# بصل (ب-ص-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B5%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Soğan demektir

- Harfler: ب - ص - ل
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَبَصَلِهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | وَفَعَلِهَا | Ve onun soğanı | 1 | 1 | [2:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%84/ayet/2:61.md) |

## Mücavir kökler — 35 mücavir (46 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [بقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 19 · Bakla
2. [عدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 19 · Ve onun mercimeği
3. [فوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 19 · Ve onun sarmısağı
4. [قثأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AB%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 19 · Ve onun salatalığı
5. [مصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Büyük şehir demektir
6. [هبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · İnin
7. [بوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Bve bye’den dönüşmüştür
8. [غضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Kızgınlık
9. [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Zeyl etek denektir
10. [نبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Bitki
11. [عصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · İsyan eder
12. [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Bedr dolunay demektir
13. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Yiyecek demektir
14. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Örnek verdi
15. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Sikkin” bıçak demektir
16. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
17. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Granit taş demektir
18. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Sehl” ova demektir
19. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
20. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
21. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Musa
22. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
23. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
24. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
25. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
26. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hayr : At sürüsü demektir
27. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
28. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
29. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
30. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hufre, çukur demektir
31. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Evye kuş yuvası demektir
32. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ribve, tümsek demektir
33. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
34. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
35. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بصل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ثوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%85.md), [عدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%B3.md), [بقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D9%84.md), [قثأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AB%D8%A3.md) |
| Zıt Kök | [منن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Kat kat kabuklarla sarılı yumru gövde, soğan; soymak veya katmanlaşmak |
| Çekirdek Özet 2 | Yeryüzünün alt düzey, zahmetli ve katmanlı tabii gıdalarına duyulan arzu |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi ve zahmetsiz ihsanı bırakıp kesif, maddî ve dünyevi katmanlara razı oluş |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece basit bir sebze adından ibaret görülüp içerdiği katmanlaşma, dünyevileşme ve bayağılaşma psikolojisinin gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بص | Dışa vurma, katı veya sert yüzey arasından belirme, kabarma, açılma ve fark edilme; nitekim aynı çekirdeği paylaşan [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) kökünde de algının ve ışığın kesif olanı yarıp netleşmesi esastır | ل | Temel beliriş ve kabarma hareketine kuşatıcı bir hacim, küresellik ve birbirine eklenen katmanlar ekleyerek anlamı kat kat soyulabilen yumruya (soğan) ve katmanlaşmaya özelleştirmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir iç mekân, öz veya iç içe geçme halini temsil eder; bünyenin kendi içine doğru kapanmasını kurar. |
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Sıkışma, tutunma ve bitkisel liflerin birbiri üzerine kenetlenerek sarılmasını ifade eder. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Sınırlandırma, bir merkeze doğru bükülme ve bütünün etrafında dolanarak toparlanma hareketini sağlar. |
| بصل | Evin/için sıkışarak bir merkez etrafında dolanıp katmanlaşması | Kat kat kabukların bir öz etrafında sıkışarak birbirini örtmesi, sarıp sarmalaması ve soyulabilir küresel bir gövde meydana getirmesi hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kat kat kabukları olan yumru köklü kokulu bitki (soğan). Buradan hareketle katmanların soyulması (بصلت الرجل: adamın elbiselerini birer birer soydum), kabukların iç içe geçmesi ve şekil benzerliğinden ötürü demir savaş miğferi (بَيْضَة الرأْسِ) için kullanılmıştır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında miğfer ve zırh tasvirinde soğanın katmanlı ve kubbeli biçimine benzetme yaparak şöyle der: فَخْمَةٌ ذَفْرَاءَ تُرْتَى بالعُرَى / قُرْدُمانِيّاً وتَرْكاً كالبَصَلْ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem darb-ı mesellerinde ve edebi metinlerde soyulma ve örtünme tezadı için kullanılmıştır: جئت أعرى من المغزل ورجعت أكسى من البصل (İğden daha çıplak geldim, soğandan daha giyinik döndüm). Ayrıca çok katlı nesneler için قِشْرٌ مُتَبَصِّل tabiri yerleşmiştir. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lebîd Dîvânı.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde بصل kökü, tarımsal hayatın en kadim sebzelerinden biri olan soğanı ifade eden Proto-Samice *baṣal- biçimine dayanır. İbranicede בָּצָל (baṣal), Aramice ve Süryanicede ܒܨܠܐ (beṣlā), Akadcada biṣru / baṣālu (soğan veya benzeri yumrulu bitki) biçiminde düzenli fonetik denkliklerle mevcuttur. Kökün semantik çekirdeği hem bitkinin kendisine hem de soyulabilir, katmanlı, zarlı kabuk yapısına işaret eder. Arapçada kök yalnızca nebat ismi olarak kalmamış, fiilleşerek soymak, katman katman açmak veya zırh/miğfer gibi iç içe koruyucu örtüleri anlatmak üzere semantik bir genişleme kazanmıştır. Doğu ve Batı Sami kollarında anlam doğrudan örtüşmekte olup tarımsal yerleşik kültürün ortak söz varlığına aittir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane's Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بصل fiil ve isim türevleri | Katmanlaşma (تبصل), soyma (بَصْل) ve şeklen soğana benzeyen kubbeli miğfer (بصلة) anlamları iç türetimle gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Proto-Samice *baṣal-, İbranice בצל, Süryanice ܒܨܠܐ, Akadca biṣru/baṣālu | Bütün ana Sami kollarında soğan bitkisini ve katmanlı yumruyu karşılayan ortak miras sözcüktür. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Eski Mısır dilinde b-ḏ-r / b-s-r (soğan/pırasa benzeri yumru bitkiler) ile fonetik ve morfolojik paralellikler ileri sürülmüştür. | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بصل | Anlamlı | Soğan, katmanlaşma, soyma | Kat kat kabuklu yumru bitki, bu bitkinin soyulması ve miğfer. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [بلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B5.md) | Anlamlı | Alacalanma, kaçma, sıyrılma | Ciltte beliren beyazlık, kabuğun veya kişinin aradan sıyrılıp çıkması. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |
| [صبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%84.md) | Anlamlı | Boşaltma, dökme, sertleşme | Bir kabı eğip içindekini boşaltma veya sert zemin. | Kur'an'da geçmez; Tahzîb'de müsta'meldir. |
| [صلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%A8.md) | Anlamlı | Katılık, sertlik, omurga, asma | Nesnenin mukavemeti, omurga kemiği ve çarmıha germe. | Kur'an'da geçer; sertlik yönüyle zıt kutuptadır. |
| [لبص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B5.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim için müstakil bir anlam kaydı bulunmaz. | Mühmel kombinasyon. |
| [لصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B5%D8%A8.md) | Anlamlı | Dar dağ yolu, kayalık yarık, yapışma | Dağdaki dar geçit; bir şeyin yerine sıkıca oturup yapışması. | Kur'an'da geçmez; daralma ve sıkışma ilişkisi taşır. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بصل | Merkez | Katmanlı, keskin kokulu yer bitkisi | Kat kat kabukları soyulan, keskin tat ve kokuya sahip, zahmetle yetiştirilen yumru. | Fiziksel katmanlaşma ve dünyevi kesafet. |
| [ثوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%85.md) | Komşu | Keskin kokulu yer altı yumrusu (sarımsak/tahıl) | بصل kökünden farklı olarak diş diş ayrılan yapıya ve daha yakıcı aromaya sahiptir. | Tıbbi ve gıdai açıdan benzer, yapısal formu dişlidir. |
| [عدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%B3.md) | Komşu | Topraktan biten taneli bakliyat | بصل gibi yer ürünüdür ancak katmanlı ve sulu yumru değil, kuru ve sert tanedir. | Basit, taban besin maddesi olma ortaklığı. |
| [بقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D9%84.md) | Komşu | Topraktan yeşeren otsu bitkiler | بصل kökünün yumru gövdesine karşılık toprağın üstünde biten yeşillikleri ve sebzeleri ifade eder. | Genel yeşillik ve nebatat cinsidir. |
| [قثأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AB%D8%A3.md) | Komşu | Sulu bostan sebzesi (acur/hıyar) | بصل kökünün keskinliğine karşılık serinletici, lifli ve su oranı yüksek gövdeye sahiptir. | Toprak mahsulü talep dizisindeki sulu sebze. |
| [منن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D9%86.md) | Zıt | İlahi, zahmetsiz, yüce lütuf (kudret helvası) | بصل topraktan ekilip biçilen, soyulması gereken kesif rızık iken, [منن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D9%86.md) gökten zahmetsiz inen saf ihsandır. | Bakara [2:61](https://lisan.digital/tr/ayet/2:61.md) bağlamındaki bedel zıtlığı. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بصل | Soğan, katmanlı kabuk | Kat kat soyulabilen keskin kokulu sebze ve miğfer. | Kesin |
| Latince | Cepa, Caepa | Soğan | Bitki türünü doğrudan karşılar; soyma ve katmanlaşma mecazlarını kısmen taşır. | Kesin |
| İngilizce | Onion, bulb | Soğan, katmanlı yumru | Botanik anlamı tam karşılar; bulb kelimesi katmanlı yumru yapısını da verir. | Kesin |
| Almanca | Zwiebel | Soğan | Hem sebzeyi hem de katmanlı mimari ve anatomik yapıları karşılar. | Kesin |
| Fransızca | Oignon | Soğan | Hem sebzeyi hem de iç içe geçmiş katman metaforunu ifade eder. | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَبَصَلِهَا (İsim) | İsrailoğulları'nın çöl ortamında ilahi rızka kanaat etmeyip talep ettiği yerel toprak mahsulü | İsrailoğulları'nın Mısır'daki yerleşik, kesif ve zahmetli gıdaları kudret helvası ve bıldırcına tercih ediş bağlamı; Bakara [2:61](https://lisan.digital/tr/ayet/2:61.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nimetin hiyerarşisi ve şükür bahsi | Zahmetsiz ilahi ihsanın (menn ve selvâ) terkedilip kesif dünyevi gıdaların istenmesindeki irade ve nankörlük problemi. | Üstün olanın (hayr) aşağı olanla (ednâ) değiştirilmesi cürmü. |
| Fıkıh | Mescit adabı ve cemaat hukuku | Pişmemiş soğan ve sarımsak kokusuyla mescide ve toplu ibadet alanlarına girmenin mekruh oluşu. | Kokunun başkalarına eziyet vermesi sebebiyle kamu hakkı sınırlaması. |
| Tefsir | Karakter tahlili ve sosyolojik gerileme | İsrailoğulları'nın hürriyet ve ilahi inayeti bırakıp esaret günlerinin alışılmış gıdalarına duyduğu nostalji. | Manevi yücelikten maddi ve biyolojik düşkünlüğe yönelişin sembolü. |
| Hadis | Nezafet ve toplumsal nezahet hükümleri | Çiğ soğan yiyenlerin kokusu geçinceye kadar mescitlerden uzak durmasına dair nebevi talimatlar. | Keskin kokunun melekleri ve cemaati rahatsız edici niteliği. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Rızık mertebeleri ve imtihan | Ednâ (aşağı/kesif) rızık | Ruhani doyumu maddi tatminle takas etme eğilimini sınama | Zahmetsiz ilahi lütuf yerine toprağa ve meşakkate bağlı kalma tercihi. | Kesin |
| İlmi | Botanik ve morfoloji | Katmanlı yumru gövde | İç içe geçmiş koruyucu zarlarla özü muhafaza etme | Doğal katmanlaşma ve dış etkilerden korunma mekanizması. | Güçlü |
| Siyasi | Kölelik psikolojisi ve hürriyet | Esaret menüsü talebi | Özgürlüğün bedelini ödemekten kaçıp tanıdık konforu arama | Hürriyetteki sade rızkı, esaretteki çeşitli ve bayağı gıdalara değişme. | Güçlü |
| İktisadi | Tarımsal emek ve tüketim değeri | Düşük katma değerli temel meta | Yüksek emekle elde edilen taban tüketim malı | Çok meşakkatle üretilen fakat ikamesi kolay ve değersiz olan rızık türü. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Eşmerkezli katmanlı yapı (Concentric shell model) | Bir çekirdeğin etrafında iç içe geçmiş, soyuldukça birbirini takip eden ve en içteki özü saklayan küresel katmanlar sistemi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Alışkanlık bağımlılığı ve gerileme (Regresyon) | Bireyin veya toplumun hürriyetin getirdiği belirsizlik ve sorumluluk karşısında geçmişteki esaret günlerinin basit konforuna sığınma refleksi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca mutfakta tüketilen sıradan bir sebze ismi olarak görülüp ayetteki ahlaki, psikolojik ve varoluşsal kriz boyutunun ıskalanması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | بصل, yüksek gayeler uğruna çıkılan hürriyet yolculuğunda insanın nefsani iştahlarına, alışkanlıklarına ve en alt düzey dünyevi konforuna yenik düşmesinin timsalidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin sadece İsrailoğulları'nın yemek mönüsü şikâyetinden ibaret sanılması; insanın ilahi ve yüce olanı bırakıp bayağı ve kesif olana meyledişindeki evrensel zihniyet zaafının anlaşılamaması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan psikolojisinde hürriyet ile kölelik, yüce idealler ile biyolojik arzular arasındaki gerilimi somut gıda nesneleri üzerinden nasıl modellediğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrailoğulları kıssalarında, nimetin inkârı, nankörlük, hürriyet imtihanı ve "hayırlı olanı bayağı olanla değiştirmek" (أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِي هُوَ أَدْنَى بِالَّذِي هُوَ خَيْرٌ) ilkesini vazeden ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yiyecek talebinin masum bir gıda çeşitliliği arayışı değil, ilahi terbiyeden ve özgürlük mücadelesinden kaçarak alışıldık esaret konforuna dönme zafiyeti olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kat kat kabuklarla sarılı, keskin kokulu, topraktan biten ve soyulabilen yumrulu bitki (soğan).
- Soyut anlam: Zahmetli, kesif, iç içe geçmiş dünyevi meşguliyetlere ve aşağı derecedeki hazlara saplanarak ulvi gayeleri terk etme eğilimi.
- Sistematik karşılık: Değerler hiyerarşisinde üstün ve saf olanın ($H$), emek ve bağımlılık üreten katmanlı ve bayağı nesnelerle ($A$) negatif yönde takas edilmesi.
- LaTeX modeli: $$T: H \to A \iff \Delta V < 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $H$ ilahi, saf ve üstün nimeti (hayr); $A$ toprağa bağlı, katmanlı ve bayağı dünyevi gıdayı (ednâ) temsil eder. $T$ bu iki durum arasındaki tercihi ve dönüşümü; $\Delta V$ ise varoluşsal ve ahlaki değerdeki net kaybı simgeler. Tercih $H$'den $A$'ya yöneldiğinde değer değişimi sıfırdan küçük olmaktadır.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B5%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%84/ayet/2:61.md) — وَبَصَلِهَا

وَإِذْ قُلْتُمْ يَامُوسَى لَنْ نَصْبِرَ عَلَى طَعَامٍ وَاحِدٍ فَادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ مِنْ بَقْلِهَا وَقِثَّائِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِي هُوَ أَدْنَى بِالَّذِي هُوَ خَيْرٌ اهْبِطُوا مِصْرًا فَإِنَّ لَكُمْ مَا سَأَلْتُمْ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ

Meal (IK): Hani; siz, Ey Musa, biz bir çeşit yemeğe elbette dayanamayız. Rabbına dua et de bizim için yerde yetişen samısak, sebze, acur, mercimek ve soğan bitirsin, demiştiniz, Musa da; siz bayağı olan şeyle hayırlı olanı değiştirmek mi istiyorsunuz? Öyleyse bir şehre inin, istediğiniz şeyler vardır, demişti. Onların üstüne horluk ve yoksulluk vuruldu. Allah’ın gazabına uğradılar, şüphesiz ki bu; Allah’ın âyetlerini inkâr ettiklerinden, peygamberlerini de haksız yere öldürdüklerindendi. Bu, isyan ettiklerinden, aşırı gider olduklarındandı.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Soğan demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد واللام والبائ معهما
ص ل ب، ل ص ب، ب ص ل مستعملات
صلب:
الصَّلْبُ لغةٌ في الصُّلْبِ، وقد يُقرَأُ: بين الصَّلْبِ والتَّرائبِ.
والصُّلْبُ: الظَّهر، وهو عَظمُ الفَقارِ المتصِّل في وَسَطِ الظَّهْرِ والصُّلْبُ من الجَريِ ومن الصَّهيل: الشديد، وقال: ذو مَيعَةٍ اذا تَرامَى صُلْبُهُ ورُبَّما جاء في معنى الصُلَّب كالحُوّل والقُوَّل والقُلَّب أي المُحتال، والقُوَّل من القَوْل.
ورجلٌ صُلْبٌ: ذو صَلابةٍ، وقد صَلُبَ.
والصَّلابة من الأرض: ما غَلُظَ واشتدَّ فهو صُلْبٌ، والجميع الصِّلِبَةُ.
والصُّلْبُ: مَوضِعٌ بالصَّمّان أرضُه حِجارةٌ.
والصُّلْبُ: حِجارةُ المِسَنِّ، يقال: سِنانٌ مُصَلَّبٌ أي قد سُنَّ على المِسَنِّ.
ويقال: الصُّلْبَةُ حجارة المَسانِّ، وهو عريضٌ.
والصَّليبُ: المَصلُوبُ.
والصَّليبُ: ما يَتَّخِذُه النَّصارَى.
والصَّليبُ: وَدَكُ الجِيفةِ.
والتّصليبُ: خِمْرةٌ للمرأةِ، ويُكْرَهُ للرجلِ أنْ يَصَلِّيَ في تَصليب العِمامةِ حتى يجعَلَه كَوْراً بعضَه فوقَ بعضٍ. وقد قيلَ: إنه التَّخاصُر دون كَوَرْ العِمامةِ، ولكلٍّ وَجهٌ.
وتَصَلَّب لك فلانٌ أي تَشدَّدَ.
والصّالِبُ: الحُمَّى التي لا تَنْفُضُ، يُذَكَّرُ ويُؤَنَّثُ، وتقول: أخَذَتْه الحُمَّى الصّالِبُ.
والصَّوْلَبُ والصَّوْليبُ: البَذْرُ الذي يُنثَرُ على الأرض ثمَّ يُكرَبُ عليه.
لصب:
اللِّصْبُ مَضيقُ الوادي، وجمعُه: لُصُوبٌ.
ويقال: لَصِبَ السيفَ لَصَباً اذا نَشِبَ في الغِمْد فلم يخرُجْ، وهو سَيفٌ مِلصابٌ اذا كان كذلك.
ورجل لَحِزٌ لَصِبٌ: لا يعطي شيئاً.
وطريق مُلْتَصِبٌ: ضيِّقٌ.
بصل:
البَصَلُ معروف، والبَصَلةُ بَيْضَةُ الرأس من حديد، وهي المُحَدَّدَةُ الوسَطَ، شُبِّهَت بالبَصَلة، قال لبيد: قُرْدَ مانيا وتَرْكاً كالبَصَل

##### Türkçe

باب **الصاد** ve**اللام** ve**البائ** onlarla birlikte

**ص ل ب**، **ل ص ب**، **ب ص ل** kullanımdadırlar.

**صلب**:
**الصَّلْبُ** dilde **الصُّلْبِ** hakkında bir lugattır; ve okunabilir: بين **الصَّلْبِ** ve**التَّرائبِ**.
Ve**الصُّلْبُ**: sırt; ve o, sırtın ortasında bitişik olan omurga kemiğidir. Ve**الصُّلْبُ** koşudan ve kişnemeden: şiddetli (olan). Ve dedi: ذو مَيعَةٍ اذا تَرامَى **صُلْبُهُ**. Ve bazen **الصُّلْبُ** mânâsında **الصُلَّب** gibi gelir: **الحُوّل** ve**القُوَّل** ve**القُلَّب** yani hilekâr; ve**القُوَّل** **القَوْل**’dendir.
Ve bir adam **صُلْبٌ**: sağlamlık sahibi; ve muhakkak **صَلُبَ**.
Ve yerden **الصَّلابة**: kalınlaşıp şiddetlenen şeydir; o hâlde o **صُلْبٌ**’dür; ve hepsi **الصِّلِبَةُ**’dir.
Ve**الصُّلْبُ**: **الصَّمّان**’da bir mevki; toprağı taşlardır.
Ve**الصُّلْبُ**: bileği taşlarıdır; denir: **سِنانٌ مُصَلَّبٌ** yani bileği üzerinde bilenmiştir.
Ve denir: **الصُّلْبَةُ** bileği taşlarıdır; ve o geniştir.
Ve**الصَّليبُ**: çarmıha gerilmiş olan.
Ve**الصَّليبُ**: Hristiyanların edindikleri şey.
Ve**الصَّليبُ**: leşin iç yağı.
Ve**التّصليبُ**: kadın için bir başörtüsü; ve erkeğe, sarığın **تَصليب**’inde namaz kılması mekruh görülür; ta ki onu bir kısmını bir kısmı üstüne gelecek şekilde bir sarım yapıncaya kadar. Ve denilmiştir: o, sarığın sarımı olmaksızın belini ellerle tutmaktır; ve her biri için bir yön vardır.
Ve**تَصَلَّب** sana falan kimse, yani sertleşti.
Ve**الصّالِبُ**: titremesi olmayan humma; müzekker de yapılır müennes de; ve dersin: onu **الحُمَّى الصّالِبُ** tuttu.
Ve**الصَّوْلَبُ** ve**الصَّوْليبُ**: yere saçılan, sonra üzerine çapalanan tohum.

**لصب**:
**اللِّصْبُ** vadinin dar boğazıdır; ve onun çoğulu: **لُصُوبٌ**.
Ve denir: **لَصِبَ** kılıcı **لَصَباً**; kınına takılıp çıktıramadığı zaman; ve o, böyle olduğunda **سَيفٌ مِلصابٌ**’dır.
Ve bir adam **لَحِزٌ لَصِبٌ**: hiçbir şey vermez.
Ve**طريق مُلْتَصِبٌ**: dar.

**بصل**:
**البَصَلُ** bilinen (şey)dir. Ve**البَصَلةُ** demirden başın yumurtasıdır; ve o, ortası sivriltilmiş olandır; **البَصَلة**’ye benzetilmiştir. Lebîd dedi: قُرْدَ مانيا وتَرْكاً ك**البَصَل**

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص ل ب
صلب ، صبل ، بلص ، بصل ، لصب : مستعملة .
صبل : أهمله الليث . ورَوَى أبو تراب الكسائي : يقال : هذه الصِّئْبِل للدّاهية .
قال : وهي لغةٌ لبني ضَبّة .
قال : وهي بالضاد أعرَف .
قلتُ : وأبو عُبَيْد رواه الضِّئْبِل بالضاد ، ولم أسمعْه بالصّاد إلا ما جاء به أبو تراب .
بلص : شَمِر عن الرّياشيّ عن الأصمعي قال : قال الخليل بن أحمد لأعرابي : ما اسمُ هذا الطائر ؟
قال : البَلَصوص . قلتُ : ما جمعُه ؟
قال : البَلَنْصى . قال : فقال الخليل أو قال قائل :
كالبَلَصُوصِ يَتبَعُ البَلَنْصَى
قال : ونحو ذلك قال ابن شميل .
أبو عُبيد عن أبي زيد : بلأَصَ الرجلُ بَلأَصَةً : إذا فَرّ .
لصب : أبو زيد : لَصب الجِلْدُ باللحم يَلصَب لصَباً : إذا لصقَ به من الهُزال .
أبو عُبَيْد عن الأصمعي : اللِّصْبُ : الشِّعبُ الصغير في الجَبَل ، وجمعُه لُصوب .
وقال الليث : اللِّصْبُ : مَضِيق الوادِي . ويقال : لَصِبَ السيفُ لَصَباً : إذا نَشِب في الغِمْد فلَم يَخرُج ، وهو سيفٌ مِلْصاب إذا كان كذلك .
ورجل لَحِزٌ لَصبٌ : لا يُعطِي شيئاً . وطريقٌ مُلْتَصِبٌ : ضيّق .
بصل : البَصَلُ معروف . والبَصَل : بَيْضة الرأس من حديد ، وهي المحدَّدة الوسَطِ ، شُبّهتْ بالبَصَلِ .
وقال ابن شُمَيل : البَصَلة إنما هي سَقيفةٌ واحدة ، وهي أكبر من التَّرْك . وقِشْرٍ متبصِّلٌ : كثيف كثيرُ القُشور ، وقال لبيد :
قُرْدَمانِيّاً وتَرْكاً كالبَصَلْ
صلب : الحرّاني عن ابن السكّيت : الصَّلْبُ : مَصْدَرُ صَلَبَه يَصْلُبُه صَلْباً ، وأصلُه من الصَّلِيب ، وهو الوَدَك .
قال الهُذَليّ وَذَكر عُقاباً :
جَريمة ناهِضِ في رأسِ نِيقٍ
تَرَى لِعظامِ ما جَمعتْ صَلِيبا
أي : وَدَكاً . ويقال : قد اصْطَلَبَ الرجلُ : إِذا جَمَع العظامَ ليَطبُخها ، فيُخرِج وَدَكَها ويأتَدِم بها ، وقال الكُميت :
واحْتَلَّ بَرْكُ الشِّتاءِ مَنْزِلَهُ
وباتَ شيخُ العِيال يَصْطَلِبُ
قال : والصَّلَب : الصُّلب ، قال العجاج :
في صَلَبٍ مِثلِ العِنانِ المؤدَمِ
إِلى سَوَاءٍ قَطَنٍ مُؤَكمِ
وقال شَمِر : الصَّلَب نحو الحَزِيزِ ، وجمعُه صِلَبة ، حكاه عن الأصمعيّ . قال : وقال غيره : الصَّلَب من الأرض : أَسْنادُ الآكام والرَّوابي ، وجمعُه أَصْلاب ، قال رُؤبة :
تَغْشَى قُرًى عارِيةً أَقراؤُهُ
تَحْبو إلى أَصْلابه أَمْعاؤُهُ
الأصمعيّ : الأصْلاب هي من الأرْض . الصَّلَب : الشديد المُنْقاد وقولُه تَحبو ، أي : تَدْنو .
وقال ابن الأعرابيّ : الأصْلابُ : ما صَلُب من الأرض وارتفع ، وأمعاؤُه : ما لان منه وانخَفض .
وقال الليث : الصُّلْبُ من الجرْي ومِن الصَّهِيل : الشديد ، وأنشَد :
ذو مَيْعَةٍ إذا تَرامَى صُلْبُهُ
ورجلٌ صُلَّبٌ : صُلْبٌ ، مثل القُلّب الحُوَّل . ورجُل صُلْب صَلِيب : ذو صَلابة ، قد صَلُب . وأرضٌ صُلْبة ، والجميعُ صِلَبة .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : الصَّلَب نَحْوٌ من الحَزِيز الغليظِ المنقاد ، وجمعُه صِلَبَة مثل عِنَبَة . والصُّلْب : موضعٌ بالصَّمان أرضُه حجارة ، وبَيْن ظهرانَي الصُّلْب وقِفَافِه رياضٌ وقِيعانٌ عَذْبة المنابت ، كثيرةُ العُشْب .
قال الليث : الصَّليب : ما يتّخِذه النّصارى قِبلةً . قال : والتَّصليب : خِمْرَةٌ للمرأة ، ويُكرَه للرّجل أن يصلِّي في تَصلِيب العِمامة حتّى يجعلَه كَوراً بعضَه فوق بعض .
ويقال : قد تصلّب لك فلانٌ ، أي : تَشدَّد .
أبو عبيد عن الكسائي : إذا كانت الحُمَّى صَالِباً قيل : صَلَبَتْ عليه ، فهو مَصْلُوبٌ عليه .
وقال غيره : الصَّالِبُ : التي معها حَرٌّ شديد وليس معها بَرْد .
وقال الليث : يقال : أخذتْه الحُمَّى بصالِب .
وقال غيرُه : يقال : أَخَذَتْه حُمَّى صالِبٌ ، وأخذتْه بصالِب .
وقال الليث : الصَّوْلَب والصَّوْليب : هو البَذْر التي يُنثَر على الأرض ، ثم يُكرَبُ عليه .
قلتُ : وما أراه عربياً ، وأما قولُ العبّاس بن عبد المطّلب يَمدَح النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم )
تُنقَل من صالَبٍ إلى رَحِمٍ
إذا مضى عالم بَدَا طَبَق
قيل : أراد بالصالب الصُّلْب . يقال : للظَّهْر صُلْبٌ وصَلَبٌ وصالَبٌ ، وقال :
كأنّ حُمَّى بك مَغْرِيَّه
بين الحيازِيمِ إلى الصَّالَب
وفي حديث عائشة : ( أن النّبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) كان إذا رأى التَّصليبَ في ثوبٍ قَضيَه ) ، أي : قَطَع
موضع التَّصليب منه .
وقال أبو عُبَيد : الصُّلّبُ : المِسَنُّ ، وهو الصُّلَّبيّ ، وقال امرؤ القيس :
كحَدِّ السِّنان الصُّلَّبيّ النّحِيضِ
أراد بالسِّنان المِسَنّ .
أبو عبيد عن أبي عمرو : إذا بلغ الرُّطَب اليُبْس فذلك التَّصْليب ، وقد صَلَّب ، وأنشَد المازنيُّ في صفة التَّمَر :
مُصَلَّبَةٌ من أَوْتَكى القَاعِ كُلَّما
زَهَتْها النُّعامَى خِلتَ من لَبَنٍ صَخْرا
أَوتَكَى : تَمر الشِّهْرِيز ولَبَنُ : اسمُ جبل بعينه .
وقال شمر : يقال : صلبَتْه الشمسُ تَصْلِبُه صَلْباً : إذ أحرَقَتْه ، فهو مصلوبٌ مُحْرَق . وقال أبو ذؤيب :
مستوقِدٌ في حَصاة الشمسُ تَصلُّبُه
كأنّه عَجَمٌ بالبِيدِ مَرْضُوحُ
وقال النّضر : الصَّليب : مِيسَمٌ في الصُّدْغ وفي العُنُق ، خَطَّان أحدُهما على الآخر ، يقال : بَعِيرٌ مَصْلوب ، وإبل مُصَلَّبة .
أبو عَمْرو : أصلبَتِ الناقةُ إصلاباً : إذا قامت ومدَّتْ عنقَها نحوَ السماء لتدِرَّ لوالدِها جَهْدَها إذا رَضَعَها ، وربّما صَرّمها ذلك ، أي : قَطَع لَبنَها .
أبو عمرو : الصُّلَّبيُّ : حِجَارَةُ المِسَنّ . ويقال : الصُّلَّبيّ : الّذي جُلِيَ وسُحِك بحجارةِ الصُّلْب ، وهي حجارة يُتّخذ منها المَسانّ ، وقال الشّماخ :
وكأنّ شَفْرَة خَطْمِه وجَبِينِه
لمّا تَشَرْفَ صُلَّبٌ مَفْلوقَ
والصُّلْب : الشديد من الحجارة وأشدُّهما صلابَةً .

##### Türkçe

ص ل ب
**صلب** ، **صبل** ، **بلص** ، **بصل** ، **لصب** : kullanımdadır.

**صبل** : onu Leys ihmal etti. Ebû Turâb el-Kisâî rivayet etti: denilir ki: bu **الصِّئْبِل** musibete (büyük belâya) (denir).
Dedi: ve o, Benî Dabbe’nin bir dilidir.
Dedi: ve o, **الضاد** ile daha bilinir.
Ben dedim: Ebû Ubeyd onu **الضِّئْبِل** olarak **الضاد** ile rivayet etti; onu **الصاد** ile ancak Ebû Turâb’ın getirdiği şey dışında işitmedim.

**بلص** : Şemir, er-Riyâşî’den, o da el-Asmaî’den (naklen) dedi ki: Halîl b. Ahmed bir bedevîye dedi: bu kuşun adı nedir?
Dedi: **البَلَصوص**. Dedim: onun çoğulu nedir?
Dedi: **البَلَنْصى**. Dedi: bunun üzerine Halîl yahut bir söyleyen dedi:
كالبَلَصُوصِ يَتبَعُ البَلَنْصَى
Dedi: buna benzerini İbn Şümeyl söyledi.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: adam **بلأَصَ** **بَلأَصَةً** : kaçtığı zaman.

**لصب** : Ebû Zeyd: deri etle **لَصب** eder, **يَلصَب** **لصَباً** : zayıflıktan dolayı ona yapıştığı zaman.
Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **اللِّصْبُ** : dağdaki küçük geçit; onun çoğulu **لُصوب**.
Leys dedi: **اللِّصْبُ** : vadinin darlığı. Ve denilir: kılıç **لَصِبَ** **لَصَباً** : kına takılıp çıkmadığı zaman; ve o, böyle olduğu zaman **مِلْصاب** bir kılıçtır.
Ve **لَحِزٌ لَصبٌ** bir adam: hiçbir şey vermez. Ve **مُلْتَصِبٌ** bir yol: dar.

**بصل** : **البَصَلُ** bilinir. Ve **البَصَل**: demirden başın yumurtasıdır; o, ortası sivriltilmiş olandır; **البَصَل**e benzetilmiştir.
İbn Şümeyl dedi: **البَصَلة** ancak tek bir saçaktır; ve o, **التَّرْك**’ten daha büyüktür. Ve **قِشْرٍ متبصِّلٌ**: kabuğu yoğun, kabuğu çok olan; Lebîd dedi ki:
قُرْدَمانِيّاً وتَرْكاً كالبَصَلْ

**صلب** : el-Harrânî, İbn es-Sikkît’ten: **الصَّلْبُ**: **صَلَبَه يَصْلُبُه صَلْباً**’ın mastarıdır; ve aslı **الصَّلِيب**’dendir; ve o, iç yağdır.
Hüzellî bir kartalı zikrederek dedi:
جَريمة ناهِضِ في رأسِ نِيقٍ
تَرَى لِعظامِ ما جَمعتْ صَلِيبا
Yani: iç yağ. Ve denilir: adam **اصْطَلَبَ**: kemikleri pişirmek için topladığı zaman; böylece iç yağını çıkarır ve onunla katık edinir; Kümeyt dedi ki:
واحْتَلَّ بَرْكُ الشِّتاءِ مَنْزِلَهُ
وباتَ شيخُ العِيال يَصْطَلِبُ

Dedi: ve **الصَّلَب**: **الصُّلب**tür; Accâc dedi ki:
في صَلَبٍ مِثلِ العِنانِ المؤدَمِ
إِلى سَوَاءٍ قَطَنٍ مُؤَكمِ

Şemir dedi: **الصَّلَب** **الحَزِيز** gibidir; onun çoğulu **صِلَبة**’dir; onu el-Asmaî’den nakletti. Dedi: ve başkası dedi: yerden **الصَّلَب**: tepelerin ve tümseklerin yamaçlarıdır; onun çoğulu **أَصْلاب**; Rü’be dedi ki:
تَغْشَى قُرًى عارِيةً أَقراؤُهُ
تَحْبو إلى أَصْلابه أَمْعاؤُهُ

el-Asmaî: **الأصْلاب** yerden olanlardır. **الصَّلَب**: şiddetli, boyun eğen (yumuşakça itaat eden)dir; ve onun sözü **تَحبو**: yani, yaklaşır.
İbn el-A‘râbî dedi: **الأصْلابُ**: yerden sertleşen ve yükselen şeylerdir; ve **أمعاؤُه**: ondan yumuşayan ve alçalan şeylerdir.

Leys dedi: koşudan ve kişnemeden **الصُّلْبُ**: şiddetli olandır; ve inşâd etti:
ذو مَيْعَةٍ إذا تَرامَى صُلْبُهُ

Ve **صُلَّبٌ** bir adam: **صُلْبٌ** (dır); **القُلّب الحُوَّل** gibi. Ve **صُلْب صَلِيب** bir adam: sertlik sahibi; sertleşmiştir. Ve **صُلْبة** bir yer; ve hepsi **صِلَبة**.

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **الصَّلَب** kalın, boyun eğen **الحَزِيز** türünden bir türdür; onun çoğulu **صِلَبَة** tıpkı **عِنَبَة** gibi. Ve **الصُّلْب**: es-Sammân’da bir yerdir; toprağı taşlardır; ve **الصُّلْب**’ün sırtlarının ve kayalıklarının arasında çayırlar ve düzlükler vardır; bitkisi tatlı, otu çoktur.

Leys dedi: **الصَّليب**: Hristiyanların kıble edindikleri şeydir. Dedi: ve **التَّصليب**: kadın için bir başörtüsüdür; ve erkeğe, sarığın **تَصلِيب**’inde namaz kılması, onu bir kısmını bir kısmı üstüne sarık kıvrımı yapıncaya kadar, mekruh görülür.
Ve denilir: falan sana karşı **تصلّب** etti; yani: sertleşti.

Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: humma **صَالِباً** olduğu zaman denilir ki: ona karşı **صَلَبَتْ**; o da ona karşı **مَصْلُوبٌ**dur.
Başkası dedi: **الصَّالِبُ**: yanında şiddetli sıcak olan ve yanında soğuk olmayan (hummadır).
Leys dedi: denilir: humma onu **بصالِب** ile yakaladı.
Başkası dedi: denilir: onu **حُمَّى صالِبٌ** yakaladı; ve onu **بصالِب** yakaladı.

Leys dedi: **الصَّوْلَب** ve **الصَّوْليب**: o, toprağa serpilen tohumdur; sonra onun üzerine sürülür.
Ben dedim: onu Arapça görmüyorum. Abbâs b. Abdülmuttalib’in Peygamber’i ( صلى الله عليه وسلم ) övdüğü söze gelince:
تُنقَل من صالَبٍ إلى رَحِمٍ
إذا مضى عالم بَدَا طَبَق
Denildi: **الصالب** ile **الصُّلْب**ü kastetti. Denilir: sırt için **صُلْبٌ** ve **صَلَبٌ** ve **صالَبٌ**; ve dedi ki:
كأنّ حُمَّى بك مَغْرِيَّه
بين الحيازِيمِ إلى الصَّالَب

Âişe’nin hadîsinde: (Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) bir elbisede **التَّصليب**i gördüğü zaman onu **قَضيَه** ettiği) (vardır); yani: ondan **التَّصليب** yerini kesti.

Ebû Ubeyd dedi: **الصُّلّبُ**: bileğitaşıdır; ve o, **الصُّلَّبيّ**dir. İmru’ul-Kays dedi ki:
كحَدِّ السِّنان الصُّلَّبيّ النّحِيضِ
**السِّنان** ile bileğitaşını kastetti.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: yaş hurma kuruluğa ulaştığı zaman işte o **التَّصْليب**tir; ve **صَلَّب** (olmuştur). Mâzinî, hurmanın vasfında inşâd etti:
مُصَلَّبَةٌ من أَوْتَكى القَاعِ كُلَّما
زَهَتْها النُّعامَى خِلتَ من لَبَنٍ صَخْرا
**أَوتَكَى**: eş-Şehrîz hurmasıdır; ve **لَبَنُ**: bizzat bir dağın adıdır.

Şemir dedi: denilir: güneş onu **صلبَتْه**; **تَصْلِبُه** **صَلْباً**: onu yaktığı zaman; o da **مصلوبٌ** yanmış (olur). Ebû Züeyb dedi ki:
مستوقِدٌ في حَصاة الشمسُ تَصلُّبُه
كأنّه عَجَمٌ بالبِيدِ مَرْضُوحُ

en-Nadr dedi: **الصَّليب**: şakakta ve boyunda bir dağlamadır; biri diğerinin üzerine iki çizgi; denilir: **بَعِيرٌ مَصْلوب** ve **إبل مُصَلَّبة**.

Ebû Amr: dişi deve **أصلبَت** **إصلاباً**: kalkıp boynunu göğe doğru uzattığı zaman; yavrusu onu emdiğinde ona gücünün sonunu akıtsın diye; ve bazen bu onu **صَرّمها** eder; yani: sütünü kesti.

Ebû Amr: **الصُّلَّبيُّ**: bileğitaşının taşlarıdır. Ve denilir: **الصُّلَّبيّ**: **الصُّلْب** taşlarıyla parlatılan ve sürtülen şeydir; ve o, ondan bileğitaşları yapılan taşlardır. Şemmâh dedi ki:
وكأنّ شَفْرَة خَطْمِه وجَبِينِه
لمّا تَشَرْفَ صُلَّبٌ مَفْلوقَ

Ve **الصُّلْب**: taşlardan şiddetli olan ve ikisinin en sert olanıdır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والصاد وما يثلثهما)
(بصط) الباء والصاد والطاء ليس بأصلٍ، لأنّ الصاد فيه سين في الأصل. يقال بَصَط* بمعنى بسط، وفي جسم فلان بَصْطة مثل بَسْطة.
(بصع) الباء والصاد والعين أصلٌ واحد، وهو خُروج الشّيء بشدّةٍ وضِيق. قال الخليل: البَصْع الخَرْق الضيِّق الذي لا يكاد الماءُ ينفُذُ منه، يقال بَصَعَ يَبْصَعُ بَصاعةً. قال الخليل: ويقال تَبَصَّعَ العَرَقُ من الجَسَدِ إذا نبَعَ من أُصول الشَّعَر قليلاً.
قال الدُّرَيديّ: بَصَعَ العَرَقُ إذا رَشَحَ. وذكرَ أنّ الخليل كان يُنشِد:
تأبى بِدِرَّتها إذا ما اسْتُكْرِهَتْ *** إلاّ الحَمِيمَ فإنّه يتبَصَّعُ([1])
بالصاد، يذهب إلى ما ذكرناه. والذي عليه الناس الضّاد، وهو السَّيَلان. وقال الدُّرَيديّ: البَصِيع العَرَق بعَيْنه. ومما شَذَّ عن هذا الأصل [بصعٌ، أي] شيءٌ. يُحكى عن قُطْرُب: مضى بِصْعٌ من اللَّيل، أي شيء منه.
(بصق) الباء والصاد والقاف أصلٌ واحدٌ يشارك الباء والسين والقاف، والأمرُ بينهما قريبٌ. يقال بَصَقَ بمعنى بَزَقَ وبَسَقَ. قال الخليل: وهو بالصّاد أحْسَن. والاسم البُصاق.
قال أبو زياد: يقال أبصَقَتِ الشّاةُ، وإبصاقُها أن تُنزل اللّبنَ قبلَ الوِلادِ فيكونَ في قرارِ ضَرْعِها شيء من لَبَن وما فَوْقَه خالٍ. قال: وذلك من الشّاةِ على قِلَّةِ اللّبن إذا وَلَدَتْ. قال: ومَبَاصِيق الغَنَم تُنْتَجُ بعد إنزال اللّبن بأيّامٍ كثيرة، ولا يكونُ لبنُها إلاّ في قَرارِ الضَّرْع وطَرَفه.
قال بعضُهم: بصَقْتُ الشّاةَ حلبتُها وفي بطنها وَلَدٌ. قال: والبَصُوق أَبْكأُ الغَنم وأقلُّها لبناً. قال الدّرَيْدِيّ: بُصاقُ الإبل خِيارُها، الواحد والجميعُ سَواء. فأما قولُهم للحَجَر الأبيض الذي يتلألأُ: بُصاقَةُ القمر، وبَصْقَة القمر، فمُشَبّهٌ بِبُصاقِ الإنسان. والبُصاق: جِنسٌ من النَّخلِ، وكأنّه مِن قِياس البُساق. وهو في بسق([2]).
(بصل) الباء والصاد واللام أصلٌ واحدٌ. والبصل معروف، وبه شَبَّهَ لَبيدٌ البَيضَ فقال:
فَخْمَةٌ ذَفْرَاءَ تُرْتَى بالعُرَى  *** قُرْدُمانِيّاً وتَرْكاً كالبَصَلْ([3])
(بصر) الباء والصاد والراء أصلان: احدهما العِلْمُ بالشيء؛ يقال هو بَصِيرٌ به. ومن هذه البَصيرةُ، والقِطعةُ من الدّمِ إذا وقعت بالأرض استدارت. قال الأشعر:
راحُوا بَصَائرُهُمْ على أكتافِهِمْ  *** وبَصيرتي يَعْدُو بها عَتَدٌ وَأَى([4])والبَصيرة التُّرْس فيما يُقال. والبَصيرةُ: البُرْهان. وأصل ذلك كلِّه وُضُوحُ الشيء. ويقال رَأَيْتُه لَمْحاً باصراً، أي ناظراً بتحديقٍ شديد. ويقال بَصُرْتُ بالشيءِ إذا صِرْتَ به بصيراً عالماً، وأبْصَرتُه إذا رأيتَه.
وأمّا الأصل الآخَر فبُصْر الشَّيْءِ غلَظُه. ومنه البَصْرُ، هو أن يضمَّ أدِيمٌ إلى أديم، يخاطانِ([5]) كما تُخاطُ حاشِيَةُ الثّوبِ. والبَصيرةُ: ما بينَ شُقتي البيت، وهو إلى الأصل الأول أقرب. فأمّا البَصْرَةُ فالحجارة الرِّخوة، فإذا سقطت الهاء قلت بِصْر بكسر الباء، وهو من هذا الأصل الثاني.
 --------------ـــــ
([1]) البيت لأبي ذؤيب الهذلي في ديوان الهذليين 17 واللسان (بصع)، والجمهرة (1: 296).
([2]) في الأصل: "بسقت".
([3]) البيت في ديوانه 15 طبع فينا 1881، واللسان (ذفر، رتى، قردم، ترك، بصل). وسيأتي في (ترك، عرو).
 ([4])البيت من قصيدة للأسعر، هي في أول الأصمعيات. وانظر اللسان (بصر، عتد، وأي).
([5]) في الأصل: "يخلطان".
ـ

##### Türkçe

(باب **الباء** ve **الصاد** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**بصط**) **الباء** ve **الصاد** ve **الطاء** bir asl değildir; çünkü ondaki **الصاد** aslında **سين**’dir. **بَصَط** denir, **بسط** mânâsında. Ve falanın bedeninde **بَصْطة** vardır; **بَسْطة** gibi.

(**بصع**) **الباء** ve **الصاد** ve **العين** tek bir asldır; o da şeyin şiddetle ve darlıkla çıkmasıdır. **الخليل** dedi: **البَصْع** suyun neredeyse nüfuz edemediği dar yırtıktır; **بَصَعَ يَبْصَعُ بَصاعةً** denir. **الخليل** dedi: Ve **تَبَصَّعَ** ter, bedenden, kıl köklerinden azıcık fışkırdığı zaman denir.

**الدُّرَيديّ** dedi: **بَصَعَ** ter, sızdığı zaman. Ve zikretti ki **الخليل** şöyle inşad ederdi:
تأبى بِدِرَّتها إذا ما اسْتُكْرِهَتْ *** إلاّ الحَمِيمَ فإنّه يتبَصَّعُ([1])
**الصاد** ile; zikrettiğimize gider. İnsanların üzerinde olduğu ise **الضّاد**’dır; o da akmadır. **الدُّرَيديّ** dedi: **البَصِيع** terin bizzat kendisidir. Ve bu asıldan şâz olanlardandır: [**بصعٌ** yani] bir şey. **قُطْرُب**’dan hikâye edilir: Geceden **بِصْعٌ** geçti; yani ondan bir şey.

(**بصق**) **الباء** ve **الصاد** ve **القاف** tek bir asldır; **الباء** ve **السين** ve **القاف** ile ortaklık eder; iş ikisi arasında yakındır. **بَصَقَ** denir, **بَزَقَ** ve **بَسَقَ** mânâsında. **الخليل** dedi: Ve o, **الصّاد** ile daha güzeldir. İsim **البُصاق**’tır.

**أبو زياد** dedi: **أبصَقَتِ** koyun denir; onun **إبصاقُها**’sı, doğumdan önce sütü indirmesidir; böylece memesinin dibinde sütten bir şey olur ve onun üst tarafı boş olur. Dedi: Bu, koyundan, sütün azlığı üzere, doğurduğu zaman olur. Dedi: Koyunun **مَبَاصِيق**’leri, sütün indirilmesinden sonra birçok günle doğurtulur; ve sütü ancak memenin dibinde ve ucunda olur.

Bazıları dedi: **بصَقْتُ** koyunu; karnında yavru varken onu sağdım. Dedi: **البَصُوق** koyunun en aptalı ve sütçe en az olanıdır. **الدّرَيْدِيّ** dedi: Develerin **بُصاقُ**’u onların seçkinleridir; tekil ve çoğul eşittir. Ama onların, parıldayan beyaz taşa söyledikleri: **بُصاقَةُ القمر** ve **بَصْقَة القمر**; insanın **بُصاق**’ına benzetilmiştir. Ve **البُصاق**: hurmanın bir cinsidir; sanki **البُساق** kıyasındandır. Ve o, **بسق**’tadır([2]).

(**بصل**) **الباء** ve **الصاد** ve **اللام** tek bir asldır. Ve **البصل** mâlûmdur; onunla **لَبيدٌ** yumurtaları benzetti de şöyle dedi:
فَخْمَةٌ ذَفْرَاءَ تُرْتَى بالعُرَى  *** قُرْدُمانِيّاً وتَرْكاً كالبَصَلْ([3])

(**بصر**) **الباء** ve **الصاد** ve **الراء** iki asıldır: birincisi şey hakkında ilimdir; onunla **بَصِيرٌ** denir. Ve bundan **البَصيرةُ** vardır; ve yere düştüğü zaman yuvarlaklaşan kan parçası. **الأشعر** dedi:
راحُوا بَصَائرُهُمْ على أكتافِهِمْ  *** وبَصيرتي يَعْدُو بها عَتَدٌ وَأَى([4])Ve **البَصيرة** denildiği üzere kalkandır. Ve **البَصيرةُ**: burhandır. Bunun hepsinin aslı şeyin açıklığıdır. Ve **لَمْحاً باصراً** onu gördüm denir; yani şiddetli dikme bakışla bakan. Ve **بَصُرْتُ** şey ile denir; onunla basîr, âlim olduğun zaman. Ve **أبْصَرتُه**; onu gördüğün zaman.

Ama diğer asl ise şeyin **بُصْر**’u onun kalınlığıdır. Ve ondan **البَصْرُ**; o, bir derinin bir deriye bitiştirilmesidir; ikisi dikilir([5]), elbisenin kenarı dikildiği gibi. Ve **البَصيرةُ**: evin iki yarığı arasındaki şeydir; ve o, birinci asla daha yakındır. Ama **البَصْرَةُ** yumuşak taşlardır; hâ’yı düşürdüğün zaman **بِصْر** dersin, **الباء**’yı kesre ile; ve o, bu ikinci asldandır.

--------------ـــــ
([1]) Beyit, **أبي ذؤيب الهذلي**’nindir; **ديوان الهذليين** 17 ve **اللسان** (**بصع**), ve **الجمهرة** (1: 296).
([2]) Asılda: "بسقت".
([3]) Beyit, onun divanında 15; **فينا** 1881 basımı; ve **اللسان** (**ذفر**، **رتى**، **قردم**، **ترك**، **بصل**). Ve (**ترك**، **عرو**)’da gelecektir.
([4]) Beyit, **للأسعر**’ın bir kasidesindendir; o, **الأصمعيات**’ın başındadır. Ve **اللسان** (**بصر**، **عتد**، **وأي**)’e bak.
([5]) Asılda: "يخلطان".

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- البصل معروف في قوله عز وجل: ﴿وعدسها وبصلها﴾ [البقرة/61]، وبيضة الحديد: بصل، تشبيها به لقول الشاعر:
*وتركا كالبصل*
(جزء بيت للبيد وتمامه:
*فخمة ذفراء ترتى بالعرى ** قردمانيا وتركا كالبصل*
والقردماني: الدرع، وهو في ديوانه ص 146. والعجز في المجمل 1/27؛ وشمس العلوم 1/219).

##### Türkçe

- **البصل** bilinen (şey)dir; Yüce Allah’ın sözü olan: ﴿وعدسها وبصلها﴾ [البقرة/61]’de. Ve demirin yumurtası: **بصل** (diye adlandırılır); ona benzetme yoluyla; şairin sözü sebebiyle:
*وتركا كالبصل*
(Lebîd’in bir beytinin parçasıdır; tamamı:
*فخمة ذفراء ترتى بالعرى ** قردمانيا وتركا كالبصل*
Ve **القردماني**: zırhtır; ve o, onun divanında s. 146’dadır. Ve ikinci mısra (العجز), **المجمل** 1/27’de; ve **شمس العلوم** 1/219’dadır).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ب ص ل
جئت أعرى من المغزل ورجعت أكسى من البصل‏.‏
وقد تبصل الشيء إذا تضاعف تضاعف قشر البصلة‏:‏ وبصلت الرجل من ثيابه جردته‏.‏
ومن المجاز‏:‏ خرجوا كأنهم الأصل وعلى رءوسهم البصل أي البيض والأصل جمع أصلة وهي حية خبيثة‏.‏

##### Türkçe

ب ص ل
“İğden daha çıplak geldim ve soğandan daha giyinik döndüm.”

Şey **تبصل** oldu; yani kat kat oldu; soğanın kabuğunun kat kat olması gibi. Ve adamı elbiselerinden **وبصلت**; onu soyup-çıplak bıraktım.

Mecazdandır: **الأصل** sanki onlar imiş gibi çıktılar ve başlarının üzerinde **البصل**; yani yumurtalar. Ve **الأصل** , **أصلة**’nin çoğuludur; o da habis bir yılandır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التهذيب: البَصَل معروف، الواحدة بَصَلة، وتُشَبَّه به بَيْضة الحَدِيد. والبَصَل: بَيْضَة الرأْسِ من حَدِيد، وهي المُحَدَّدة الوسط شبهت بالبصل. وقال ابن شميل: البَصَلة إِنما هي سَفِيفة واحدة وهي أَكبر من التَّرْك.
وقِشْرٌ مُتَبَصِّل: كثير القُشور؛ قال لبيد:
فَخْمة دَفْراء تُرْتَى بالعُرَى
قُرْدُمانِيًّا وتَرْكاً كالبَصَل

##### Türkçe

**التهذيب**: **البَصَل** bilinir; bir tanesi **بَصَلة**’dir; onunla demirin yumurtası benzetilir. Ve **البَصَل**: demirden başın yumurtasıdır; o, ortası sivriltilmiş olandır; soğana benzetilmiştir. İbn Şümeyl dedi: **البَصَلة** ancak bir tek ince tabakadır ve o, **التَّرْك**’ten daha büyüktür.

Ve **قِشْرٌ مُتَبَصِّل**: kabuğu çok olan; Lebîd dedi:
فَخْمة دَفْراء تُرْتَى بالعُرَى
قُرْدُمانِيًّا وتَرْكاً كالبَصَل

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ص ل * * البَصَلُ * بقل معروف الواحدة * بَصَلةٌ

##### Türkçe

* ب ص ل * * **البَصَلُ** * bilinen bir baklagildir; bir tanesi: * **بَصَلةٌ**

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

البصل، محركة: م معروف وقد جاء ذكره في القرآن، ويضرب به المثل، فيقال: أكسى من البصل. ومنافعه مذكورة في كتب الطب. واحدته بهاء. من المجاز: البصل: بيضة الحديد على التشبيه، قال لبيد رضي الله عنه:
  فخمة ذفراء تزتى بالعرى                      قردمانيا وتركا كالبصـل ومن سجعات الأساس: خرجوا كأنهم الأصل، على رؤوسهم البصل. والأصل: جمع أصلة، وهي حية خبيثة، وقد تقدم. والبصلية: محلة ببغداد قرب باب كلواذا، منها أبو بكر محمد بن إسماعيل بن علي البصلاني، شيخ ثقة بغدادي، مات سنة 311. وإقليم البصل بإشبيلية نقله الصاغاني. قال ابن شميل: قشر متبصل: كثير القشور كثيف كقشر البصل، وأنشد:
  ثم استرحنا من حياة الأحـول                      بعد اقتشار القشر ذي التبصل وبصلة، بالضم: علم نقله الصاغاني. والتبصيل والتبصل: التجريد الأخيرة عن الفراء، يقال: بصلت الرجل عن ثيابه: أي جردته. يقال: تبصلوه: إذا أكثروا سؤاله حتى نفد ما عنده نقله الصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: تبصل الشيء: إذا تضاعف تضاعف قشر البصل، نقله الزمخشري. وبصلة، محركة: لقب محمد بن محمد بن عبيد الله الجرجاني المقرئ، عن حامد بن شعيب البلخي، وعنه أحمد الذكواني. والمعروف بابن بصيلة، كجهينة محدثون، منهم عبد الله بن خلف المسيكي، صاحب السلفي، وأبو بكر محمد بن علي المدائني الخياط، عن أبي السعادات القزاز، وعنه ابنه علي، وسمع علي أيضا من يحيى بن يونس الهاشمي: وأحمد بن عمر بن علي بن بصيلة، أبو المعالي، محدث معروف. والبصيلية، مصغرا: ناحية في أعلى الصعيد.

##### Türkçe

**البصل**، harekeli: bilinen bir şeydir; Kur’ân’da zikri gelmiştir; onunla mesel vurulur; şöyle denir: “**أكسى من البصل**”. Onun faydaları tıp kitaplarında zikredilmiştir. Tekili **بهاء** iledir. Mecazdan: **البصل**: benzetme yoluyla demirin yumurtasıdır; Lebîd رضي الله عنه şöyle dedi:
  فخمة ذفراء تزتى بالعرى                      قردمانيا وتركا كالبصـل ومن سج‘alı **الأساس**’tan: “Çıktılar, sanki **الأصل**; başlarının üzerinde **البصل**.” Ve **الأصل**: **أصلة**’nin cem‘idir; o da habis bir yılandır; geçmişti. Ve **البصلية**: Bağdat’ta **باب كلواذا** yakınında bir mahalledir; ondan Ebû Bekr Muhammed b. İsmâ‘îl b. ‘Alî el-Baslanî; güvenilir Bağdatlı bir şeyh; 311 yılında öldü. Ve İşbîliye’de **إقليم البصل**; es-Sâğânî onu nakletti. İbn Şümeyl dedi: **قشر متبصل**: çok kabuklu, yoğun; soğan kabuğu gibi; ve şu beyti okudu:
  ثم استرحنا من حياة الأحـول                      بعد اقتشار القشر ذي التبصل Ve **بصلة**، damme ile: bir ‘alemdir; es-Sâğânî onu nakletti. Ve **التبصيل** ve **التبصل**: kürkten sonuncuyu soyup çıkarma; denir: “**بصلت** adamı elbiselerinden”: yani onu soyup çıplak bıraktım. Denir: “**تبصلوه**”: eğer onun sorusunu çoğaltırlarsa, ta ki yanındaki tükenince; es-Sâğânî onu nakletti.
 Ve ona istidrâk edilenlerdendir: “**تبصل** şey”: eğer kat kat olursa; soğan kabuğunun kat kat olması gibi; ez-Zemahşerî onu nakletti. Ve **بصلة**، harekeli: Muhammed b. Muhammed b. ‘Ubeydillâh el-Cürcânî el-Mukri’nin lakabıdır; Hâmid b. Şu‘ayb el-Belhî’den; ondan da Ahmed ez-Zekvânî. Ve **ابن بصيلة** diye bilinen; Cüheyne gibi; muhaddislerdir; onlardan: ‘Abdullâh b. Halef el-Mesîkî, es-Silefî’nin sahibi; ve Ebû Bekr Muhammed b. ‘Alî el-Medâinî el-Hayyât, Ebû’s-Sa‘âdât el-Kazzâz’dan; ondan da oğlu ‘Alî; ve ‘Alî ayrıca Yahyâ b. Yûnus el-Hâşimî’den işitti: ve Ahmed b. ‘Umer b. ‘Alî b. **بصيلة**، Ebû’l-Me‘âlî; bilinen bir muhaddistir. Ve **البصيلية**، küçültme olarak: Yukarı Sa‘îd’in üst tarafında bir nahiyedir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَبْصِيلٌ
2 تَبْصِيلٌ تبصيل The act of stripping, or divesting; [like as when one strips an onion (بَصَلَة) of its coats;] (K;) as also ↓ تَبَصُّلٌ. (Fr, K.) You say, بَصَّلْتُ الرَّجُلَ عِنْ ثِيَابِهِ [and ↓ تَبَصَّلْتُهُ] I stripped the man of his clothes. (TA.)

تبصّل
5 تبصّل تبصل It (a thing) was, or became, several fold, or many fold, like the coats of the بَصَل [or onion]. (Z, TA.) See also مُتَبّصِّلٌ. -A2- It is also trans.: see 2, in two places. ― -b2- [Hence,] تَبَصَّلُوهُ (assumed tropical:) They begged of him so much that all that he had became exhausted. (Sgh, K.)

بَصَلٌ
بَصَلٌ بصل [The onion; allium cepa: or onions, collectively:] what it signifies is well known: n. un. with ة. (S, M, Msb, K.) Hence the prov., أَكْسَى مِنَ البَصَلِ [Having more coats, or coverings, than the onion]. (TA.) ― -b2- [Also Any kind of bulb, or bulbous plant.] بَصَلُ الزَّعْفَرَانِ [The bulb of the saffron], which is buried in the ground, is like the بَصَل [or onion] commonly known. (Mgh.) بَصَل الفَأْرِ is the same as الاـِسْقِيلُ and الاـِسْقَالُ and العُنْصَلُ, (K in art. سقل,) also written العُنْصُلُ, (K in art. عصل,) or بَصَلُ العنصل, (KL voce زيزٌ, [and so as written by Golius,]) [Scilla, or squill; particularly scilla maritima, or officinal squill; called by all these names, except, perhaps, السقال, in the present day;] also called زِيزٌ, and البَصَلُ البَرِّىُّ [the wild onion; but from what follows, it seems that there is a confusion here]. (KL ubi suprà.) بَصَلُ الذِّئْبِ, and بصل الزير, (Golius on the authority of Zeyn El-Attلr,) or بصل الرند, (so in the TA in art. بلبس,) i. q. بلبوس Bulbus esculentus, (Golius, from Zeyn El-Attلr,) or البَلْبُوس, with fet-h, [thus generally written, though it would seem to be correctly بُلْبُوس,] the leaves of which resemble those of the سَذَاب [or rue]: (TA in art. بلبس:) the بَلْبُوس is the wild onion (in Pers. پِيَازْ صَحْرَائِى). (KL voce بلبوس. [This last assertion suggests that الزير and الرند may be mistranscriptions for الزِّيز; the زيز mentioned before.]) [بَصَلُ القىْءَ Bulbus vomitorius; mentioned by Golius; and by Dioscorides, (l. ii. c. 201,) as being emetic and diuretic.] ― -b3- Also, (K,) or بَصَلَةٌ, (M,) (tropical:) A helmet (M, K) of iron, (K,) pointed in the middle; so called as being likened to what is first mentioned above. (M.) Lebeed likens helmets to بَصَل. (S.)

مُتَبَصِّلٌ
مُتَبَصِّلٌ متبصل (ISh, K) and ↓ ذُو تَبَصُّلٍ (ISh, TA) A covering of any kind (قِشْرٌ) consisting of many coats; thick; (ISh, K;) like the coats of the بَصَل [or onion]. (ISh, TA.)

##### Türkçe

تَبْصِيلٌ
2 **تَبْصِيلٌ** **تبصيل** Soyma yahut soyup çıkarma fiili; [soğanı (**بَصَلَة**) kabuklarından soyduğu gibi;] (K;) ve yine ↓ **تَبَصُّلٌ**. (Fr, K.) Şöyle dersin: **بَصَّلْتُ الرَّجُلَ عِنْ ثِيَابِهِ** [ve ↓ **تَبَصَّلْتُهُ**] “Adamı elbiselerinden soydum.” (TA.)

تبصّل
5 **تبصّل** **تبصل** O (bir şey) **بَصَل**’ın [yahut soğanın] kabukları gibi, kat kat yahut çok katlı oldu veya oldu-bitti. (Z, TA.) Ayrıca **مُتَبّصِّلٌ**’e bak. -A2- O, geçişli olarak da gelir: 2’ye, iki yerde bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] **تَبَصَّلُوهُ** (mecazî farz edilerek:) Ondan o kadar çok dilendiler ki, sahip olduğu her şey tükenmiş oldu. (Sgh, K.)

بَصَلٌ
**بَصَلٌ** **بصل** [Soğan; allium cepa: yahut topluca soğanlar:] delâlet ettiği şey iyi bilinir: tekili ة ile. (S, M, Msb, K.) Bundan dolayı darbımesel: **أَكْسَى مِنَ البَصَلِ** [Soğandan daha çok katlı yahut örtülü]. (TA.) ― -b2- [Ayrıca her türlü soğan (yumru) yahut soğanlı bitki.] **بَصَلُ الزَّعْفَرَانِ** [Safranın soğanı], toprağa gömülen, yaygın olarak bilinen **بَصَل** [yahut soğan] gibidir. (Mgh.) **بَصَل الفَأْرِ** **الاـِسْقِيلُ** ve **الاـِسْقَالُ** ve **العُنْصَلُ** ile aynıdır, (سقل maddesinde K,) ayrıca **العُنْصُلُ** diye de yazılır, (عصل maddesinde K,) yahut **بَصَلُ العنصل**, (KL, **زيزٌ** maddesinde, [ve Golius’un yazdığı şekilde de böyle,]) [Scilla, yahut squill; özellikle scilla maritima, yahut officinal squill; günümüzde, belki **السقال** hariç, bu adların hepsiyle adlandırılır;] ayrıca **زِيزٌ** ve **البَصَلُ البَرِّىُّ** [yabani soğan; fakat aşağıdakinden, burada bir karışıklık bulunduğu anlaşılmaktadır] diye de adlandırılır. (KL, yukarıda.) **بَصَلُ الذِّئْبِ**, ve **بصل الزير**, (Zeyn El-Attلr’ın rivayetine dayanarak Golius,) yahut **بصل الرند**, (بلبس maddesinde TA’da böyle,) yani **بلبوس** ile aynı (i. q.). Bulbus esculentus, (Zeyn El-Attلr’dan Golius,) yahut **البَلْبُوس**, fet-ha ile, [genellikle böyle yazılır; gerçi doğru olanın **بُلْبُوس** olduğu anlaşılır,] yaprakları **سَذَاب**’ın [yahut sedefotunun] yapraklarına benzer: (بلبس maddesinde TA:) **بَلْبُوس** yabani soğandır (Farsçada پِيَازْ صَحْرَائِى). (KL, **بلبوس** maddesinde. [Bu son iddia, **الزير** ve **الرند**’in, daha önce zikredilen **الزِّيز**’in yanlış yazımları olabileceğini düşündürür.]) [**بَصَلُ القىْءَ** Bulbus vomitorius; Golius tarafından ve Dioscorides tarafından (l. ii. c. 201) zikredilmiştir; kusturucu ve idrar söktürücü olmakla nitelenir.] ― -b3- Ayrıca, (K,) yahut **بَصَلَةٌ**, (M,) (mecaz:) Ortası sivri olan demirden bir miğfer (M, K); yukarıda ilk zikredilene benzetildiği için böyle adlandırılmıştır. (M.) Lebeed miğferleri **بَصَل**’a benzetir. (S.)

مُتَبَصِّلٌ
**مُتَبَصِّلٌ** **متبصل** (ISh, K) ve ↓ **ذُو تَبَصُّلٍ** (ISh, TA) Herhangi bir türden, çok katlardan oluşan bir örtü (قِشْرٌ); kalın; (ISh, K;) **بَصَل**’ın [yahut soğanın] kabukları gibi. (ISh, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَصَلَ
بَصَلَ بَصَّلَ II ,
a.  Stripped, divested.

بَصَل
بَصَل 4 ,
a.  Onion, ( allium cepa ).

بَصَل صَغِيْر
بَصَل صَغِيْر
a.  Chalotte.

بَصَل أَخْضَر
بَصَل أَخْضَر
a.  Scallion, green onion.

##### Türkçe

بَصَلَ
**بَصَلَ** **بَصَّلَ** II ,
a. Soydu, sıyırdı; soyup çıkardı.

بَصَل
**بَصَل** 4 ,
a. Soğan, ( allium cepa ).

بَصَل صَغِيْر
**بَصَل صَغِيْر**
a. Arpacık soğanı.

بَصَل أَخْضَر
**بَصَل أَخْضَر**
a. Taze soğan, yeşil soğan.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

بصل
بَصَلَ - يَبْصُلُ - بَصَل
بَصَلَ - يَبْصُلُ + النبت: ينمو هلى شكل بصيلات
بَصَل : على وزن " فـَعـَل": اسم النبات المعروف
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " نمو النبات بحسب شكل الجذر الثمري"
فَامَ - يَفُوْمُ، زَنْجَبَل - يُزَنْجِبِلُ، بَصَلَ - يَبْصُلُ، سَانَ - يَسِيْنُ، مَنَّ - يَمُنُّ (اللازم) المَنّ، عَرْجَنَ - يُعَرْجِنُ
بَصَل
 	﴿وإذ قلتم ياموسى لن نصبر على طعام واحد فادع لنا ربك يخرج لنا مما تنبت الأرض من بقلها وقثائها وفومها وعدسها وبصلها قال أتستبدلون الذي هو أدنى بالذي هو خير اهبطوا مصرا فإن لكم ما سألتم وضربت عليهم الذلة والمسكنة وباءوا بغضب من الله ذلك بأنهم كانوا يكفرون بآيات الله ويقتلون النبيين بغير الحق ذلك بما عصوا وكانوا يعتدون(61)﴾ البقرة
مختار الصحاح
● [بصل] ب ص ل: البَصَلُ بقل معروف الواحدة بَصَلةٌ
معجم الفرائد القرآنية
ب ص ل
" بَصَلِهَا" في قوله تعالى : " وَإِذْ قُلْتُمْ يَا مُوسَى لَنْ نَصْبِرَ عَلَى طَعَامٍ وَاحِدٍ فَادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الأَرْضُ مِنْ بَقْلِهَا وَقِثَّائِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا "(61) البقرة .
البصل: بقل زراعي من فصيلة الزنبقيات، أصله من آسيا الوسطى، يؤكل نيئاً أو مطبوخاً، وله فوائد صحية جمّة.
الراغب
بصل
- البصل معروف في قوله عز وجل: }وعدسها وبصلها{ [البقرة/61]، وبيضة الحديد: بصل، تشبيها به لقول الشاعر:
- 56 - وتركا كالبصل *** (جزء بيت للبيد وتمامه:
فخمة ذفراء ترتى بالعرى *** قردمانيا وتركا كالبصل
والقردماني: الدرع، وهو في ديوانه ص 146. والعجز في المجمل 1/27؛ وشمس العلوم 1/219).
ملخص اللسان
1.    البَصَل معروف،
2.    والبَصَل: بَيْضَة الرأْسِ من حَدِيد،
3.    البَصَلة إِنما هي سَفِيفة واحدة وهي أَكبر من التَّرْك.
4.    وقِشْرٌ مُتَبَصِّل: كثير القُشور؛
لسان العرب
● - بصل: التهذيب: البَصَل معروف، الواحدة بَصَلة، وتُشَبَّه به بَيْضة    الحَدِيد. والبَصَل: بَيْضَة الرأْسِ من حَدِيد، وهي المُحَدَّدة الوسط شبهت    بالبصل. وقال ابن شميل: البَصَلة إِنما هي سَفِيفة واحدة وهي أَكبر من    التَّرْك.    وقِشْرٌ مُتَبَصِّل: كثير القُشور؛ قال لبيد:    فَخْمة دَفْراء تُرْتَى بالعُرَى    قُرْدُمانِيًّا وتَرْكاً كالبَصَل
مقاييس اللغة:
بصل الباء والصاد واللام أصلٌ واحدً: البصل معروف، وبه شَبَّه لَبيدٌ البَيضَ فقال:
فَخْمَةً ذَفْرَاءَ تُرْتَى بالعُرَى
قُرْدُمانِيّاً وتَرْكاً كالبَصَلْ
القاموس المحيط:
البَصَلُ، محرَّكةً م، واحدَتُهُ بهاءٍ، وبَيْضَةُ الحَديدِ. والبَصَلِيَّةُ مَحَلَّةٌ بِبَغْدادَ. وإقْليمُ البَصَلِ بِإشْبيليَّةَ. وقِشْرٌ مُتَبَصِّلٌ كثيرُ القُشورِ، كَثيفٌ. وبُصْلَةُ، بالضم عَلَمٌ. والتَّبْصيلُ والتَّبَصُّلُ التَّجْرِيدُ. وتَبَصَّلوهُ أكثَرُوا سُؤاله حتى نَفِدَ ما عندَهُ.
تاج العروس:
ب - ص - ل
البَصَلُ مُحَرَكَةً : م معروفٌ وقد جاء ذِكرُه في القُرآن ويُضْرَبُ به المَثَلُ فيُقال : أَكْسَى مِن البَصَلِ . ومَنافِعُه مذكورةٌ في كُتُب الطِّبِّ . واحِدَتُه بهاءٍ . من المَجازِ : البَصَلُ : بَيضَةُ الحَدِيدِ على التَّشْبِيه قال لَبِيدٌ رضي اللّه عنه :
فَخْمةً ذَفْراءَ تُزتَى بالعُرَى ... قُرْدَمانِيّاً وتَرْكاً كالبَصَلْ ومِن سَجَعات الأساس : خَرَجُوا كأنهم الأَصَل على رؤوسِهم البَصَل . والأَصَلُ : جَمْع أَصَلَةٍ وهي حَيَّةٌ خبيثةٌ وقد تقدَّم . والبَصَلِيَّةُ : مَحَلَّةٌ ببَغْدادَ قُربَ بابِ كَلْواذَا منها أبو بكر محمد بن إسماعيل بن عليّ البَصَلانيُّ شيخٌ ثِقَةٌ بغداديٌّ مات سنةَ 311 . وإقْلِيمُ البَصَلِ بإِشْبِيلِيَةَ نقَله الصاغانيُّ . قال ابنُ شُمَيْل : قِشْرٌ مُتَبصِّل : كثيرُ القُشُورِ كَثِيفٌ كقِشْرِ البَصَلِ وأنشد :
ثم اسْتَرحْنا مِن حَياةِ الأَحْوَلِ ... بَعْدَ اقْتِشارِ القِشْرَ ذي التَبَصُّلِ وبُصْلَةُ بالضّمّ : عَلَمٌ نَقله الصاغانيُّ . والتَّبْصِيلُ والتَّبَصُّلُ : التَّجرِيدُ الأخيرةُ عن الفَرّاء يُقال : بَصَّلْتُ الرجُلَ عن ثِيابِه : أي جَرَّدتُه . يُقال : تَبَصَّلُوه : إذا أكْثَرُوا سُؤالَه حتّى نَفِدَ ما عِندَه نقله الصاغانيّ
ومِما يُستَدْرك عليه : تبَصَّلَ الشيء : إذا تَضاعَفَ تَضاعُفَ قِشْرِ البَصَل نقله الزمخشري . وبَصَلَةُ محرَّكةً : لَقَبُ محمد بن محمد بن عُبيد الله الجُرجانِيِّ المُقرئ عن حامد بن شُعيب البَلْخِيّ وعنه أحمدُ الذَّكْوانيّ . والمعروفُ بابن بُصَيْلَةَ كجُهَيْنَة مُحدِّثون منهم عبد الله بن خَلَف المُسَيكِيّ صاحبُ السِّلَفِي وأبو بكر محمد بن علي المَدائِنيّ الخَيّاط عن أبي السَّعادات القَزّاز وعنه ابنُه علي وسمِع عليٌّ أيضاً مِن يحيى بن يونُس الهاشِمي : وأحمد بن عمر بن علي بن بُصَيلَة أبو المَعالِي مُحدِّثٌ معروف . والبُصَيلِيةُ مصغَّراً : ناحِيةٌ في أعلى الصَّعيد

##### Türkçe

**بصل**
**بَصَلَ - يَبْصُلُ - بَصَل**
Pazartesi, 07 Şubat/Şubat 2011 20:26 yazar: Administrator
**بَصَلَ - يَبْصُلُ** + bitki: soğancıklar şeklinde büyür
**بَصَل**: “**فـَعـَل**” vezni üzere: bilinen bitkinin adı
Ve lafız, “kök meyvesinin şekline göre bitkinin büyümesi” lafızları grubuna mensuptur
**فَامَ - يَفُوْمُ**، **زَنْجَبَل - يُزَنْجِبِلُ**، **بَصَلَ - يَبْصُلُ**، **سَانَ - يَسِيْنُ**، **مَنَّ - يَمُنُّ** (lâzım) **المَنّ**، **عَرْجَنَ - يُعَرْجِنُ**
**بَصَل**
 	﴿Ve hani siz: “Ey Musa, tek bir yemeğe asla sabredemeyiz; Rabbine bizim için dua et de bize yerin bitirdiklerinden: onun sebzesinden, hıyarından, **فوم**’undan, mercimeğinden ve **بصل**’undan çıkarsın” demiştiniz. O da: “Daha aşağı olanı daha hayırlı olana mı değiştiriyorsunuz? Bir şehre inin; şüphesiz sizin için istediğiniz vardır” dedi. Ve üzerlerine zillet ve yoksulluk vuruldu ve Allah’tan bir gazaba uğradılar. Bu, onların Allah’ın ayetlerini inkâr etmeleri ve peygamberleri haksız yere öldürmeleri sebebiyledir. Bu, isyan etmeleri ve haddi aşmaları sebebiyledir (61)﴾ **البقرة**
**مختار الصحاح**
● [**بصل**] **ب ص ل**: **البَصَلُ** bilinen bir sebzedir; tekili **بَصَلةٌ**dur.

**معجم الفرائد القرآنية**
**ب ص ل**
“**بَصَلِهَا**” Yüce Allah’ın şu sözü içinde: “**وَإِذْ قُلْتُمْ يَا مُوسَى لَنْ نَصْبِرَ عَلَى طَعَامٍ وَاحِدٍ فَادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الأَرْضُ مِنْ بَقْلِهَا وَقِثَّائِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا**” (61) **البقرة**.
**البصل**: zambakgiller familyasından tarımsal bir sebze; aslı Orta Asya’dandır; çiğ veya pişmiş yenir; ve onun pek çok sağlık faydaları vardır.

**الراغب**
**بصل**
- **البصل** Yüce Allah’ın şu sözünde bilinen (şey)dir: ﴿**وعدسها وبصلها**﴾ [**البقرة**/61]; ve demirin yumurtası: **بصل** (dır), ona benzetme olarak; şairin sözü için:
- 56 - Ve **البصل** gibi bıraktılar *** (Lebîd’in bir beytinin parçası; tamamı:
Görkemli, keskin kokulu, kayışlarla bağlanan *** **قردمانيا** ve **ترك**’ı **البصل** gibi bıraktılar
Ve **القردماني**: zırhtır; ve o, onun divanında s. 146’dadır. Ve ikinci mısra **المجمل** 1/27; ve **شمس العلوم** 1/219’dadır).

**ملخص اللسان**
1.    **البَصَل** bilinen (şey)dir,
2.    ve **البَصَل**: demirden başın yumurtasıdır,
3.    **البَصَلة** ancak tek bir levhadır ve o, **التَّرْك**’ten daha büyüktür.
4.    ve **قِشْرٌ مُتَبَصِّل**: kabuğu çok olan;

**لسان العرب**
● - **بصل**: **التهذيب**: **البَصَل** bilinen (şey)dir; tekili **بَصَلة**; ve onunla demirin yumurtası benzetilir. Ve **البَصَل**: demirden başın yumurtasıdır; o, ortası sivriltilmiş olandır; **البصل**’e benzetildi. İbn Şümeyl dedi: **البَصَلة** ancak tek bir levhadır ve o, **التَّرْك**’ten daha büyüktür. Ve **قِشْرٌ مُتَبَصِّل**: kabuğu çok olan; Lebîd dedi:
    Görkemli, keskin kokulu, kayışlarla bağlanan
    **قُرْدُمانِيًّا** ve **تَرْكاً** **كالبَصَل**

**مقاييس اللغة:**
**بصل**: **الباء** ve **الصاد** ve **اللام** tek bir asıldır: **البصل** bilinen (şey)dir; ve onunla Lebîd yumurtayı benzetti; şöyle dedi:
Görkemli, keskin kokulu, kayışlarla bağlanan
**قُرْدُمانِيّاً** ve **تَرْكاً كالبَصَلْ**

**القاموس المحيط:**
**البَصَلُ** (harekeli), m; tekili **هاء** iledir; ve demirin yumurtasıdır. Ve **البَصَلِيَّةُ**: Bağdat’ta bir mahalledir. Ve **إقْليمُ البَصَلِ** İşbîliyye’dedir. Ve **قِشْرٌ مُتَبَصِّلٌ**: kabuğu çok; yoğun. Ve **بُصْلَةُ** (ötre ile) bir özel addır. Ve **التَّبْصيلُ** ve **التَّبَصُّلُ**: soyma/çıplaklaştırmadır. Ve **تَبَصَّلوهُ**: onun yanında olan tükeninceye kadar ona soru sormayı çoğalttılar.

**تاج العروس:**
**ب - ص - ل**
**البَصَلُ** (harekeli): bilinen (şey)dir; Kur’an’da zikri gelmiştir ve onunla mesel vurulur; şöyle denir: **أَكْسَى مِن البَصَلِ**. Ve faydaları tıp kitaplarında zikredilmiştir. Tekili **هاء** iledir. Mecazdandır: **البَصَلُ**: benzetme üzere demirin yumurtasıdır; Lebîd رضي اللّه عنه dedi:
**فَخْمةً ذَفْراءَ تُزتَى بالعُرَى ... قُرْدَمانِيّاً وتَرْكاً كالبَصَلْ** Ve **الأساس**’ın seci’lerinden: “Çıktılar; sanki onlar **الأَصَل** (dir); başlarının üzerinde **البَصَل** (vardır).” Ve **الأَصَلُ**: **أَصَلَةٍ**’nin cem’idir; o, habis bir yılandır; ve daha önce geçti. Ve **البَصَلِيَّةُ**: Bağdat’ta, **بابِ كَلْواذَا**’ya yakın bir mahalledir; ondan Ebû Bekir Muhammed b. İsmâîl b. Alî **البَصَلانيُّ**, güvenilir bir şeyh, Bağdatlı; 311 yılında öldü. Ve **إقْلِيمُ البَصَلِ** İşbîliyye’dedir; onu **الصاغانيُّ** nakletti. İbn Şümeyl dedi: **قِشْرٌ مُتَبصِّل**: kabuğu çok; **البَصَل** kabuğu gibi yoğun; ve şu beyti şahit getirdi:
Sonra şaşı hayatın(ın)dan rahatladık ... **التَبَصُّل** sahibi kabuğu soyduktan sonra
Ve **بُصْلَةُ** (ötre ile): bir özel addır; onu **الصاغانيُّ** nakletti. Ve **التَّبْصِيلُ** ve **التَّبَصُّلُ**: soyma/çıplaklaştırmadır; sonuncusu **الفَرّاء**’dan (naklen); denir ki: **بَصَّلْتُ** adamı elbiselerinden: yani onu soyup çıkardım. Denir ki: **تَبَصَّلُوه**: ona soru sormayı çoğalttıkları zaman; ta ki yanında olan tükeninceye kadar; onu **الصاغانيّ** nakletti.
Ve kendisine eklenenlerden: **تبَصَّلَ** şey: **البَصَل** kabuğunun kat kat oluşu gibi kat kat çoğaldığı zaman; onu **الزمخشري** nakletti. Ve **بَصَلَةُ** (harekeli): Hâmid b. Şuayb **البَلْخِيّ**’den kıraat okuyan Muhammed b. Muhammed b. Ubeydullah **الجُرجانِيِّ**’nin lakabıdır; ve ondan Ahmed **الذَّكْوانيّ** (rivayet etti). Ve bilinen **بابن بُصَيْلَةَ** ( **جُهَيْنَة** gibi): muhaddislerdir; onlardan Abdullah b. Halef **المُسَيكِيّ** **السِّلَفِي**’nin sahibidir; ve Ebû Bekir Muhammed b. Alî **المَدائِنيّ** **الخَيّاط** Ebû **السَّعادات القَزّاز**’dan; ve ondan oğlu Alî; ve Alî ayrıca Yahyâ b. Yûnus **الهاشِمي**’den de işitti; ve Ahmed b. Ömer b. Alî b. **بُصَيلَة** Ebû **المَعالِي** bilinen bir muhaddistir. Ve **البُصَيلِيةُ** küçültme olarak: Yukarı Saîd’de bir nahiyedir.
