# بضض — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B6%D8%B6/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B6%D8%B6/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B6%D8%B6.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: بضض

باب الضاد مع الباء
ض ب، ب ض
ضب:
الضَّبُّ يُكْنَى أبا حِسْل.
والعَرَبُ تقول: الضَّبُّ قاضي الطيرِ والبَهائِم، وإِنَّما اجتَمعَت اليه أوّلَ ما خَلَقَ الله الانسانَ فوصفوه له، فقال الضَّبُّ: تَصفُونَ خَلْقاً يُنْزِلُ الطيْرَ من السَّماء ويُخْرِجُ الحُوتَ من الماء، فمن كانَ دا جناحٍ فلْيَطِرْ، ومن كانَ ذا حافرٍ فليَحْفُرْ.
والضَبَّةُ: حديدةٌ يُضَبَّبُ بها الخَشَب، والجميع الضِّباب.
والضَّبُّ: الغِلُّ في القلبِ، وهو يُضِبُّ إِضباباً من العَداوة، قال: وفي صَدره ضَبٌ من الغِلِّ كامِنٌ والتَضَبُّبُ: السِّمَنُ حين يُقبِلُ.
والضَّيبةُ: سَمْنٌ ورُبٌ يُجْعَلُ للصَّبيِّ، وتقول: ضَيِّبُوا لصَيبِّكم.
وأَضَبَ القومُ: تَكَلَّمُوا، وأضَبّوا اذا سَكَتوا، وزَعَمَ أنَّه من الأضداد.
وأضَبَّ على الشيء: أشرَفَ عليه.
والضَّبُّ: داءٌ يأخُذُ في الشَّفَة فَتَرِمُ.
والضَّبُّ والضُّبُوبُ: سَيَلان الدَّمِ من الشِّفاهِ.
وأَضَبَّتِ السَّماءُ: من الضَّبابِ، وهو الذي يبدو كالغُبارِ يغْشَى الأرض بالغَدَواتِ، وسَماءٌ مُضِبَّةٌ، وأضَبَّ يومُنا يُضِبُّ.
وامرأةٌ ضِبْضِبٌ، ورجلٌ ضُباضِبٌ: فَحّاشٌ جَريءٌ.
ورجل ضُباضِبٌ أيضاً أي قصير سَمينٌ مع غِلَظٍ.
وفي الحديث إِنَّما بَقِيَتْ من الدنيا ضُبابَةٌ كضُبابة الإناء يعني في القِلَّةِ وسُرْعة الذَّهاب.
بض:
امرأةٌ بَضَّةٌ تارَّةٌ، مُكْتَنِزة اللَّحْم في نَصاعةِ لَونٍ.
وبَشَرَةٌ بَضَّةٌ بَضيضةٌ، وامرأة بَضَّةٌ بَضاضٌ، قال رؤبة: لو كانَ خَرْزاً في الكُلَى ما بَضَّا وقال: كلُّ رَداحٍ بَضَّةٍ بَضْباضِ وبَضَّ الحَجَرُ اذا خَرَجَ منه الماءُ، وما خَرَجَ منه بُضاضَتُهُ.
وبِئْرٌ بَضُوضٌ: يجيءُ ماؤها قليلاً قليلاً.
والبَضْباض: قالوا: الكَمْأَةُ وليستْ بمَحضَةٍ.

### Türkçe

باب **الضاد** مع **الباء**
**ض ب**، **ب ض**
**ضب**:
**الضَّبُّ**: **أبا حِسْل** diye künyelenir.
Araplar der ki: **الضَّبُّ** kuşların ve hayvanların kadısıdır; ancak Allah insanı ilk yarattığı vakit ona (insana) onu vasfettiler de, **الضَّبُّ** dedi ki: “Gökyüzünden kuşu indiren ve sudan balığı çıkaran bir yaratığı vasfediyorsunuz; öyleyse kanadı olan uçsun, toynağı olan kazsın.”
**والضَّبَّةُ**: onunla odunun **يُضَبَّبُ** edildiği bir demirdir; çoğulu **الضِّباب**dır.
**والضَّبُّ**: kalpteki kindir; düşmanlıktan **يُضِبُّ إِضباباً** eder. Dedi ki: “Ve göğsünde kinden bir **ضَبٌ** gizli (olarak) saklıdır.” **والتَضَبُّبُ**: (şişmanlığın) yöneldiği vakit semizliktir.
**والضَّيبةُ**: çocuğa yapılan bir yağ ve pekmezdir; ve dersin ki: “Çocuğunuza **ضَيِّبُوا**.”
**وأَضَبَ القومُ**: konuştular; ve sustukları zaman **أضَبّوا**; ve onun zıt anlamlılardan olduğunu iddia etti.
**وأضَبَّ على الشيء**: ona yüksekten baktı.
**والضَّبُّ**: dudakta tutan bir hastalıktır da şişer.
**والضَّبُّ** ve **الضُّبُوبُ**: dudaklardan kanın akmasıdır.
**وأَضَبَّتِ السَّماءُ**: **الضَّبابِ**dan (dolayı); ve o, sabah vakitlerinde yeri kaplayan, toz gibi görünen şeydir. Ve **سَماءٌ مُضِبَّةٌ**; ve günümüz **أضَبَّ** eder, **يُضِبُّ**.
**وامرأةٌ ضِبْضِبٌ** ve **رجلٌ ضُباضِبٌ**: küfürbaz, cüretkâr.
Ve **رجل ضُباضِبٌ** da: yani kalınlıkla beraber kısa, semiz.
Hadiste: “Dünyadan ancak kabın **ضُبابة**si gibi bir **ضُبابَةٌ** kaldı” yani azlıkta ve çabuk gidip gitmede.

**بض**:
**امرأةٌ بَضَّةٌ تارَّةٌ**: parlak bir renk içinde eti toplanmış (dolgun).
Ve **بَشَرَةٌ بَضَّةٌ بَضيضةٌ**; ve **امرأة بَضَّةٌ بَضاضٌ**. Rü’be dedi ki: “Eğer böbreklerde boncuk olsaydı **ما بَضَّا**.” Ve dedi ki: “Her geniş kalçalı **بَضَّةٍ بَضْباضِ**.”
**وبَضَّ الحَجَرُ**: ondan su çıktığı zaman; ve ondan çıkan, onun **بُضاضَتُهُ**dur.
**وبِئْرٌ بَضُوضٌ**: suyu azar azar gelir.
**والبَضْباض**: dediler ki: **الكَمْأَةُ**dır; ve **بِمَحضَةٍ** değildir.
