# بطش — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B7%D8%B4/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بطش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بطش

بطش به يبطش، وبه قرأ السبعة قوله تعالى يوم نبطش. ويبطش بالضم، وبه قرأ الحسن البصري، وأبو جعفر المدني: أخذه بالعنف والسطوة، وتناوله بشدة عند الصولة، كأبطشه، وهي لغة قليلة، ومنه قراءة الحسن وابن رجاء. يوم نبطش البطشة الكبرى. قال أبو حاتم: معناه نسلط عليهم من يبطش بهم. والبطش: الأخذ الشديد القوي في كل شيء، عن الليث. ومنه الحديث: فإذا موسى باطش بجانب العرش أي متعلق به بقوة. والبطش: البأس والأخذ. والبطيش: الرجل الشديد البطش، كالبطاش. ومن المجاز: بطش من الحمى، إذا أفاق منها وهو ضعيف، قاله أبو مالك. وبطاش، ككتاب، ومباطش: اسمان. والعماد أبو الجهم إسماعيل بن أبي البركات هبة الله بن أبي الرضا، سعيد بن هبة الله بن محمد، الموصلي الشهير بابن باطيش: مؤلف غريب المهذب، فقيه شافعي، ولد سنة 570 وتوفي سنة 655. والمباطشة: المعالجة، وقد باطشه مباطشة وبطاشا. والمباطشة: أن يمد كل منهما يده إلى صاحبه ليبطش به. وبطش عليه: سطا بسرعة. ومن المجاز: الركاب تبطش بأحمالها تبطشا؛ أي تزحف بها، لا تكاد تتحرك، نقله الصاغاني عن ابن عباد والزمخشري. ومما يستدرك عليه: فلان يبطش في العلم بباع بسيط، وهو مجاز، قال:
  ويبطش في العلم السماوي بطشة                      أراد بها يسطو على ثبج البحر ويقال: بطشتهم أهوال الدنيا. وسلكوا أرضا بعيدة المسالك، قريبة المهالك، وقذوا بمباطشها، وما أنقذوا من معاطشها. وهو مجاز، نقله الزمخشري.

### Türkçe

**بطش** onunla **يبطش**; ve onunla yediler (kıraat imamları) şu yüce sözü okudu: **يوم نبطش**. Ve **يبطش** (da) **بالضم** (ötre ile)dir; ve onunla Hasan el-Basrî ve Ebû Ca‘fer el-Medenî okudu: onu şiddet ve zorbalıkla aldı; saldırı anında şiddetle ona uzandı; **كأبطشه** gibi; ve bu az bir dildir; ve ondan Hasan’ın ve İbn Recâ’nın kıraati (vardır). **يوم نبطش البطشة الكبرى**. Ebû Hâtim dedi: mânâsı, onlara, kendileriyle **يبطش** edecek kimseyi musallat ederiz. Ve **البطش**: her şeyde şiddetli, kuvvetli alma; Leys’ten (naklen). Ve ondan hadis: “Derken Mûsâ’yı, arşın yanında **باطش** (olarak gördüm)” yani ona kuvvetle tutunmuş. Ve **البطش**: şiddet ve alma. Ve **البطيش**: **البطش**’ı şiddetli olan adam; **كالبطاش** gibi. Ve mecazdan: hummadan **بطش**; ondan ayıldığı zaman, o zayıf iken; bunu Ebû Mâlik söyledi. Ve **بطاش** (kitap vezninde) ve **مباطش**: iki isimdir. Ve el-‘İmâd Ebû’l-Cehm İsmâ‘îl b. Ebî’l-Berekât Hibetullâh b. Ebî’r-Rıdâ, Sa‘îd b. Hibetullâh b. Muhammed, İbn Bâṭîş diye meşhur Musullu: **غريب المهذب**’in müellifi; Şâfiî fakihi; 570 yılında doğdu ve 655 yılında vefat etti. Ve **المباطشة**: muamele/işleme; ve ona **مباطشة** ve **بطاشا** olarak **باطشه** etti. Ve **المباطشة**: her ikisinin de elini, onunla **ليبطش** etmek için, arkadaşına uzatmasıdır. Ve **بطش عليه**: süratle saldırdı. Ve mecazdan: binekler yükleriyle **تبطش** eder, **تبطشا**; yani onunla sürünür, neredeyse hareket etmez; bunu Sâgânî, İbn ‘Abbâd ve Zemahşerî’den nakletti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: falan, ilimde geniş bir kudretle **يبطش** eder; ve bu mecazdır; dedi ki:
  Ve semavî ilimde bir **بطشة** ile **يبطش** eder                      onunla denizin ortasına saldırmayı murad etti. Ve denilir: dünyanın dehşetleri onları **بطشتهم**. Ve yolları uzak, helâkleri yakın bir araziye girdiler; ve onun **مباطشها**’sıyla (şiddetli tutuşlarıyla) gözleri oyuldu; ve onun **معاطشها**’sından (susuzluk yerlerinden) kurtulamadılar. Ve bu mecazdır; Zemahşerî onu nakletti.
