# بطش (ب-ط-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B7%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Betee elle kavrayarak vurup yakalamak, çarpmak anlamlarına gelmiştir

- Harfler: ب - ط - ش
- Kur'an'da: 10 geçiş · 8 ayet · 8 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (8)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [بَطَشْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%B4%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلْتُمْ | Yakaladınız | 2 | 1 | [26:130](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/ayet/26:130.md) |
| [بَطْشًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B7%D9%92%D8%B4%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Yakalamak | 2 | 2 | [43:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/ayet/43:8.md) |
| [الْبَطْشَةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%B7%D9%92%D8%B4%D9%8E%D8%A9%D9%8E.md) | الْفَعْلَةَ | Yakalamak | 1 | 1 | [44:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/ayet/44:16.md) |
| [بَطْشَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B7%D9%92%D8%B4%D9%8E.md) | فَعْلَ | Yakalamak | 1 | 1 | [85:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/ayet/85:12.md) |
| [بَطْشَتَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B7%D9%92%D8%B4%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعْلَتَنَا | Bizim yakalamamız | 1 | 1 | [54:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/ayet/54:36.md) |
| [نَبْطِشُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/siga/%D9%86%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%B7%D9%90%D8%B4%D9%8F.md) | نَفْعِلُ | Yakalarız | 1 | 1 | [44:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/ayet/44:16.md) |
| [يَبْطِشَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%B7%D9%90%D8%B4%D9%8E.md) | يَفْعِلَ | Yakalar | 1 | 1 | [28:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/ayet/28:19.md) |
| [يَبْطِشُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%B7%D9%90%D8%B4%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعِلُونَ | Yakalarlar | 1 | 1 | [7:195](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/ayet/7:195.md) |

## Mücavir kökler — 36 mücavir (56 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [جبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · Kırıkların tutturulması için konan tahta parçasına denir
2. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 15 · Sicim bağıdır
3. [نقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Geçit, yarık, delik demektir
4. [هلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
5. [حيص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Havş altı çalılık sık orman demektir
6. [مسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Dün
7. [مضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Geçip gitmek
8. [نقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Lokma, ağza alınan bir parça yemektir
9. [بلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Beled mezarlık demektir
10. [مري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · مري Eskimiş elbise
11. [مشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Yürür
12. [كيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Tuzak demektir
13. [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir
14. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ayn göz, “evya” göze demektir
15. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Rical ayak demektir
16. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kulak demektir
17. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
18. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · El ve kol demektir
19. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
20. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Korkuluk demektir
21. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
22. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
23. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Musa
24. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
25. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Tasma kayış demektir
26. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
27. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Yaşlı adamdır
28. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Alet kaldıraç demektir
29. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İşiten
30. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
31. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
32. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
33. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Önce
34. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · “Yemm” durgun akan su demektir
35. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
36. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بطش |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md), [قبض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B6.md), [سطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88.md) |
| Zıt Kök | [رفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%82.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi üstünlük, hücum ve şiddet anında elle kahredici bir kuvvetle yakalamak |
| Çekirdek Özet 2 | Haddi aşan zorbaların tahakküm hamlesi veya ilahi adaletin kaçınılmaz, ezici müdahalesi |
| Çekirdek Özet 3 | Gücün keyfi tahakküm aracına dönüşmesi ile mutlak meşru otoritenin nihai yaptırımı arasındaki ayrım |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel darbe veya kör şiddet sayıp hamle, kudret ve kaçınılmaz yakalama boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بط | Zemine yayılma, taban oluşturma, yere sertçe çarpma veya bir ağırlık ve baskı ile kaplama hareketini ifade eder ([بطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%A3.md), [بطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B1.md), [بطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84.md), [بطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md)). | ش | Yayılma ve vurma hareketine yırtıcı bir keskinlik, ani saçılma ve şiddetli bir kavrama boyutu ekleyerek hasmı savrulamaz biçimde kıskıvrak yakalama fiiline dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Kavramın merkezindeki çevreleme, odaklanma ve hedefi kendi etki alanının içine alma zeminini kurar. |
| ط | sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Hedefin etrafını dolanarak kaçış yollarını kapatan kuşatıcı baskıyı ve sarmalama hareketini oluşturur. |
| ش | diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Yakalama eylemine ani nüfuz edicilik, karşı konulmaz sertlik ve koparıcı bir kavrama gücü katar. |
| بطش | Bir varlığı hedef alıp kuşatarak dişin kenetlenmesi gibi keskin ve karşı konulmaz bir şiddetle ansızın yakalama hareketi. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hasmı veya bir nesneyi hücum anında elle kuvvetle kavramak; kişiyi yakasından veya giysisinden çekip sarsarak çaresiz bırakacak biçimde sımsıkı tutmak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem kullanımında iki gücün çarpışmasını ve elle şiddetli tutuşmayı tasvir eden şahitte kök karşılıklı çekişme anlamında geçmektedir: حُوتاً إِذا ما زادُنا جئنا به / وقَمْلَةً إِن نحنُ باطَشْنا به |
| Erken Arapça kullanım | Erken rivayetlerde Hz. Musa’nın sarsılmaz bir tutunuşla Arş’ın kenarını iki eliyle sımsıkı kavramasını niteleyen باطش بجانب العرش ibaresinde mutlak güçle yapışma anlamında yer alır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça بطش kökü, merkezi Sami dillerinde somut eylem ve kudret göstergesi bildiren köklerle anlamsal bir örgü paylaşır. Kökün temel harf dizilimi, Güney ve Orta Sami sahasında fiziksel kavrama, sert baskı ve ani hücum eylemlerini karşılarken, Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı ses dizilimiyle sınırlı kalmayıp sert kavrama ve ayak/el vuruşu bildiren köklerle kesişir. Klasik Arapçada kök, nötr bir tutma eyleminin ötesine geçerek صولة yani hücum, atılma ve kahredici bir üstünlükle kavramayı niteleyen özgül bir semantik genişleme yaşamıştır. Bu durum, çöl yaşamındaki ani baskınlar ve bedensel mücadele pratikleriyle birleşerek köke mutlak güç kullanımı anlamını kazandırmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بط ikili çekirdeğinden türeme | Taban ve vuruş bildiren çekirdeğe ش harfinin eklenmesiyle ani, kesici ve şiddetli kavramaya evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Orta ve Güney Sami leksik paralelliği | Sert elle temas, ani kavrama ve baskın yapma bağlamındaki fiil yapılarıyla anlamdaşlık taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik vuruş ve tutuş kökleri | Bazı Doğu Çad ve Berberî dillerinde vurarak yakalama bildiren arkaik fonem öbekleriyle tipolojik benzerlik gösterir. | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بطش | Anlamlı | Şiddetle yakalama | Güç ve kahırla hasmı kıskıvrak tutma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [بشط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B7.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [طبش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D8%B4.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| طشب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [شبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%B7.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde müsta'mel kaydedilse de kök Kur'an'da yer almaz |
| [شطب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A8.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kılıç oluğu veya yarmak anlamında müsta'meldir; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بطش | Merkez | Şiddetle yakalama | Hücum, ceberutluk veya ilahi kahır anında kaçışı imkansız kılacak şiddetle kavrama. | Gücün baskın ve ezici biçimde fiiliyata dökülmesidir. |
| [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) | Komşu | Genel alma ve tutma | Nötr ve genel bir alma fiilidir; her zaman hücum, darbe veya ezici şiddet içermez. | Nesneyi veya suçluyu sahiplenme veya cezalandırma amacıyla tutmaktır. |
| [قبض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B6.md) | Komşu | Avuç içine alma | Nesneyi parmaklar ve avuçla tamamen toplayıp kontrol altına almaktır; hücum vurgusu taşımaz. | Bir varlığın tasarrufunu bütünüyle kendi kabzasına geçirmektir. |
| [سطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88.md) | Komşu | Üstten saldırma | Hasmın üzerine atılmak, çullanmak ve ezmek; doğrudan elle yakalamaktan çok hücum tavrıdır. | Şiddetli bir taşkınlıkla hedefe yönelme halidir. |
| [رفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%82.md) | Zıt | Yumuşaklık ve nezaket | Güç kullanmaktan kaçınarak işi kolaylıkla, esneklikle ve zarar vermeden yürütme hali. | Baskı ve şiddetin bütünüyle devreden çıkarılmasıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بطش | Güç ve şiddetle yakalamak | Hücum anında kahredici kuvvet kullanarak hedefi kıskıvrak tutmak. | Kesin |
| Latince | corripere, comprehendere | Şiddetle kavramak, ele geçirmek | Ani bir saldırıyla yakalamayı karşılar; ilahi ceberutluk nüansını tam taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | seize violently, smite | Şiddetle yakalamak, darbe indirmek | Zorla ele geçirmeyi iyi verir; ancak elle fiziksel yapışma hissi soyutlaşabilir. | Güçlü |
| Almanca | gewaltsam ergreifen, zupacken | Zorla yakalamak, sertçe tutmak | Eylemin ani ve sert kavrama yönünü karşılar; ezici azap boyutunda eksik kalır. | Güçlü |
| Fransızca | saisir avec violence, sévir | Şiddetle yakalamak, sert cezalandırmak | Hem fiili tutuşu hem de şiddetli cezalandırma iradesini dengeli aktarır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بَطْشَ / نَبْطِشُ / الْبَطْشَةَ | İlahi kahredici yakalama ve helak | İnkarcıların dünyadaki veya kıyametteki kesin ve ezici azapla kuşatılması (Duhân [44:16](https://lisan.digital/tr/ayet/44:16.md), Bürûc [85:12](https://lisan.digital/tr/ayet/85:12.md), Kamer [54:36](https://lisan.digital/tr/ayet/54:36.md)). |
| بَطَشْتُمْ | İnsani ceberutluk ve haksız şiddet | Güç sarhoşluğu içindeki zorbaca yönetimlerin ve kavimlerin halka uyguladığı orantısız baskı (Şuarâ [26:130](https://lisan.digital/tr/ayet/26:130.md)). |
| يَبْطِشُونَ / يَبْطِشَ | Fiziksel kavrama ve müdahale kudreti | İnsanın veya varlığın elle tutma, çarpma ve fiziksel eylem icra edebilme yetisi (A'râf [7:195](https://lisan.digital/tr/ayet/7:195.md), Kasas [28:19](https://lisan.digital/tr/ayet/28:19.md)). |
| بَطْشًا | Maddi ve askeri üstünlük | Bir kavmin diğerlerine karşı sahip olduğu yıkıcı fiziksel ve askeri güç (Zuhruf [43:8](https://lisan.digital/tr/ayet/43:8.md), Kâf [50:36](https://lisan.digital/tr/ayet/50:36.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve ceza | Allah'ın بطش sıfatının hakiki mi mecazi mi olduğu; mutlak kudret ve intikam ilişkisi. | İlahi adaletin zalimler üzerinde kaçınılmaz ve engellenemez bir biçimde tecelli etmesi. |
| Fıkıh | Haddi aşan cebir ve şiddet | Haksız yere fiziksel güç kullanarak cana veya mala el uzatmanın (bağy, tagallüb) hukuki yaptırımı. | Meşru otorite dışındaki zorbalık ve baskının suç teşkil eden fiiliyatı. |
| Tefsir | Kıyamet sahneleri ve kavim kıssaları | البطشة الكبرى terkibinin Bedir savaşına mı yoksa kıyamet gününe mi işaret ettiği tartışması. | Zalim toplulukların dünya veya ahirette uğradığı nihai yıkım ve hezimet. |
| Hadis | Şiddet ve sarsılmaz tutunuş | Peygamberlerin manevi haşyet anındaki metaneti veya hesap günündeki ilahi heybet tasvirleri. | İradenin ve kudretin en yüksek derecede temas ve tecelli bulması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi adalet ve ceza | Kahredici nihai müdahale | Haddi aşan zulmü sıfırlamak | İnsan iradesinin azgınlaştığı yerde ilahi kudretin mutlak sınır çizici olarak devreye girmesidir. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel dinamik ve etki | Ani kinetik kavrama | Sisteme karşı konulamaz enerji uygulamak | Bir kuvvetin direnç gösteren cisme temas ederek onu bütünüyle denetim altına almasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Devlet otoritesi ve zorbalık | Ceberutluk veya meşru kolluk | Düzeni cebir yoluyla tesis etmek veya baskı kurmak | Şuarâ [26:130](https://lisan.digital/tr/ayet/26:130.md) bağlamında meşruiyetten kopan gücün zalimane tahakküme dönüşmesidir. | Kesin |
| İktisadi | Piyasa tekeli ve el koyma | Zorla mülkiyeti gasp etme | Haksız tasarrufla ekonomik alanı daraltmak | Güç sahiplerinin zayıfların kaynaklarını baskı ve cebirle ellerinden almasıdır. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kademeli olmayan ani potansiyel çöküşü (Delta fonksiyonu darbesi) | Sürekli ve yumuşak bir geçiş yerine, sisteme tek bir zaman aralığında uygulanan sonsuz büyüklükteki sınırlandırıcı kuvvet darbesine karşılık gelir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ceberut tahakküm ve olağanüstü hal müdahalesi | Hukuki sınırları çiğneyen çıplak şiddet kullanımı ile anayasal düzeni korumak için devreye sokulan nihai sert yaptırım arasındaki yapısal paralelliktir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca kaba bir sokak kavgası, adi bir saldırı veya basit bir tokat atma düzeyine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem medeniyet kurucu askeri ve fiziksel caydırıcılığı hem zalim idarelerin kurumsallaşmış ceberutluğunu hem de ilahi kozmik adaletin tecellisini kapsayan geniş kudret alanı. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şuarâ [26:130](https://lisan.digital/tr/ayet/26:130.md)'daki uyarının siyasi ve ahlaki derinliğini kavramayıp, ayeti sadece bireysel öfke patlamalarına indirgeyerek toplumsal ve yapısal zorbalığı görmezden gelmek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Gücün ontolojik sınırını gösterir; insanın elindeki geçici gücün onu nasıl bir zorbaya dönüştürebileceğini ve bu sahte gücün ilahi mutlak kudret karşısında nasıl çaresizce eridiğini ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş azgın kavimlerin askeri üstünlüklerini anlatan tarihsel kıssalarda ve kıyametin kaçınılmaz azap vaatlerini içeren Mekkî uyarılarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Putların veya putlaştırılan güç odaklarının hiçbir fiili müdahale gücüne (بطش) sahip olmadığını (A'râf [7:195](https://lisan.digital/tr/ayet/7:195.md)) ilan ederek, korkunun ve itaatin sahte otoritelere yönelmesini engeller. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Hasmı veya bir nesneyi hücum anında elle kuvvetle, sarsarak ve kaçmasını imkansız kılarak yakalamak.
- Soyut anlam: Bir gücün direnci tamamen kırarak hedef üzerinde mutlak, karşı konulamaz ve ani bir hâkimiyet kurması.
- Sistematik karşılık: Otoritenin sınır tanımaz bir ceberutluğa kayması ile meşru ilahi adaletin nihai yok edici müdahalesi arasındaki kritik gerilim noktası.
- LaTeX modeli: $$F_{b} = \lim_{\Delta t \to 0} \left( \frac{\Delta P}{\Delta t} \right) \cdot \mathbb{I}_{\{P > P_{c}\}}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $F_{b}$ batş eyleminin şiddet ve büyüklüğünü temsil eder. Sıfıra yaklaşan son derece dar bir zaman aralığında ($\Delta t \to 0$) hedefe aktarılan yüksek momentum değişimi ($\Delta P$), ani hücum ve çarpmayı simgeler. $\mathbb{I}$ gösterge fonksiyonu ise bu gücün ancak kritik direnç eşiğini ($P_{c}$) aştığında devreye girdiğini; yani sıradan bir tutuş değil, karşı tarafı tamamen etkisiz kılan kahredici bir baskın olduğunu gösterir.

## Geçtiği ayetler (8 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/occurrences?meal=IK

### [Araf 7:195](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/ayet/7:195.md) — يَبْطِشُونَ

أَلَهُمْ أَرْجُلٌ يَمْشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أَيْدٍ يَبْطِشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أَعْيُنٌ يُبْصِرُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا قُلِ ادْعُوا شُرَكَاءَكُمْ ثُمَّ كِيدُونِ فَلَا تُنْظِرُونِ

Meal (IK): Onların ayakları var mıdır ki onunla yürüsünler? Elleri var mıdır ki onunla tutsunlar? Gözleri var mıdır ki onunla görsünler? Kulakları var mıdır ki onunla işitsinler? De ki: Çağırın ortaklarınızı da, elinizden gelirse, bana tuzak kurun ve göz açtırmayın.

### [Şuara 26:130](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/ayet/26:130.md) — بَطَشْتُمْ

وَإِذَا بَطَشْتُمْ بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ

Meal (IK): Ve yakaladığınız zaman da zorbaca mı yakalarsınız?

### [Kasas 28:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/ayet/28:19.md) — يَبْطِشَ

فَلَمَّا أَنْ أَرَادَ أَنْ يَبْطِشَ بِالَّذِي هُوَ عَدُوٌّ لَهُمَا قَالَ يَامُوسَى أَتُرِيدُ أَنْ تَقْتُلَنِي كَمَا قَتَلْتَ نَفْسًا بِالْأَمْسِ إِنْ تُرِيدُ إِلَّا أَنْ تَكُونَ جَبَّارًا فِي الْأَرْضِ وَمَا تُرِيدُ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْمُصْلِحِينَ

Meal (IK): Derken ikisinin de düşmanı olanı yakalamak isteyince: Ey Musa, dün bir cana kıydığın gibi bana da mı kıymak istiyorsun? Sen ıslah edenlerden olmayı değil, yeryüzünde bir zorba olmayı istiyorsun, dedi.

### [Zuhruf 43:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/ayet/43:8.md) — بَطْشًا

فَأَهْلَكْنَا أَشَدَّ مِنْهُمْ بَطْشًا وَمَضَى مَثَلُ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Biz, bunlardan daha güçlü olanları helak ettik. Öncekilerin misali geçti.

### [Duhan 44:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/ayet/44:16.md) — نَبْطِشُ · الْبَطْشَةَ

يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرَى إِنَّا مُنْتَقِمُونَ

Meal (IK): Onları çarptıkça çarpacağımız gün; şüphesiz intikam alırız.

### [Kaf 50:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/ayet/50:36.md) — بَطْشًا

وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هُمْ أَشَدُّ مِنْهُمْ بَطْشًا فَنَقَّبُوا فِي الْبِلَادِ هَلْ مِنْ مَحِيصٍ

Meal (IK): Biz; onlardan önce, kendilerinden daha kuvvetli olan ve diyar diyar dolaşan nice nesilleri yok etmişizdir. Kurtuluş var mı?

### [Kamer 54:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/ayet/54:36.md) — بَطْشَتَنَا

وَلَقَدْ أَنْذَرَهُمْ بَطْشَتَنَا فَتَمَارَوْا بِالنُّذُرِ

Meal (IK): Andolsun ki; onlara, azab ile yakalayacağımızı da haber vermişti. Ama onlar bu uyarıları kuşku ile karşılayarak yalanladılar.

### [Buruc 85:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/ayet/85:12.md) — بَطْشَ

إِنَّ بَطْشَ رَبِّكَ لَشَدِيدٌ

Meal (IK): Doğrusu Rabbının yakalayışı amansızdır.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Betee elle kavrayarak vurup yakalamak, çarpmak anlamlarına gelmiştir. Ördeğin ayaklarının yere vuruşu gibi bir vuruşa benzetilerek sert vurma, çarpma anlamlarında kullanılmaktadır. E Ş’ ye dönüşmüştür. Bu dönüşüm uzak bir dönüşümdür.
Elin avuç içine bir şey almak için aldığı şekle cuma, bir sopayı tutmak için aldığı şekle kabz, bir kumaşı tutmak için aldığı şekle de batş denir. Kişiyi yakasından tutmaktır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والطاء والباء معهما
ش ط ب، ش ب ط، ب ط ش مستعملات
شطب:
الشَّطب، مجزوم: سعف النَّخل الأخضر، الواحدة: شطبة، ومنه قيل: جاريةٌ شطبة، أي: غضّة تارةٌ طويلة. وقوسٌ شطبة.
والشُّطبة: طريقةٌ في متن السَّيف، وجمعه: شُطب. وسيف مشطَّب مشطوب: ذو شُطب.
والشِّطبةُ لغة في الشبة، وكان أبو الدُّقيش يفرِّق بينهما، ويقول: الشِّطبة: قطعةٌ من سنام البعير تقطع طولاً، وكل قطعةٍ من ذلك تُسمَّى: شطيبة، وكل قطعةٍ من أديم تُقدُّ طولاً تسمُّى شطيبة، تقول: شطبت الأديم وشطبت السَّنام أشطبهُ شطباً.
والشَّواطبُ من النِّساء: اللاتي يقددنَ الأديم بعدما يخلقنهُ، ويُشقِّقن السَّعف للحُصُر، قال:
فكـــأنـــمــــــا		بسط الشَّواطب بينهنَّ حصيرا
ويقال للفرسِ السَّمين الذي انتبر متناه وتباينت عروقهُ، مشطوب الظَّهر والبطن والكفل: أي تزايل بعضه من بعضٍ من سمنهِ.
شبط:
الشِّبُّوط: ضربٌ من السَّمك، طويل الذَّنب، دقيقُهُ، عريضُ الوسط، لينِّ المسِّ، صغيرُ الرأس كأنه البربط، كلمهٌ عراقية، وإنما يُشبَّه البربط إذا كان ذا طولٍ، ليس بعريض بالشَّبُّوط.
بطش:
البطشُ: التّناول عند الصَّولة. والأخذ الشديد في كل شيء: بطش به. والله ذو البطشِ الشديد، أي: ذو البأس والأخذ لأعدائه.

##### Türkçe

باب **الشين** ve**الطاء** ve**الباء** onlarla birlikte
**ش ط ب**، **ش ب ط**، **ب ط ش** kullanımdadırlar.

**شطب**:
**الشَّطب**، meczûm: yeşil hurma dalı; bir tanesi: **شطبة**. Ondan dolayı denildi: **جاريةٌ شطبة**; yani: taze, bir kere uzun. Ve **قوسٌ شطبة**.
Ve **الشُّطبة**: kılıcın sırtında bir çizgi; çoğulu: **شُطب**. Ve **سيف مشطَّب مشطوب**: **شُطب** sahibi.
Ve **الشِّطبةُ** **الشبة** hakkında bir dildir (lehçedir). Ve Ebû’d-Dukayş ikisi arasında ayırırdı ve derdi: **الشِّطبة**: devenin hörgücünden boyuna kesilen bir parçadır; bunun her parçasına **شطيبة** denilir. Ve deriden boyuna kesilen her parçaya **شطيبة** denilir. Dersin ki: **شطبت الأديم** ve **شطبت السَّنام**; onu **أشطبهُ شطباً** (şatb ettim).
Ve kadınlardan **الشَّواطبُ**: deriyi, onu eskittikten sonra boyuna kesenlerdir; ve hasırlar için hurma dalını yararlar. Dedi ki:
فكـــأنـــمــــــا		بسط **الشَّواطب** بينهنَّ حصيرا
Ve semiz ata, semizliğinden dolayı sırtı ve karnı ve sağrısı kabarıp en uç noktaya varan ve damarları ayrışan (beliren) olana **مشطوب الظَّهر والبطن والكفل** denilir; yani semizliğinden dolayı onun bir kısmı bir kısmından ayrılmıştır.

**شبط**:
**الشِّبُّوط**: balıktan bir türdür; kuyruğu uzun, ince; ortası geniş; dokunuşu yumuşak; başı küçük, sanki **البربط** gibidir. Bu Irakça bir kelimedir. Ancak **البربط** uzun olup geniş değilse **الشَّبُّوط**a benzetilir.

**بطش**:
**البطشُ**: saldırı anında ele alma. Ve her şeyde şiddetli alma: **بطش به**. Ve Allah **ذو البطشِ الشديد**dir; yani düşmanları için güç ve yakalama sahibidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

البَطْشَة: السَطوةُ والأخْذُ بالعنف: وقد بَطَشَ به يَبْطِشُ ويَبْطُشُ بَطْشاً. وباطَشَهُ مُبَاطِشَةً.

##### Türkçe

**البَطْشَة**: zorbalık ve şiddetle alma: ve ona **بَطَشَ** eder; **يَبْطِشُ** ve **يَبْطُشُ**; **بَطْشاً** (olarak). Ve onunla **باطَشَهُ**; **مُبَاطِشَةً** (olarak).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ط ب
شطب ، شبط ، بطش : مستعملة .
شطب : قال الليث : الشَّطْبُ ، مَجْزومٌ : سَعَفُ النَّخْل الأخْضر ، الواحدة : شَطْبَة ؛ ولذلك قيل للجارية الغَضَّةِ التَّارّة الطَّوِيلَةِ : شَطْبَة ، وفَرْسٌ شَطْبَة .
وفي حديث أُمِّ زرع : ( ابن أبي زَرْع كَمَسَلِّ شَطْبة ) . قال : قال أبو عبيد : الشَّطْبَةُ ما شُطِبَ من جَريد النَّخْل ، وهو سَعَفُه ، شَبَّهَه بتلك الشَّطْبَة ، لِنَعْمَتِه ، واعْتِدَالِ شبَابِه .
وأخبرني المنذريّ ، عن أبي إسحاق الحربيّ أنه قال : أرادَت أنه مَهْزولٌ كأنَّه سَعَفَةٌ في دِقَّتِها .
وقال أبو سَعِيد في قولها : ( كَمَسَلِّ شَطْبَة ) : الشَّطْبَة السَّيْف ، أَرادت أنه كالسَّيف يُسَلُّ من غِمْده ، كما قال :
فَتًى قُدَّ قَدَّ السَّيفِ لا مُتَأَزِّفِ
ويقال : غُلامٌ شَطْبٌ : حَسَنُ الخَلْقِ ، ليس بطويل ولا بقَصير . ورجُلٌ مَشْطُوب ومُشَطَّبٌ ، إذا كان طَوِيلاً .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ ، قال : الشَّطائِبُ دون الكَرَانِيف ، الواحدة شَطِيبَة ، والشَّطْبُ دون الشَّطائِب ، الواحِدَةُ شَطْبَة .
وقال ابن السكيت : الشّاطبة الَّتي تَعمل الحُصْرَ من الشَّطْبِ ، ويقال : شَطِبَتْ تَشْطِبُ شُطُوباً ، وهو أن تأخُذَ قِشْرَه الأعْلى ، قال : وتَشْطِبُ وتَلْحَى واحِد .
قال : وواحد الشَّطْب شَطْبَة ، وهي السَّعَفَة .
وقال الأصمعيّ : الشَّاطِبةُ التي تَقْشُر العَسِيبَ ثم تُلْقِيه المُنَقِّية ، فَتَأخُذ كل شيء عليه بِسِكِّينها ، حتَّى تتركه رَقِيقاً ، ثم تُلْقِيه المُنَقِّيَةُ إلى الشَّاطِبةِ ثَانية ، وهو يقول :
تذَرُّعُ خِرْصَانٍ بِأيْدِي الشَّواطِبِ
الليث : الشُّطْبَةُ طريقَةٌ من مَتْنِ السّيْف والجَميع ( شُطَب ) .
قال : والشِّطْبَةُ لغة في الشُّطْبَة ، وكان أبو الدُّقَيْشِ يُفَرِّقُ بينهما ، ويقول : الشِّطْبَةُ قِطعة من سَنَام تُقَطَّع طُولاً ، وكل قِطعة من ذلك أيضاً تسمى شَطِيبَة . ويقال : شَطَبْتُ الأديم والسّنَام ، وأنا أَشْطِبُه شَطْباً ، وكل قِطعة من أديم يُقَدُّ طولاً تُسمى شَطِيبَه ، ويقال للفرس السّمين الذي انْتَبَرَ مَتْنَاه ،
وتَبايَنَتْ غُرورُه : مَشْطُوب الْمَتْن والكَفَل .
قال الجَعْدِيّ :
مِثْلُ هِمْيانِ العَذَارَى بَطْنُهُ
أبْلَقُ الحَقْوَيْنِ مَشْطوبُ الكَفَلْ
سلمة ، عن الفَراء ، قال : شُطَبُ السّيف ، وشُطُبُه .
أبو نَصْر ، عن الأصْمَعِيّ ، قال : السّيفُ المشْطُوب : الذي فيه طرائِق ، وربما كانت مُرْتَفِعَة ومُنْحَدِرَة .
وقال أبو زَيْد : شُطَبُ السَّنَامِ أنْ تُقَطِّعَه قِدَداً ولا تُفَصِّلها ، واحِدُها شُطْبة ، وقالوا أيضاً : شَطِيبَةٌ ، وجمعها شَطائِب .
وقال ابن شُميل : شُطْبَةُ السَّيف عَمُودُه النّاشِز في مَتْنِه .
وقال أبو تراب : الشَّطائب والشَّصَائب الشدائد .
وأخبرني المنذريّ ، عن ابن السِّكِّيت ، عن إبراهيم الحربي ، عن يوسف بن بُهلول ، عن ابن إدريس ، عن محمد بن إسحاق ، عن أبيه ، قال : حمل عامرُ بن ربيعة على عامِر بن الطُّفيلِ فَطَعَنَهُ فَشَطَبَ الرُّمْحُ عن مَقْتَلِه ، أي لم يَبْلُغْه .
وقال الأصمعيّ : شَطَبَ وشَطَفَ ، إذا عَدَل .
أبو عبيد : المنْشَطِبُ السّائِل .
بطش : قال الليث : البَطْشُ التَّناوُلُ عند الصَّوْلَة ، والأخْذُ الشَّديد في كلِّ شيء بَطْشٌ . وقال الله جلَّ وعَزَّ : ( للهوَإِذَا بَطَشْتُمْ بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ ) ( الشعراء : 130 ) .
قال الكلبي : معناه تَقتُلون عند الغَضَب . وقال غيره : تَقتلون بالسَّوْط .
وقال الزجاج : جاء في التَّفسير أنّ بَطْشَهُم كان بالسَّوْط والسَّيف ، وإنما أنكرَ الله ذلك ؛ لأنه كان ظُلماً ، فأَمَّا في الحق فالبَطشُ بالسّوط والسّيف جائز .
وقال أبو مالك : يقال بَطَشَ فلانٌ من الحُميّ إذا أفاق منها ، وهو ضعِيف . وبَطَشَ يَبْطُشُ بَطْشاً .
شبط : قال الليث : الشَّبُّوطُ والشُّبُّوطُ لُغَة ، وهو ضرب من السّمك دقيق الذَّنَب ، عَريضُ الْوَسَط ، ليِّن المَمَسّ ، صغير الرّأس كأنه بَرْبَط . وإنما يُشَبَّهُ البَرْبَطُ إذا كان ذا طول ليس بِعَرِيض بالشَّبُّوط .

##### Türkçe

ش ط ب
**شطب** ، **شبط** ، **بطش** : kullanımdadır.

**شطب** : Leys dedi: **الشَّطْبُ** , meczûm: yeşil hurma dallarıdır; teki: **شَطْبَة**; bundan dolayı taze, diri, uzun cariyeye: **شَطْبَة** denildi; ve **فَرْسٌ شَطْبَة** (denir).

Ümmü Zer‘ hadîsinde: ( **ابن أبي زَرْع كَمَسَلِّ شَطْبة** ) (vardır). Dedi: Ebû Ubeyd dedi: **الشَّطْبَةُ** hurma dalının **جَريد**’inden **شُطِبَ** edilen şeydir; o, onun **سَعَف**’ıdır; onu o **الشَّطْبَة**’ye benzetti; onun yumuşaklığı ve gençliğinin itidali sebebiyle.

Münzirî bana haber verdi, Ebû İshâk el-Harbî’den, onun şöyle dediğini: Onun zayıf olduğunu kastetti; sanki inceliğinde bir **سَعَفَة** gibidir.

Ebû Sa‘îd onun sözü hakkında: ( **كَمَسَلِّ شَطْبَة** ) : **الشَّطْبَة** kılıçtır; onu, kınından çekilen kılıç gibi, çekilip çıkarılan kılıç gibi kastetti; nitekim (şair) dedi:
فَتًى قُدَّ قَدَّ السَّيفِ لا مُتَأَزِّفِ

Ve denilir: **غُلامٌ شَطْبٌ** : yaratılışı güzel; ne uzun ne de kısa. Ve **رَجُلٌ مَشْطُوب** ve **مُشَطَّبٌ** , uzun olduğunda.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **الشَّطائِبُ** **الكَرَانِيف**’in altındadır; teki **شَطِيبَة**; ve **الشَّطْبُ** **الشَّطائِب**’in altındadır; teki **شَطْبَة**.

İbnü’s-Sikkît dedi: **الشّاطبة** , **الشَّطْب**’den hasır yapan (kadın)dır; ve denilir: **شَطِبَتْ تَشْطِبُ شُطُوباً**; bu, onun üst kabuğunu almandır. Dedi: ve **تَشْطِبُ** ve **تَلْحَى** birdir.

Dedi: **الشَّطْب**’un teki **شَطْبَة**’dir; o da **السَّعَفَة**’dir.

Asma‘î dedi: **الشَّاطِبةُ** , **العَسِيب**’i soyan, sonra onu **المُنَقِّية**’ye atan (kadın)dır; böylece bıçağıyla üzerindeki her şeyi alır; onu ince bırakıncaya kadar; sonra **المُنَقِّيَةُ** onu ikinci defa **الشَّاطِبة**’ye atar; o da şöyle der:
تذَرُّعُ خِرْصَانٍ بِأيْدِي الشَّواطِبِ

Leys: **الشُّطْبَةُ** kılıcın sırtından bir çizgidir; çoğulu ( **شُطَب** ).

Dedi: **الشِّطْبَةُ** , **الشُّطْبَة** hakkında bir dildir; Ebû’d-Dukayş ikisi arasında ayırım yapardı ve derdi: **الشِّطْبَةُ** , hörgüçten boyuna kesilen bir parçadır; bunun her parçasına da **شَطِيبَة** denir. Ve denilir: **شَطَبْتُ** deriyi ve hörgücü; ben onu **شَطْباً** ile **أَشْطِبُه**; ve deriden boyuna kesilen her parça **شَطِيبَه** diye adlandırılır. Ve sırtı kabarıp belirginleşen semiz ata, ve onun çıkıntıları ayrıştığında: **مَشْطُوب الْمَتْن والكَفَل** denir.

Câ‘dî dedi:
مِثْلُ هِمْيانِ العَذَارَى بَطْنُهُ
أبْلَقُ الحَقْوَيْنِ مَشْطوبُ الكَفَلْ

Seleme, Ferrâ’dan: dedi: kılıcın **شُطَبُ**’u ve onun **شُطُبُه**.

Ebû Nasr, Asma‘î’den: dedi: **السّيفُ المشْطُوب** : içinde çizgiler olan (kılıç)tır; bazen yükselmiş ve alçalmış olur.

Ebû Zeyd dedi: **شُطَبُ السَّنَامِ** , onu boyuna parçalar halinde kesmendir ve onları ayırıp tafsil etmezsin; teki **شُطْبة**; ayrıca **شَطِيبَةٌ** dediler; çoğulu **شَطائِب**.

İbn Şümeyl dedi: **شُطْبَةُ السَّيف** , onun sırtında çıkıntı yapan direğidir.

Ebû Turâb dedi: **الشَّطائب** ve **الشَّصَائب** şiddetlerdir.

Münzirî bana haber verdi, İbnü’s-Sikkît’ten, İbrâhîm el-Harbî’den, Yûsuf b. Bühlûl’den, İbn İdrîs’ten, Muhammed b. İshâk’tan, babasından: dedi: Âmir b. Rebî‘a, Âmir b. Tufeyl’e hücum etti; onu mızrakladı; fakat mızrak onun öldürücü yerine doğru **فَشَطَبَ** etti; yani ona ulaşmadı.

Asma‘î dedi: **شَطَبَ** ve **شَطَفَ** , eğrildiğinde (sapıp) yön değiştirdiğinde.

Ebû Ubeyd: **المنْشَطِبُ** akan (şey)dir.

**بطش** : Leys dedi: **البَطْشُ** saldırı anında uzanıp alma; ve her şeyde şiddetli alma **بَطْشٌ**’tur. Ve Allah, azîz ve celîl, dedi: ( **وَإِذَا بَطَشْتُمْ بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ** ) (eş-Şuarâ: 130).

Kelbî dedi: manası, öfke anında öldürürsünüz. Başkası dedi: kamçı ile öldürürsünüz.

Zeccâc dedi: tefsirde geldi ki onların **بَطْش**’u kamçı ve kılıç ile idi; Allah bunu ancak zulüm olduğu için inkâr etti; hakta ise kamçı ve kılıç ile **البَطشُ** câizdir.

Ebû Mâlik dedi: denilir: falan, hummadan **بَطَشَ** etti; ondan ayıldığında; hâlbuki o zayıftır. Ve **بَطَشَ يَبْطُشُ بَطْشاً**.

**شبط** : Leys dedi: **الشَّبُّوطُ** ve **الشُّبُّوطُ** bir dildir; o, balıktan bir türdür: kuyruğu ince, ortası geniş, dokunuşu yumuşak, başı küçük; sanki **بَرْبَط** gibidir. **بَرْبَط** ancak uzun olup geniş olmadığında **الشَّبُّوط**’a benzetilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والطاء وما يثلثهما)
(بطغ) الباء والطاء والغين ([1]) أصلٌ واحد، وهو التلطُّخ بالشيء. قال الراجز([2]):
* لَولا دَبُوقاءُ استِهِ لم يَبْطَغِ *
(بطل) الباء والطاء واللام أصلٌ واحد، وهو ذَهاب الشيء وقِلَّة مُكثه ولُبْثه. يقال بَطَلَ الشيءُ يَبطُل بُطْلاً وبُطُولاً. وسُمِّي الشيطانُ الباطلَ لأنه لا حقيقةَ لأفعاله، وكلُّ شيءٍ منه فلا مَرْجُوعَ لـه ولا مُعَوَّلَ عليه. والبَطَل الشُّجاع. قال اصحب هذا القياس ([3]) سُمّي بذلك لأنه يُعرِّض نَفْسَه للمتالف. وهو صحيحٌ، يقال: *بَطَلٌ بيِّنُ البُطولة والبَطالة. وقد قالوا: امرأةٌ بَطَلَةٌ. فأمّا قولهم في المَثَل: "مُكرَهٌ أخوكَ لا بَطَل" فقد اختُلِفَ فيه. قال قوم: المثل لجَرْول ابن نَهْشلِ بن دارم، وكان جباناً ذا خَلْقٍ كامل، وأنَّ حَيّاً من العرب غَزَا بني دارم فاقتَتَلُوا هم وبنُو دارمٍ قتالاً شديداً، حتى كثُرتِ القَتْلى، وجاء جَرْوَلٌ فرأى رجلاً يَسُوقُ ظعِينةً فلما رآه الرّجل خَشِيهُ لكمالِ خَلْقِه، وهو لا يعرفه، فقال جَرول: "أنا جَرْوَل بنُ نَهشَل، في الحَسَب المُرَفَّل([4])"، فعطَفَ عليه الرّجلُ وأخذَهُ وكَتفَه وهو يقول:
إذا ما رأيت امرأً في الوغى  *** فذكِّرْ بنفسك يا جرولُ
حتى انتهى به إلى قائِد الجيش، وقد كان عَرفَ جُبْنَ جرول، فقال: يا جَرْولُ، ما عَهدْناك تُقاتل الأبطال، وتُحبُّ النِّزال! فقال جرول: "مُكرَهٌ أخُوكَ لا بَطَلٌ".
وقال قوم: بل المَثل لِبَيْهَس، وقد ذكر حديثُه في غير هذا الباب بطُوله.
ويقال رجل بطَّالٌ بيِّن البَطالة.وذَهَبَ دمُه بُطْلاً، أي هَدَرا.
(بطن) الباء والطاء والنون أصلٌ واحدٌ لا يكاد يُخْلِف، وهو إنْسِيُّ الشيءِ والمقُبْلِ مِنه. فالبطن خِلافُ الظهر. تقول بَطَنْتُ الرّجلَ إذا ضربْتَ بَطنَه. قال بعضهم:
* إذا ضَرَبْتَ مُوقَراً فابْطُنْ لَهُ([5]) *
وباطِنُ الأمْرِ دَُِخْلَته، خلافُ ظاهِرِه. والله تعالى هو الباطنُ؛ لأنه بَطَن الأشياءَ خُبْراً. تقول: بطَنْتُ هذا الأمْرَ، إذا عرفْتَ باطنَه. والبَطِين: الرّجُل العظيم البَطْن. والمَبْطُون العَليل البَطْن. والمِبْطان: الكثيرُ الأكْل. والمُبْطِن الخَميصُ البَطْن. والبُطْنانُ بُطْنانُ القُذَذ. والبَطنُ من العرب دونَ القَبيلة. والبُطَيْنُ نجْمٌ، يقال إنه بطْنُ الحَمَل([6]).والبِطان بِطان الرَّحْل، وهو حِزامهُ، وذلك أنه يلي البَطنَ.
ومن هذا الباب قولُهم لِدُخَلاء الرّجُل الذين يَبْطُنُون أمْرَه: هم بِطانَتُه. قال الله تعالى: ﴿لا تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِنْ دُونِكُمْ﴾ [آل عمران 118]. ويقال تبطَّنْتُ الكَلأَ، إذا جَوَّلْتَ فيه. قال:
قَدْ تَبَطَّنْتُ وتَحْتي جَسْرَةٌ *** حَرَجٌ في مِرْفَقَيْها كالفَتَلْ([7])(بطأ) الباء والطاء والهمزة أصلٌ واحد وهو البُطْء في الأمر. أبطأ إبطاءً وبُطْأً([8])، ورجلٌ بَطِيءٌ وقومٌ بِطَاءٌ. قال:
ومبثوثةٍ بَثَّ الدّبا مُسَبْطرة  *** رددت على بِطَائها من سِراعِها
(بطح) الباء والطاء والحاء أصلٌ واحد، وهو تبسُّطُ الشيءِ وامتدادُه. قال الخليل: البَطْحُ من قولك بَطَحَه على وَجْهه بَطْحاً. والبطحاء: مَسِيلٌ فيه دُقاق الحَصَى، فإذا اتَّسع وعَرُض سُمّي أبطَح. قال ذو الرُّمَّة:
كأنَّ البُرَى والعَاجَ عِيجَتْ مُتُونها *** على عُشَرٍ نَهَّى به السَّيْلَ أَبطَحُ([9])وقال في التبطح:
إذا تَبَطَّحْنَ على المَحامِلِ  *** تَبَطُّحَ البَطِّ بجَنْبِ السَّاحلِ([10])وتبطَّح السَّيْلُ إذا سالَ سَيْلاً عريضاً. قال ذو الرُّمّة:
ولا زَالَ مِنْ نَوْءِ السِّماكِ عليكُما *** ونوء الزُّبانَى وابِلٌ متبطِّحُ([11])قال ابنُ الأعرابي: الأبطح أَثرُ السَّيل واسعاً كان أو ضيِّقاً، والجمع أباطح.
قال أهلُ العربيّة: [جُمِعَ] جَمْعَ الأسماء التي جاءت على أفعل، نحو الأحامد والأساود، وذلك لغلبته على المعنى، حتى صار كالاسم. قال الخليل: البَطيحة ما بين واسط والبَصْرة ماءٌ مستَنْقِعٌ لا يُرى طَرَفاه من سَعَتِه، وهو مَغِيض دِجلَة والفُرات([12]). وبَطْحاءُ مَكَّة مِنْ هذا. قال الدّرَيديّ: قُريش البِطاح الذين يَنزِلُون بَطحاءَ مكَّة، وقُريشُ الظَّواهِرِ الذين يَنْزِلون ما حَوْلَ مَكَّة. قال:
فلو شَهِدَتْني مِن قُريشٍ عِصابةٌ *** قُريشِ البِطاحِ لا قُريشِ الظَّواهِرِ([13])قال: فيُسمَّى التُّراب البَطْحاء، يُقال دَعَا ببَطحا قشرها([14]). وأنشدَ:
شَرَّابَة لِلَبَنِ اللِّقاحِ *** حَلاَّلة بجَرَعِ البِطاحِ
قال الفرّاء: ما بيني وبينَه إلاّ بَطْحَة، يريد قامة الرّجُل، فما كان بينَك وبينَه في الأرض قيل بَطْحة، وما كان بينَك وبينه في شيءٍ مرتفع فهو قامة. والبُطاح مَرَضٌ شَبيهٌ([15]) بالبِرْسام وليس* به؛ يقال هو مَبْطُوحٌ.
(بطخ) الباء والطاء والخاء كلمةٌ واحدة، وهو البِطِّيخ وما أُرَاها أصلاً، لأنّها مقلوبة من الطِّـبِّيخ([16])، وهذا أَقْيَس وأحْسَن اطراداً. وقد كتب في بابه.
(بطر) الباء والطاء والراء أصلٌ واحد وهو الشَّقُّ. وسُمّي البيطار لذلك. ويقال له أيضاً المُبَيْطِر. قال النَّابغة:
شَكَّ الفَرِيصَةَ بالمِدْرَى فأنْفَذَها  *** شَكَّ المُبَيْطرِ إذْ يَشْفِي من العَضَدِ([17])فالعضَدُ داءٌ يأخُذُ في العَضُد.
ويُحمَل عليها البَطَر، وهو تجاوُزُ الحَدِّ في المَرَح.
وأما قولهم: ذهب دَمُه بَِطْراً، فقد يجوز أن يكون شاذّاً عن الأصل، ويمكن أن يقال إنّه شقَّ مَجْراه شقّاً فذهب، وذلك إذا أُهْدِر.
(بطش) الباء والطاء والشين أصلٌ واحد، وهو أخذ الشيء بقَهْر وغَلبةٍ وقُوّة. قال الله تعالى: ﴿إنَّ بَطْشَ رَبِّكَ لَشَدِيدٌ﴾ [البروج 12]. ويَدٌ باطشة.
---------------------
([1]) في الأصل: "بطع، الباء والطاء والعين"، صوابهما بالغين.
([2]) هو رؤبة بن العجاج. انظر ديوانه 98 واللسان (بطغ، دبق). وروايته في الديوان واللسان (بدغ): "لم يبدغ".
([3]) كذا وردت هذه العبارة.
([4]) الترفيل: التسويد والتعظيم. وفي الأصل: "المرقل" بالقاف، تحريف.
([5]) بعده كما في اللسان (16: 199):
تحت قصيراه ودون الجله  *** فإن أن تبطنه خير لـه
          يقول: إذا ضربت بعيرا موقرا بحمله فاضربه في موضع لا يضره، مثل بطنه.
([6]) الحمل: نجوم على صورة الحمل. وفي الأصل: "الجمل"، تحريف.
([7]) البيت للبيد في ديوانه 11 طبع فينا سنة 1881. وعجزه في اللسان (فتل). والكلمة الأولى من البيت ساقطة في الأصل.
([8]) في الجمهرة: "أبطأ يبطئ إبطاء، والاسم البطء يا هذا".
([9]) البيت في ديوان ذي الرمة 81.
([10]) البيتان في اللسان (بطح).
([11]) البيت في الديوان 77 واللسان (بطح). والزبانى: واحد زبانيا العقرب، وهما كوكبان مفترقان يسقطان في زمان الصيف. وفي اللسان والديوان "ونوء الثريا". وانظر الأزمنة والأمكنة
(1: 193-311). وقبل البيت وهو مطلع القصيدة:
أمنزلتي مي سلام عليكما  *** على النأي والنائي يود وينصح
([12]) مثله في اللسان. وزاد "وكذلك مغايض ما بين بصرة والأهواز".
([13]) البيت في اللسان (بطح) والجمهرة (1: 225)، وقد نسب في معجم البلدان (2: 213) إلى ذكوان مولى مالك الدار.
([14]) كذا وردت هذه العبارة.
([15]) في الأصل: "تنبيه".
([16]) في اللسان: "والطبيخ بلغة أهل الحجاز البطيخ، وقيده أبو بكر بفتح الطاء".
([17]) في الأصل: "الفريسة"، صوابه في الديوان 20 واللسان (عضد، بطر) وما سيأتي في (عضد).
ـ

##### Türkçe

(باب **الباء** ve **الطاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**بطغ**) **الباء** ve **الطاء** ve **الغين** ([1]) tek bir asıldır; o da bir şeyle bulaşmaktır. **الراجز**([2]) dedi ki:
* **لَولا دَبُوقاءُ استِهِ لم يَبْطَغِ** *

(**بطل**) **الباء** ve **الطاء** ve **اللام** tek bir asıldır; o da şeyin gitmesi ve kalışının ve duruşunun azlığıdır. Denir: **بَطَلَ** şey **يَبطُل** **بُطْلاً** ve **بُطُولاً**. Ve şeytan **الباطل** diye adlandırıldı; çünkü fiillerinin hakikati yoktur; ondan olan her şey için de ona dönülecek bir şey yoktur ve ona dayanılacak bir şey yoktur. Ve **البَطَل** yiğittir. Dedi: bu kıyası sahiplen ([3]); bununla adlandırıldı, çünkü nefsini helâklere arz eder. Ve o sahihtir; denir: * **بَطَلٌ** açıkça **البُطولة** ve **البَطالة** sahibidir. Ve demişlerdir: kadın **بَطَلَةٌ**. Ama onların meseldeki sözleri: “**مُكرَهٌ أخوكَ لا بَطَل**” hakkında ihtilaf edilmiştir. Bir kavim dedi: mesel **جَرْول** ibn **نَهْشلِ** ibn **دارم**’ındır; korkaktı, tam bir yaratılış sahibiydi; ve Araplardan bir hay, **بني دارم**’e akın etti; onlar ve **بنو دارم** şiddetli bir savaşla çarpıştılar; nihayet ölüler çoğaldı; **جَرْوَلٌ** geldi, bir adamın bir **ظعِينةً** sevk ettiğini gördü; adam onu görünce, yaratılışının tamlığından dolayı ondan korktu; hâlbuki onu tanımıyordu; **جَرول** dedi ki: “Ben **جَرْوَل بنُ نَهشَل**’im, soylulukta **المُرَفَّل**([4])”; adam ona meyletti, onu aldı ve onu bağladı, şöyle derken:
إذا ما رأيت امرأً في الوغى  *** فذكِّرْ بنفسك يا جرولُ
Nihayet onu ordunun kumandanına götürdü; o, **جرول**’ün korkaklığını bilmişti; dedi ki: Ey **جَرْولُ**! Seni kahramanlarla çarpışır ve dövüşmeyi sever olarak bilmezdik! **جرول** dedi ki: “**مُكرَهٌ أخُوكَ لا بَطَلٌ**”.
Bir kavim dedi: bilakis mesel **بَيْهَس**’indir; onun haberi bu babın dışında uzun uzadıya zikredilmiştir.
Ve denir: adam **بطَّالٌ** açıkça **البَطالة** sahibidir. Ve kanı **بُطْلاً** gitti; yani heder.

(**بطن**) **الباء** ve **الطاء** ve **النون** tek bir asıldır; neredeyse ayrılmaz; o da şeyin iç tarafı ve ondan öne gelen kısımdır. Böylece **البطن** **الظهر**’ün zıddıdır. Dersin: **بَطَنْتُ** adamı; karnına vurduğun zaman. Bazıları dedi ki:
* **إذا ضَرَبْتَ مُوقَراً فابْطُنْ لَهُ**([5]) *
Ve işin **باطِنُ**’i onun iç yüzüdür; **ظاهِرِه**’nin zıddı. Ve Allah Teâlâ **الباطنُ**’dur; çünkü şeylerin içini haberce kuşatmıştır. Dersin: **بطَنْتُ** bu işi; iç yüzünü bildiğin zaman. Ve **البَطِين**: büyük karınlı adam. Ve **المَبْطُون**: karın hastası. Ve **المِبْطان**: çok yiyen. Ve **المُبْطِن**: karnı içeri çekik olan. Ve **البُطْنانُ**: **القُذَذ**’in **بُطْنانُ**’ı. Ve Araplardan **البَطنُ**, kabileden aşağıdır. Ve **البُطَيْنُ** bir yıldızdır; denir ki o **الحَمَل**’in karnıdır([6]). Ve **البِطان**: **الرَّحْل**’in **بِطان**’ıdır; o da onun kuşağıdır; çünkü o, karna bitişik olur.
Ve bu babdandır: adamın işinin içine giren içli dışlı kimselerine onların **بِطانَتُه** demeleri. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**لا تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِنْ دُونِكُمْ**﴾ [Âl-i İmrân 118]. Ve denir: **تبطَّنْتُ** otu; içinde dolaştığın zaman. Dedi ki:
قَدْ تَبَطَّنْتُ وتَحْتي جَسْرَةٌ *** حَرَجٌ في مِرْفَقَيْها كالفَتَلْ([7])

(**بطأ**) **الباء** ve **الطاء** ve **الهمزة** tek bir asıldır; o da işte yavaşlıktır. **أبطأ** **إبطاءً** ve **بُطْأً**([8]); ve adam **بَطِيءٌ**, kavim **بِطَاءٌ**. Dedi ki:
ومبثوثةٍ بَثَّ الدّبا مُسَبْطرة  *** رددت على بِطَائها من سِراعِها

(**بطح**) **الباء** ve **الطاء** ve **الحاء** tek bir asıldır; o da şeyin yayılıp uzanmasıdır. **الخليل** dedi: **البَطْحُ**, senin “onu yüzüstü yatırdı” sözünden, **بَطَحَه** onu yüzü üzerine **بَطْحاً**. Ve **البطحاء**: içinde küçük çakıl bulunan bir akıntı yatağıdır; genişleyip enine yayıldığında **أبطَح** diye adlandırılır. **ذو الرُّمَّة** dedi:
كأنَّ البُرَى والعَاجَ عِيجَتْ مُتُونها *** على عُشَرٍ نَهَّى به السَّيْلَ أَبطَحُ([9])
Ve **التبطح** hakkında dedi:
إذا تَبَطَّحْنَ على المَحامِلِ  *** تَبَطُّحَ البَطِّ بجَنْبِ السَّاحلِ([10])
Ve sel, geniş bir akışla aktığında **تبطَّح** eder. **ذو الرُّمّة** dedi:
ولا زَالَ مِنْ نَوْءِ السِّماكِ عليكُما *** ونوء الزُّبانَى وابِلٌ متبطِّحُ([11])
**ابنُ الأعرابي** dedi: **الأبطح**, selin izi; geniş de olsa dar da olsa; çoğulu **أباطح**.
Arap dili ehli dedi: [toplandı] **أفعل** üzere gelen isimlerin cem‘i gibi; **الأحامد** ve **الأساود** gibi; bunun, manaya galip gelmesinden dolayı; nihayet isim gibi oldu. **الخليل** dedi: **البَطيحة**, **واسط** ile **البَصْرة** arasında, genişliğinden iki ucu görülmeyen, birikmiş sudur; **دِجلَة** ve **الفُرات**’ın çekildiği yerdir([12]). Ve **بَطْحاءُ مَكَّة** de bundandır. **الدّرَيديّ** dedi: **قُريش البِطاح**: **بَطحاءَ مكَّة**’ye inenlerdir; ve **قُريشُ الظَّواهِرِ**: Mekke’nin çevresine inenlerdir. Dedi ki:
فلو شَهِدَتْني مِن قُريشٍ عِصابةٌ *** قُريشِ البِطاحِ لا قُريشِ الظَّواهِرِ([13])
Dedi: toprağa **البَطْحاء** denir; denir: **دَعَا ببَطحا قشرها**([14]). Ve şu beyti okudu:
شَرَّابَة لِلَبَنِ اللِّقاحِ *** حَلاَّلة بجَرَعِ البِطاحِ
**الفرّاء** dedi: benimle onun arasında ancak bir **بَطْحَة** var; adamın boyunu kasteder; seninle onun arasında yerde olan şeye **بَطْحة** denir; seninle onun arasında yüksek bir şeyde olan ise **قامة**’dır. Ve **البُطاح**: **البِرْسام**’a benzer bir hastalıktır([15]) ama o değildir; denir: o **مَبْطُوحٌ**’tur.

(**بطخ**) **الباء** ve **الطاء** ve **الخاء** tek bir kelimedir; o da **البِطِّيخ**’tir; ve onu bir asıl olarak görmüyorum; çünkü o, **الطِّـبِّيخ**’ten çevrilmiştir([16]); ve bu daha kıyaslı ve daha güzel bir sürekliliktir. Onun babında yazılmıştır.

(**بطر**) **الباء** ve **الطاء** ve **الراء** tek bir asıldır; o da yarmaktır. Ve **البيطار** bunun için adlandırıldı. Ve ona ayrıca **المُبَيْطِر** de denir. **النَّابغة** dedi:
شَكَّ الفَرِيصَةَ بالمِدْرَى فأنْفَذَها  *** شَكَّ المُبَيْطرِ إذْ يَشْفِي من العَضَدِ([17])
Böylece **العَضَدُ**, **العَضُد**’da tutan bir hastalıktır.
Ve bunun üzerine **البَطَر** taşınır; o da sevinçte haddi aşmaktır.
Ama onların “kanı **بَِطْراً** gitti” sözleri; asıldan şâz olması caizdir; ve denebilir ki: akış yolunu bir yarma ile yardı da gitti; bu, heder edildiği zaman olur.

(**بطش**) **الباء** ve **الطاء** ve **الشين** tek bir asıldır; o da bir şeyi kahır ve galebe ve kuvvetle almaktır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**إنَّ بَطْشَ رَبِّكَ لَشَدِيدٌ**﴾ [Burûc 12]. Ve **يَدٌ باطشة**.

---------------------
([1]) Asılda: “**بطع، الباء والطاء والعين**”; doğruları **بالغين** iledir.
([2]) O, **رؤبة بن العجاج**’dır. Divanına 98 ve **اللسان** (**بطغ، دبق**)’a bak. Divanda ve **اللسان**’da (**بدغ**) rivayeti: “**لم يبدغ**”.
([3]) Bu ibare böyle vârid olmuştur.
([4]) **الترفيل**: efendileştirme ve yüceltme. Asılda: **"المرقل"** **بالقاف** ile; tahriftir.
([5]) Ondan sonra, **اللسان**’da (16: 199) olduğu gibi:
تحت قصيراه ودون الجله  *** فإن أن تبطنه خير لـه
          Diyor ki: yüklü bir deveyi yüküyle vurduğunda, ona zarar vermeyen bir yere vur; karnı gibi.
([6]) **الحمل**: koç suretinde yıldızlardır. Asılda: **"الجمل"**; tahriftir.
([7]) Beyit, divanında 11’de **لَبيد**’indir; 1881 yılında Viyana’da basım. Ve onun ikinci mısraı **اللسان**’da (**فتل**). Beytin ilk kelimesi asılda düşmüştür.
([8]) **الجمهرة**’de: “**أبطأ يبطئ إبطاء، والاسم البطء يا هذا**”.
([9]) Beyit, **ذو الرمة** divanında 81’dedir.
([10]) İki beyit **اللسان**’da (**بطح**).
([11]) Beyit divanda 77 ve **اللسان**’da (**بطح**). Ve **الزبانى**: akrebin **زبانيا**’sının birilidir; ikisi yaz zamanında düşen, ayrık iki yıldızdır. Ve **اللسان** ve divanda “**ونوء الثريا**”. Ve **الأزمنة والأمكنة**’ye bak
(1: 193-311). Ve beyitten önce, o kasidenin matlaı olan:
أمنزلتي مي سلام عليكما  *** على النأي والنائي يود وينصح
([12]) Onun benzeri **اللسان**’dadır. Ve “ve aynı şekilde Basra ile Ahvaz arasındaki çekilme yerleri” ilave etti.
([13]) Beyit **اللسان**’da (**بطح**) ve **الجمهرة**’de (1: 225); ve **معجم البلدان**’da (2: 213) **ذكوان**’a, **مالك الدار**’ın mevlâsına nispet edilmiştir.
([14]) Bu ibare böyle vârid olmuştur.
([15]) Asılda: “**تنبيه**”.
([16]) **اللسان**’da: “**والطبيخ بلغة أهل الحجاز البطيخ، وقيده أبو بكر بفتح الطاء**”.
([17]) Asılda: “**الفريسة**”; doğrusu divanda 20 ve **اللسان**’da (**عضد، بطر**) ve (**عضد**) maddesinde gelecek olandır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- البطش: تناول الشيء بصولة، قال تعالى: ﴿إذا بطشتم بطشتم جبارين﴾ [الشعراء/130]، ﴿يوم نبطش البطشة الكبرى﴾ [الدخان/16]، ﴿ولقد أنذرهم بطشتنا﴾ [القمر/36]، ﴿إن بطش ربك لشديد﴾ [البروج/12]. يقال: يد باطشة.

##### Türkçe

- **البطش**: şeye bir saldırı ile uzanmak; Yüce Allah dedi ki: ﴿إذا بطشتم بطشتم جبارين﴾ [الشعراء/130]، ﴿يوم نبطش البطشة الكبرى﴾ [الدخان/16]، ﴿ولقد أنذرهم بطشتنا﴾ [القمر/36]، ﴿إن بطش ربك لشديد﴾ [البروج/12]. Denir ki: **يد باطشة**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ب ط ش
بطش به بطشة شديدة وأصابته يد باطشة‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ فلـان يبطـش فـي العلـم ببـاع بسيـط‏.‏
وبطشـت بهـم أهـوال الدنيـا‏.‏
وسلكـوا أرضاً بعيدة المسالك قريبة المهالـك وقـذوا بمباطشهـا ومـا أنقـذوا مـن معاطشهـا‏.‏
وجـاءت الركـاب تبطـش بالأحمال أي ترجف بها‏.‏
وبطش من الحمى‏:‏ أفاق منها‏.‏

##### Türkçe

ب ط ش
**بطش** ona şiddetli bir **بطشة** ile vurdu ve ona **يد باطشة** isabet ettirdi.‏
Ve mecazdan: Falan, ilimde geniş bir **باع** ile **يبطش** eder.‏
Ve dünya dehşetleri onlara **بطشت**.‏
Ve mesafeleri uzak, helâkleri yakın bir araziye girdiler; onun **مباطش**leriyle atıldılar ve onun **معاطش**lerinden kurtulmadılar.‏
Ve binekler yüklerle **تبطش** ederek geldi; yani onunla titrer.‏
Ve hummadan **بطش**: ondan ayıldı.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البَطْش: التناول بشدة عند الصَّوْلة والأَخذُ الشديدُ في كل شيء بطشٌ؛ بَطَشَ يَبْطُش ويَبْطِش بَطْشاً. وفي الحديث: فإِذا موسى باطِشٌ بجانب العرش أَي متعلق به بقوَّة. والبَطْشُ: الأَخذ القويّ الشديد. وفي التنزيل: إِذا بَطَشْتُم بَطَشْتُم جبَّارين؛ قال الكلبي: معناه تَقْتُلون عند الغضب. وقال غيره: تَقْتُلون بالسوط، وقال الزجاج: جاء في التفسير أَن بَطْشَهُم كان بالسَّوط والسَّيْف، وإِنما أَنكر اللَّه تعالى ذلك لأَنه كان ظُلماً، فأَما في الحق فالبَطْش بالسيف والسوط جائز، والبَطْشة: السَّطْوة والأَخذُ بالعُنْف؛ وباطَشَه مُباطَشَةً وباطَشَ كبَطَش؛ قال: حُوتاً إِذا ما زادُنا جئنا به،
وقَمْلَةً إِن نحنُ باطَشْنا به
قال ابن سيده: ليْسَتْ به مِنْ قوله باطَشْنا به كَبِه من سَطَوْنا بِه إِذا أَردت بِسَطَوْنا معنى قوله تعالى: يكادُونَ يُسْطونَ بالذين، وإِنما هي مثلُ بِه من قولك استَعْنَّا به وتَعاونَّا به، فافهم. وبَطَشَ به يُبْطش بَطْشاً: سَطا عليه في سُرْعة. وفي التنزيل العزيز: فلما أَن أَراد أَن يُبْطِش بالذي هو عدوّ لهما. وقال أَبو مالك: يقال بطَشَ فلانٌ من الحُمّى إِذا أَفاق منها وهو ضعيف.
وبِطاشٌ ومُباطِشٌ: اسمان.

##### Türkçe

**البَطْش**: saldırı anında şiddetle uzanıp alma ve her şeyde şiddetli alma; **بطشٌ**; **بَطَشَ** **يَبْطُش** ve **يَبْطِش** **بَطْشاً**. Hadiste: “Böylece Mûsâ, arşın yanında **باطِشٌ** (idi)” yani ona kuvvetle tutunmuş. Ve **البَطْشُ**: kuvvetli, şiddetli alma. Tenzilde: “Ne zaman **بَطَشْتُم** (tutsanız) **بَطَشْتُم** zorba kimseler olarak”; Kelbî dedi: manası, öfke anında öldürürsünüz. Başkası dedi: kamçı ile öldürürsünüz. Zeccâc dedi: tefsirde geldi ki onların **بَطْش**’ı kamçı ve kılıç ile idi; Allah Teâlâ bunu ancak zulüm olduğu için inkâr etti; hakta ise kılıç ve kamçı ile **البَطْش** câizdir. Ve **البَطْشة**: baskın ve zor kullanarak alma; ve onu **باطَشَه** **مُباطَشَةً** ile, ve **باطَشَ** (da) **بَطَشَ** gibi; dedi ki:

حُوتاً إِذا ما زادُنا جئنا به،
وقَمْلَةً إِن نحنُ باطَشْنا به

İbn Sîde dedi: “**باطَشْنا به**” sözünden olan “**به**”, “**سَطَوْنا بِه**”den olan “**به**” gibi değildir; eğer “**سَطَوْنا**” ile Allah Teâlâ’nın sözü olan “... **يُسْطونَ** بالذين ...” sözünün manasını kast edersen; ancak o, “**استَعْنَّا به**” ve “**تَعاونَّا به**” sözündeki “**به**” gibidir; öyleyse anla. Ve **بَطَشَ به** **يُبْطش** **بَطْشاً**: sürat içinde ona saldırdı. Aziz tenzilde: “İkisine de düşman olan kimseye **يُبْطِش** etmeyi murad edince.” Ebû Mâlik dedi: “Falan kimse hummadan **بطَشَ**” denir; ondan ayıldığı zaman zayıf (olduğunda).

Ve **بِطاشٌ** ve **مُباطِشٌ**: iki isimdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ط ش * * البَطْشةُ * السطوة والأخذ بالعنف وقد * بَطَشَ * به من باب ضرب ونصر و * بَاطَشَهُ مُبَاطَشةً

##### Türkçe

* **ب ط ش** * * **البَطْشةُ** * satvet ve şiddetle alma; ve onunla “darb” ve “nasr” babından **بَطَشَ**; ve onu **بَاطَشَهُ** **مُبَاطَشةً**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

بطش به يبطش، وبه قرأ السبعة قوله تعالى يوم نبطش. ويبطش بالضم، وبه قرأ الحسن البصري، وأبو جعفر المدني: أخذه بالعنف والسطوة، وتناوله بشدة عند الصولة، كأبطشه، وهي لغة قليلة، ومنه قراءة الحسن وابن رجاء. يوم نبطش البطشة الكبرى. قال أبو حاتم: معناه نسلط عليهم من يبطش بهم. والبطش: الأخذ الشديد القوي في كل شيء، عن الليث. ومنه الحديث: فإذا موسى باطش بجانب العرش أي متعلق به بقوة. والبطش: البأس والأخذ. والبطيش: الرجل الشديد البطش، كالبطاش. ومن المجاز: بطش من الحمى، إذا أفاق منها وهو ضعيف، قاله أبو مالك. وبطاش، ككتاب، ومباطش: اسمان. والعماد أبو الجهم إسماعيل بن أبي البركات هبة الله بن أبي الرضا، سعيد بن هبة الله بن محمد، الموصلي الشهير بابن باطيش: مؤلف غريب المهذب، فقيه شافعي، ولد سنة 570 وتوفي سنة 655. والمباطشة: المعالجة، وقد باطشه مباطشة وبطاشا. والمباطشة: أن يمد كل منهما يده إلى صاحبه ليبطش به. وبطش عليه: سطا بسرعة. ومن المجاز: الركاب تبطش بأحمالها تبطشا؛ أي تزحف بها، لا تكاد تتحرك، نقله الصاغاني عن ابن عباد والزمخشري. ومما يستدرك عليه: فلان يبطش في العلم بباع بسيط، وهو مجاز، قال:
  ويبطش في العلم السماوي بطشة                      أراد بها يسطو على ثبج البحر ويقال: بطشتهم أهوال الدنيا. وسلكوا أرضا بعيدة المسالك، قريبة المهالك، وقذوا بمباطشها، وما أنقذوا من معاطشها. وهو مجاز، نقله الزمخشري.

##### Türkçe

**بطش** onunla **يبطش**; ve onunla yediler (kıraat imamları) şu yüce sözü okudu: **يوم نبطش**. Ve **يبطش** (da) **بالضم** (ötre ile)dir; ve onunla Hasan el-Basrî ve Ebû Ca‘fer el-Medenî okudu: onu şiddet ve zorbalıkla aldı; saldırı anında şiddetle ona uzandı; **كأبطشه** gibi; ve bu az bir dildir; ve ondan Hasan’ın ve İbn Recâ’nın kıraati (vardır). **يوم نبطش البطشة الكبرى**. Ebû Hâtim dedi: mânâsı, onlara, kendileriyle **يبطش** edecek kimseyi musallat ederiz. Ve **البطش**: her şeyde şiddetli, kuvvetli alma; Leys’ten (naklen). Ve ondan hadis: “Derken Mûsâ’yı, arşın yanında **باطش** (olarak gördüm)” yani ona kuvvetle tutunmuş. Ve **البطش**: şiddet ve alma. Ve **البطيش**: **البطش**’ı şiddetli olan adam; **كالبطاش** gibi. Ve mecazdan: hummadan **بطش**; ondan ayıldığı zaman, o zayıf iken; bunu Ebû Mâlik söyledi. Ve **بطاش** (kitap vezninde) ve **مباطش**: iki isimdir. Ve el-‘İmâd Ebû’l-Cehm İsmâ‘îl b. Ebî’l-Berekât Hibetullâh b. Ebî’r-Rıdâ, Sa‘îd b. Hibetullâh b. Muhammed, İbn Bâṭîş diye meşhur Musullu: **غريب المهذب**’in müellifi; Şâfiî fakihi; 570 yılında doğdu ve 655 yılında vefat etti. Ve **المباطشة**: muamele/işleme; ve ona **مباطشة** ve **بطاشا** olarak **باطشه** etti. Ve **المباطشة**: her ikisinin de elini, onunla **ليبطش** etmek için, arkadaşına uzatmasıdır. Ve **بطش عليه**: süratle saldırdı. Ve mecazdan: binekler yükleriyle **تبطش** eder, **تبطشا**; yani onunla sürünür, neredeyse hareket etmez; bunu Sâgânî, İbn ‘Abbâd ve Zemahşerî’den nakletti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: falan, ilimde geniş bir kudretle **يبطش** eder; ve bu mecazdır; dedi ki:
  Ve semavî ilimde bir **بطشة** ile **يبطش** eder                      onunla denizin ortasına saldırmayı murad etti. Ve denilir: dünyanın dehşetleri onları **بطشتهم**. Ve yolları uzak, helâkleri yakın bir araziye girdiler; ve onun **مباطشها**’sıyla (şiddetli tutuşlarıyla) gözleri oyuldu; ve onun **معاطشها**’sından (susuzluk yerlerinden) kurtulamadılar. Ve bu mecazdır; Zemahşerî onu nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَطَشَ بِهِ
1 بَطَشَ بِهِ ذ , (S, A, Mgh, Msb, K,) aor. بَطِشَ and بَطُشَ , (S, Msb, K,) the former of which is that adopted by the seven readers (Msb, TA) in chap. xliv. verse 15 of the Kur, (TA,) inf. n. بَطْشٌ, (S, Mgh, Msb,) He seized him violently; laid violent hands upon him: (S, Msb:) assaulted him: (S:) or he seized him with violence and assault: (A, K:) or he seized him vehemently, in anger: (Mgh:) and he laid hold upon him (Mgh, TA) vehemently, (TA,) in making an assault: (Mgh, TA:) and ↓ أَبْطَشَهُ signifies the same as بَطَشَ بِهِ, (K,) but is rare, occurring in the words [of the Kur xliv. 15], يَوْمَ نُبْطِشُ البَطْشَةَ الكُبْرَى, accord. to the reading of El-Hasan and Ibn-Rejà, [meaning On the day when we make the greatest assault:] or, accord. to AHلt, [and Bd says the like,] the meaning is, [on the day when] we give power over them to such as shall assault them [with the great assault; or make to assault with the great assault]. (TA.) ― -b2- Also He took it, namely, anything, or took hold of it, (Lth, K, * TA,) or clung to it, (TA,) strongly. (Lth, K, TA.) In the saying of El- Hulwلnee, وَ مَا لَا يَقَعُ عَلَيْهِ العَيْنُ وَ لَا يَبْطِشُهُ الكَفُّ, [meaning And that upon which the eye falls not, and of which the hand does not take hold,] the prep. [بِ] is understood; or the verb is thus used as implying the meaning of الأَخْذُ and التَّنَاوُلُ. (Mgh.) ― -b3- بَطَشَتْ بِهِمْ أَهْوَالُ الدُّنْيَا (tropical:) [The terrors of the world assaulted them]. (A.) ― -b4- بَطَشَتِ اليَدُ The hand worked, wrought, or laboured. (Msb.) ― -b5- فُلَانٌ يَبْطِشُ فِى العِلْمِ بِبَاعٍ بَسِيطٍ (tropical:) [Such a one labours in science with extensive ability]. (A, TA.) ― -b6- بَطَشَ مِنَ الحُمَّى (tropical:) He recovered from the fever, being still weak. (Aboo-Mلlik, A, * K.)

باطشهُ
3 باطشهُ ذ , (S, TA,) inf. n. مُبَاطَشَةٌ (S, K) and بِطَاشٌ, (TA,) He laboured, strove, struggled, contended, or conflicted, with him, to prevail, or overcome; syn. of the inf. n. مُعَالَجَةٌ. (K, TA.) ― -b2- بَاطَشَا, (TK,) inf. n. مُبَاطَشَةٌ, (K,) Each of them two stretched forth his hand towards the other to seize him violently (K, TA) and to assault him quickly. (TA.)

4 أَبْطَشَ see 1, where two meanings are assigned to it.

الرِّكَابُ تَبَطَّشُ بِأَحْمَالِهَا
5 الرِّكَابُ تَبَطَّشُ بِأَحْمَالِهَا ذ , [for تَبَطَّشُ,] (tropical:) The travelling-camels walk with slow steps (تَزَحَّفُ [for تَتَزَحَّفُ]) with their burdens, hardly moving. (Ibn- 'Abbلd, Z, Sgh, K.)

بَطْشٌ
بَطْشٌ ذ inf. n. of 1 [q. v.]. ― -b2- Also Might, or strength, in war or fight: or courage; valour, or valiantness; prowess: syn. بَأْسٌ. (K.) You say, رَجُلٌ شَدِيدُ البَطْشِ [A man of great might, &c.]. (K, * TA.) ― -b3- And Anger. (Har p. 258.)

بَطْشَةٌ
بَطْشَةٌ ذ An assault; a violent seizure. (S.) البَطْشَةُ الكُبْرَى [The greatest assault], in the Kur xliv. 15, is applied to the day of resurrection, or to the battle of Bedr. (Bd.)

بَطِيشٌ
بَطِيشٌ ذ i. q. شَدِيدُ البَطْشِ; (K;) [see بَطْشٌ;] applied to a man; as also ↓ بَطَّاشٌ. (TA.)

بَطَّاشٌ
بَطَّاشٌ ذ : see بَطِيشٌ.

مَبْطِشٌ
[ مَبْطِشٌ ذ , or مَبْطَشٌ, A place of assault, or the like; sing. of مَبَاطِشُ, of which the following is an ex.] سَلَكُوا أَرْضًا بَعِيدَةَ المَسَالِكِ قَرِيبَةَ المَهَالِكِ وَوُقِذُوا بِمَبَاطِشِهَا وَمَا أُنْقِذُوا مِنْ مَعَاطِشِهَا (tropical:) [They traversed a land whereof the roads were farextending, whereof the places of destruction were near, and they were prostrated, or left sick, in its places of assault, and were not saved from its places of thirst]. (A, TA.)

##### Türkçe

**بَطَشَ بِهِ**
1 **بَطَشَ بِهِ** ذ , (S, A, Mgh, Msb, K,) muzâri‘ı **بَطِشَ** ve **بَطُشَ** , (S, Msb, K,) bunlardan birincisi, Kur’ân’ın (TA,) xliv. sûresinin 15. âyetinde yedi kurrânın benimsediği olandır (Msb, TA); mastarı **بَطْشٌ**, (S, Mgh, Msb,) Ona şiddetle yakaladı; ona şiddetle el uzattı: (S, Msb:) ona saldırdı: (S:) yahut onu şiddet ve saldırı ile yakaladı: (A, K:) yahut onu öfke ile şiddetle yakaladı: (Mgh:) ve ona (Mgh, TA) şiddetle, (TA,) bir saldırı yaparken, (Mgh, TA:) tutundu: ve ↓ **أَبْطَشَهُ** **بَطَشَ بِهِ** ile aynı mânaya gelir, (K,) fakat nadirdir; [Kur’ân xliv. 15’teki] **يَوْمَ نُبْطِشُ البَطْشَةَ الكُبْرَى** sözünde, El-Hasan ve İbn-Rejâ’nın kıraatine göre vâki olmuştur; [mânası: En büyük saldırıyı yaptığımız gün:] yahut AHlṭ’a göre, [Bd de bunun benzerini söyler,] mânası, [o gün ki] onlara, kendilerine büyük saldırı ile saldıracak olanlara karşı güç veririz [yahut büyük saldırı ile saldırttırırız]. (TA.) ― -b2- Ayrıca, herhangi bir şeyi aldı; yahut onu tuttu, (Lth, K, * TA,) yahut ona yapıştı, (TA,) kuvvetle. (Lth, K, TA.) El-Hulwnee’nin şu sözünde, **وَ مَا لَا يَقَعُ عَلَيْهِ العَيْنُ وَ لَا يَبْطِشُهُ الكَفُّ**, [mânası: Gözün üzerine düşmediği ve elin tutmadığı şey], edat [**بِ**] takdir edilir; yahut fiil, **الأَخْذُ** ve **التَّنَاوُلُ** mânasını tazammun ederek böyle kullanılmıştır. (Mgh.) ― -b3- **بَطَشَتْ بِهِمْ أَهْوَالُ الدُّنْيَا** (mecaz:) [Dünyanın dehşetleri onlara saldırdı]. (A.) ― -b4- **بَطَشَتِ اليَدُ** El çalıştı, işledi, yahut emek verdi. (Msb.) ― -b5- **فُلَانٌ يَبْطِشُ فِى العِلْمِ بِبَاعٍ بَسِيطٍ** (mecaz:) [Falanca ilimde geniş bir kudretle emek verir]. (A, TA.) ― -b6- **بَطَشَ مِنَ الحُمَّى** (mecaz:) Ateşten iyileşti; hâlâ zayıf iken. (Aboo-Mâlik, A, * K.)

**باطشهُ**
3 **باطشهُ** ذ , (S, TA,) mastarı **مُبَاطَشَةٌ** (S, K) ve **بِطَاشٌ**, (TA,) Ona karşı, üstün gelmek yahut yenmek için çalıştı, çabaladı, mücadele etti, çekişti, yahut çatıştı; mastarı **مُعَالَجَةٌ** olanın müradifidir. (K, TA.) ― -b2- **بَاطَشَا**, (TK,) mastarı **مُبَاطَشَةٌ**, (K,) İkisinden her biri, onu şiddetle yakalamak (K, TA) ve ona çabucak saldırmak için diğerine doğru elini uzattı. (TA.)

4 **أَبْطَشَ** bk. 1; orada ona iki mânâ verilmiştir.

**الرِّكَابُ تَبَطَّشُ بِأَحْمَالِهَا**
5 **الرِّكَابُ تَبَطَّشُ بِأَحْمَالِهَا** ذ , [**تَبَطَّشُ** yerine,] (mecaz:) Yolculuk develeri, yükleriyle, güçlükle hareket ederek, yavaş adımlarla yürür (**تَزَحَّفُ** [**تَتَزَحَّفُ** yerine]). (Ibn- ‘Abbâd, Z, Sgh, K.)

**بَطْشٌ**
**بَطْشٌ** ذ 1’in mastarıdır [bk.]. ― -b2- Ayrıca, savaşta yahut dövüşte kudret yahut kuvvet: yahut cesaret; yiğitlik yahut yiğitçe oluş; kahramanlık: müradifi **بَأْسٌ**. (K.) Şöyle dersin: **رَجُلٌ شَدِيدُ البَطْشِ** [Büyük kudretli, vb., bir adam]. (K, * TA.) ― -b3- Ve öfke. (Har s. 258.)

**بَطْشَةٌ**
**بَطْشَةٌ** ذ Bir saldırı; şiddetli bir yakalama. (S.) Kur’ân xliv. 15’teki **البَطْشَةُ الكُبْرَى** [En büyük saldırı], diriliş gününe yahut Bedr savaşına tatbik edilir. (Bd.)

**بَطِيشٌ**
**بَطِيشٌ** ذ **شَدِيدُ البَطْشِ** ile aynı mânadadır; (K;) [**بَطْشٌ**’a bk.;] bir adama söylenir; bunun gibi ↓ **بَطَّاشٌ** da. (TA.)

**بَطَّاشٌ**
**بَطَّاشٌ** ذ : bk. **بَطِيشٌ**.

**مَبْطِشٌ**
[ **مَبْطِشٌ** ذ , yahut **مَبْطَشٌ**, Bir saldırı yeri yahut benzeri; **مَبَاطِشُ**’un tekilidir; bunun bir örneği aşağıdakidir.] **سَلَكُوا أَرْضًا بَعِيدَةَ المَسَالِكِ قَرِيبَةَ المَهَالِكِ وَوُقِذُوا بِمَبَاطِشِهَا وَمَا أُنْقِذُوا مِنْ مَعَاطِشِهَا** (mecaz:) [Yolları çok uzak uzanan, helâk yerleri yakın olan bir araziyi katettiler; onun saldırı yerlerinde yere serildiler yahut hasta bırakıldılar; ve onun susuzluk yerlerinden kurtarılmadılar]. (A, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَطَشَ
بَطَشَ I ,  U ( n. acc. بَطْش 1 )
a.  [ Bi ], Seized, laid hold of, grasped, gripped, clutched.

بَاْطَشَ
بَاْطَشَ III ,
a.  Strove, struggled with.

أَبْطَشَ
أَبْطَشَ IV ,
a.  see I .

بَطْش
بَطْش 1 ,
a.  Courage; strength, might.

b.  Force, violence.

بَطْشَة
بَطْشَة 1t ,
a.  Assault.

بَاْطِش
بَاْطِش 21 ,  بَطِيْش 25 ,  بَطَّاْش 28 ,
a.  Courageous, strong, powerful.

بِطَاقَة
بِطَاقَة ( pl. بَطَاْئِشُ 46 ),
a.  Note, billet, letter.

b.  Ticket, label.

##### Türkçe

**بَطَشَ**
**بَطَشَ** I , U (n. acc. **بَطْش** 1)
a. [Bi], yakaladı, ele geçirdi, tuttu, kavradı, sımsıkı tuttu, pençeledi.

**بَاْطَشَ**
**بَاْطَشَ** III ,
a. çabaladı, boğuştu ile.

**أَبْطَشَ**
**أَبْطَشَ** IV ,
a. I’e bak.

**بَطْش**
**بَطْش** 1 ,
a. cesaret; kuvvet, kudret.

b. güç, şiddet.

**بَطْشَة**
**بَطْشَة** 1t ,
a. saldırı.

**بَاْطِش**
**بَاْطِش** 21 , **بَطِيْش** 25 , **بَطَّاْش** 28 ,
a. cesur, güçlü, kudretli.

**بِطَاقَة**
**بِطَاقَة** (pl. **بَطَاْئِشُ** 46),
a. not, pusula, mektup.

b. bilet, etiket.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

بطش
بَطَشَ - يَبْطِشُ - بَطْش - بَطْشَة
بَطَشَ - يَبْطِشُ + كائن + بـِ  كائن أو شيء: يستعمل كل أشكال الضرب وبشكل متكرر ومستمر حتى يلحق أذى وألماً شديدين بآخر فيخضغه ويقهره
بَطْش: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " بَطَشَ - يَبْطِشُ "
بَطْشَة: على وزن " فـَعلـَة" : اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " بَطَشَ - يَبْطِشُ ": البطش " لمرة واحدة معلومة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركات الضرب والبطش واللكم على أجزاء الجسم لإحداث أذى نفسي وجسدي "، وهي:
بَطَشَ- يَبْطِشُ، سَطا - يَسْطُوْ، وَكَزَ - يَكِزً، جَلَدَ - يَجْلِدُ، سَفَعَ - يَسْفَعُ، صَكَّ - يَصُكُّ
يبطش - نبطش
 	﴿يوم نبطش البطشة الكبرى إنا منتقمون(16)﴾ الدخان
 	﴿أَلَهُمْ أَرْجُلٌ يَمْشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أَيْدٍ يَبْطِشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أَعْيُنٌ يُبْصِرُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا قُلْ ادْعُوا شُرَكَاءَكُمْ ثُمَّ كِيدُونِي فَلَا تُنظِرُونِي(195)﴾ الأعراف ﴿وإذا بطشتم بطشتم جبارين(130)﴾ الشعراء ﴿فلما أن أراد أن يبطش بالذي هو عدو لهما قال ياموسى أتريد أن تقتلني كما قتلت نفسا بالأمس إن تريد إلا أن تكون جبارا في الأرض وما تريد أن تكون من المصلحين (19)﴾ القصص
بطش
 ﴿إن بطش ربك لشديد(12)﴾ البروج
 	﴿فأهلكنا أشد منهم بطشا ومضى مثل الأولين(8)﴾ الزخرف ﴿وكم أهلكنا قبلهم من قرن هم أشد منهم بطشا فنقبوا في البلاد هل من محيص (36)﴾ ق
البطشة
 ﴿يوم نبطش البطشة الكبرى إنا منتقمون(16)﴾ الدخان ﴿ولقد أنذرهم بطشتنا فتماروا بالنذر(36)﴾ القمر
مختار الصحاح
● [بطش] ب ط ش: البَطْشةُ السطوة والأخذ بالعنف وقد بَطَشَ به من باب ضرب ونصر و بَاطَشَهُ مُبَاطَشةً
الراغب
بطش
البطش: تناول الشيء بصولة، قال تعالى: }إذا بطشتم بطشتم جبارين﴿[الشعراء/130]،﴾يوم نبطش البطشة الكبرى﴿[الدخان/16]،﴾ولقد أنذرهم بطشتنا﴿[القمر/36]،﴾إن بطش ربك لشديد{ [البروج/12]. يقال: يد باطشة.
ملخص اللسان
1.    بَطَشَ يَبْطُش ويَبْطِش بَطْشاً البَطْش: التناول بشدة عند الصَّوْلة
2.    والأَخذُ الشديدُ في كل شيء  بطشٌ؛.
3.    فإِذا موسى باطِشٌ  بجانب العرش أَي متعلق به بقوَّة.
4.     والبَطْشُ: الأَخذ القويّ الشديد.
5.    إِذا بَطَشْتُم بَطَشْتُم جبَّارين؛ تَقْتُلون عند الغضب.
6.    والبَطْشة:  السَّطْوة والأَخذُ بالعُنْف؛
7.    وبَطَشَ به  يُبْطش بَطْشاً: سَطا عليه في سُرْعة.
8.    بطَشَ فلانٌ من  الحُمّى إِذا أَفاق منها وهو ضعيف.
9.    وبِطاشٌ ومُباطِشٌ: اسمان.
لسان العرب
● - بطش: البَطْش: التناول بشدة عند الصَّوْلة والأَخذُ الشديدُ في كل شيء  بطشٌ؛ بَطَشَ يَبْطُش ويَبْطِش بَطْشاً. وفي الحديث: فإِذا موسى باطِشٌ  بجانب العرش أَي متعلق به بقوَّة. والبَطْشُ: الأَخذ القويّ الشديد. وفي  التنزيل: إِذا بَطَشْتُم بَطَشْتُم جبَّارين؛ قال الكلبي: معناه تَقْتُلون  عند الغضب. وقال غيره: تَقْتُلون بالسوط، وقال الزجاج: جاء في التفسير  أَن بَطْشَهُم كان بالسَّوط والسَّيْف، وإِنما أَنكر اللَّه تعالى ذلك  لأَنه كان ظُلماً، فأَما في الحق فالبَطْش بالسيف والسوط جائز، والبَطْشة:  السَّطْوة والأَخذُ بالعُنْف؛ وباطَشَه مُباطَشَةً وباطَشَ كبَطَش؛ قال:  حُوتاً إِذا ما زادُنا جئنا به،  وقَمْلَةً إِن نحنُ باطَشْنا به  قال ابن سيده: ليْسَتْ به مِنْ قوله باطَشْنا به كَبِه من سَطَوْنا بِه  إِذا أَردت بِسَطَوْنا معنى قوله تعالى: يكادُونَ يُسْطونَ بالذين،  وإِنما هي مثلُ بِه من قولك استَعْنَّا به وتَعاونَّا به، فافهم. وبَطَشَ به  يُبْطش بَطْشاً: سَطا عليه في سُرْعة. وفي التنزيل العزيز: فلما أَن أَراد  أَن يُبْطِش بالذي هو عدوّ لهما. وقال أَبو مالك: يقال بطَشَ فلانٌ من  الحُمّى إِذا أَفاق منها وهو ضعيف.  وبِطاشٌ ومُباطِشٌ: اسمان.
مقاييس اللغة:
بطش الباء والطاء والشين أصلٌ واحد، وهو أخْذ الشيءِ بقَهْر وغلبَةٍ وقُوّة، قال الله تعالىٹ: ﴿إنَّ بَطْشَ رَبّكَ لَشَدِيدٌ﴾ (البروج12)؛ ويَدٌ باطشة.
القاموس المحيط:
بَطَشَ به يَبْطِشُ ويَبْطُشُ أخَذَهُ بالعُنْفِ والسَّطْوَةِ، كأبْطَشَهُ، أو البَطْشُ الأخْذُ الشديدُ في كُلِّ شيءٍ، والبأسُ. والبَطيشُ الشديدُ البَطْشِ. وبَطَشَ من الحُمَّى أفاق منها، وهو ضعيفٌ. وبِطاشٌ ومُباطِشٌ اسْمانِ. وإِسماعيلُ بنُ هِبَةِ اللهِ بنِ باطِيشٍ فَقيهٌ شافِعِيٌّ. والمُباطَشَةُ المُعَالَجَةُ، وأن يَمُدَّ كُلٌّ منهما يَدَهُ إلى صاحِبِهِ لِيَبْطِشَ به. والرِّكَابُ تَبَطَّشُ بأحْمَالِهَا تَبَطُّشاً تَزْحَفُ بها، لا تَكادُ تَتَحَرَّكُ.
تاج العروس:
ب - ط - ش
بَطَشَ بِهِ يَبْطِشُ وبِهِ قرَأَ السَّبْعَةُ قَوْلَه تَعالَى يَوْمَ نَبْطِشُ . ويَبْطُشُ بالضّمِّ وبه قَرَأ الحَسَنُ البَصْرِيّ وأَبو جَعْفَرٍ المَدَنِيّ : أَخَذَهُ بالعُنْفِ والسَّطْوَةِ وتَنَاوَلَه بِشدَّةٍ عِنْدَ الصَّوْلَة كأَبْطَشَهُ وهِيَ لُغَةٌ قَليلَةٌ ومنه قِرَاءَةُ الحَسن وابنِ رَجَاءٍ . يَوْمَ نُبْطِشُ البطْشَةَ الكُبْرَى . قال أبو حَاتِمٍ : مَعناه نُسَلِّطُ عَلَيْهم من يَبْطِشُ بِهِم . والبَطْشُ : الأَخْذُ الشَّدِيدُ القويّ في كُلِّ شَيْءٍ عن اللَّيْثِ . ومِنْهُ الحَدِيث : فإذا مُوسَى بَاطِشٌ بجانِبِ العَرْشِ أيْ مُتَعَلِّقٌ به بقُوّةِ . والبَطْشُ : البَأْسُ والأَخْذُ . والبَطِيشُ : الرَّجُلُ الشَّدِيدُ البَطْشِ كالبَطّاشِ . ومن المَجَاز : بَطَشَ مِنَ الحُمَّى إذا أَفَاقَ مِنْهَا وهُو ضَعِيفٌ قاله أبو مالِكٍ . وبِطَاشٌ ككِتَابٍ ومُبَاطِشٌ : اسْمانِ . والعِمَادُ أَبو الجَهْمِ إسْمَاعيلُ بنُ أَبِي البَركاتِ هِبَةِ اللهِ بن أَبِي الرِّضَا سَعِيدِ بنِ هِبَةِ اللهِ بنِ محمّد المَوْصِليّ الشَّهِير بابنِ بَاطِيشِ : مُؤَلِّف غَرِيبِ المُهَذَّب فَقِيهٌ شافِعيٌّ وُلِدَ سنة 570 وتُوُفِّيَ سنة 655 . والمُبَاطَشَةُ : المُعَالَجَةُ وقد بَاطَشَه مُبَاطَشَةً وبِطَاشاً . والمُبَاطَشَةُ : أَنْ يَمُدَّ كُلٌّ مِنْهُمَا يَدَهُ إلى صاحِبِه ليَبْطِشَ بِهِ . وبَطَشَ عَلَيْه : سَطَا بسُرْعَةٍ . ومن المَجَازِ : الرِّكَابُ تَبَطَّشُ بأحْمَالِهَا تَبَطُّشاً ؛ أَي تَزْحَفُ بِهَا لا تَكَادُ تَتَحَرَّكُ نقله الصاغانِيُّ عن ابنِ عبّادٍ والزَّمَخْشَرِيِّ . وممَا يُسْتدْرك عَلَيْه : فُلانٌ يَبْطِشُ في العِلْمِ بباعٍ بَسِيطٍ وهُوَ مجَازٌ قَال :
ويَبْطِشُ في العِلْمِ السَّماوِيِّ بَطْشَةً ... أَرادَ بهَا يَسْطُو على ثَبَج البَحْرِ ويُقَال : بَطَشَتْهُم أَهْوالُ الدُّنْيَا . وسَلَكُوا أَرْضاً بعِيدَةَ المَسالِكِ قَريبَةَ المَهالِكِ وُقِذُوا بمَبَاطِشِها وما أُنْقِذُوا من مَعَاطِشِها . وهو مَجَاز نَقَلَه الزَّمَخْشَرِيّ

##### Türkçe

**بطش**
**بَطَشَ - يَبْطِشُ - بَطْش - بَطْشَة**
**بَطَشَ - يَبْطِشُ** + bir varlık + **بـِ** bir varlık veya şey: vurmanın bütün şekillerini, başka birine şiddetli zarar ve acı ulaştırıncaya kadar, onu boyun eğdirip kahredinceye dek, tekrarlı ve sürekli bir biçimde kullanır.
**بَطْش**: “**فـَعـْل**” vezninde, **بَطَشَ - يَبْطِشُ** “fiilinin isim”i.
**بَطْشَة**: “**فـَعلـَة**” vezninde: **بَطَشَ - يَبْطِشُ**’ten “bir defaya mahsus” için mef‘ûl mânasında fiil ismi: **البطش** “bilinen tek bir defa” için.
Ve lafız, “bedenin parçaları üzerine vurma, **البطش** ve yumruk atma hareketleri; psikolojik ve bedensel zarar meydana getirmek için” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**بَطَشَ- يَبْطِشُ**، **سَطا - يَسْطُوْ**، **وَكَزَ - يَكِزً**، **جَلَدَ - يَجْلِدُ**، **سَفَعَ - يَسْفَعُ**، **صَكَّ - يَصُكُّ**

**يبطش - نبطش**
 	﴿“Gün ki biz en büyük **البطشة** ile yakalarız; şüphesiz biz intikam alanlarız (16)”﴾ **الدخان**
 	﴿“Onların, onunla yürüdükleri ayakları mı var? Yahut onların, onunla **يَبْطِشُونَ** ettikleri elleri mi var? Yahut onların, onunla gördükleri gözleri mi var? Yahut onların, onunla işittikleri kulakları mı var? De ki: ortaklarınızı çağırın; sonra bana tuzak kurun da bana mühlet vermeyin (195)”﴾ **الأعراف** ﴿“Ve ne zaman **بطشتم** ederseniz, zorba olarak **بطشتم** edersiniz (130)”﴾ **الشعراء** ﴿“Derken, ikisinin de düşmanı olan kimseye **يبطش** etmeyi isteyince dedi ki: ‘Ey Musa, dün bir canı öldürdüğün gibi beni de öldürmek mi istiyorsun? Sen ancak yeryüzünde bir zorba olmayı istiyorsun; ıslah edicilerden olmayı istemiyorsun’ (19)”﴾ **القصص**

**بطش**
 ﴿“Şüphesiz Rabbinin **بطش**’ı elbette şiddetlidir (12)”﴾ **البروج**
 	﴿“Böylece onlardan daha şiddetli **بطشا** olanları helâk ettik; öncekilerin misali geçti (8)”﴾ **الزخرف** ﴿“Ve onlardan önce nice nesli helâk ettik; onlar, onlardan daha şiddetli **بطشا** idiler; ülkelerde delip geçtiler; kaçış var mı? (36)”﴾ **ق**

**البطشة**
 ﴿“Gün ki biz en büyük **البطشة** ile yakalarız; şüphesiz biz intikam alanlarız (16)”﴾ **الدخان** ﴿“Andolsun onları **بطشتنا** ile uyardık da uyarılar hakkında çekiştiler (36)”﴾ **القمر**

**مختار الصحاح**
● [**بطش**] ب ط ش: **البَطْشةُ**; **السطوة** ve zorla alma; ve onunla **بَطَشَ** etti; **ضرب** ve **نصر** bâbından; ve onunla **بَاطَشَهُ**; **مُبَاطَشةً**.

**الراغب**
**بطش**
**البطش**: bir şeyi hamle ile ele alma; Yüce Allah’ın sözü: ﴿“Ne zaman **بطشتم** ederseniz, zorba olarak **بطشتم** edersiniz”﴾ [**الشعراء**/130], ﴿“Gün ki biz en büyük **البطشة** ile yakalarız”﴾ [**الدخان**/16], ﴿“Andolsun onları **بطشتنا** ile uyardık”﴾ [**القمر**/36], ﴿“Şüphesiz Rabbinin **بطش**’ı elbette şiddetlidir”﴾ [**البروج**/12]. Denir ki: **يد باطشة**.

**ملخص اللسان**
1. **بَطَشَ** **يَبْطُش** ve **يَبْطِش** **بَطْشاً**; **البَطْش**: hamle anında şiddetle ele alma.
2. Ve her şeyde şiddetli alma: **بطشٌ**.
3. “Derken Musa, arşın yanında **باطِشٌ**” yani ona kuvvetle tutunmuş.
4. **البَطْشُ**: kuvvetli, şiddetli alma.
5. “Ne zaman **بَطَشْتُم** ederseniz, zorba olarak **بَطَشْتُم** edersiniz”; öfke anında öldürürsünüz.
6. **البَطْشة**: **السَّطْوة** ve zorla alma.
7. Onunla **بَطَشَ** eder, **يُبْطش** **بَطْشاً**: süratle üzerine saldırdı.
8. **بطَشَ** falan kimse, hummadan; ondan ayılıp kendisi zayıf iken.
9. **وبِطاشٌ** ve **مُباطِشٌ**: iki isim.

**لسان العرب**
● - **بطش**: **البَطْش**: hamle anında şiddetle ele alma ve her şeyde şiddetli alma: **بطشٌ**; **بَطَشَ** **يَبْطُش** ve **يَبْطِش** **بَطْشاً**. Hadiste: “Derken Musa, arşın yanında **باطِشٌ**”; yani ona kuvvetle tutunmuş. **البَطْشُ**: kuvvetli, şiddetli alma. Ve tenzîlde: “Ne zaman **بَطَشْتُم** ederseniz, zorba olarak **بَطَشْتُم** edersiniz”; Kelbî dedi ki: mânası, öfke anında öldürürsünüz. Başkası dedi ki: kamçı ile öldürürsünüz. Zeccâc dedi ki: tefsirde geldi ki onların **بَطْش**’ı kamçı ve kılıç ile idi; Allah Teâlâ bunu ancak zulüm olduğu için inkâr etti; hakta ise kılıç ve kamçı ile **البَطْش** câizdir. Ve **البَطْشة**: **السَّطْوة** ve zorla alma. Ve onunla **باطَشَه** **مُباطَشَةً**; ve **باطَشَ** tıpkı **بَطَش** gibi; dedi ki:
“Bir balık; azığımız artınca onu getirdik,
Ve bir bit; onunla **باطَشْنا** edersek.”
İbn Sîde dedi ki: “**باطَشْنا به**” sözündeki **به**, “**سَطَوْنا به**”deki **به** gibi değildir; eğer “**سَطَوْنا**” ile Yüce Allah’ın sözü “**يُسْطونَ بالذين**” mânasını kast edersen; ancak o, “**استَعْنَّا به**” ve “**تَعاونَّا به**” sözündeki **به** gibidir; öyleyse anla. Ve onunla **بَطَشَ** eder, **يُبْطش** **بَطْشاً**: süratle üzerine saldırdı. Ve aziz tenzîlde: “Derken, ikisinin de düşmanı olan kimseye **يُبْطِش** etmeyi isteyince.” Ebû Mâlik dedi ki: denir ki, falan kimse hummadan **بطَشَ**; ondan ayılıp kendisi zayıf iken. Ve **وبِطاشٌ** ve **مُباطِشٌ**: iki isim.

**مقاييس اللغة:**
**بطش**: **الباء** ve **الطاء** ve **الشين**; tek bir asıldır; o da bir şeyi kahır, galebe ve kuvvet ile almaktır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿“Şüphesiz Rabbinin **بَطْش**’ı elbette şiddetlidir”﴾ (**البروج** 12); ve **يَدٌ باطشة**.

**القاموس المحيط:**
Onunla **بَطَشَ** eder; **يَبْطِشُ** ve **يَبْطُشُ**: onu zor ve **السَّطْوَة** ile aldı; tıpkı **أبْطَشَهُ** gibi. Yahut **البَطْشُ**: her şeyde şiddetli alma; ve **البأسُ**. **البَطيشُ**: **البَطْش**’ı şiddetli olan. Ve hummadan **بَطَشَ**: ondan ayıldı; kendisi zayıf iken. Ve **وبِطاشٌ** ve **مُباطِشٌ**: iki isimdir. Ve **إِسماعيلُ بنُ هِبَةِ اللهِ بنِ باطِيشٍ**: Şâfiî fakih. Ve **المُباطَشَةُ**: muâlece; ve ikisinden her birinin, onunla **يَبْطِشَ** etmek için, arkadaşına elini uzatması. Ve **الرِّكَابُ** yükleriyle **تَبَطَّشُ** eder, **تَبَطُّشاً**: onlarla sürünür; neredeyse hareket etmez.

**تاج العروس:**
ب - ط - ش
Onunla **بَطَشَ** eder; **يَبْطِشُ**; ve yediler, “**يَوْمَ نَبْطِشُ**” sözünü bununla okudu. Ve **يَبْطُشُ** (damme ile); ve bunu Hasan Basrî ve Ebû Ca‘fer Medenî okudu: onu zor ve **السَّطْوَة** ile aldı; ve hamle anında şiddetle ele aldı; tıpkı **أَبْطَشَهُ** gibi; ve bu az bir lugattır; Hasan ve İbn Recâ’nın kıraati de bundandır: “**يَوْمَ نُبْطِشُ البطْشَةَ الكُبْرَى**”. Ebû Hâtim dedi ki: mânası, onların üzerine, onlara **يَبْطِشُ** edecek kimseyi musallat kılarız. Ve **البَطْشُ**: Leys’ten; her şeyde şiddetli, kuvvetli alma. Ve ondan hadis: “Derken Musa, arşın yanında **بَاطِشٌ**”; yani ona kuvvetle tutunmuş. Ve **البَطْشُ**: **البَأْسُ** ve alma. Ve **البَطِيشُ**: **البَطْش**’ı şiddetli olan adam; **البَطّاشِ** gibi. Ve mecazdan: hummadan **بَطَشَ**; ondan ayıldığı zaman, kendisi zayıf iken; Ebû Mâlik söyledi. Ve **وبِطَاشٌ** (kitap gibi) ve **مُبَاطِشٌ**: iki isimdir. Ve **العِمَادُ أَبو الجَهْمِ إسْمَاعيلُ بنُ أَبِي البَركاتِ هِبَةِ اللهِ بن أَبِي الرِّضَا سَعِيدِ بنِ هِبَةِ اللهِ بنِ محمّد المَوْصِليّ الشَّهِير بابنِ بَاطِيشِ**: **غَرِيبِ المُهَذَّب**’in müellifi; Şâfiî fakih; 570 yılında doğdu ve 655 yılında vefat etti. Ve **المُبَاطَشَةُ**: muâlece; ve onunla **بَاطَشَه** **مُبَاطَشَةً** ve **بِطَاشاً**. Ve **المُبَاطَشَةُ**: ikisinden her birinin, onunla **لِيَبْطِشَ بِهِ** etmek için, arkadaşına elini uzatmasıdır. Ve onun üzerine **بَطَشَ**: süratle saldırdı. Ve mecazdan: **الرِّكَابُ** yükleriyle **تَبَطَّشُ** eder, **تَبَطُّشاً**; yani onlarla sürünür; neredeyse hareket etmez; Sâgânî bunu İbn Abbâd ve Zemahşerî’den nakletti. Ve ondan istidrâk olunanlardandır: falan kimse ilimde geniş bir mesafe ile **يَبْطِشُ** eder; bu mecazdır; dedi ki:
“Ve semavî ilimde bir **بَطْشَةً** ile **يَبْطِشُ** eder... onunla, denizin göğsüne saldırmayı kastetti.”
Ve denir ki: dünyanın dehşetleri onları **بَطَشَتْهُم** etti. Ve yolları uzak, helâkleri yakın bir yere girdiler; onun **بَمَبَاطِشِها** ile yakalandılar; ve onun **مَعَاطِشِها**’sından kurtarılmadılar. Ve bu, Zemahşerî’nin naklettiği bir mecazdır.
