# بطن — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B7%D9%86/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: بطن

البَطنُ: خلاف الظهر، وهو مذكر. وحكى أبو حاتم عن أبي عبيدة أنَّ تأنيثه لغة. والبَطْنُ: دونَ القبيلة. والبَطْنُ: الجانب الطويل من الريش، والجمع بُطْنانٌ. والبُطْنانُ أيضاً: جمع البَطْنِ، وهو الغامض من الأرض. وبَطْنانُ الجَنَّةِ: وسَطُها. وبَطَنْتُهُ: ضربتُ بَطْنَهُ. وقال قومٌ: بَطَنَهُ وبَطَنَ له، مثل شَكَرَهُ وشَكَرَ له، ونَصَحَهُ ونَصَحَ له. وبَطَنْتُ الواديَ: دخلتُه. وبَطَنْتُ هذا الأمرَ: عرفت باطِنَهُ. ومنه الباطِنُ في صفة الله عزّ وجلّ. وبَطَنْتُ بِفُلانٍ: صرت من خواصه. وبُطِنَ الرجل، على ما لم يسمّ فاعله: اشتكى بَطْنَهُ. وبَطِنَ بالكسر يَبْطِنُ بَطَناً: عَظُمَ بَطْنُهُ من الشبع. والبِطانُ للقتب: الحزامُ الذي يجعل تحتَ بطن البعير. ويقال: التقتْ حَلَقَتا البِطانِ للأمر إذا اشتدّ. وهو بمنزلة التصدير للرَحْلِ. يقال منه: أَبْطَنْتُ البعير إبْطاناً، إذا شددتَ بطانَهُ. والأَبْطَنُ في ذراع الفرس: عِرْقٌ في باطنها؛ وهما أَبْطَنَانِ. وبِطَانَةُ الثوب: خلاف ظِهارته. وبِطانَةُ الرجل: وَليجَتُهُ. وأَبْطَنْتُ الرجل إذا جعلته من خواصك وابطنت السيفَ كَشْحس. وبَطَّنْتُ الثوب تَبْطِيناً، إذا جعلتَ له بِطانَةً. واسْتَبْطَنْتُ الشيءَ. وتَبَطَّنَتِ الجاريةَ. قال امرؤ القيس:
كَأَنّيَ لَمْ أركبْ جواداً لِـلَـذَّةٍ		ولم أَتَبَطَّنْ كاعباً ذاتَ خَلْخالِ
وتَبَطَّنْتُ الكلأ: جَوَّلْتُ فيه. وابْتَطَنْتُ الناقةَ عشرة أَبْطُنٍ، أي نَتَجتُها عشرَ مرات. والبِطْنَةُ: الكِظَّةُ، وهو أن تمتلئ من الطعام امتلاءً شديداً. يقال: ليس للبِطْنَةِ خيرٌ من خَمْصةٍ تتبعها. والبَطِن: النَهِمُ الذي لا يُهِمُّه إلا بَطْنُهُ. والمَبْطونُ: العليل البَطْنِ. والمِبْطانُ: الذي لا يزال عظيمَ البَطْنِ من كثرة الأكل. والمُبَطَّنُ: الضامرُ البَطْنِ. والمرأةُ مُبَطَّنَةٌ. قال ذو الرمة:
رخيمات الكلام مُبَـطَّـنـاتٌجَواعِلُ في البُرى قَصَباً خِدالا
والبَطينُ العظيم البَطْنِ. والبَطينُ: البعيد. يقال: شأوٌ بَطينٌ. والبُطَيْنُ من منازل القمر.

### Türkçe

**البَطنُ**: sırtın zıddı; ve o müzekkerdir. Ebû Hâtim, Ebû Ubeyde’den onun müennes kılınmasının bir dil (lehçe) olduğunu nakletti. Ve **البَطْنُ**: kabileden aşağı (olan). Ve **البَطْنُ**: tüyün uzun yanı; çoğulu **بُطْنانٌ**’dır. Ve **البُطْنانُ** da: **البَطْنِ**’in çoğuludur; ve o, yerin gizli (çukur) olanıdır. Ve **بَطْنانُ الجَنَّةِ**: onun ortasıdır. Ve **بَطَنْتُهُ**: onun karnına vurdum. Bir topluluk dedi ki: **بَطَنَهُ** ve **بَطَنَ له**; tıpkı **شَكَرَهُ** ve **شَكَرَ له**; ve **نَصَحَهُ** ve **نَصَحَ له** gibi. Ve **بَطَنْتُ الواديَ**: ona girdim. Ve **بَطَنْتُ هذا الأمرَ**: onun iç yüzünü bildim. Ondandır: Allah عزّ وجلّ’in sıfatında **الباطِنُ**. Ve **بَطَنْتُ بِفُلانٍ**: onun haslarından oldum. Ve **بُطِنَ** adam, faili adlandırılmayan üzere: karnından şikâyet etti. Ve **بَطِنَ** (kesre ile) **يَبْطِنُ** **بَطَناً**: tokluktan karnı büyüdü. Ve **البِطانُ** (katab için): devenin karnının altına konulan kuşaktır. Ve denir: iş şiddetlendiğinde, iş için **حَلَقَتا البِطانِ** (bîtânın iki halkası) birleşti. Ve o, semerin **التصدير**’i menzilesindedir. Ondan denir: **أَبْطَنْتُ** deveyi **إبْطاناً**; bîtânını sıktığında. Ve **الأَبْطَنُ** atın önkolunda: onun iç tarafında bir damardır; ve onlar iki **أَبْطَنَانِ**’dır. Ve **بِطَانَةُ الثوب**: onun dış yüzünün zıddıdır. Ve **بِطانَةُ الرجل**: onun içli-dışlı olduğu (yakını)dır. Ve **أَبْطَنْتُ** adamı: onu haslarından kıldığımda; ve kılıcı **ابطنت**: **كَشْحس** gibi. Ve **بَطَّنْتُ** elbiseyi **تَبْطِيناً**: ona bir **بِطانَةً** yaptığında. Ve **اسْتَبْطَنْتُ** şeyi. Ve cariye **تَبَطَّنَتِ**. İmru’ul-Kays dedi ki:
كَأَنّيَ لَمْ أركبْ جواداً لِـلَـذَّةٍ		ولم أَتَبَطَّنْ كاعباً ذاتَ خَلْخالِ

Ve **تَبَطَّنْتُ** otu: içinde dolaştım. Ve **ابْتَطَنْتُ** dişi deveyi on **أَبْطُنٍ**; yani onu on defa doğurttum. Ve **البِطْنَةُ**: aşırı tokluktur; ve o, yemekten şiddetli bir doluşla dolmandır. Denir: **البِطْنَةِ** için, onu izleyen bir **خَمْصةٍ**’dan daha hayırlı bir şey yoktur. Ve **البَطِن**: kendisini yalnız karnından başka bir şeyin kaygılandırmadığı obur. Ve **المَبْطونُ**: karnı hasta olan. Ve **المِبْطانُ**: çok yemekten karnı sürekli büyük olan. Ve **المُبَطَّنُ**: karnı zayıf (içe çekik) olan. Ve kadın **مُبَطَّنَةٌ**’dir. Zû’r-Rumme dedi ki:
رخيمات الكلام مُبَـطَّـنـاتٌجَواعِلُ في البُرى قَصَباً خِدالا

Ve **البَطينُ**: karnı büyük olan. Ve **البَطينُ**: uzak olan. Denir: **شأوٌ بَطينٌ**. Ve **البُطَيْنُ** ayın menzillerindendir.
