# بطش — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بطش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: بطش

بطش
بَطَشَ - يَبْطِشُ - بَطْش - بَطْشَة
بَطَشَ - يَبْطِشُ + كائن + بـِ  كائن أو شيء: يستعمل كل أشكال الضرب وبشكل متكرر ومستمر حتى يلحق أذى وألماً شديدين بآخر فيخضغه ويقهره
بَطْش: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " بَطَشَ - يَبْطِشُ "
بَطْشَة: على وزن " فـَعلـَة" : اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " بَطَشَ - يَبْطِشُ ": البطش " لمرة واحدة معلومة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركات الضرب والبطش واللكم على أجزاء الجسم لإحداث أذى نفسي وجسدي "، وهي:
بَطَشَ- يَبْطِشُ، سَطا - يَسْطُوْ، وَكَزَ - يَكِزً، جَلَدَ - يَجْلِدُ، سَفَعَ - يَسْفَعُ، صَكَّ - يَصُكُّ
يبطش - نبطش
 	﴿يوم نبطش البطشة الكبرى إنا منتقمون(16)﴾ الدخان
 	﴿أَلَهُمْ أَرْجُلٌ يَمْشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أَيْدٍ يَبْطِشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أَعْيُنٌ يُبْصِرُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا قُلْ ادْعُوا شُرَكَاءَكُمْ ثُمَّ كِيدُونِي فَلَا تُنظِرُونِي(195)﴾ الأعراف ﴿وإذا بطشتم بطشتم جبارين(130)﴾ الشعراء ﴿فلما أن أراد أن يبطش بالذي هو عدو لهما قال ياموسى أتريد أن تقتلني كما قتلت نفسا بالأمس إن تريد إلا أن تكون جبارا في الأرض وما تريد أن تكون من المصلحين (19)﴾ القصص
بطش
 ﴿إن بطش ربك لشديد(12)﴾ البروج
 	﴿فأهلكنا أشد منهم بطشا ومضى مثل الأولين(8)﴾ الزخرف ﴿وكم أهلكنا قبلهم من قرن هم أشد منهم بطشا فنقبوا في البلاد هل من محيص (36)﴾ ق
البطشة
 ﴿يوم نبطش البطشة الكبرى إنا منتقمون(16)﴾ الدخان ﴿ولقد أنذرهم بطشتنا فتماروا بالنذر(36)﴾ القمر
مختار الصحاح
● [بطش] ب ط ش: البَطْشةُ السطوة والأخذ بالعنف وقد بَطَشَ به من باب ضرب ونصر و بَاطَشَهُ مُبَاطَشةً
الراغب
بطش
البطش: تناول الشيء بصولة، قال تعالى: }إذا بطشتم بطشتم جبارين﴿[الشعراء/130]،﴾يوم نبطش البطشة الكبرى﴿[الدخان/16]،﴾ولقد أنذرهم بطشتنا﴿[القمر/36]،﴾إن بطش ربك لشديد{ [البروج/12]. يقال: يد باطشة.
ملخص اللسان
1.    بَطَشَ يَبْطُش ويَبْطِش بَطْشاً البَطْش: التناول بشدة عند الصَّوْلة
2.    والأَخذُ الشديدُ في كل شيء  بطشٌ؛.
3.    فإِذا موسى باطِشٌ  بجانب العرش أَي متعلق به بقوَّة.
4.     والبَطْشُ: الأَخذ القويّ الشديد.
5.    إِذا بَطَشْتُم بَطَشْتُم جبَّارين؛ تَقْتُلون عند الغضب.
6.    والبَطْشة:  السَّطْوة والأَخذُ بالعُنْف؛
7.    وبَطَشَ به  يُبْطش بَطْشاً: سَطا عليه في سُرْعة.
8.    بطَشَ فلانٌ من  الحُمّى إِذا أَفاق منها وهو ضعيف.
9.    وبِطاشٌ ومُباطِشٌ: اسمان.
لسان العرب
● - بطش: البَطْش: التناول بشدة عند الصَّوْلة والأَخذُ الشديدُ في كل شيء  بطشٌ؛ بَطَشَ يَبْطُش ويَبْطِش بَطْشاً. وفي الحديث: فإِذا موسى باطِشٌ  بجانب العرش أَي متعلق به بقوَّة. والبَطْشُ: الأَخذ القويّ الشديد. وفي  التنزيل: إِذا بَطَشْتُم بَطَشْتُم جبَّارين؛ قال الكلبي: معناه تَقْتُلون  عند الغضب. وقال غيره: تَقْتُلون بالسوط، وقال الزجاج: جاء في التفسير  أَن بَطْشَهُم كان بالسَّوط والسَّيْف، وإِنما أَنكر اللَّه تعالى ذلك  لأَنه كان ظُلماً، فأَما في الحق فالبَطْش بالسيف والسوط جائز، والبَطْشة:  السَّطْوة والأَخذُ بالعُنْف؛ وباطَشَه مُباطَشَةً وباطَشَ كبَطَش؛ قال:  حُوتاً إِذا ما زادُنا جئنا به،  وقَمْلَةً إِن نحنُ باطَشْنا به  قال ابن سيده: ليْسَتْ به مِنْ قوله باطَشْنا به كَبِه من سَطَوْنا بِه  إِذا أَردت بِسَطَوْنا معنى قوله تعالى: يكادُونَ يُسْطونَ بالذين،  وإِنما هي مثلُ بِه من قولك استَعْنَّا به وتَعاونَّا به، فافهم. وبَطَشَ به  يُبْطش بَطْشاً: سَطا عليه في سُرْعة. وفي التنزيل العزيز: فلما أَن أَراد  أَن يُبْطِش بالذي هو عدوّ لهما. وقال أَبو مالك: يقال بطَشَ فلانٌ من  الحُمّى إِذا أَفاق منها وهو ضعيف.  وبِطاشٌ ومُباطِشٌ: اسمان.
مقاييس اللغة:
بطش الباء والطاء والشين أصلٌ واحد، وهو أخْذ الشيءِ بقَهْر وغلبَةٍ وقُوّة، قال الله تعالىٹ: ﴿إنَّ بَطْشَ رَبّكَ لَشَدِيدٌ﴾ (البروج12)؛ ويَدٌ باطشة.
القاموس المحيط:
بَطَشَ به يَبْطِشُ ويَبْطُشُ أخَذَهُ بالعُنْفِ والسَّطْوَةِ، كأبْطَشَهُ، أو البَطْشُ الأخْذُ الشديدُ في كُلِّ شيءٍ، والبأسُ. والبَطيشُ الشديدُ البَطْشِ. وبَطَشَ من الحُمَّى أفاق منها، وهو ضعيفٌ. وبِطاشٌ ومُباطِشٌ اسْمانِ. وإِسماعيلُ بنُ هِبَةِ اللهِ بنِ باطِيشٍ فَقيهٌ شافِعِيٌّ. والمُباطَشَةُ المُعَالَجَةُ، وأن يَمُدَّ كُلٌّ منهما يَدَهُ إلى صاحِبِهِ لِيَبْطِشَ به. والرِّكَابُ تَبَطَّشُ بأحْمَالِهَا تَبَطُّشاً تَزْحَفُ بها، لا تَكادُ تَتَحَرَّكُ.
تاج العروس:
ب - ط - ش
بَطَشَ بِهِ يَبْطِشُ وبِهِ قرَأَ السَّبْعَةُ قَوْلَه تَعالَى يَوْمَ نَبْطِشُ . ويَبْطُشُ بالضّمِّ وبه قَرَأ الحَسَنُ البَصْرِيّ وأَبو جَعْفَرٍ المَدَنِيّ : أَخَذَهُ بالعُنْفِ والسَّطْوَةِ وتَنَاوَلَه بِشدَّةٍ عِنْدَ الصَّوْلَة كأَبْطَشَهُ وهِيَ لُغَةٌ قَليلَةٌ ومنه قِرَاءَةُ الحَسن وابنِ رَجَاءٍ . يَوْمَ نُبْطِشُ البطْشَةَ الكُبْرَى . قال أبو حَاتِمٍ : مَعناه نُسَلِّطُ عَلَيْهم من يَبْطِشُ بِهِم . والبَطْشُ : الأَخْذُ الشَّدِيدُ القويّ في كُلِّ شَيْءٍ عن اللَّيْثِ . ومِنْهُ الحَدِيث : فإذا مُوسَى بَاطِشٌ بجانِبِ العَرْشِ أيْ مُتَعَلِّقٌ به بقُوّةِ . والبَطْشُ : البَأْسُ والأَخْذُ . والبَطِيشُ : الرَّجُلُ الشَّدِيدُ البَطْشِ كالبَطّاشِ . ومن المَجَاز : بَطَشَ مِنَ الحُمَّى إذا أَفَاقَ مِنْهَا وهُو ضَعِيفٌ قاله أبو مالِكٍ . وبِطَاشٌ ككِتَابٍ ومُبَاطِشٌ : اسْمانِ . والعِمَادُ أَبو الجَهْمِ إسْمَاعيلُ بنُ أَبِي البَركاتِ هِبَةِ اللهِ بن أَبِي الرِّضَا سَعِيدِ بنِ هِبَةِ اللهِ بنِ محمّد المَوْصِليّ الشَّهِير بابنِ بَاطِيشِ : مُؤَلِّف غَرِيبِ المُهَذَّب فَقِيهٌ شافِعيٌّ وُلِدَ سنة 570 وتُوُفِّيَ سنة 655 . والمُبَاطَشَةُ : المُعَالَجَةُ وقد بَاطَشَه مُبَاطَشَةً وبِطَاشاً . والمُبَاطَشَةُ : أَنْ يَمُدَّ كُلٌّ مِنْهُمَا يَدَهُ إلى صاحِبِه ليَبْطِشَ بِهِ . وبَطَشَ عَلَيْه : سَطَا بسُرْعَةٍ . ومن المَجَازِ : الرِّكَابُ تَبَطَّشُ بأحْمَالِهَا تَبَطُّشاً ؛ أَي تَزْحَفُ بِهَا لا تَكَادُ تَتَحَرَّكُ نقله الصاغانِيُّ عن ابنِ عبّادٍ والزَّمَخْشَرِيِّ . وممَا يُسْتدْرك عَلَيْه : فُلانٌ يَبْطِشُ في العِلْمِ بباعٍ بَسِيطٍ وهُوَ مجَازٌ قَال :
ويَبْطِشُ في العِلْمِ السَّماوِيِّ بَطْشَةً ... أَرادَ بهَا يَسْطُو على ثَبَج البَحْرِ ويُقَال : بَطَشَتْهُم أَهْوالُ الدُّنْيَا . وسَلَكُوا أَرْضاً بعِيدَةَ المَسالِكِ قَريبَةَ المَهالِكِ وُقِذُوا بمَبَاطِشِها وما أُنْقِذُوا من مَعَاطِشِها . وهو مَجَاز نَقَلَه الزَّمَخْشَرِيّ

### Türkçe

**بطش**
**بَطَشَ - يَبْطِشُ - بَطْش - بَطْشَة**
**بَطَشَ - يَبْطِشُ** + bir varlık + **بـِ** bir varlık veya şey: vurmanın bütün şekillerini, başka birine şiddetli zarar ve acı ulaştırıncaya kadar, onu boyun eğdirip kahredinceye dek, tekrarlı ve sürekli bir biçimde kullanır.
**بَطْش**: “**فـَعـْل**” vezninde, **بَطَشَ - يَبْطِشُ** “fiilinin isim”i.
**بَطْشَة**: “**فـَعلـَة**” vezninde: **بَطَشَ - يَبْطِشُ**’ten “bir defaya mahsus” için mef‘ûl mânasında fiil ismi: **البطش** “bilinen tek bir defa” için.
Ve lafız, “bedenin parçaları üzerine vurma, **البطش** ve yumruk atma hareketleri; psikolojik ve bedensel zarar meydana getirmek için” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**بَطَشَ- يَبْطِشُ**، **سَطا - يَسْطُوْ**، **وَكَزَ - يَكِزً**، **جَلَدَ - يَجْلِدُ**، **سَفَعَ - يَسْفَعُ**، **صَكَّ - يَصُكُّ**

**يبطش - نبطش**
 	﴿“Gün ki biz en büyük **البطشة** ile yakalarız; şüphesiz biz intikam alanlarız (16)”﴾ **الدخان**
 	﴿“Onların, onunla yürüdükleri ayakları mı var? Yahut onların, onunla **يَبْطِشُونَ** ettikleri elleri mi var? Yahut onların, onunla gördükleri gözleri mi var? Yahut onların, onunla işittikleri kulakları mı var? De ki: ortaklarınızı çağırın; sonra bana tuzak kurun da bana mühlet vermeyin (195)”﴾ **الأعراف** ﴿“Ve ne zaman **بطشتم** ederseniz, zorba olarak **بطشتم** edersiniz (130)”﴾ **الشعراء** ﴿“Derken, ikisinin de düşmanı olan kimseye **يبطش** etmeyi isteyince dedi ki: ‘Ey Musa, dün bir canı öldürdüğün gibi beni de öldürmek mi istiyorsun? Sen ancak yeryüzünde bir zorba olmayı istiyorsun; ıslah edicilerden olmayı istemiyorsun’ (19)”﴾ **القصص**

**بطش**
 ﴿“Şüphesiz Rabbinin **بطش**’ı elbette şiddetlidir (12)”﴾ **البروج**
 	﴿“Böylece onlardan daha şiddetli **بطشا** olanları helâk ettik; öncekilerin misali geçti (8)”﴾ **الزخرف** ﴿“Ve onlardan önce nice nesli helâk ettik; onlar, onlardan daha şiddetli **بطشا** idiler; ülkelerde delip geçtiler; kaçış var mı? (36)”﴾ **ق**

**البطشة**
 ﴿“Gün ki biz en büyük **البطشة** ile yakalarız; şüphesiz biz intikam alanlarız (16)”﴾ **الدخان** ﴿“Andolsun onları **بطشتنا** ile uyardık da uyarılar hakkında çekiştiler (36)”﴾ **القمر**

**مختار الصحاح**
● [**بطش**] ب ط ش: **البَطْشةُ**; **السطوة** ve zorla alma; ve onunla **بَطَشَ** etti; **ضرب** ve **نصر** bâbından; ve onunla **بَاطَشَهُ**; **مُبَاطَشةً**.

**الراغب**
**بطش**
**البطش**: bir şeyi hamle ile ele alma; Yüce Allah’ın sözü: ﴿“Ne zaman **بطشتم** ederseniz, zorba olarak **بطشتم** edersiniz”﴾ [**الشعراء**/130], ﴿“Gün ki biz en büyük **البطشة** ile yakalarız”﴾ [**الدخان**/16], ﴿“Andolsun onları **بطشتنا** ile uyardık”﴾ [**القمر**/36], ﴿“Şüphesiz Rabbinin **بطش**’ı elbette şiddetlidir”﴾ [**البروج**/12]. Denir ki: **يد باطشة**.

**ملخص اللسان**
1. **بَطَشَ** **يَبْطُش** ve **يَبْطِش** **بَطْشاً**; **البَطْش**: hamle anında şiddetle ele alma.
2. Ve her şeyde şiddetli alma: **بطشٌ**.
3. “Derken Musa, arşın yanında **باطِشٌ**” yani ona kuvvetle tutunmuş.
4. **البَطْشُ**: kuvvetli, şiddetli alma.
5. “Ne zaman **بَطَشْتُم** ederseniz, zorba olarak **بَطَشْتُم** edersiniz”; öfke anında öldürürsünüz.
6. **البَطْشة**: **السَّطْوة** ve zorla alma.
7. Onunla **بَطَشَ** eder, **يُبْطش** **بَطْشاً**: süratle üzerine saldırdı.
8. **بطَشَ** falan kimse, hummadan; ondan ayılıp kendisi zayıf iken.
9. **وبِطاشٌ** ve **مُباطِشٌ**: iki isim.

**لسان العرب**
● - **بطش**: **البَطْش**: hamle anında şiddetle ele alma ve her şeyde şiddetli alma: **بطشٌ**; **بَطَشَ** **يَبْطُش** ve **يَبْطِش** **بَطْشاً**. Hadiste: “Derken Musa, arşın yanında **باطِشٌ**”; yani ona kuvvetle tutunmuş. **البَطْشُ**: kuvvetli, şiddetli alma. Ve tenzîlde: “Ne zaman **بَطَشْتُم** ederseniz, zorba olarak **بَطَشْتُم** edersiniz”; Kelbî dedi ki: mânası, öfke anında öldürürsünüz. Başkası dedi ki: kamçı ile öldürürsünüz. Zeccâc dedi ki: tefsirde geldi ki onların **بَطْش**’ı kamçı ve kılıç ile idi; Allah Teâlâ bunu ancak zulüm olduğu için inkâr etti; hakta ise kılıç ve kamçı ile **البَطْش** câizdir. Ve **البَطْشة**: **السَّطْوة** ve zorla alma. Ve onunla **باطَشَه** **مُباطَشَةً**; ve **باطَشَ** tıpkı **بَطَش** gibi; dedi ki:
“Bir balık; azığımız artınca onu getirdik,
Ve bir bit; onunla **باطَشْنا** edersek.”
İbn Sîde dedi ki: “**باطَشْنا به**” sözündeki **به**, “**سَطَوْنا به**”deki **به** gibi değildir; eğer “**سَطَوْنا**” ile Yüce Allah’ın sözü “**يُسْطونَ بالذين**” mânasını kast edersen; ancak o, “**استَعْنَّا به**” ve “**تَعاونَّا به**” sözündeki **به** gibidir; öyleyse anla. Ve onunla **بَطَشَ** eder, **يُبْطش** **بَطْشاً**: süratle üzerine saldırdı. Ve aziz tenzîlde: “Derken, ikisinin de düşmanı olan kimseye **يُبْطِش** etmeyi isteyince.” Ebû Mâlik dedi ki: denir ki, falan kimse hummadan **بطَشَ**; ondan ayılıp kendisi zayıf iken. Ve **وبِطاشٌ** ve **مُباطِشٌ**: iki isim.

**مقاييس اللغة:**
**بطش**: **الباء** ve **الطاء** ve **الشين**; tek bir asıldır; o da bir şeyi kahır, galebe ve kuvvet ile almaktır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿“Şüphesiz Rabbinin **بَطْش**’ı elbette şiddetlidir”﴾ (**البروج** 12); ve **يَدٌ باطشة**.

**القاموس المحيط:**
Onunla **بَطَشَ** eder; **يَبْطِشُ** ve **يَبْطُشُ**: onu zor ve **السَّطْوَة** ile aldı; tıpkı **أبْطَشَهُ** gibi. Yahut **البَطْشُ**: her şeyde şiddetli alma; ve **البأسُ**. **البَطيشُ**: **البَطْش**’ı şiddetli olan. Ve hummadan **بَطَشَ**: ondan ayıldı; kendisi zayıf iken. Ve **وبِطاشٌ** ve **مُباطِشٌ**: iki isimdir. Ve **إِسماعيلُ بنُ هِبَةِ اللهِ بنِ باطِيشٍ**: Şâfiî fakih. Ve **المُباطَشَةُ**: muâlece; ve ikisinden her birinin, onunla **يَبْطِشَ** etmek için, arkadaşına elini uzatması. Ve **الرِّكَابُ** yükleriyle **تَبَطَّشُ** eder, **تَبَطُّشاً**: onlarla sürünür; neredeyse hareket etmez.

**تاج العروس:**
ب - ط - ش
Onunla **بَطَشَ** eder; **يَبْطِشُ**; ve yediler, “**يَوْمَ نَبْطِشُ**” sözünü bununla okudu. Ve **يَبْطُشُ** (damme ile); ve bunu Hasan Basrî ve Ebû Ca‘fer Medenî okudu: onu zor ve **السَّطْوَة** ile aldı; ve hamle anında şiddetle ele aldı; tıpkı **أَبْطَشَهُ** gibi; ve bu az bir lugattır; Hasan ve İbn Recâ’nın kıraati de bundandır: “**يَوْمَ نُبْطِشُ البطْشَةَ الكُبْرَى**”. Ebû Hâtim dedi ki: mânası, onların üzerine, onlara **يَبْطِشُ** edecek kimseyi musallat kılarız. Ve **البَطْشُ**: Leys’ten; her şeyde şiddetli, kuvvetli alma. Ve ondan hadis: “Derken Musa, arşın yanında **بَاطِشٌ**”; yani ona kuvvetle tutunmuş. Ve **البَطْشُ**: **البَأْسُ** ve alma. Ve **البَطِيشُ**: **البَطْش**’ı şiddetli olan adam; **البَطّاشِ** gibi. Ve mecazdan: hummadan **بَطَشَ**; ondan ayıldığı zaman, kendisi zayıf iken; Ebû Mâlik söyledi. Ve **وبِطَاشٌ** (kitap gibi) ve **مُبَاطِشٌ**: iki isimdir. Ve **العِمَادُ أَبو الجَهْمِ إسْمَاعيلُ بنُ أَبِي البَركاتِ هِبَةِ اللهِ بن أَبِي الرِّضَا سَعِيدِ بنِ هِبَةِ اللهِ بنِ محمّد المَوْصِليّ الشَّهِير بابنِ بَاطِيشِ**: **غَرِيبِ المُهَذَّب**’in müellifi; Şâfiî fakih; 570 yılında doğdu ve 655 yılında vefat etti. Ve **المُبَاطَشَةُ**: muâlece; ve onunla **بَاطَشَه** **مُبَاطَشَةً** ve **بِطَاشاً**. Ve **المُبَاطَشَةُ**: ikisinden her birinin, onunla **لِيَبْطِشَ بِهِ** etmek için, arkadaşına elini uzatmasıdır. Ve onun üzerine **بَطَشَ**: süratle saldırdı. Ve mecazdan: **الرِّكَابُ** yükleriyle **تَبَطَّشُ** eder, **تَبَطُّشاً**; yani onlarla sürünür; neredeyse hareket etmez; Sâgânî bunu İbn Abbâd ve Zemahşerî’den nakletti. Ve ondan istidrâk olunanlardandır: falan kimse ilimde geniş bir mesafe ile **يَبْطِشُ** eder; bu mecazdır; dedi ki:
“Ve semavî ilimde bir **بَطْشَةً** ile **يَبْطِشُ** eder... onunla, denizin göğsüne saldırmayı kastetti.”
Ve denir ki: dünyanın dehşetleri onları **بَطَشَتْهُم** etti. Ve yolları uzak, helâkleri yakın bir yere girdiler; onun **بَمَبَاطِشِها** ile yakalandılar; ve onun **مَعَاطِشِها**’sından kurtarılmadılar. Ve bu, Zemahşerî’nin naklettiği bir mecazdır.
