# بض (ب-ض) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B6
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B6

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ض
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B6/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الضاد والباء
ضب ، بض : [ مستعملان ] .
ضب : قال الليث : الضب يكنى أبا حسل ، والأنثى ضبة ، ويجمع ضبابا . وفلان أضب . قال : والضبة حديدة عريضة
يضبب بها الخشب ، والجميع الضباب .
قلت : يقال لها : الضبة والكتيفة ، لأنها عريضة كهيئة خلق الضب ، وسميت كتيفة ، لأنها عرضت على هيئة الكتف .
ويقال للطلعة قبل انشقاقها عن الغريض : ضبة ، وتجمع ضبابا .
وأنشد ابن السكيت : يطفن بفجال كأن ضبابه
بطون الموالي يوم عيد تغدت
أراد بضباب الفحال ما خرج ما طلعه الذي يؤبر به طلع الإناث .
ويقال : أضبت أرض بني فلان ، وإذا كثر ضبابها ، وأرض مضبة ، ومربعة : ذات ضباب ، ويرابيع .
وقال الأصمعي : يقال : وقعنا في مضاب منكسرة ، وهي قطع من الأرض يكثر ضبابها ، وسمعت غير واحد من العرب يقول : خرجنا نصطاد المضبة ، أي نصيد الضباب ، جمعوها على مفعلة كما يقال للشيوخ : مشيخة ، وللسيوف : مسيفة .
أبو نصر ، عن الأصمعي : أضب فلان ما في نفسه ، أي أخرجه .
وقال شمر فيما قرأت بخطه : قال أبو حاتم : أضب القوم ، إذا سكتوا ، وأمسكوا عن الحديث ، وأضبوا إذا تكلموا وأفاضوا في الحديث .
وقال الليث : أضب القوم ، إذا تكلموا ،
وأضبوا ، إذا سكتوا ، وزعم أنه من الأضداد .
وقال أبو زيد : أضب الرجل ، إذا تكلم ، ومنه يقال : ضبب يده دما ، إذا سالت ، وأضببتها أنا ، إذا أسلمت منها الدم ؛ فكأنه أضب الكلام ، أي أخرجه كما يخرج الدم .
وقال الليث : أضب الرجل على حقد في القلب ، وهو يضب إضباباً .
وقال الأصمعي : يقال : تركت لثته تضب ضبيبا من الدم ، إذا سالت . وجاءنا فلان تضب لثته ، إذا وصف بشدة النهم للأكل ، أو الشبق للغلمة ، أو الحرص على حاجته وقضائها .
وأنشد أبو عبيد بشر بن أبي حازم : وبني تميم قد لقينا منهم
خيلا تضب لثاتها للمغنم
وقال آخر : أبينا أبينا أن تضب لثاتكم
على مرشقات كالظباء عواطبا
يضرب هذا مثلا للحريص النهم .
وفي حديث ابن عمر أنه كان يفضي بيديه إلى الأرض إذا سجد وهما تضبان دما ، أي تسيلان .
وقال أبو عبيد : الضب : دون السيلان الشديد ، ويقال منه : ضب يضب ، وبض يبض ، إذا سال الماء وغيره .
قال أبو عبيد ، وقال أبو عمرو : الضبيبة سمن ورب يجعل للصبي في العكة يطعمه . يقال : ضببوا لصبيتكم .
ويقال : ضب ناقته ، يضبها ضبا ، إذا حلبها بخمس أصابع .
وقال الأصمعي : أضبت السماء ، إذا كان لها ضباب ، ويقال للرجل إذا كان خبا منوعا : إنه لخب ضب .
قال : والضب : الحقد في الصدر ، والضب : ورم في خف البعير .
وقال الليث : أضب الرجل على حقد في القلب وهو يضب إضباباً .
ويقال : الضب : القبض على الشيء بالكف .
والضب : داء يأخذ في الشفة فترم ، أو تجسو ، ويقال : تجسأ حتى تيبس وتصلب .
قال : والضباب والضبابة : ندى كالغبار يغشى الأرض بالغدوات . يقال : أضب يومنا ، ويوم مضب ، وسماء مضبة .
وقال الليث في الحديث : ‘ إنما بقيت من الدنيا ضبابة كضبابة الإناء ‘ يعني في القلة وسرعة الذهاب .
قلت : الذي جاء في الحديث : إنما بقيت من الدنيا صبابة كصبابة الإناء بالصاد . هكذا رواه أبو عبيد وغيره .
أبو عبيد ، عن الكسائي : أضببتُ على
الشيء : أشرفت عليه أن أظفر به .
قلت : وهذا من أضبى يضبي ، وليس من باب المضاعف ، وقد جاء به الليث في باب المضاعف ، والصواب ما رويناه للكسائي .
وقال أبو زيد : أضب ، إذا تكلم ، وأضبأ على الشي ، إذا سكت عليه .
وقال الليث : امرأة ضبضب ، ورجل ضباضب : فحاش جريء .
قال : ورجل ضباضب أيضا ، أي قصير سمين مع غلظ .
قال : والتضبب : السمن حين يقبل .
وروى أبو عبيد ، عن الأصمعي : رجل ضباضب ، إذا كان قصيرا سمينا .
أبو عبيد ، عن الأموي : بعير أضب ، وناقة ضباء بينة الضبب ، وهو وجع يأخذ في الفرسن .
قال أبو عبيد : وقال العدبس الكناني : الضاغط والضب شيء واحد ، وهما انفتاق من الإبط ، وكثرة من اللحم .
ابن السكيت : ضبب البلد : كثرت ضبابه ، ذكره في حروف أظهر فيها التضعيف ، وهي متحركة ، مثل قطط شعره ، ومششت الدابة ، وألل السقاء : تغير ريحه .
والمضبب الذي يؤتي الماء إلى جحرة الضباب ، حتى يذلقها ، فتبرز فيصيدها .
قال الكميت : بغبية صيف لا يؤتى نطافها
ليبلغها ما أخطأته المضبب
يقول : لا يحتاج المضبب أن يؤتي الماء إلى جحرتها حتى يستخرج الضباب ويصيدها ؛ لأن الماء قد كثر ، والسيل علا الربا ، فكفاه ذلك .
شمر عن ابن شميل : التضبيب شدة القبض على الشيء ؛ كيلا ينفلت من يده ، يقال : ضبب عليه تضبيباً .
أبو عبيد ، عن أبي عمرو : التضبب : السمن حين يقبل .
والعرب تشبه كف البخيل إذا قصر عن العطاء بكف الضب ، ومنه قول الشاعر : مناتين أبرام كأن أكفهم
أكف ضباب أنشقت في الحبائل
أبو زيد : رجل ضبضب ، وامرأة ضبضبة ، وهو الجريء على ما أتى ، وهو الأبلخ أيضا ، وامرأة بلخاء ، وهي الجريئة التي تفخر على جيرانها .
أبو عمرو : ضب ، إذا حقد .
ابن بزرج : أضبت الأرض بالنبات : طلع نباتها جميعاً . وأضب القوم : نهضوا في الأمر جميعاً .
بض : الأصمعي وغيره : بض الحسي ، وهو
يبض بضيضا ، إذا جعل ماؤه يخرج قليلا قليلا ، ويقال للرجل إذا نعت بالصبر على المصيبة : ما تبض عينه .
ويقال للمرأة إذا كانت لينة الجلد ، ظاهرة الدم : إنها لبضة ، وقد بضت تبض بضاضة .
أبو عبيد ، عن أبي زيد : بضضت له أبض بضا ، إذا أعطاه شيئا يسيرا ، وأنشد شمر : ولم تبضض النكد للجاشرين
وأنفدت النمل ما تنقل
قال : هكذا أنشدنيه ابن أنس ، بضم التاء ، وهما لغتان : بض يبض ، وأبض يبض . ورواه القاسم : ‘ ولم تبضض ‘ .
قال : وقال ابن شميل : البضة : اللينة الحارة الحامضة ؛ وهي الصقرة .
وقال ابن الأعرابي : سقاني بضا وبضة ؛ أي لبنا حامضا .
وقال الليث : امرأة بضة ، تارة مكتنزة اللحم في نصاعة لون ، وبشرة بضة بضيضة ، وامرأة بضة بضاض . وبئر بضوض ، يجيء ماؤها قليلا قليلا . والبضباض : قالوا : الكمأة ، وليست بمحضة .
وقال أبو سعيد : في السقاء بضاضة من ماء أي شيء يسير .
ثعلب عن ابن الأعرابي : بضض الرجل إذا تنعم ؛ وغضض : صار غضا متنعما ، وهي الغضوضة . قال : وغضض ، إذا أصابته غضاضة .
قال : والبضة : المرأة الناعمة ، سمراء كانت أو بيضاء ، والمضة : التي تؤذيها الكلمة ، أو الشيء اليسير .
أبو عبيد : عن الأصمعي : البضة من النساء : الرقيقة الجلد كانت بيضاء ، أو أدماء .
وقال أبو عمرو : هي اللحيمة البيضاء .
وقال الأصمعي : البض من الرجال الرخص الجسد ، وليس من البياض خاصة ، ولكنه من الرخوصة والرخاصة .
وقال غيره : هو الجيد البضعة السمين ، وقد بضضت يا رجل تبض بضاضة .

##### Türkçe

باب **الضاد** و**الباء**
**ضب** ، **بض** : [ikisi de kullanımdadır].
**ضب** : Leys dedi: **الضب**’a künyesi **أبا حسل** denir; dişisi **ضبة**’dir; **ضبابا** diye çoğul yapılır. Ve falan kimse **أضب**’dır. Dedi: **الضبة** geniş bir demirdir; onunla odun **يضبب** edilir; hepsi **الضباب**’dır.
Ben dedim: Ona **الضبة** ve **الكتيفة** denir; çünkü o, **الضب**’ın yaratılışının şekli gibi geniştir. **كتيفة** diye adlandırıldı; çünkü omuzun şekli üzere genişletildi.
Ve **الغريض**’den yarılmasından önceki tomurcuğa **ضبة** denir; **ضبابا** diye çoğul yapılır.
İbnü’s-Sikkît inşad etti:
يطفن بفجال كأن ضبابه
بطون الموالي يوم عيد تغدت
**الفحال**’ın **ضباب**’ıyla, dişilerin tomurcuğunu onunla aşılamak için çıkan, aşılanan tomurcuğundan çıkan şeyi kastetti.
Ve denir: **أضبت** falan oğullarının arazisi; **ضباب**’ı çoğalınca. Ve **أرض مضبة** ve **مربعة**: **ضباب** ve **يرابيع** sahibi (arazi).
Asmaî dedi: Denir: kırık **مضاب**’lara düştük; o, araziden parçalardır; **ضباب**’ı çok olur. Ve Araplardan birden fazlasını işittim, derlerdi: **المضبة**’yi avlamak için çıktık; yani **الضباب**’ı avlarız. Onu **مفعلة** üzere çoğul yaptılar; nasıl ki ihtiyarlara **مشيخة** ve kılıçlara **مسيفة** denir.
Ebû Nasr, Asmaî’den: Falan kimse içindekini **أضب** etti; yani onu çıkardı.
Şemmer, hattıyla okuduğumda: Ebû Hâtim dedi: Kavim **أضب** etti; sustukları ve sözden el çektikleri zaman. Ve **أضبوا** ettiler; konuştukları ve sözde taşkınlık ettikleri zaman.
Leys dedi: Kavim **أضب** etti; konuştukları zaman; ve **أضبوا** ettiler; sustukları zaman. Ve onun zıt anlamlılardan olduğunu ileri sürdü.
Ebû Zeyd dedi: Adam **أضب** etti; konuştuğu zaman. Ondandır ki denir: Eli kanı **ضبب** etti; aktığı zaman. Ve ben onu **أضببتها** ettim; ondan kanı salıverdiğim zaman. Sanki o, sözü **أضب** etti; yani onu çıkardı; nasıl ki kan çıkar.
Leys dedi: Adam kalpte bir kine karşı **أضب** etti; o, **إضباباً** **يضب** eder.
Asmaî dedi: Denir: Dişeti kandan **ضبيبا** **تضب** etti; aktığı zaman. Ve falan bize geldi, dişeti **تضب** eder halde; yemeğe şiddetli oburlukla, yahut cinsel şehvete, yahut ihtiyacına hırsla ve onu gidermeye vasfedildiği zaman.
Ebû Ubeyd, Bişr b. Ebî Hâzim’i inşad etti:
وبني تميم قد لقينا منهم
خيلا تضب لثاتها للمغنم
Bir başkası dedi:
أبينا أبينا أن تضب لثاتكم
على مرشقات كالظباء عواطبا
Bunu, hırslı obur için mesel olarak vurur.
İbn Ömer hadîsinde: Secde ettiği zaman ellerini yere açardı; ikisi de kan **تضبان** idi; yani ikisi de akardı.
Ebû Ubeyd dedi: **الضب** şiddetli akmadan aşağıdır. Ondan denir: **ضب** **يضب** ve **بض** **يبض**; su ve başkası aktığı zaman.
Ebû Ubeyd dedi, Ebû Amr da dedi: **الضبيبة** yağ ve rubdur; çocuk için tulumda yapılır, ona yedirilir. Denir: Çocuklarınıza **ضببوا**.
Ve denir: Devesini **ضب** etti, onu **ضبا** **يضبها**; beş parmakla sağdığı zaman.
Asmaî dedi: Gökyüzü **أضبت** etti; onun **ضباب**’ı olduğu zaman. Ve adama, hilekâr çeşit çeşit olan ise, denir: O, **خب ضب**’dır.
Dedi: **الضب** göğüste kindir; ve **الضب** devenin ayağında bir şiştir.
Leys dedi: Adam kalpte bir kine karşı **أضب** etti; o, **إضباباً** **يضب** eder.
Ve denir: **الضب** avuçla şeye tutunmadır.
Ve **الضب** dudakta tutan bir hastalıktır; şişer yahut kabuk bağlar. Ve denir: kabuk bağlar; ta ki kuruyup sertleşinceye kadar.
Dedi: **الضباب** ve **الضبابة** sabahlarda yeri kaplayan, toz gibi bir çiydir. Denir: Günümüz **أضب** etti; ve **يوم مضب**; ve **سماء مضبة**.
Leys hadîste dedi: “Dünyadan ancak kabın **ضبابة**’si gibi bir **ضبابة** kaldı”; azlıkta ve çabuk gitmede demektir.
Ben dedim: Hadîste gelen: “Dünyadan ancak kabın **صبابة**’si gibi bir **صبابة** kaldı”dır; **الصاد** ile. Ebû Ubeyd ve başkaları onu böyle rivayet etti.
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: Bir şey üzerine **أضببتُ**: ona, onu elde etmeye yakın olacak şekilde yükseldim.
Ben dedim: Bu, **أضبى** **يضبي**’dendir; ikizleme باب’ından değildir. Leys onu ikizleme باب’ında getirmiştir; doğru olan, Kisâî için rivayet ettiğimizdir.
Ebû Zeyd dedi: **أضب**; konuştuğu zaman. Ve bir şey üzerine **أضبأ**; onun üzerinde sustuğu zaman.
Leys dedi: Kadın **ضبضب** ve erkek **ضباضب**: küfürbaz, cüretkâr.
Dedi: Erkek **ضباضب** da; yani kalınlıkla birlikte kısa, şişman.
Dedi: **التضبب** şişmanlığın gelmeye yüz tutmasıdır.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den rivayet etti: Erkek **ضباضب**; kısa şişman olduğu zaman.
Ebû Ubeyd, Ümevî’den: Deve **أضب** ve dişi deve **ضباء**; açık **الضبب**’li; o, atın tırnağında tutan bir ağrıdır.
Ebû Ubeyd dedi: Adabs el-Kinânî dedi: **الضاغط** ile **الضب** bir şeydir; ikisi de koltuk altından bir yırtılma ve etten bir fazlalıktır.
İbnü’s-Sikkît: Belde **ضبب** etti: **ضباب**’ı çoğaldı. Onu, içinde şeddeli gösterilen harfler arasında zikretti; onlar harekelidir; **قطط** saçını, ve biniti **مششت** ettim, ve kırbanın **ألل**’i: kokusu değişti.
Ve **المضبب**: **الضباب**’ın deliğine suyu getirir; ta ki onu kayganlaştırır; sonra o çıkar, onu avlar.
Kumeyt dedi:
بغبية صيف لا يؤتى نطافها
ليبلغها ما أخطأته المضبب
Der ki: **المضبب**’in, **الضباب**’ı çıkarıp avlamak için deliğine su getirmeye ihtiyacı yoktur; çünkü su çoğalmıştır ve sel tepelerin üstüne yükselmiştir; bu ona yeter.
Şemmer, İbn Şümeyl’den: **التضبيب** şeye sıkı sıkı tutunmaktır; elinden kaçmasın diye. Denir: Onun üzerine **تضبيباً** **ضبب** etti.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **التضبب** şişmanlığın gelmeye yüz tutmasıdır.
Arap, cimrinin eli vermekten kısır kaldığı zaman onu **الضب**’ın eliyle benzetir. Ondandır şairin sözü:
مناتين أبرام كأن أكفهم
أكف ضباب أنشقت في الحبائل
Ebû Zeyd: Erkek **ضبضب** ve kadın **ضبضبة**; o, yaptığı şeye cüretkârdır. O, **الأبلخ** da. Ve kadın **بلخاء**; o, komşularına karşı övünen cüretkâr kadındır.
Ebû Amr: **ضب**; kin tuttuğu zaman.
İbn Bezrec: Bitki ile yeri **أضبت** ettim: bitkisi bütünüyle çıktı. Ve kavim **أضب** etti: işte bütünüyle kalktılar.
**بض** : Asmaî ve başkası: **الحسي** **بض** etti; o, **بضيضا** **يبض** eder; suyu azar azar çıkmaya başladığı zaman. Ve adama, musibete sabırla nitelenince, denir: Gözü **تبض** etmez.
Ve kadına, derisi yumuşak, kanı görünür olduğu zaman, denir: O, **لبضة**’dir. Ve **بضت**; **بضاضة** **تبض** eder.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Ona **بضضت**; **بضا** **أبض** ederim; ona az bir şey verdiğim zaman. Şemmer inşad etti:
ولم تبضض النكد للجاشرين
وأنفدت النمل ما تنقل
Dedi: Bunu bana İbn Enes, **التاء**’yı dammeli olarak inşad etti. İkisi iki lehçedir: **بض** **يبض** ve **أبض** **يبض**. Kâsım onu rivayet etti: “**ولم تبضض**”.
Dedi: İbn Şümeyl dedi: **البضة** yumuşak, sıcak, ekşi olandır; o, **الصقرة**’dır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Bana **بضا** ve **بضة** içirdi; yani ekşi süt.
Leys dedi: Kadın **بضة**; bazen etçe dolgun, renk parlaklığında. Ve deri **بضة بضيضة**. Ve kadın **بضة بضاض**. Ve kuyu **بضوض**; suyu azar azar gelir. Ve **البضباض**: **الكمأة** dediler; hâlis değildir.
Ebû Saîd dedi: Kırbada sudan **بضاضة** vardır; yani az bir şey.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **بضض** etti; nimet içinde yaşadığı zaman. Ve **غضض**: taze, nimet içinde oldu; o, **الغضوضة**’dir. Dedi: Ve **غضض**; ona **غضاضة** isabet ettiği zaman.
Dedi: **البضة** yumuşak kadındır; esmer de olsa beyaz da. Ve **المضة**: kelimenin yahut az bir şeyin ona eziyet ettiği.
Ebû Ubeyd: Asmaî’den: Kadınlardan **البضة**: derisi ince olandır; beyaz da olsa esmer de.
Ebû Amr dedi: O, beyaz etli olandır.
Asmaî dedi: Erkeklerden **البض** bedeni yumuşak olandır; yalnız beyazlıktan değildir; fakat yumuşaklıktan ve yumuşaklıktandır.
Başkası dedi: O, parçası iyi, şişman olandır. Ve sen, ey adam, **بضضت**; **بضاضة** **تبض** eder.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B6/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَضَضْتَ
1 بَضَضْتَ بض بضضت , and بَضِضْتَ, (S, TA,) and بَضُضْتَ also, (accord. to one copy of the S,) [third pers., accord. to rule, بَضَّ, (accord. to Golius and Freytag بَضَضَ or بَضِضَ, but these are irregular forms, and not admissible without authority,) aor., accord. to rule, of the first يَبِضُّ, and of the second يَبَضُّ, and of the third يَبُضُّ,] inf. n. بَضَاضَةٌ and بُضَوضَةٌ, (S, TA,) Thou (O man) wast, or becamest, such as is termed بَضٌّ; i. e. thin-shinned and plump; &c.: (S:) or very white or fair, with fatness: or delicate and clear in complexion, and such that the least thing made a mark, or an impression, upon thee. (TA.) -A2- بَضَّ المَآءُ, aor.

يَبِضُّ
يَبِضُّ باض بض يبض , inf. n. بَضِيضٌ (S, K) and بُضُوضٌ and بَضٌّ, (K,) The water flowed by little and little: (S, K:) or exuded upon a rock or the ground. (TA.) And بَضَّتِ الرَّكِيَّةُ, and بَضَّتْ بِمَائِهَا, The well had, or yielded, little water; or its water became little. (TA.) It is said in a trad. respecting Tabook, وَالعَيْنُ تَبِضُّ بِشَىْءٍ مِنَ المَآءِ [The source, or spring, yielding scantily somewhat of water]. (TA.) And you say, بَضَّتِ العَيْنُ, aor. as above, inf. n. بَضٌّ and بَضِيضٌ, The eye shed tears. (TA.) And, of a man when you characterise him as patient under affliction, مَا تَبِضُّ عَيْنُهُ [His eye does not shed tears]. (TA.) And بَضَّتِ الحَلَمَةُ The nipple streamed with milk. (TA.) It is said in a trad., مَا تَبِضُّ بِبَلَالٍ Having no milk dropping from it, or her. (TA.) And in another trad., سَقَطَ مِنَ الفَرَسِ فَاـِذَا هُوَ جَالِسٌ وَعُرْضُ وَجْهِهِ يَبِضُّ مَآءً أَصْفَرَ [He fell from the horse, and lo, he was sitting, with the side of his face exuding yellow water]. (TA.) One should not say, بَضَّ السِّقَآءُ, nor القِرْبَةُ: but some say so, urging the authority of Ru-beh. (S.) And you say of a stone, and the like, بَضَّ, aor. as above, meaning Water flowed from it like sweat; water oozed from it. (TA.) ― -b2- Hence the saying, مَا يَبِضُّ حَجَرُهُ (assumed tropical:) No good is obtained from him; (TA;) i. q. مَا تَنْدَى صَفَاتُهُ: (S:) a prov. applied to the niggardly. (S, K.) [Hence also,] بَضَّ لَهُ, [aor., accord. to the TA, يَبُضُّ, but this is evidently a mistake,] (assumed tropical:) He gave him a little; as also له ↓ ابضّ, (Sh, K,) inf. n. اـِبْضَاضٌ: (TA:) and بَضَّ لَهُ بِشَىْءٍ (assumed tropical:) He did him a small benefit; as also نَضَّ. (As.)

ابضّ لَهُ
4 ابضّ لَهُ ابض له ابض لة : see 1, last sentence.

تَبَضَّضْتُهُ
5 تَبَضَّضْتُهُ تبضضته تبضضتة I took everything belonging to him. (Ibn-'Abbلd, K.) ― -b2- تَبَضَّضْتُ حَقِّى مِنْهُ I took the whole of my right, or due, from him by little and little: (S, K:) [as also تَنَضَّضْتُهُ مِنْهُ.]

خُذْ مَا اسْتَبَضَّ
10 خُذْ مَا اسْتَبَضَّ ذ Take thou what is easily attainable; what offers itself without difficulty. (AA, TA in art. ندب.)

بَضٌّ
بَضٌّ بض A man thin-skinned, or fine-skinned, and plump: (S:) or a man having a thin, or fine, and plump, skin, upon which the least thing makes a mark, or an impression: (Mgh:) or a man (As) soft, or tender, in body; not particularly implying whiteness: (As, S:) or soft, or tender, in body, thin-skinned, or fine-skinned, and plump: (K:) fem. with ة; (S, K, &c.;) signifying a girl, (S,) or a woman, thin-skinned, or fine-skinned, and soft, or tender, or delicate, (TA,) if tawny or white: (S, TA:) or soft, or tender, in body; not particularly implying whiteness: (As, S:) or fleshy and white: (AA:) or thin-skinned, or fine-skinned, in whom the blood appears [through the skin]: (Lh:) or soft, or tender, or delicate, compact in flesh, and very white or fair in complexion: (Lth:) and ↓ بَضِيضَةٌ and ↓ بَاضَّةٌ and ↓ بَضْبَاضَةٌ, applied to a girl, signify the same as بَضَّةٌ; (K, TA;) compact in flesh, plump, or soft and thin-skinned and plump, with a very white or fair complexion: (TA:) and ↓ بَضَاضٌ also is syn. with بَضَّةٌ, applied to a woman. (TA.)

بَضَضٌ
بَضَضٌ بضض Little water. (S, K.)

بَضَاضٌ
بَضَاضٌ بضاض : see بَضٌّ, at the end of the paragraph.

بِئْرٌ بَضُوضٌ
بِئْرٌ بَضُوضٌ ذ , (K,) or رَكِيَّةٌ بَضُوضٌ, (S,) A well having little water: (S:) or of which the water comes forth by little and little: (K:) pl., in some copies of the K, بِضَاضٌ: in others, بَضَائِضُ. (TA.)

مَا فِى السِّقَآءَ بُضَاضَةٌ
مَا فِى السِّقَآءَ بُضَاضَةٌ ما في السقآء بضاضه ما في السقآء بضاضة , (K,) or بُضَاضَةٌ مِنْ مَاءٍ, (TA,) and ↓ بَضِيضَةٌ, (K,) There is not in the skin [even so much as] a small quantity of water: (K, TA:) from Aboo-Sa'eed. (TA.)

بَضِيضَةٌ
بَضِيضَةٌ بضيض بضيضه بضيضة : see بَضٌّ, near the end of the paragraph. -A2- Rain little in quantity. (Sgh, K.) ― -b2- See also بُضَاضَةٌ. -A3- A thing which the hand possesses. (K.) You say, أَخْرَجْتُ لَهُ بَضِيضَتِى I produced to him what my hand possessed. (TA.)

بَضْبَاضَةٌ
بَضْبَاضَةٌ بضباضه بضباضة : see بَضٌّ, near the end of the paragraph.

بَاضَّةٌ
بَاضَّةٌ باض باضه باضة : see بَضٌّ, near the end of the paragraph.

مَا فِى البِئْرِ بَاضُوضٌ
مَا فِى البِئْرِ بَاضُوضٌ ذ There is not any moisture in the well. (Ibn-'Abbلd, K.)

هُوَ أَبَضُّ النَّاسِ
هُوَ أَبَضُّ النَّاسِ ذ He is the most delicate, or fine, in complexion, of men, and the most beautiful of them in external skin. (TA.)

##### Türkçe

**بَضَضْتَ**
1 **بَضَضْتَ** **بض** **بضضت** ve **بَضِضْتَ**, (S, TA,) ve **بَضُضْتَ** dahi, (S’nin bir nüshasına göre,) [üçüncü şahıs, kaideye göre, **بَضَّ**, (Golius ve Freytag’a göre **بَضَضَ** yahut **بَضِضَ**, fakat bunlar düzensiz şekillerdir ve delilsiz caiz değildir,) muzâri‘, kaideye göre, birincinin **يَبِضُّ**, ikincinin **يَبَضُّ**, üçüncünün **يَبُضُّ**,] mastar **بَضَاضَةٌ** ve **بُضَوضَةٌ**, (S, TA,) Sen (ey adam) **بَضٌّ** diye adlandırılan gibi idin yahut öyle oldun; yani ince derili ve dolgun; vb.: (S:) yahut şişmanlıkla beraber pek beyaz yahut açık renkli: yahut ten rengi nazik ve berrak, ve en küçük şeyin sende bir iz yahut bir etki bıraktığı. (TA.) -A2- **بَضَّ المَآءُ**, muzâri‘

**يَبِضُّ**
**يَبِضُّ** **باض** **بض** **يبض** , mastar **بَضِيضٌ** (S, K) ve **بُضُوضٌ** ve **بَضٌّ**, (K,) Su azar azar aktı: (S, K:) yahut bir kaya yahut yer üzerinde sızdı. (TA.) Ve **بَضَّتِ الرَّكِيَّةُ**, ve **بَضَّتْ بِمَائِهَا**, Kuyu az suya sahip oldu yahut az su verdi; yahut suyu az oldu. (TA.) Tebûk hakkında bir hadiste şöyle denilmiştir: **وَالعَيْنُ تَبِضُّ بِشَىْءٍ مِنَ المَآءِ** [Kaynak/pınar sudan bir şey(ler)i kıtça veriyor]. (TA.) Ve dersin: **بَضَّتِ العَيْنُ**, muzâri‘ yukarıdaki gibi, mastar **بَضٌّ** ve **بَضِيضٌ**, Göz yaş döktü. (TA.) Ve, bir adam hakkında onu musibet altında sabırlı diye vasfettiğinde: **مَا تَبِضُّ عَيْنُهُ** [Onun gözü yaş dökmez]. (TA.) Ve **بَضَّتِ الحَلَمَةُ** Meme ucu sütten akıntı yaptı. (TA.) Bir hadiste şöyle denilmiştir: **مَا تَبِضُّ بِبَلَالٍ** Ondan/ondan (dişiden) süt damlaması olmaksızın. (TA.) Ve başka bir hadiste: **سَقَطَ مِنَ الفَرَسِ فَاـِذَا هُوَ جَالِسٌ وَعُرْضُ وَجْهِهِ يَبِضُّ مَآءً أَصْفَرَ** [Attan düştü; bir de bakarsın o oturuyor, yüzünün yanı sarı su sızdırıyor]. (TA.) **بَضَّ السِّقَآءُ** denilmemelidir, ne de **القِرْبَةُ**: fakat bazıları böyle der; Ru-beh’in otoritesini ileri sürerek. (S.) Ve bir taş ve benzeri hakkında dersin: **بَضَّ**, muzâri‘ yukarıdaki gibi; manası: Ondan ter gibi su aktı; ondan su sızdı. (TA.) ― -b2- Bundan şu söz: **مَا يَبِضُّ حَجَرُهُ** (mecaz kabul edilerek:) Ondan hiçbir hayır elde edilmez; (TA;) yani **مَا تَنْدَى صَفَاتُهُ**: (S:) cimriye uygulanan bir darb-ı mesel. (S, K.) [Bundan ayrıca,] **بَضَّ لَهُ**, [muzâri‘, TA’ya göre, **يَبُضُّ**, fakat bu açıkça bir hatadır,] (mecaz kabul edilerek:) Ona azıcık verdi; bunun gibi **ابضّ** له ↓, (Sh, K,) mastar **اـِبْضَاضٌ**: (TA:) ve **بَضَّ لَهُ بِشَىْءٍ** (mecaz kabul edilerek:) Ona küçük bir fayda yaptı; bunun gibi **نَضَّ**. (As.)

**ابضّ لَهُ**
4 **ابضّ لَهُ** **ابض له** **ابض لة** : 1’in son cümlesine bak.

**تَبَضَّضْتُهُ**
5 **تَبَضَّضْتُهُ** **تبضضته** **تبضضتة** Onun kendisine ait olan her şeyi aldım. (Ibn-‘Abbâd, K.) ― -b2- **تَبَضَّضْتُ حَقِّى مِنْهُ** Kendi hakkımın yahut alacağımın tamamını ondan azar azar aldım: (S, K:) [bunun gibi **تَنَضَّضْتُهُ مِنْهُ**.]

**خُذْ مَا اسْتَبَضَّ**
10 **خُذْ مَا اسْتَبَضَّ** ذ Sen kolay elde edileni al; güçlük olmaksızın kendini sunanı. (AA, TA, md. **ندب**’de.)

**بَضٌّ**
**بَضٌّ** **بض** İnce derili yahut narin derili ve dolgun bir adam: (S:) yahut üzerinde en küçük şeyin bir iz yahut bir etki bıraktığı ince yahut narin ve dolgun deriye sahip bir adam: (Mgh:) yahut (As) bedende yumuşak yahut nazik bir adam; özellikle beyazlığı gerektirmez: (As, S:) yahut bedende yumuşak yahut nazik, ince derili yahut narin derili ve dolgun: (K:) müennesi ة ile; (S, K, vb.;) bir kız (S) yahut bir kadın demektir; ince derili yahut narin derili ve yumuşak yahut nazik yahut latif, (TA,) esmer yahut beyaz ise: (S, TA:) yahut bedende yumuşak yahut nazik; özellikle beyazlığı gerektirmez: (As, S:) yahut etli ve beyaz: (AA:) yahut kanın [deri üzerinden] göründüğü ince derili yahut narin derili: (Lh:) yahut bedende yumuşak yahut nazik yahut latif, eti sıkı, ve ten rengi pek beyaz yahut açık: (Lth:) ve ↓ **بَضِيضَةٌ** ve ↓ **بَاضَّةٌ** ve ↓ **بَضْبَاضَةٌ**, bir kıza uygulanınca, **بَضَّةٌ** ile aynı manaya gelir; (K, TA;) eti sıkı, dolgun, yahut yumuşak ve ince derili ve dolgun, ten rengi pek beyaz yahut açık: (TA:) ve ↓ **بَضَاضٌ** dahi, bir kadına uygulanınca, **بَضَّةٌ** ile eş anlamlıdır. (TA.)

**بَضَضٌ**
**بَضَضٌ** **بضض** Az su. (S, K.)

**بَضَاضٌ**
**بَضَاضٌ** **بضاض** : paragrafın sonunda **بَضٌّ**’a bak.

**بِئْرٌ بَضُوضٌ**
**بِئْرٌ بَضُوضٌ** ذ , (K,) yahut **رَكِيَّةٌ بَضُوضٌ**, (S,) Az suyu olan kuyu: (S:) yahut suyu azar azar çıkan: (K:) çoğulu, K’nin bazı nüshalarında, **بِضَاضٌ**: diğerlerinde **بَضَائِضُ**. (TA.)

**مَا فِى السِّقَآءَ بُضَاضَةٌ**
**مَا فِى السِّقَآءَ بُضَاضَةٌ** **ما في السقآء بضاضه** **ما في السقآء بضاضة** , (K,) yahut **بُضَاضَةٌ مِنْ مَاءٍ**, (TA,) ve ↓ **بَضِيضَةٌ**, (K,) Tulukta [hatta] az bir miktar su bile yoktur: (K, TA:) Ebû Sa‘îd’den. (TA.)

**بَضِيضَةٌ**
**بَضِيضَةٌ** **بضيض** **بضيضه** **بضيضة** : paragrafın sonlarına yakın **بَضٌّ**’a bak. -A2- Miktarı az yağmur. (Sgh, K.) ― -b2- **بُضَاضَةٌ**’ya da bak. -A3- Elin sahip olduğu şey. (K.) Dersin: **أَخْرَجْتُ لَهُ بَضِيضَتِى** Elim(in) sahip olduğu şeyi ona çıkardım/ortaya koydum. (TA.)

**بَضْبَاضَةٌ**
**بَضْبَاضَةٌ** **بضباضه** **بضباضة** : paragrafın sonlarına yakın **بَضٌّ**’a bak.

**بَاضَّةٌ**
**بَاضَّةٌ** **باض** **باضه** **باضة** : paragrafın sonlarına yakın **بَضٌّ**’a bak.

**مَا فِى البِئْرِ بَاضُوضٌ**
**مَا فِى البِئْرِ بَاضُوضٌ** ذ Kuyuda hiçbir nem yoktur. (Ibn-‘Abbâd, K.)

**هُوَ أَبَضُّ النَّاسِ**
**هُوَ أَبَضُّ النَّاسِ** ذ O, insanların içinde ten rengi bakımından en nazik yahut en ince (derili) olanıdır ve onların dış derisi bakımından en güzelidir. (TA.)
