# بط (ب-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الطاء والباء
طب ، بط : ( مستعملة ) .
طب : قال أبو عبيد في حديث النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنّه احتَجَم بقَرْن حينَ طُبَّ ) .
قال أبو عبيد : طُبَّ ، أي : سُحِر ، يقال منه : رجلٌ مَطْبوب . ونرى أنّه إنّما قيل له : مَطْبوب لأنّه كُنِيَ بالطِّبّ عن السِّحْر ، كما كَنَوْا عن اللَّديغ فقالوا : سَلِيم ، وعن الفَلاةِ وهي مَهْلَكة فقالوا : مَفازَة ، تَفاؤلاً بالفَوْز والسلامة .
قال : وأصلُ الطَّبِّ : الحِذْقُ بالأشْياء والمَهارةُ بها ، يقال : رجُل طَبٌّ وطَبيب : إذا كان كذلك ، وإن كان في غير علاج المَرَض ، قال عنترة يخاطب امرأة :
إنْ تُغْدِ في دَونِي القِناعَ فإِنّنِي
طَبٌّ بأَخْذ الفارِسِ المُسْتلئِم
وقال عَلقمة بن عَبَدة :
فإن تَسأَلوني بالنِّساء فإني
بصيرٌ بأدْواءِ النِّساء طَبيبُ
بالنساء ، أي : عن النساء .
ابن السكّيت : فلان طَبٌّ بكذا وكذا ، أي : عالمٌ به وفَحْلٌ طَبٌّ : إذا كان حاذِقاً بالضِّراب ، قال : والطِّبُ : السِّحْر ، ويقال : ما ذاك بِطَبِّي ، أي : بدَهْرِي ، وأَنشَد :
إنْ يَكُن طِبُّكِ الزَّوَالَ فإن الْ
بَيْنَ أن تَعطِفي صُدورَ الجِمالِ
وقال الليث : بَعيرٌ طَبّ : وهو الّذي يتعاهدُ موضعَ خُفّه أينَ يَضَعه .
وقال شمر : قال الأصمعي : الطِّبّة والخِبّةُ والخَبِيبة والطَّبابة ، كلُّ هذا طرائق من رَمْل وسَحَاب .
وقال اللّيث : الطِّبّة : شُقّةٌ مستطيلة من الثَّوْب ، وكذلك طِبَبُ شُعاعِ الشّمس .
أبو عُبَيد عن الأصمعي : الطِّبَابة التي تجعَل على مُلتقَى طَرَفَي الجِلْد إذا خُرِز في أسفل القِرْبة والسِّقاء والإداوة .
أبو زيد : فإذا كان الجِلد في أسافِل هذه الأشياء مَثْنِيّاً ثم خُرِز عليه فهو عِراقٌ ، وإذا سُوِّيَ ثم خُرِز غيرَ مَثْنِيَ فهو طِبَاب . قال : وقال أبو زياد الكلابي نحو قول الأصمعي وأبي زيد ، وقال الأموي مثله . وقال : طَبِبْتُ السِّقاء : رَفَعْتُه . وقال الليث : الطِّبَابَة من الخُرَز : السَّيْر بين الخُرْزَتين . قال : والتَّطْبيب : أن يعلِّق السِّقاء من عَمُود البَيْت ثم تَمخَضُهُ . قلتُ : لم أَسمَع التطبيبَ بهذا المعنى لغير الليث وأَحسِبه التّطنيب كما يُطنَّب البَيْت . ويقال لكل حاذقٍ بعملِه : طبيب . وقال المرّار في الطبيب وأراد به القَيْن :
تَدِينَ لمَزْرُورٍ إلى جَنْبِ حَلْقَةٍ
من الشِّبْهِ سَوَّاها بِرفقٍ طبيبُها
وجاء رجلٌ إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فرأى بين كتِفَيْه خاتَمَ النبوة ، فقال : إن أذنتَ لي عالجتُها ، فإني طبيب ، فقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) طَبيبُها الّذي خَلَقَها معناه : العالِمُ بها خالِقُها الّذي خَلَقها لا أَنْت .
أبو عُبَيد عن الأحمر : من أمثالهم في التَّنَوُّق في الحاجة وتحسينِها : اصْنَعْه صنْعَة مَن طَبّ لمن حَبّ ، أي : صَنعةَ حاذِق لمن يُحبُّه .
وقال ابن السكيت : يقال : إن كنت ذا طِبّ فطِبَّ لنَفْسِك وَطِبَّ لنفسك ، وَطبّ لنفسك ، أي : ابدأ أولاً بإصلاح نفسك ، ويقال : جاءَ فلانٌ يَستطِيب لوَجَعه ، أي : يستَوْصِفُ .
وقال ابن هانىء يقال : قَرُبَ طِبٌّ ، قَرُبَ طِبّاً ، كقولك نعِمَ رجلاً وهذا مَثَلٌ يقال للرجل يَسأَل عن الأمر الّذي قد قَرُب منه ، وذلك أن رجلاً قَعَد بين رِجْلَي امرأةٍ فقال لها : أبِكْرٌ أم ثيّب ؟ فقالت قرُبَ طِبٌّ : والطِّبابُ من السَّماء : طريقةٌ ، وطُرَّة . وقال أُسامة الهذلي :
أَرَتْهُ من الجَرْباءِ في كلِّ مَنْظَرٍ
طِباباً فمثواه النهارَ المرَاكِدُ
وذلك أن الأُتُن ألجأَت المِسْحَل إلى مَضيقٍ في الجَبَل لا يَرى فيه إلا طُرةً من السماء .
وقيل : الطِّبابُ : طرائِقُ الشمس إذا طَلَعتْ ، ويقال : طَبَّبْتُ الدِّيباجَ تطبيباً : إذا أدخلتَ بِنيقَة تُوسِعُه بها ، وقال أبو عمرو : الطُّبّة : السيرُ الذي يكون أسفَلَ القِرْبة ،
وهو تَقارُب الخُرَز قال : ويقال : طَبطَب الماءَ : إذا حركه . وقال الليث : طَبْطَب الوادي طَبْطَةً : إذا سالَ بالماء فسمعتَ لصوتهِ طَباطِبَ ، وأَنشَد :
طَبْطَبةَ المِيثِ إلى جِوائها
قال : والطَّبطَبةُ : شيءٌ عَريض يُضرَب بعضُه ببعض والطَّبْطابةُ : خَشَبةٌ عريضةٌ يَلعَب الفارسُ بها بالكُرَة .
بَطَّ : قال الليث : بَطَّ الجُرحَ بَطّاً ، وبَجَّه بَجّاً : إذا شَقّه . والمِبَطّة : المِبْضَع . قال : والبَطّة بلُغة أهلِ مكّة : الدّبة . والبَطّ معروف . والواحدة بَطّة .
يقال : بطّةٌ أنثى وبَطّةٌ ذَكَر .
أبو عُبيد عن أبي زيد : جاءَنا بأمْرٍ بَطيطٍ ؛ أي : عَجَب ، وأَنشَد غيرُه :
ألَمْ تتعَجَّبِي وتَرَيْ بَطِيطاً
مِن الحِقَبِ الملوِّنةِ الفنُونَا
قال : والبَطِيطة : صوتُ البَطّ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : البُطُطُ : الأعاجِيب . والبُطُطُ : الأجْواعُ . والبُطُط : الكَذِب . والبُطُط : الحَمْقَى .

##### Türkçe

باب **الطاء** و**الباء**
**طب** ، **بط** : (kullanılan).

**طب** : Ebû Ubeyd, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) hadîsinde şöyle dedi: ( “**طُبَّ** olduğu zaman bir boynuzla hacamat oldu” ).
Ebû Ubeyd dedi: **طُبَّ**; yani: büyülendi; ondan “**رجلٌ مَطْبوب**” denir. Ve biz görüyoruz ki ona ancak “**مَطْبوب**” denilmiştir; çünkü **الطِّبّ** ile **السِّحْر**’den kinaye yapıldı; tıpkı sokulmuş kimse hakkında kinaye yapıp “**سَلِيم**” demeleri gibi; ve helâk edici olan çöl hakkında kinaye yapıp “**مَفازَة**” demeleri gibi; **الفَوْز** ve selâmetle tefe’ülen.
Dedi ki: **الطَّبّ**’ın aslı: şeylerde maharet ve onlarda ustalıktır; “**رجُل طَبٌّ**” ve “**طَبيب**” denir: eğer böyle ise; hastalığı tedavi dışında olsa bile. Antere bir kadına hitap ederek dedi:
إنْ تُغْدِ في دَونِي القِناعَ فإِنّنِي
طَبٌّ بأَخْذ الفارِسِ المُسْتلئِم
Ve Alkame b. Abede dedi:
فإن تَسأَلوني بالنِّساء فإني
بصيرٌ بأدْواءِ النِّساء طَبيبُ
“**بالنساء**”, yani: kadınlar hakkında.

İbnü’s-Sikkît: “Falan **طَبٌّ** şunda bunda”; yani: onunla âlimdir. Ve “**فَحْلٌ طَبٌّ**”: eğer çiftleşmede mahir ise. Dedi ki: ve **الطِّبُ**: **السِّحْر**’dır. Ve denir: “Bu benim **طَبِّي** değil”; yani: benim devrim/zamanım değil. Ve okudu:
إنْ يَكُن طِبُّكِ الزَّوَالَ فإن الْ
بَيْنَ أن تَعطِفي صُدورَ الجِمالِ
Ve Leys dedi: “**بَعيرٌ طَبّ**”: o, toynağının yerini nereye koyacağını gözetip duran kimsedir.
Ve Şemmer dedi: Asmaî dedi: **الطِّبّة** ve **الخِبّةُ** ve **الخَبِيبة** ve **الطَّبابة**; bunların hepsi kum ve buluttan yollar/şeritlerdir.
Ve Leys dedi: **الطِّبّة**: elbiseden uzunlamasına bir parça; güneş ışınının **طِبَبُ**’u da böyledir.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الطِّبَابة**; kırba, su tulumu ve ibrikte, derinin iki ucunun birleştiği yere, alt kısmında dikildiği zaman konulan şeydir.
Ebû Zeyd: Bu şeylerin altlarında deri katlanmış olup sonra üzerine dikilirse o **عِراقٌ**’tır; düzlenip sonra katlanmamış olarak dikilirse o **طِبَاب**’dır. Dedi ki: Ebû Ziyâd el-Kilâbî, Asmaî ve Ebû Zeyd’in sözüne benzerini söyledi; Emevî de onun benzerini söyledi. Ve dedi ki: “**طَبِبْتُ السِّقاء**”: onu kaldırdım. Ve Leys dedi: dikişten **الطِّبَابَة**: iki dikiş arasındaki kayıştır. Dedi ki: ve **التَّطْبيب**: su tulumunu ev direğinden asman, sonra onu çalkalaman/yoğurmandır. Ben dedim: Leys’ten başkası için **التطبيب**’i bu mânada işitmedim; ve onu, evin iplerle gerilmesi gibi, **التّطنيب** sanıyorum. Ve her işinde mahir olana: **طبيب** denir. Ve Merrâr, **الطبيب** hakkında dedi ve onunla demirciyi kastetti:
تَدِينَ لمَزْرُورٍ إلى جَنْبِ حَلْقَةٍ
من الشِّبْهِ سَوَّاها بِرفقٍ طبيبُها
Ve bir adam Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) geldi; iki küreği arasında nübüvvet mührünü gördü; dedi ki: Bana izin verirsen onu tedavi ettim; çünkü ben **طبيب**’im. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi ki: “Onun **طَبيبُها**’sı onu yaratan kimsedir”; mânası: onu bilen, onu yaratan, onu yaratan sensin değil.
Ebû Ubeyd, Ahmer’den: Onların, ihtiyaçta incelik ve onu güzelleştirme hususunda darb-ı mesellerinden: “Onu, seven için **طَبّ** olanın sanatı gibi yap”; yani: onu seven için mahir olanın sanatı.
İbnü’s-Sikkît dedi: Denir: “Eğer sen **طِبّ** sahibi isen, kendin için **طِبَّ** et; ve kendin için **طِبَّ** et; ve kendin için **طبّ** et”; yani: önce kendini ıslah ile başla. Ve denir: Falan, ağrısı için **يَستطِيب** ederek geldi; yani: vasıf/teşhis ister.
İbn Hânî’ dedi: Denir: “**قَرُبَ طِبٌّ**”, “**قَرُبَ طِبّاً**”; “**نعِمَ رجلاً**” demen gibi. Bu, kendisine yaklaşmış olan iş hakkında soran adama söylenen bir meseldir. Şu sebepledir ki bir adam bir kadının iki bacağı arasına oturdu da ona dedi ki: Bakire mi yoksa dul mu? O da dedi: “**قرُبَ طِبٌّ**”. Ve gökten **الطِّبابُ**: bir yol/şerit ve bir saçak/kenardır. Üsâme el-Hüzelî dedi:
أَرَتْهُ من الجَرْباءِ في كلِّ مَنْظَرٍ
طِباباً فمثواه النهارَ المرَاكِدُ
Bu da şundandır ki kısraklar, **المِسْحَل**’ı dağda bir darlığa sığınmaya zorladı; orada gökten ancak bir saçak görür.
Ve denildi: **الطِّبابُ**: güneş doğduğu zaman onun şeritleridir. Ve denir: “**طَبَّبْتُ الدِّيباجَ تطبيباً**”: onu genişlettiğin bir **بِنيقَة** soktuğun zaman. Ve Ebû Amr dedi: **الطُّبّة**: kırbanın altında bulunan kayıştır; o, dikişlerin birbirine yaklaşmasıdır. Dedi ki: ve denir: “**طَبطَب الماءَ**”: onu hareket ettirdiği zaman. Ve Leys dedi: “**طَبْطَب الوادي طَبْطَةً**”: su ile aktığı zaman, sesinden **طَباطِبَ** işitirsin. Ve okudu:
طَبْطَبةَ المِيثِ إلى جِوائها
Dedi ki: ve **الطَّبطَبةُ**: bir kısmı bir kısmına vurulan geniş bir şeydir. Ve **الطَّبْطابةُ**: süvarinin onunla top oynadığı geniş bir tahtadır.

**بَطَّ** : Leys dedi: “**بَطَّ الجُرحَ بَطّاً**” ve “**بَجَّه بَجّاً**”: onu yardığı zaman. Ve **المِبَطّة**: neşterdir. Dedi ki: ve **البَطّة** Mekke ehlinin dilinde: ayıdır. Ve **البَطّ** bilinen (şey)dir. Tekili: **بَطّة**.
Denir: **بطّةٌ** dişi ve **بَطّةٌ** erkek.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: “Bize **بَطيطٍ** bir iş ile geldi”; yani: acayip. Ve başkası okudu:
ألَمْ تتعَجَّبِي وتَرَيْ بَطِيطاً
مِن الحِقَبِ الملوِّنةِ الفنُونَا
Dedi ki: ve **البَطِيطة**: ördeğin sesidir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **البُطُطُ**: acayiplerdir. Ve **البُطُطُ**: açlıklar/çok aç kimselerdir. Ve **البُطُط**: yalandır. Ve **البُطُط**: ahmaklardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَطَّ
1 بَطَّ بط , (S, Mgh, Msb, K,) aor. بَطُ٣َ , inf. n. بَطٌّ, (Mgh, Msb,) He slit a wound, (S, Mgh, Msb, K,) or an ulcer, (S,) and a purse, (K,) &c. (TA.) [See also R. Q. 1.]

بِطّط
2 بِطّط بطط , inf. n. تَبْطِيطٌ, He trafficked in the birds called بَطّ, q. v. (K.)

ابطّ
4 ابطّ أبط اـبط ابط بط , (IAar, K,) inf. n. اـِبْطَاطٌ, (IAar,) He purchased [or became possessed of] a بَطَّة [q. v.] for oil, or of oil. (IAar, K.)

ضَرَبَهُ فَبَطْبَطَهُ
R. Q. 1 ضَرَبَهُ فَبَطْبَطَهُ ضربه فبطبطه ضربه فبطبطة He struck him and clave his skin, or his head. (TA.) [See 1.] -A2- See also بَطْبَطَةٌ, below.

بَطٌّ
بَطٌّ بط A kind of water-fowl; (S, O, Msb;) [the duck, or ducks; and the goose, or geese; but generally the former of these birds; agreeably with a statement in the Jm, that بَطٌّ is applied by the Arabs to the small, and اـِوَزٌّ to the large;] i. q. اـِوَزٌّ, (K, TA,) both the small thereof and the large: (TA:) a Persian word (عَجَمِىٌّ), arabicized; [originally بَتْ, or بَطْ, or بَطّ;] or, accord. to IJ, an imitation of its cries: n. un. بَطَّةٌ, (S, Msb, K,) which is applied to the male and to the female, (S, Msb,) like حَمَامَةٌ and دَجَاجَةٌ: (S:) pl. بِطَاطٌ. (TA.)

بَطَّةٌ
بَطَّةٌ طٰه بط بطٰه بطه بطة n. un. of بَطٌّ, q. v. ― -b2- Also A kind of bottle, or pot, of glass; syn. دَبَّةٌ; (K, TA; [in the CK, erroneously, دُبَّة;]) in the dial. of the people of Mekkeh; so called because made in the form of a living بَطَّة: (Lth, TA:) or a vessel like the [flask, or bottle, called] قَارُورَة; (K;) [a kind of leathern pot, or bottle, of which the body is nearly globular, with a short and wide neck;] in which oil &c. are put: pl. بُطَطٌ. (TA.)

بَطَّاطٌ
بَطَّاطٌ بطاط A maker of بُطَط, pl. of بَطَّةٌ. (TA.)

بَطْبَطَةٌ
بَطْبَطَةٌ بطبط بطبطه بطبطة [app. an inf. n., of which the verb is ↓ بَطْبَطَ,] The crying, or cry, of the بَطّ; (K;) after which it [the bird] is named, accord. to IJ, as mentioned above: (TA:) or its diving in water. (K.)

مِبَطَّةٌ
مِبَطَّةٌ مبط مبطه مبطة The مِبْضَع [or scarifying instrument] (K, TA) with which a wound is slit. (TA.)

##### Türkçe

**بَطَّ**
1 **بَطَّ** بط , (S, Mgh, Msb, K,) muzâri‘ı **بَطُ٣َ** , mastar ismi **بَطٌّ**, (Mgh, Msb,) O, bir yarayı, (S, Mgh, Msb, K,) yahut bir ülseri, (S,) ve bir keseyi, (K,) vb. yardı. (TA.) [Bkz. ayrıca R. Q. 1.]

**بِطّط**
2 **بِطّط** بطط , mastar ismi **تَبْطِيطٌ**, O, **بَطّ** denilen kuşlarda ticaret yaptı; bkz. o. (K.)

**ابطّ**
4 **ابطّ** أبط اـبط ابط بط , (IAar, K,) mastar ismi **اـِبْطَاطٌ**, (IAar,) O, yağ için bir **بَطَّة** [bkz. o.] satın aldı [yahut ona sahip oldu], yahut yağ(ı satın aldı). (IAar, K.)

**ضَرَبَهُ فَبَطْبَطَهُ**
R. Q. 1 **ضَرَبَهُ فَبَطْبَطَهُ** ضربه فبطبطه ضربه فبطبطة O, ona vurdu da derisini, yahut başını yardı. (TA.) [Bkz. 1.] -A2- Aşağıda **بَطْبَطَةٌ**’ye de bak.

**بَطٌّ**
**بَطٌّ** بط Bir tür su kuşu; (S, O, Msb;) [ördek yahut ördekler; ve kaz yahut kazlar; fakat genellikle bu kuşların birincisi; Jm’deki bir beyana uygun olarak ki **بَطٌّ** Araplarca küçüğe, **اـِوَزٌّ** büyüğe uygulanır;] **اـِوَزٌّ** ile aynı (i. q.), (K, TA,) bunun hem küçüğü hem büyüğü: (TA:) Farsça bir kelimedir (**عَجَمِىٌّ**), Arapçalaştırılmıştır; [aslında **بَتْ**, yahut **بَطْ**, yahut **بَطّ**;] yahut IJ’ye göre, onun seslerinin bir taklididir: tekil isim **بَطَّةٌ**, (S, Msb, K,) ki erkeğe de dişiye de uygulanır, (S, Msb,) **حَمَامَةٌ** ve **دَجَاجَةٌ** gibi: (S:) çoğulu **بِطَاطٌ**. (TA.)

**بَطَّةٌ**
**بَطَّةٌ** طٰه بط بطٰه بطه بطة **بَطٌّ**’ün tekil ismi, bkz. o. ― -b2- Ayrıca camdan bir tür şişe, yahut kap; eş anlamlısı **دَبَّةٌ**; (K, TA; [CK’de hatalı olarak **دُبَّة**;]) Mekke halkının lehçesinde; canlı bir **بَطَّة** şeklinde yapıldığı için böyle adlandırılmıştır: (Lth, TA:) yahut **قَارُورَة** denilen [matara yahut şişe] gibi bir kap; (K;) [gövdesi neredeyse küresel, kısa ve geniş boyunlu bir tür deriden kap yahut şişe;] içine yağ vb. konur: çoğulu **بُطَطٌ**. (TA.)

**بَطَّاطٌ**
**بَطَّاطٌ** بطاط **بُطَطٌ**’un, **بَطَّةٌ**’nin çoğulunun, yapıcısı. (TA.)

**بَطْبَطَةٌ**
**بَطْبَطَةٌ** بطبط بطبطه بطبطة [görünüşe göre bir mastar ismidir; fiili ↓ **بَطْبَطَ** olan,] **بَطّ**’ın bağırması, yahut bağırtısı; (K;) yukarıda zikredildiği üzere IJ’ye göre onunla [kuşun] adlandırıldığı şey: (TA:) yahut onun suda dalması. (K.)

**مِبَطَّةٌ**
**مِبَطَّةٌ** مبط مبطه مبطة Bir yaranın yarıldığı **مِبْضَع** [yahut çizme aleti]. (K, TA) (TA.)
