَّهِ المَزُوران والحَصَى
لكم قِبْصُهُ من بين أثْرَى وأقْتَرَا
Yani: zengin ile yoksul arasından.

Lîs dedi: **القِبْصُ**: çok karıncanın topluluğudur. Ve “Onlar **فِي قِبْصِ الحَصَا** içindedir” denir; yani çokluğunda; çokluğundan dolayı sayılması mümkün olmaz. Ve **والقبَصُ في الرأس**: onda bir yükselti ve bir kemiktir. Deve başının vasfında şu beyit okundu:
قَبْصَاء لم تُفْطَح ولم تُكَتَّلِ

İbnü’s-Sikkît dedi: **القَبْصُ**: aç karnına hurma yemekten sonra üzerine su içmekten karaciğere isabet eden ağrıdır. Ve şu beyiti okudu:
أَرُفْقَةٌ تشكو الجُحافَ والقبَصْ
جُلودهم أَلْيَنُ من مَسِّ القُمصْ

**المِقبَصُ**: **المِقوَسُ**’tur; o, yarışta atların salıverildiği iptir.

**بصق** : Lîs dedi: **بَصَق** , **بَسَق** ve **بَزَقَ**’da bir lugattır.
Ebû Amr dedi: **والبَصْقةُ**: içinde bir yükselti bulunan harre (taşlık)dir; çoğulu **بِصاقٌ**’dır.
İbn Düreyd dedi: **بُصاقَةُ القمَرِ** ve onun **بُصاقه**: parıldayan beyaz bir taştır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والصاد وما يثلثهما)
(بصط) الباء والصاد والطاء ليس بأصلٍ، لأنّ الصاد فيه سين في الأصل. يقال بَصَط* بمعنى بسط، وفي جسم فلان بَصْطة مثل بَسْطة.
(بصع) الباء والصاد والعين أصلٌ واحد، وهو خُروج الشّيء بشدّةٍ وضِيق. قال الخليل: البَصْع الخَرْق الضيِّق الذي لا يكاد الماءُ ينفُذُ منه، يقال بَصَعَ يَبْصَعُ بَصاعةً. قال الخليل: ويقال تَبَصَّعَ العَرَقُ من الجَسَدِ إذا نبَعَ من أُصول الشَّعَر قليلاً.
قال الدُّرَيديّ: بَصَعَ العَرَقُ إذا رَشَحَ. وذكرَ أنّ الخليل كان يُنشِد:
تأبى بِدِرَّتها إذا ما اسْتُكْرِهَتْ *** إلاّ الحَمِيمَ فإنّه يتبَصَّعُ([1])
بالصاد، يذهب إلى ما ذكرناه. والذي عليه الناس الضّاد، وهو السَّيَلان. وقال الدُّرَيديّ: البَصِيع العَرَق بعَيْنه. ومما شَذَّ عن هذا الأصل [بصعٌ، أي] شيءٌ. يُحكى عن قُطْرُب: مضى بِصْعٌ من اللَّيل، أي شيء منه.
(بصق) الباء والصاد والقاف أصلٌ واحدٌ يشارك الباء والسين والقاف، والأمرُ بينهما قريبٌ. يقال بَصَقَ بمعنى بَزَقَ وبَسَقَ. قال الخليل: وهو بالصّاد أحْسَن. والاسم البُصاق.
قال أبو زياد: يقال أبصَقَتِ الشّاةُ، وإبصاقُها أن تُنزل اللّبنَ قبلَ الوِلادِ فيكونَ في قرارِ ضَرْعِها شيء من لَبَن وما فَوْقَه خالٍ. قال: وذلك من الشّاةِ على قِلَّةِ اللّبن إذا وَلَدَتْ. قال: ومَبَاصِيق الغَنَم تُنْتَجُ بعد إنزال اللّبن بأيّامٍ كثيرة، ولا يكونُ لبنُها إلاّ في قَرارِ الضَّرْع وطَرَفه.
قال بعضُهم: بصَقْتُ الشّاةَ حلبتُها وفي بطنها وَلَدٌ. قال: والبَصُوق أَبْكأُ الغَنم وأقلُّها لبناً. قال الدّرَيْدِيّ: بُصاقُ الإبل خِيارُها، الواحد والجميعُ سَواء. فأما قولُهم للحَجَر الأبيض الذي يتلألأُ: بُصاقَةُ القمر، وبَصْقَة القمر، فمُشَبّهٌ بِبُصاقِ الإنسان. والبُصاق: جِنسٌ من النَّخلِ، وكأنّه مِن قِياس البُساق. وهو في بسق([2]).
(بصل) الباء والصاد واللام أصلٌ واحدٌ. والبصل معروف، وبه شَبَّهَ لَبيدٌ البَيضَ فقال:
فَخْمَةٌ ذَفْرَاءَ تُرْتَى بالعُرَى  *** قُرْدُمانِيّاً وتَرْكاً كالبَصَلْ([3])(بصر) الباء والصاد والراء أصلان: احدهما العِلْمُ بالشيء؛ يقال هو بَصِيرٌ به. ومن هذه البَصيرةُ، والقِطعةُ من الدّمِ إذا وقعت بالأرض استدارت. قال الأشعر:
راحُوا بَصَائرُهُمْ على أكتافِهِمْ  *** وبَصيرتي يَعْدُو بها عَتَدٌ وَأَى([4])والبَصيرة التُّرْس فيما يُقال. والبَصيرةُ: البُرْهان. وأصل ذلك كلِّه وُضُوحُ الشيء. ويقال رَأَيْتُه لَمْحاً باصراً، أي ناظراً بتحديقٍ شديد. ويقال بَصُرْتُ بالشيءِ إذا صِرْتَ به بصيراً عالماً، وأبْصَرتُه إذا رأيتَه.
وأمّا الأصل الآخَر فبُصْر الشَّيْءِ غلَظُه. ومنه البَصْرُ، هو أن يضمَّ أدِيمٌ إلى أديم، يخاطانِ([5]) كما تُخاطُ حاشِيَةُ الثّوبِ. والبَصيرةُ: ما بينَ شُقتي البيت، وهو إلى الأصل الأول أقرب. فأمّا البَصْرَةُ فالحجارة الرِّخوة، فإذا سقطت الهاء قلت بِصْر بكسر الباء، وهو من هذا الأصل الثاني.
 --------------ـــــ
([1]) البيت لأبي ذؤيب الهذلي في ديوان الهذليين 17 واللسان (بصع)، والجمهرة (1: 296).
([2]) في الأصل: "بسقت".
([3]) البيت في ديوانه 15 طبع فينا 1881، واللسان (ذفر، رتى، قردم، ترك، بصل). وسيأتي في (ترك، عرو).
 ([4])البيت من قصيدة للأسعر، هي في أول الأصمعيات. وانظر اللسان (بصر، عتد، وأي).
([5]) في الأصل: "يخلطان".
ـ

##### Türkçe

(باب **الباء** ve **الصاد** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**بصط**) **الباء** ve **الصاد** ve **الطاء** aslî bir kök değildir; çünkü ondaki **الصاد** aslında **سين**’dir. **بَصَط** denir; **بسط** mânâsında. Ve falanın bedeninde **بَصْطة** vardır; **بَسْطة** gibi.

(**بصع**) **الباء** ve **الصاد** ve **العين** tek bir asıldır; o da şeyin şiddet ve darlıkla çıkmasıdır. **الخليل** dedi: **البَصْع** suyun neredeyse içinden geçemediği dar yarıktır; **بَصَعَ يَبْصَعُ بَصاعةً** denir. **الخليل** dedi: Ter, bedenin köklerinden azca fışkırdığı zaman **تَبَصَّعَ العَرَقُ من الجَسَدِ** denir.

**الدُّرَيديّ** dedi: Ter sızdığı zaman **بَصَعَ العَرَقُ**. Ve zikretti ki **الخليل** şöyle inşâd ederdi:
تأبى بِدِرَّتها إذا ما اسْتُكْرِهَتْ *** إلاّ الحَمِيمَ فإنّه يتبَصَّعُ([1])
**الصاد** ile; zikrettiğimize gider. İnsanların üzerinde olduğu ise **الضّاد**’dır; o da akmadır. **الدُّرَيديّ** dedi: **البَصِيع** terin bizzat kendisidir. Ve bu asıldan şâz olanlardandır: [**بصعٌ** yani] bir şey. **قُطْرُب**’dan hikâye olunur: Geceden **بِصْعٌ** geçti; yani ondan bir şey.

(**بصق**) **الباء** ve **الصاد** ve **القاف** tek bir asıldır; **الباء** ve **السين** ve **القاف** ile ortaklık eder; iş ikisi arasında yakındır. **بَصَقَ** denir; **بَزَقَ** ve **بَسَقَ** mânâsında. **الخليل** dedi: O, **الصاد** ile daha güzeldir. İsim **البُصاق**’tır.

**أبو زياد** dedi: **أبصَقَتِ الشّاةُ** denir; onun **إبصاقُها**’sı, doğumdan önce sütü indirmesidir; böylece memesinin dibinde sütten bir şey olur, üst tarafı boş olur. Dedi: Bu, koyundan, doğurduğu zaman sütün azlığı üzere olur. Dedi: Koyunun **مَبَاصِيق**’i, sütü indirdikten birçok gün sonra yavrulanır; ve sütü ancak memenin dibinde ve ucunda olur.

Bazıları dedi: **بصَقْتُ الشّاةَ**: Onu sağdım; karnında yavru varken. Dedi: **البَصُوق** koyunun en az sütlü ve en az süt verenidir. **الدّرَيْدِيّ** dedi: Develerin **بُصاقُ**’ı onların seçkinleridir; tekil ve çoğul eşittir. Ama onların, parıldayan beyaz taşa söyledikleri **بُصاقَةُ القمر** ve **بَصْقَة القمر** ise, insanın **بُصاق**’ına benzetilmiştir. Ve **البُصاق**: hurmanın bir cinsidir; sanki **البُساق** kıyasındandır. O, **بسق**’tadır([2]).

(**بصل**) **الباء** ve **الصاد** ve **اللام** tek bir asıldır. Ve **البصل** mâlûmdur; **لَبيدٌ** onunla yumurtaları benzetti de şöyle dedi:
فَخْمَةٌ ذَفْرَاءَ تُرْتَى بالعُرَى  *** قُرْدُمانِيّاً وتَرْكاً كالبَصَلْ([3])(**بصر**) **الباء** ve **الصاد** ve **الراء** iki asıldır: birincisi, şey ile ilimdir; onunla **بَصِيرٌ** denir. Ve bundan **البَصيرةُ** vardır; ve yere düştüğü zaman yuvarlaklaşan kan parçası. **الأشعر** dedi:
راحُوا بَصَائرُهُمْ على أكتافِهِمْ  *** وبَصيرتي يَعْدُو بها عَتَدٌ وَأَى([4])Ve **البَصيرة** denildiğine göre kalkandır. Ve **البَصيرةُ**: delildir. Bunun hepsinin aslı, şeyin açıklığıdır. Ve **لَمْحاً باصراً** gördüm denir; yani şiddetli dikme bakışla bakan. Ve şey ile âlim, basîr olduğun zaman **بَصُرْتُ بالشيءِ** denir; onu gördüğün zaman ise **أبْصَرتُه**.

Diğer asla gelince: şeyin **بُصْر**’u onun kalınlığıdır. Ve ondan **البَصْرُ**; o, bir derinin bir deriye bitiştirilmesidir; ikisi dikilir([5]); elbisenin kenarı nasıl dikilirse. Ve **البَصيرةُ**: evin iki yarığı arasıdır; o, birinci asla daha yakındır. Ama **البَصْرَةُ** yumuşak taşlardır; hâ düşerse **بِصْر** dersin, **الباء**’ı kesre ile; bu, ikinci asıldandır.

--------------ـــــ
([1]) Beyit, Huzelîlerden Ebû Züeyb’indir; Dîvânu’l-Huzeliyyîn 17 ve Lisân (**بصع**), ve Cemhere (1: 296).
([2]) Asılda: "بسقت".
([3]) Beyit, onun dîvânında 15; 1881’de Viyana’da basıldı; ve Lisân (**ذفر**، **رتى**، **قردم**، **ترك**، **بصل**). Ve (**ترك**، **عرو**)’da gelecektir.
([4]) Beyit, **الأشعر**’ın bir kasîdesindendir; o, **الأصمعيات**’ın başındadır. Ve Lisân (**بصر**، **عتد**، **وأي**)’ye bak.
([5]) Asılda: "يخلطان".

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%82/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال الله عز وجل: ﴿والنخل باسقات لها طلع نضيد﴾ [ق/10] أي: طويلات، والباسق هو الذاهب طولا من جهة الارتفاع، ومنه: بسق فلان على أصحابه: علاهم، وبسق وبصق أصله: بزق، وبسقت الناقة وقع في ضرعها لبأ (انظر: اللسان (بسق) ) قليل كالبساق، وليس من الأول.

##### Türkçe

- Aziz ve celil olan Allah dedi ki: ﴿والنخل باسقات لها طلع نضيد﴾ [ق/10] yani: uzunlar; **الباسق** ise yükseklik cihetinden boyca giden (uzayan)dır. Ondandır: “Falanca, arkadaşlarının üzerine **بسق** etti”: onlara üstün geldi. **بسق** ve **بصق**’ın aslı: **بزق**’tır. “Dişi deve **بسقت**”: memesine ağız sütü düştü (bak: el-Lisân (**بسق**)). Azdır; **البساق** gibi; ve birinciden değildir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ب ص ق
بصـق فـي وجهـه إذا استخـف بـه‏.‏
وهـو أبيـض كأنـه بصاقـة القمـر وهي حجر أبيض يتلألأ‏.‏
وبصقة مني أفضل منك‏.‏

##### Türkçe

ب ص ق
**بصـق**: Yüzüne tükürdü; onu hafife aldığı zaman.
Ve o beyazdır; sanki **بصاقـة القمـر** gibidir; o, parıldayan beyaz bir taştır.
Ve “Benden bir **بصقة** senden daha üstündür.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البُصاقُ: لغة في البُزاق، بَصَق يَبْصُق بَصْقاً. الليث: بصَق لغة في بزَق وبسَقَ.
وبُصاقةُ القمر وبُصاقُه: حجر أبيض مُتَلأْلئٌ. وبُصاقُ الإبل: خِيارُها، الواحد والجمع في كل ذلك سواء. وبُصاقٌ: موضع قريب من مكة لا يدخله اللام. والبُصاق: جِنس من النخل.
أبو عمرو: البَصْقةُ حَرّة فيها ارْتِفاعٌ، وجمعها بِصاقٌ. والبَصُوقُ: أبْكَاءُ الغنم.

##### Türkçe

**البُصاقُ**: **البُزاق** hakkında bir lugattır; **بَصَق يَبْصُق بَصْقاً**. el-Leys: **بصَق**; **بزَق** ve **بسَقَ** hakkında bir lugattır.

**وبُصاقةُ القمر** ve **وبُصاقُه**: beyaz, parıldayan bir taştır. **وبُصاقُ الإبل**: onların seçkinleridir; bunda tekil ve çoğulun her biri aynıdır. Ve **وبُصاقٌ**: Mekke’ye yakın bir yerdir; ona **اللام** girmez. Ve **البُصاق**: hurma ağacından bir cinstir.

Ebû Amr: **البَصْقةُ**: içinde yükselti bulunan bir **حَرّة**dir; onun çoğulu **بِصاقٌ**dur. Ve **البَصُوقُ**: koyunların **أبْكَاءُ**sıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ص ق * * البُصأقُ * البزاق وقد * بَصَقَ * من باب نصر ويقال لحجر أبيض يتلألأ بصاقة القمر

##### Türkçe

* ب ص ق * * **البُصأقُ** * **البزاق** ve muhakkak * **بَصَقَ**; **نصر** bâbındandır. Ve parıldayan beyaz bir taşa “**بصاقة القمر**” denilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

البصاق، كشراب ، وكذا البساق، والبزاق ثلاث لغات ، أفصحهن بالصاد، ولذلك تعرض لشرحه، فقال: ماء الفم إذا خرج منه، وما دام فيه فريق هذا هو الفرق بينهما. والبصاق أيضا: جنس من النخل نقله الجوهري. والبصاق: خيار الإبل يقال للواحد والجميع نقله ابن دريد. وبصاق: جبل بين مصر والمدينة قال كثير :
  فيا طول ما لشوقي إذا حال دونها                      بصاق، ومن أعلام صندد منكب وقال الليث: بصق: مثل بزرق. وبصق الشاة: حلبها وفي بطنها ولد. وبصاقة، كثمامة، أو غراب : ع، قرب مكة لا يدخله اللام، والأخير يروي بالسين أيضا، ومنه قول أمية بن حرثان بن الأشكر رضي الله عنه يتشوق إلى ابنه كلاب، وكان أرسله عمر- رضي الله عنه- عاملا على الأبلة:
  سأستأدى على الفاروق ربا                      له عمد الحجيج إلى بصاق وبصاقة القمر: الحجر الأبيض الصافي يقال: هو أبيض كأنه بصاقة القمر، نقله الجوهري، وغيره. وقال أبو عمرو: البصقة: حرة فيها ارتفاع ، ج: بصاق كقصاع. والبصوق كصبور: أقل الغنم لبنا وأبكؤها. وأبصقت الشاة: أنزلت اللبن مثل أبسقت.
 ومما يستدرك عليه: بصق في وجهه: إذا استخف به. وأبصق القصد في العرفط، وهي الأغصان الغضة الصغار. وقال اليزيدي: بصاق، بالكسر: اسم حرة.

##### Türkçe

**البصاق**; **كشراب** (vezninde), ve yine **البساق** ve **البزاق**: üç lugattır; onların en fasihi **بالصاد** iledir; bundan dolayı onun şerhine temas etti; şöyle dedi: ağız suyu, ondan çıktığı zaman; ve onda kaldığı müddetçe **فريق**; bu ikisi arasındaki fark budur. Ve **البصاق** ayrıca: hurmadan bir cinstir; onu el-Cevherî nakletti. Ve **البصاق**: develerin seçkini; tekil ve cemî‘ için söylenir; onu İbn Düreyd nakletti. Ve **بصاق**: Mısır ile Medine arasında bir dağdır; Kesîr dedi ki:
  Şu hâlde, onun önüne engel olduğunda şevkime ne uzun (zaman) var:
                      **بصاق**; ve **صندد**’in alâmetlerinden bir omuz.

Ve el-Leys dedi: **بصق**: **بزرق** gibidir. Ve **بصق الشاة**: karnında yavru varken onu sağmasıdır. Ve **بصاقة**; **كثمامة** yahut **غراب** gibi: bir yer adıdır; Mekke yakınında; ona **اللام** dâhil olmaz; ve sonuncusu **بالسين** ile de rivayet olunur; ve ondandır Ümeyye b. Harsân b. el-Eşker’in—Allah ondan razı olsun—oğlu Kilâb’a özlem duyarak sözü; onu Ömer—Allah ondan razı olsun—**الأبلة** üzerine âmîl olarak göndermişti:
  **الفاروق** üzerine bir ribâyı isteyeceğim,
                      ona hacıların direkleri **بصاق**’a yönelir.

Ve **بصاقة القمر**: berrak, saf beyaz taş; denilir: o beyazdır, sanki **بصاقة القمر**; onu el-Cevherî ve başkası nakletti. Ebû Amr dedi: **البصقة**: içinde yükselti bulunan bir **حرة**; cem‘i: **بصاق**; **كقصاع**. Ve **البصوق**; **كصبور** (vezninde): koyunun sütçe en azı ve en geç sağılır olanıdır. Ve **أبصقت الشاة**: sütü indirdi; **أبسقت** gibi.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **بصق في وجهه**: ona hafife aldı(ğı zaman). Ve **أبصق القصد في العرفط**; o, taze küçük dallardır. el-Yezîdî dedi: **بصاق**; kesre ile: bir **حرة** adıdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَصَقَ
1 بَصَقَ بصق , (Lth, JK, S, K,) [aor. بَصُقَ ,] inf. n. بَصْقٌ, (S,) i. q. بَزَقَ (Lth, S, * K) or بَسَقَ (JK) [He spat]: it is the most chaste of these three verbs. (TA in art. بسق.) بَصَقَ فِى وَجْهِهِ [lit. He spat in his face,] means (assumed tropical:) he held him in contempt, or despised him. (TA.) -A2- He milked a ewe when she was with young. (K.)

ابصقت
4 ابصقت ابصقت She (a ewe) excerned the milk [or biestings into her udder before bringing forth]; (JK, K;) like ابسقت [q. v.]. (TA.) ― -b2- ابصق is also said of the قَصَد, or small juicy branches, in the [species of mimosa termed] عُرْفُط [app. as meaning They excerned a matter like spittle]. (TA.)

بَصْقَةٌ
بَصْقَةٌ بصق بصقه بصقة A [stony tract such as is termed] حَرَّة somewhat elevated; [as also بَسْقَةٌ:] pl. بِصَاقٌ. (AA, K.)

بُصَاقٌ
بُصَاقٌ بصاق Spittle, or saliva, that has gone forth from the mouth: as long as it is in the mouth, it is termed رِيقٌ: (K:) [or saliva that flows: see بُزَاقٌ:] i. q. بُزَاقٌ (S, K) and بُسَاقٌ: (K:) but it is more chaste than either of these. (TA.) [بُصَاقَةٌ is app. its n. un. And hence,] ― -b2- بُصَاقَةُ القَمَرِ White glistening stone: (S:) or stone of a clear white colour. (JK, K.) [Also written with س.] -A2- A species of palm-tree. (S, K.) -A3- The best of camels: both sing. and pl. (IDrd, K.)

بَصُوقٌ
بَصُوقٌ بصوق A ewe having the least quantity of milk. (K, TA.)

##### Türkçe

بَصَقَ
1 **بَصَقَ** **بصق** , (Lth, JK, S, K,) [muzâri‘i **بَصُقَ** ,] mastar ismi **بَصْقٌ**, (S,) **بَزَقَ** (Lth, S, * K) yahut **بَسَقَ** (JK) ile aynı mânâdadır [Tükürdü]: bu üç fiilin en iffetli olanıdır. (TA, **بسق** maddesinde.) **بَصَقَ فِى وَجْهِهِ** [lafzen: Onun yüzüne tükürdü,] (varsayılan mecaz olarak:) onu hor gördü, yahut onu küçümsedi, demektir. (TA.) -A2- Gebe iken bir koyunu sağdı. (K.)

ابصقت
4 **ابصقت** **ابصقت** O (bir koyun) doğurmadan önce sütü [yahut ağız sütünü] memesine akıttı; (JK, K;) **ابسقت** gibi [bkz.]. (TA.) ― -b2- **ابصق** ayrıca **قَصَد** hakkında, yahut [**عُرْفُط** diye adlandırılan mimoza türünde] küçük sulu dallar hakkında da söylenir [görünüşe göre “tükürük gibi bir şey çıkardılar” mânâsında]. (TA.)

بَصْقَةٌ
**بَصْقَةٌ** **بصق** **بصقه** **بصقة** Biraz yükselmiş **حَرَّة** [diye adlandırılan türden taşlık arazi]; [**بَسْقَةٌ** da böyledir:] çoğulu **بِصَاقٌ**. (AA, K.)

بُصَاقٌ
**بُصَاقٌ** **بصاق** Ağızdan çıkmış tükürük, yahut salya: ağızda kaldığı müddetçe ona **رِيقٌ** denir: (K:) [yahut akan salya: **بُزَاقٌ**’a bak:] **بُزَاقٌ** (S, K) ve **بُسَاقٌ** ile aynı mânâdadır: (K:) fakat bu, o ikisinden daha iffetlidir. (TA.) [**بُصَاقَةٌ** görünüşe göre bunun tekil birim ismidir. Buradan da,] ― -b2- **بُصَاقَةُ القَمَرِ** Beyaz parıldayan taş: (S:) yahut berrak beyaz renkte taş. (JK, K.) [**س** ile de yazılır.] -A2- Bir hurma ağacı türü. (S, K.) -A3- Develerin en iyisi: hem tekil hem çoğul. (IDrd, K.)

بَصُوقٌ
**بَصُوقٌ** **بصوق** En az miktarda sütü olan koyun. (K, TA.)
