# بصل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B5%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بصل

البصل، محركة: م معروف وقد جاء ذكره في القرآن، ويضرب به المثل، فيقال: أكسى من البصل. ومنافعه مذكورة في كتب الطب. واحدته بهاء. من المجاز: البصل: بيضة الحديد على التشبيه، قال لبيد رضي الله عنه:
  فخمة ذفراء تزتى بالعرى                      قردمانيا وتركا كالبصـل ومن سجعات الأساس: خرجوا كأنهم الأصل، على رؤوسهم البصل. والأصل: جمع أصلة، وهي حية خبيثة، وقد تقدم. والبصلية: محلة ببغداد قرب باب كلواذا، منها أبو بكر محمد بن إسماعيل بن علي البصلاني، شيخ ثقة بغدادي، مات سنة 311. وإقليم البصل بإشبيلية نقله الصاغاني. قال ابن شميل: قشر متبصل: كثير القشور كثيف كقشر البصل، وأنشد:
  ثم استرحنا من حياة الأحـول                      بعد اقتشار القشر ذي التبصل وبصلة، بالضم: علم نقله الصاغاني. والتبصيل والتبصل: التجريد الأخيرة عن الفراء، يقال: بصلت الرجل عن ثيابه: أي جردته. يقال: تبصلوه: إذا أكثروا سؤاله حتى نفد ما عنده نقله الصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: تبصل الشيء: إذا تضاعف تضاعف قشر البصل، نقله الزمخشري. وبصلة، محركة: لقب محمد بن محمد بن عبيد الله الجرجاني المقرئ، عن حامد بن شعيب البلخي، وعنه أحمد الذكواني. والمعروف بابن بصيلة، كجهينة محدثون، منهم عبد الله بن خلف المسيكي، صاحب السلفي، وأبو بكر محمد بن علي المدائني الخياط، عن أبي السعادات القزاز، وعنه ابنه علي، وسمع علي أيضا من يحيى بن يونس الهاشمي: وأحمد بن عمر بن علي بن بصيلة، أبو المعالي، محدث معروف. والبصيلية، مصغرا: ناحية في أعلى الصعيد.

### Türkçe

**البصل**، harekeli: bilinen bir şeydir; Kur’ân’da zikri gelmiştir; onunla mesel vurulur; şöyle denir: “**أكسى من البصل**”. Onun faydaları tıp kitaplarında zikredilmiştir. Tekili **بهاء** iledir. Mecazdan: **البصل**: benzetme yoluyla demirin yumurtasıdır; Lebîd رضي الله عنه şöyle dedi:
  فخمة ذفراء تزتى بالعرى                      قردمانيا وتركا كالبصـل ومن سج‘alı **الأساس**’tan: “Çıktılar, sanki **الأصل**; başlarının üzerinde **البصل**.” Ve **الأصل**: **أصلة**’nin cem‘idir; o da habis bir yılandır; geçmişti. Ve **البصلية**: Bağdat’ta **باب كلواذا** yakınında bir mahalledir; ondan Ebû Bekr Muhammed b. İsmâ‘îl b. ‘Alî el-Baslanî; güvenilir Bağdatlı bir şeyh; 311 yılında öldü. Ve İşbîliye’de **إقليم البصل**; es-Sâğânî onu nakletti. İbn Şümeyl dedi: **قشر متبصل**: çok kabuklu, yoğun; soğan kabuğu gibi; ve şu beyti okudu:
  ثم استرحنا من حياة الأحـول                      بعد اقتشار القشر ذي التبصل Ve **بصلة**، damme ile: bir ‘alemdir; es-Sâğânî onu nakletti. Ve **التبصيل** ve **التبصل**: kürkten sonuncuyu soyup çıkarma; denir: “**بصلت** adamı elbiselerinden”: yani onu soyup çıplak bıraktım. Denir: “**تبصلوه**”: eğer onun sorusunu çoğaltırlarsa, ta ki yanındaki tükenince; es-Sâğânî onu nakletti.
 Ve ona istidrâk edilenlerdendir: “**تبصل** şey”: eğer kat kat olursa; soğan kabuğunun kat kat olması gibi; ez-Zemahşerî onu nakletti. Ve **بصلة**، harekeli: Muhammed b. Muhammed b. ‘Ubeydillâh el-Cürcânî el-Mukri’nin lakabıdır; Hâmid b. Şu‘ayb el-Belhî’den; ondan da Ahmed ez-Zekvânî. Ve **ابن بصيلة** diye bilinen; Cüheyne gibi; muhaddislerdir; onlardan: ‘Abdullâh b. Halef el-Mesîkî, es-Silefî’nin sahibi; ve Ebû Bekr Muhammed b. ‘Alî el-Medâinî el-Hayyât, Ebû’s-Sa‘âdât el-Kazzâz’dan; ondan da oğlu ‘Alî; ve ‘Alî ayrıca Yahyâ b. Yûnus el-Hâşimî’den işitti: ve Ahmed b. ‘Umer b. ‘Alî b. **بصيلة**، Ebû’l-Me‘âlî; bilinen bir muhaddistir. Ve **البصيلية**، küçültme olarak: Yukarı Sa‘îd’in üst tarafında bir nahiyedir.
