# بطل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B7%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بطل

بَطَل الشيءُ يَبْطُل بُطْلاً وبُطُولاً وبُطْلاناً: ذهب ضيَاعاً وخُسْراً، فهو باطل، وأَبْطَله هو. ويقال: ذهب دَمُه بُطْلاً أَي هَدَراً. وبَطِل في حديثه بَطَالة وأَبطل: هَزَل، والاسم البَطل. والباطل: نقيض الحق، والجمع أَباطيل، على غير قياس، كأَنه جمع إِبْطال أَو إِبْطِيل؛ هذا مذهب سيبويه؛ وفي التهذيب: ويجمع الباطل بواطل؛ قال أَبو حاتم: واحدة الأَباطيل أُبْطُولة؛ وقال ابن دريد: واحدتها إِبْطالة. ودَعْوى باطِلٌ وبَاطِلة؛ عن الزجاج. وأَبْطَل: جاء بالباطل؛ والبَطَلة: السَّحَرة، مأْخوذ منه، وقد جاء في الحديث: ولا تستطيعه البَصَلة؛ قيل: هم السَّحَرة. ورجل بَطَّال ذو باطل. وقالوا: باطل بَيِّن البُطُول. وتَبَطَّلوا بينهم: تداولوا الباطل؛ عن اللحياني. والتَّبَطُّل: فعل البَطَالة وهو اتباع اللهو والجَهالة. وقالوا: بينهم أُبْطُولة يَتَبَطَّلون بها أَي يقولونها ويتداولونها. وأَبْطَلت الشيءَ: جعلته باطلاً. وأَبْطل فلان: جاء بكذب وادَّعى باطلاً. وقوله تعالى: وما يبدئ الباطل وما يعيد؛ قال: الباطل هنا إِبليس أَراد ذو الباطل أَو صاحب الباطل، وهو إِبليس. وفي حديث الأَسود بن سَرِيع: كنت أُنشد النبي،صلى الله عليه وسلم، فلما دخل عمر قال: اسكت إِن عمر لا يحبُّ الباطل؛ قال ابن الأَثير: أَراد بالباطل صِناعَة الشعر واتخاذَه كَسْباً بالمدح والذم، فأَما ما كان يُنْشَدُه النبيُّ،صلى الله عليه وسلم، فليس من ذلك ولكنه خاف أَن لا يفرق الأَسود بينه وبين سائره فأَعلمه ذلك.
والبَطَل: الشجاع. وفي الحديث: شاكي السلاح بَطَل مُجَرَّب. ورجل بَطَل بَيِّن البَطالة والبُطولة: شُجَاع تَبْطُل جِرَاحته فلا يكتَرِثُ لها ولا تَبْطُل نَجَادته، وقيل: إِنما سُمّي بَطَلاً لأَنه يُبْطِل العظائم بسَيْفه فيُبَهْرجُها، وقيل: سمي بَطَلاً لأَن الأَشدّاءِ يَبْطُلُون عنده، وقيل: هو الذي تبطل عنده دماء الأَقران فلا يُدْرَك عنده ثَأْر من قوم أَبْطال، وبَطَّالٌ بَيِّن البَطالة والبِطالة. وقد بَطُل، بالضم، يَبْطُل بُطولة وبَطالة أَي صار شجاعاً وتَبَطَّل؛ قال أَبو كبير الهذلي: ذهَبَ الشَّبَابُ وفات منه ما مَضَى،
ونَضَا زُهَير كَرِيهَتِي وتَبطّلا
وجعله أَبو عبيد من المصادر التي لا أَفعال لها، وحكى ابن الأَعرابي بَطَّال بَيِّن البَطَالة، بالفتح، يعني به البَطَل. وامرأَة بَطَلة، والجمع بالأَلف والتاء، ولا يُكَسَّر على فِعَال لأَن مذكرها لم يُكَسَّر عليه. وبَطَل الأَجيرُ، بالفتح، يَبْطُل بَطالة وبِطالة أَي تَعَطَّل فهو بَطَّال.

### Türkçe

**بَطَل** şey **يَبْطُل** **بُطْلاً** ve **بُطُولاً** ve **بُطْلاناً**: zayi olup gitti
ve hüsran olarak; o hâlde o **باطل**dir; onu da o **أَبْطَله**. Ve denilir: Kanı **بُطْلاً** gitti, yani heder olarak.
Ve konuşmasında **بَطِل** **بَطَالة** olarak ve **أَبطل**: şaka yaptı; ad **البَطل**dır. Ve **الْباطل**: **الحق**kın zıddı; çoğulu **أَباطيل**dir, kıyasa göre olmaksızın; sanki **إِبْطال** yahut **إِبْطِيل**in çoğuludur; bu Sîbeveyh’in mezhebidir; ve **التهذيب**’de: **الباطل** **بواطل** ile çoğul yapılır; Ebû Hâtim dedi: **الأَباطيل**in bir tanesi **أُبْطُولة**dur; İbn Düreyd dedi: onun bir tanesi **إِبْطالة**dir. Ve bir dava **باطِلٌ** ve **بَاطِلة**dir; Zeccâc’dan. Ve **أَبْطَل**: **بالباطل** ile geldi; ve **البَطَلة**: sihirbazlardır, ondan alınmıştır; ve hadiste gelmiştir: “ve onu **البَصَلة** yapamaz”; denildi: onlar sihirbazlardır. Ve bir adam **بَطَّال**: **باطل** sahibi. Ve dediler: apaçık **باطل** **البُطُول**. Ve aralarında **تَبَطَّلوا**: **الباطل**i tedavül ettiler; Lihyânî’den. Ve **التَّبَطُّل**: **البَطَالة** fiilidir; o da eğlence ve cehalete uymaktır. Ve dediler: aralarında, onunla **يَتَبَطَّلون** oldukları bir **أُبْطُولة** vardır; yani onu söylerler ve tedavül ederler. Ve **أَبْطَلت** şeyi: onu **باطلاً** kıldın. Ve falan **أَبْطل**: yalan ile geldi ve **باطلاً** iddia etti. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve **الباطل** ne başlatır ne de iade eder”; dedi: buradaki **الباطل** İblîs’tir; **ذو الباطل** yahut **صاحب الباطل** murad etti; o da İblîs’tir. Ve Esved b. Serî‘ hadîsinde: Peygamber’e, sallallahu aleyhi ve sellem, şiir okuyordum; Ömer girince dedi ki: “Sus; şüphesiz Ömer **الباطل**i sevmez”; İbnü’l-Esîr dedi: **الباطل** ile şiir sanatını ve onu medih ve zemm ile kazanç edinmeyi murad etti; ama Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, dinlediği şey bundan değildir; fakat Esved’in onunla diğerleri arasında ayırt edememesinden korktu da ona bunu bildirdi.

Ve **البَطَل**: yiğittir. Ve hadiste: “Silahı kuşanmış, tecrübeli **بَطَل**.” Ve bir adam **بَطَل**: apaçık **البَطالة** ve **البُطولة** sahibi; yarası **تَبْطُل** olur da ona aldırmaz; ve yiğitliği **تَبْطُل** olmaz; ve denildi: ancak ona **بَطَلاً** adı verildi; çünkü kılıcıyla büyük işleri **يُبْطِل** eder de onları değersiz kılar; ve denildi: ona **بَطَلاً** adı verildi; çünkü şiddetliler onun yanında **يَبْطُلُون**; ve denildi: o, akranların kanlarının onun yanında boşa çıktığı kimsedir; böylece **أَبْطال** kavminden bir kavimden onun yanında bir öç alınamaz; ve **بَطَّالٌ**: apaçık **البَطالة** ve **البِطالة** sahibi. Ve **بَطُل** oldu, damme ile, **يَبْطُل** **بُطولة** ve **بَطالة** olarak; yani yiğit oldu; ve **تَبَطَّل**; Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi:
ذهَبَ الشَّبَابُ وفات منه ما مَضَى،
ونَضَا زُهَير كَرِيهَتِي وتَبطّلا
Ve Ebû Ubeyd onu, fiilleri olmayan masdarlardan kıldı; ve İbnü’l-A‘râbî rivayet etti: **بَطَّال** apaçık **البَطَالة** sahibi, fetha ile; bununla **البَطَل**i kasteder. Ve bir kadın **بَطَلة**; çoğulu elif ve tâ ile olur; ve **فِعَال** üzerine kırılmaz; çünkü müzekkeri onun üzerine kırılmamıştır.
Ve ücretli işçi **بَطَل** oldu, fetha ile, **يَبْطُل** **بَطالة** ve **بِطالة** olarak; yani işsiz kaldı; o hâlde o **بَطَّال**dır.
