# بطرق (ب-ط-ر-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B1%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B7%D8%B1%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ط - ر - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B1%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والطاء
قنطر: القَنْطَرة: معروفة.
والقِنْطار؛ يقال: أربعون أوقية من ذهب أو فضة، ويقال: ثمانون ألف درهم عن ابن عباس. وعن السدي رطل من ذهب أو فضة، ويقال: هو بالسريانية مثل ملء جلد ثور ذهباً أو فضة. وبالبربرية: ألف مثقال من ذهب أو فضة.
وفي التصريف مخرجه على قول العرب، لأن الرجل يُقَنطر قِنطاراً، كل قطعة أربعون أوقية، كل أوقية وزن سبعة مثاقيل.
وبنو قَنْطُور: الترك، ويقال: إن قَنْطُوراء كانت جارية لإبراهيم عليه السلام، ولدت لإبراهيم أولاداً من نسلهم الترك والصين.
قطرب: القُطْرُبُ: الذكر من السعالي.
قرطب: المُقَرْطِبُ: الغضبان. وقَرْطَبَ: غضب. قال:
إذا رآني قد أتيت قَرْطَبا
وجال في جحاشه وطربا
المُطَرْطِبُ: الذي يدعو الحمر.
بطرق: البِطْرِيقُ: العظيم من الروم. والبِطريقُ: القائد لأهل الشام والروم.
قبطر: القُبْطُرِيّ: ضرب من الثياب.
قرطف: القَرْطفُ: قطيفة مخملة. قال:
عليه المنامة ذات الفـضـول		من الوهن والقَرْطَفُ المخمل
قمطر: القِمَطْرُ: الجمل الضخم. قال حميد:
قِمَطْرٌ يلوح الودع تحت لـبـانـه		إذا أرزمت من تحته الريح أرزما
ويوم قَمْطَرير: فاشي الشر. وشر قُماطِرِ، وقِمْطَر ومُقْمَطِرّ. قال أبو طالب.
وكنت إذا قوم رموني رميتهـم		بمسقطة الأحمال فقماء قِمْطَرِ
وتقول: اقْمَطَرَّت عليه الحجارة، أي: تراكمت، قالت الخنساء:
في جَوْفِ لحد مقيم قد تضمنه		في رمسه مُقْمِطرّاتٌ وأحجار
وأقْمِطْرارُ الشيء: إظلاله وتراكمه. والقِمْطيرُ: الذي تعلق به النواة مع القمع إذا أخرجتها من التمر.
ويقال: هو السحاة التي تكون بين النواة والتمر.
والقِمَطْرُ أيضاً يوصف به الناقة لسرعتها وقوتها.
والقِمَطْرةُ: شبه سفط يسف من قصب.
قرمط: القَرْمَطةُ: دقة الكتابة، وتداني الحروف والسطور. والقَرْمَطَةُ في مشي القطوف.
والقُرمُوطُ: ثمرة الغضا، كالرمان. قال:
وينشز جيب الدرع عنها إذا مـشـت		خميل كقرموط الغضا الخضل الندي
يعني: ثديها.
قطمر: القِطْمير: الذي تعلق به النواة مع القمع إذا أخرجتها من التمر. ويقال: هو السحاة التي تكون بين النواة والتمر.
قِرْطم: القُرْطُمُ: حب العصفر.
طمرق: الطُّمْرُوقُ: اسم من أسماء الخشاف، وجمعه: طمارِقة. قال:
دنا منه الشتاء فطار عنهـا		كما طارت طمارقةٌ ذراعا

##### Türkçe

**القاف** ve **الطاء**
**قنطر**: **القَنْطَرة**: bilinen (şey)dir.
Ve **القِنْطار**; denir ki: altın veya gümüşten kırk **أوقية**; ve denir ki: İbn Abbas’tan (rivayetle) seksen bin dirhem. Ve **السدي**’den: altın veya gümüşten bir **رطل**. Ve denir ki: o, Süryanice’de bir öküz derisinin dolusu altın veya gümüş gibidir. Ve Berberice’de: altın veya gümüşten bin **مثقال**.
Ve tasrifte, Arapların sözüne göre onun çıkışı (türeyişi) (böyledir); çünkü adam **قِنطار** olarak **يُقَنطر** edilir; her parça kırk **أوقية**; her **أوقية** yedi **مثاقيل** ağırlığıdır.
Ve **بنو قَنْطُور**: Türklerdir; ve denir ki: **قَنْطُوراء** İbrahim عليه السلام için bir cariye idi; İbrahim’e, nesillerinden Türkler ve Çin (halkı) olan çocuklar doğurdu.

**قطرب**: **القُطْرُبُ**: **السعالي**’nin erkeği.

**قرطب**: **المُقَرْطِبُ**: öfkeli (kimse). Ve **قَرْطَبَ**: öfkelendi. Dedi ki:
إذا رآني قد أتيت **قَرْطَبا**
وجال في جحاشه وطربا
**المُطَرْطِبُ**: eşekleri çağıran (kimse).

**بطرق**: **البِطْرِيقُ**: Rumlardan büyük (olan). Ve **البِطريقُ**: Şam ehli ve Rumlar için komutan.

**قبطر**: **القُبْطُرِيّ**: elbiselerden bir tür.

**قرطف**: **القَرْطفُ**: kadife (tüylü) bir **قطيفة**. Dedi ki:
عليه المنامة ذات الفـضـول		من الوهن و**القَرْطَفُ** المخمل

**قمطر**: **القِمَطْرُ**: iri deve. Humeyd dedi ki:
**قِمَطْرٌ** يلوح الودع تحت لـبـانـه		إذا أرزمت من تحته الريح أرزما
Ve **يوم قَمْطَرير**: şerri yaygın (olan). Ve **شر قُماطِرِ**; ve **قِمْطَر** ve **مُقْمَطِرّ**. Ebû Tâlib dedi ki.
وكنت إذا قوم رموني رميتهـم		بمسقطة الأحمال فقماء **قِمْطَرِ**
Ve dersin: **اقْمَطَرَّت** عليه الحجارة, yani: yığıldı. Hansa dedi ki:
في جَوْفِ لحد مقيم قد تضمنه		في رمسه **مُقْمِطرّاتٌ** وأحجار
Ve **أقْمِطْرارُ** الشيء: onun gölgelemesi ve yığılmasıdır. Ve **القِمْطيرُ**: onu, hurmadan çıkardığında çekirdeğin, **القمع** ile birlikte ona tutunduğu (şey)dir.
Ve denir ki: o, çekirdek ile hurma arasında olan **السحاة**’dir.
Ve **القِمَطْرُ** ayrıca, sürati ve kuvveti sebebiyle dişi deve ile de vasıflandırılır.
Ve **القِمَطْرةُ**: kamıştan örülen, **سفط** benzeri (şey)dir.

**قرمط**: **القَرْمَطةُ**: yazının inceliği ve harflerin ve satırların birbirine yaklaşmasıdır. Ve kedinin yürüyüşünde **القَرْمَطَةُ**.
Ve **القُرمُوطُ**: **الغضا**’nın meyvesi; nar gibi. Dedi ki:
وينشز جيب الدرع عنها إذا مـشـت		خميل كقرموط الغضا الخضل الندي
Yani: onun memesi.

**قطمر**: **القِطْمير**: onu, hurmadan çıkardığında çekirdeğin, **القمع** ile birlikte ona tutunduğu (şey)dir. Ve denir ki: o, çekirdek ile hurma arasında olan **السحاة**’dir.

**قِرْطم**: **القُرْطُمُ**: aspir tanesi.

**طمرق**: **الطُّمْرُوقُ**: **الخشاف**’ın adlarından bir addır; çoğulu: **طمارِقة**. Dedi ki:
دنا منه الشتاء فطار عنهـا		كما طارت **طمارقةٌ** ذراعا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B1%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

البِطْريقُ: القائدُ من قوّاد الروم، وهو معرّب، والجمع البَطَارِقَةُ.

##### Türkçe

**البِطْريقُ**: Rumların kumandanlarından bir kumandan; o, Arapçalaştırılmıştır; çoğulu **البَطَارِقَةُ**dur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B1%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البِطْريقُ بلغة أَهل الشام والروم: هو القَائدُ، معرًب، وجمعه بطَارِقةٌ. وفي حديث هِرَقْل: فدخلنا عليه وعنده بَطارِقتُه من الرُّوم؛ هو جمع بِطْريق، وهو الحاذق بالحَرْب وأُمورها بلغة الرُّوم، وهو ذو مَنْصِب وتقدُّمٍ عندهم؛ وأَنشد ابن بري:
فلا تُنْكِرُوني، إنَّ قَوْمي أَعِزَّةٌ
بَطارِقةٌ، بِيضُ الوُجوهِ كِرامُ
ويقال: إن البِطْريق عربي وافق العجمي وهي لغة أهل الحجاز؛ وقال أُميّة بن أبي الصَّـلْتِ:
من كُلِّ بِطْريقٍ لبط
ريقٍ نَقِيّ الوجْهِ واضِحْ
ابن سيده: البِطْرِيق العظيم من الرُّوم، وقيل: هو الوَضِيء المُعْجب ولا توصف به المرأَة؛ قال أبو ذؤيب:
هُمُ رَجَعُوا بالعَرْجِ، والقَومُ شُهَّدٌ
هَوازِنُ، تَحْدُوها حُماةٌ بَطارِقُ
أراد بَطارِيق فحذف. والبِطْرِيقانِ: ما على ظهر القدم من الشِّراك.

##### Türkçe

**البِطْريقُ**, Şam ve Rum ehlinin dilinde: o, kumandandır; Arapçalaştırılmıştır; çoğulu **بطَارِقةٌ**’dır. Ve Hırakl’ın hadisinde: “Onun yanına girdik; yanında Rumlardan **بَطارِقتُه** vardı”; o, **بِطْريق**’in çoğuludur; Rum dilinde savaşta ve onun işlerinde mahir olandır; ve onların yanında makam ve öne geçme sahibidir; İbn Berrî inşad etti:

Beni inkâr etmeyin; şüphesiz kavmim izzet sahibidir
**بَطارِقةٌ**, yüzleri beyaz, kerem sahipleri

Ve denilir: Şüphesiz **البِطْريق** Arapçadır; Acemceye uygun düşmüştür; ve bu, Hicaz ehlinin dilidir; Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi:

Her bir **بِطْريقٍ**’den, **لبط**
**ريقٍ**; yüzü temiz, açık

İbn Sîde: **البِطْرِيق** Rumlardan büyük (olan)dır; ve denildi: o, hayran bırakan parlak/yüzü güzel olandır; kadın onunla vasfedilmez; Ebû Züeyb dedi:

Onlar el-Arc’da döndüler; kavim ise şehitlerdir;
Hevâzin; onu **بَطارِقُ** koruyucular sevk eder

**بَطارِيق**’i kastetti; sonra hazf etti. Ve **البِطْرِيقانِ**: ayağın üstünde kayıştan olan şeydir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B1%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ط ر ق * * البِطْريقُ * بكسر الباء القائد من قواد الروم وهو معرب والجمع * البَطَارِقةُ

##### Türkçe

* ب ط ر ق * * **البِطْريقُ** *: بânın kesriyle; Rum’un kumandanlarından bir kumandandır ve o muarrebdir. Çoğulu: * **البَطَارِقةُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B1%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

البطريق، ككبريت : القائد من قواد الروم كما في الصحاح -وهو معرب- قيل: بلغة الروم والشام، ويقال: إنه عربي وافق العجمي، وهي لغة أهل الحجاز، وقال أمية بن أبي الصلت:
  من كل بطريق لـبـط                      ريق نقي الوجه واضح قلت: ولأجل هذا لم يذكر المصنف تعريبه، ويقال: إن البطويق هو القائد تحت يده عشرة آلاف رجل ، ثم الطرخان على خمسة آلاف، ثم القومس على مائتين. قلت: وقد سبق له في طرح أن الطرخان هو الرئيس الشريف بالخراسانية، ومر له أيضا في قمس القومس: الأمير، والقمامسة: البطارقة. وقيل: البطريق: هو الحاذق بالحرب وأمورها بلغة الروم، وهو ذو منصب، وقد يقدم عندهم. قلت: هو بالرومية بترك كما قاله الجواليقي، وغيره. وقيل: البطريق: الرجل المختال المزهو عن ابن عباد، وغيره. وقيل: البطريق أيضا: السمين من الطير، ج الكل: بطارقة وأنشد ابن بري:
  فلا تنكروني إن قومي أعزة                      بطارقة بيض الوجوه كرام وقال أبو ذؤيب:
  هم رجعوا بالعرج والقوم شهد                      هوازن يحدوها حماة بطارق

  أراد بطاريق، فحذف. والبطريقان: هما اللذان على ظهر القدم من شراك النعل عن ابن الأعرابي. والبطارق كعلابط : الطويل من الرجال. والتبرق: مشي الحصان ومشي المرأة، كما في العباب. وباطرقان، بكسر الطاء: ة، بأصفهان منها أبو بكر عبد الواحد ابن أحمد بن محمد بن عبد الله بن العباس الباطرقاني إمام في القراءة والحديث، قتل بأصبهان في فتنة الخراسانية سنة 421، أيام مسعود بن سبكتكين.
 ومما يستدرك عليه: البطريق، بالكسر: لقب امرئ القيس بن ثعلبة البهلول بن مازن بن الأزد.

##### Türkçe

**البطريق**، **ككبريت**: **الصحاح**’ta olduğu üzere Rumların kumandanlarından kumandan; -ve o, muعرّبdir-. Denildi: Rum ve Şam diliyle. Ve denilir ki: O Arapçadır; Acemceye uygun düşmüştür; ve o Hicaz ehlinin dilidir. Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi ki:
  Her bir **بطريق**’ten, **لـبـط                      ريق**; yüzü temiz, yüzü açık. Dedim: Bunun için musannif onun muعرّbliğini zikretmedi. Ve denilir: **البطويق** onun altında on bin adam bulunan kumandandır; sonra **الطرخان** beş bin üzerine; sonra **القومس** iki yüz üzerine. Dedim: **طرح** maddesinde onun için daha önce geçti ki **الطرخان** Horasanî dilde şerefli reis demektir; ve yine **قمس** maddesinde onun için geçti: **القومس**: emir; ve **القمامسة**: **البتارقة**. Ve denildi: **البطريق** Rum diliyle savaşta ve onun işlerinde mahir olandır; ve o bir mansıp sahibidir; ve onların yanında öne geçirilir. Dedim: Cevâlikî’nin ve başkasının dediği gibi Rumca **بترك**’tır. Ve denildi: **البطريق** İbn Abbâd’dan ve başkasından: kibirlenen, böbürlenen adamdır. Ve denildi: **البطريق** ayrıca: kuşlardan semiz olan; cem‘i **الكل**: **بطارقة**. İbn Berrî inşâd etti:
  Beni inkâr etmeyin; şüphesiz kavmim azizlerdir                      yüzleri beyaz, kerimler **بطارقة**. Ebû Züeyb dedi ki:
  Onlar **العرج** ile döndüler, kavim şahit iken                      Hevâzin; onu **بطارق** koruyucular sürer.

  **بطاريق** kastetti; sonra hazf etti. Ve **البطريقان**: İbnü’l-A‘râbî’den: ayakkabı kayışından ayağın üstünde olan iki şeydir. Ve **البطارق** **كعلابط**: erkeklerden uzun olandır. Ve **التبرق**: **العباب**’da olduğu üzere atın yürüyüşü ve kadının yürüyüşüdür. Ve **باطرقان**، **بكسر الطاء**: İsfahan’da bir belde; ondan Ebû Bekr Abdülvâhid b. Ahmed b. Muhammed b. Abdillâh b. el-Abbâs el-**باطرقاني**; kıraat ve hadiste imam; Horasanlıların fitnesinde, 421 senesinde, Mes‘ûd b. Sebüktekîn günlerinde İsfahan’da öldürüldü.
 Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **البطريق**، **بالكسر**: el-Ezd’den Mâzin b. el-Behlûl b. Sa‘lebe b. İmriü’l-Kays’ın lakabıdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B1%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بِطْرِيقٌ
بِطْرِيقٌ طريق بطريق A قَائِد [or leader of an army], in the language of the رُوم [or Greeks of the Lower Empire]; (JK;) one who is to the روم like the قائد to the Arabs; (Mgh, Msb;) [i. e.] a leader of an army (قائد) of the روم; (S, K;) accord. to Kudلmeh, (Mgh,) one who is over ten thousand men: (Mgh, K:) next to him is the طَرْخَان [in the CK تَرْخان], over five thousand: then, the قَوْمَس, over two hundred: (K:) but in art.

طرخ
طرخ طرخ in the K, it is said that طرخان signifies “ a headman, or chief, of high, or noble, rank, ” in the language of Khurلsلn; and in art. قمس, that قومس signifies “ a commander, ” or the like, syn. أَمِيرٌ; and. قَمَامِسَةٌ, i. q. بَطَارِقَةٌ, (TA,) which is pl. of بطريق, (S, Mgh, Msb, K,) as also بَطَارِيقُ, for which بَطَارِقُ is used in a verse of Aboo-Dhueyb: (TA:) it is an arabicized word; (S, TA;) [app. from the Latin “ patricius; ”] or, as some say, of the language of the روم and of Syria: or Arabic, agreeing with the foreign word, and of the dial. of the people of El-Hijلz: accord. to El-Jawلleekee and others, in the language of the روم it is بترك: some say that it signifies skilled in war and its affairs, in the language of the روم; and he who is so has rank, or office, and is sometimes made foremost, among them: (TA:) and (some say, TA) a proud and self-conceited man; (JK, K;) so says Ibn-'Abbلd: (TA:) and fat; applied to a bird (JK, K) &c.: (JK:) pl. بَطَارِقَةٌ. (K.) ― -b2- [See also بَطْرَكٌ, and جَاثَلِيقٌ.]

##### Türkçe

**بِطْرِيقٌ**
**بِطْرِيقٌ**: **بطريق**; A **قَائِد** [yahut bir ordunun lideri], **رُوم** [yahut Aşağı İmparatorluğun Yunanları] dilinde; (JK;) **روم** için, Araplara göre **قائد** gibi olan kimse; (Mgh, Msb;) [yani] **روم**’un bir ordusunun **قائد**’i; (S, K;) Kudلmeh’e göre, (Mgh,) on bin adamın üzerinde olan kimse: (Mgh, K:) onun ardından **طَرْخَان** [CK’de **تَرْخان**], beş binin üzerinde: sonra, **قَوْمَس**, iki yüzün üzerinde: (K:) fakat sanatta.

**طرخ**
**طرخ**: K’da, **طرخان**’ın “yüksek yahut soylu rütbeli bir başkan yahut reis” mânasına geldiği, Khurلsلn dilinde, söylenir; ve sanatta **قمس**; şu ki **قومس** “bir kumandan” yahut benzeri mânasına gelir, eşanlamlısı **أَمِيرٌ**; ve **قَمَامِسَةٌ**, **بَطَارِقَةٌ** ile aynı mânadadır, (TA,) ki o, **بطريق**’in çoğuludur, (S, Mgh, Msb, K,) bunun gibi **بَطَارِيقُ** da; bunun yerine **بَطَارِقُ**, Aboo-Dhueyb’in bir beytinde kullanılmıştır: (TA:) Arapçalaştırılmış bir kelimedir; (S, TA;) [görünüşe göre Latince “patricius”tan;] yahut, bazılarının dediğine göre, **روم** ve Suriye dilindendir: yahut Arapçadır, yabancı kelimeye uygun düşer, ve El-Hijلz halkının lehçesindendir: El-Jawلleekee ve başkalarına göre, **روم** dilinde o **بترك**’tir: bazıları, **روم** dilinde savaşta ve onun işlerinde mahir mânasına geldiğini söyler; ve böyle olan kimsenin rütbesi yahut makamı vardır, ve bazen onların arasında öne geçirilir: (TA:) ve (bazıları der ki, TA) kibirli ve kendini beğenmiş bir adam; (JK, K;) İbn-'Abbلd böyle söyler: (TA:) ve şişman; bir kuşa (JK, K) vb. uygulanır: (JK:) çoğulu **بَطَارِقَةٌ**. (K.) ― -b2- [Ayrıca **بَطْرَكٌ** ve **جَاثَلِيقٌ**’a da bak.]
