# بطأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B7%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بطأ

البُطْءُ والإِبْطاءُ: نَقِيضُ الإِسْراع. تقول منه: بَطُؤَ مَجِيئُك وبَطُؤَ في مَشْيِه يَبْطُؤُ بُطْأً وبِطاءً، وأَبْطَأَ، وتَباطأَ، وهو بَطِيءٌ، ولا تقل: أَبْطَيْتُ، والجمع بِطاءٌ؛ قال زهير(1): (1 أي يمدح هرم بن سنان المرّي وقبله:
يطعنهم ما ارتموا حتى إِذا طعنوا *  ضارب حتى إِذا ما ضاربوا اعتنقا) فَضْلَ الجِيادِ على الخَيل البِطاءِ، فلا *  يُــعْطِي بذلـك مَمْنُونـاً ولا نَزِقـــا ومنه الإِبْطاءُ والتَّباطُؤُ. وقد اسْتَبْطَأَ وأَبْطَأَ الرجُلُ: إِذا كانت دَوابُّه بطاءً، وكذلك أَبْطأً القومُ: إِذا كانت دوابهم بِطاءً. وفي الحديث: مَنْ بَطَّأَ به عملُه لم يَنْفَعْه نَسَبُه أَي مَنْ أَخَّرَه عملُه السَّيِّءُ أَو تَفْريطُه في العمل الصالحِ لم يَنْفَعْه في الآخرةِ شَرَفُ النَّسبِ. وأَبْطأَ عليه الأَمْرُ: تَأَخَّرَ. وبَطَّأَ عليه بالأَمْرِ وأَبْطَأَ به، كِلاهما: أَخَّرَهُ. وبَطَّأَ فلان بفلان: إِذا ثَبَّطَه عن أَمرٍ عَزَمَ عليه. وما أَبْطَأَ بك وبَطَّأَ بك عنا، بمعنىً، أَي ما أَبْطَأَ(2) (2 كذا بياض بالنسخ وأصل العبارة
للصحاح بدون تفسير.) ... وتَباطأَ الرَّجُل في مَسِيرهِ. وقول لبيد: وهُمُ العشِيرةُ أَنْ يُبَطّئَ حاسِدٌ، *  أَوْ أَنْ يَلُومَ، مع العِدا، لُوّامها فسرهُ ابن الأَعرابي فقال: يعني أَن يَحُثّ العدوّ على مَساوِيهم، كأَنّ هذا الحاسِد لم يَقْنع بعيبه لهؤلاء حتى حث. وبُطْآنَ ما يكون ذلك وبَطْآنَ أَي بَطُؤَ، جعلوه اسماً للفعل كَسُرْعانَ. وبُطْآنَ ذا خُروجاً: أَي بَطُؤَ ذا خروجاً، جُعِلت الفتحةُ التي في بَطُؤَ على نون بُطْآنَ حين أَدَّتْ عنه ليكون عَلَمَاً لها، ونُقلت ضمة الطاء إِلى الباء. وإنما صح فيه النَّقْلُ لأَن معناه التعجب: أَي ما أَبْطَأَه. الليث: وباطِئةُ اسم مجهولٌ أَصلُه. قال أَبو منصور: الباطِئةُ: الناجود. قال: ولا أَدري أَمُعَرَّبٌ أَم عربي، وهو الذي يُجعل فيه الشرابُ، وجمعه البَواطِئ، وقد جاء ذلك في أَشعارِهم.

### Türkçe

**البُطْءُ** ve **الإِبْطاءُ**: **الإِسْراع**’ın zıddı. Ondan dersin ki: **بَطُؤَ**
gelişin; ve yürüyüşünde ağırlaştı, **يَبْطُؤُ** **بُطْأً** ve **بِطاءً** (olarak), ve **أَبْطَأَ**, ve **تَباطأَ**,
ve o **بَطِيءٌ**’dur; ve “**أَبْطَيْتُ**” deme; çoğulu **بِطاءٌ**’dır; Züheyr dedi ki(1):
(1 yani Hürm b. Sinân el-Murrî’yi över; ve ondan önce:
Onlara, atıştıkları sürece mızrak vurur; nihayet mızrakladıklarında * vuran (olur); nihayet vurduklarında kucaklaştı)
Hızlı atların, ağır atlara üstünlüğü; artık * bununla ne minnet edilen (bir şey) verir ne de taşkın
Bundan **الإِبْطاءُ** ve **التَّباطُؤُ** (da gelir). Ve gerçekten **اسْتَبْطَأَ** ve **أَبْطَأَ** adam: ne zaman
onun binekleri **بطاءً** olursa; ve yine kavim **أَبْطأً**: ne zaman binekleri **بِطاءً** olursa.
Ve hadiste: “Kimi **بَطَّأَ** onunla ameli, ona nesebi fayda vermez”; yani kimi
kötü ameli yahut salih ameldeki gevşekliği onu geri bırakırsa, ona
âhirette neseb şerefi fayda vermez. Ve iş ona **أَبْطأَ**: gecikti.
Ve ona işte **بَطَّأَ** ve onunla **أَبْطَأَ**; ikisi de: onu geciktirdi. Ve falan, falanı **بَطَّأَ**: ne zaman onu, azmettiği bir işten alıkoyup gevşetirse. Ve seni bizim hakkımızda ne **أَبْطَأَ** ne de **بَطَّأَ**, aynı mânâda; yani ne **أَبْطَأَ**(2)
(2 nüshalarda böyle boşluk; ibarenin aslı
Sıhâh’ta tefsirsizdir.) ... Ve adam yürüyüşünde **تَباطأَ** etti. Ve Lebîd’in sözü:
Onlar, bir hasetçinin ağırlaştırması, * yahut kınaması—düşmanlarla birlikte—kınayanları (için) (bile olsa), (onlara) aşirettir
Bunu İbnü’l-A‘râbî açıkladı ve dedi ki: yani düşmanı onların kötülüklerine sevk etmesi; sanki bu hasetçi, bunlara ayıp bulmakla yetinmedi de, hatta (düşmanı) teşvik etti.
Ve **بُطْآنَ**: bu şeyin olması; ve **بَطْآنَ** yani **بَطُؤَ**; onu fiil için isim kıldılar,
**كَسُرْعانَ** gibi. Ve “**بُطْآنَ** şu çıkışça”: yani “şu çıkışça **بَطُؤَ**”; **بَطُؤَ**’daki fetha, **بُطْآنَ**’ın nûn’u üzerine kılındı; onun yerine geçtiği vakit, ona bir alamet olsun diye; ve ط’nin dammesi ب’ye nakledildi. Ancak onda nakil sahih oldu; çünkü mânâsı taaccüptür: yani “onu ne kadar ağır yaptı”.
el-Leys: ve **باطِئةُ** aslının meçhul bir isimdir. Ebû Mansûr dedi ki: **الباطِئةُ**:
**الناجود**. Dedi ki: bilmiyorum, muarreb mi yoksa Arapça mı; o, içine içecek konulan şeydir; çoğulu **البَواطِئ**’dir; ve bu, onların şiirlerinde gelmiştir.
