# بظر (ب-ظ-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B8%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B8%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - ظ - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B8%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الظّاء والرّاء والباء معهما
ظ ر ب، ب ظ ر يستعملان فقط
ظرب:
الظَّرِب من الحِجار ما كانَ أصلُه ناتئاً في جَبَلٍ أو أرضٍ حَزْنةٍ، وكان طَرَفُه النّاتئُ مُحَدَّداً، وإذا كان خِلْقةُ الجَبَل كذلك سُمِّيَ ظَرِباً، ويُجْمَع الطِّراب، قال:
شَدّاً يُشَظِّي الجَنْدَل المُظَرَّبا
وقال: كتجافي الأسَرِّ فوقَ الظِّرابِ وكان عامرُ بنُ الظِّرِب من فُرسانِ بني حِمّان بن عبد العُزَّى العَدوانيّ حكيم العرب من قيس.
والظَّرِبان والظَّرابيُّ: شيءٌ أعظَمُ من الجُرَذِ على خِلْقةِ الكلب، مُنْتِنُ الرِّيح كثير الفُساء يَفْسُو في حُجْر الضّبِّ حتى يَخرَجَ فيأكُلَه وتَشْتُم فتقول: يا ظَرِبانُ.
بظر:
قال أبو الدُّقيش: امرأةٌ بِظْريرٌ شُبِّهّ لسانُها بالبَظْر، وهو معروف.
وامرأة بِظْريرٌ وهي الصَّخّابةُ الطَّويلةُ اللسان، وروى بعضهم: بِطرير لأنها قد بَطِرَت وأشِرَت.
وقول أبي الدُّقَيْش إل الصواب أقرَبُ.
ورجل أَبْظَرُ: في شَفَته العُليا طولٌ من نُتُوءِ وَسَطها، ولو قيل للرجل الصَخّاب أَبْظَرُ جازَ.
وأَمَةٌ بَظْراء وإماءٌ بُظْر، ومصدره بَظَرٌ من غير أن يقال: بَظِرَ لأنّه لازمٌ وليس بِحادِثٍ.
وفلان يُمِصُّ فلاناً ويُبَظِّرُ به.
ورُوِيَ عن عليٍّ أنَّه أُتِيَ في فَريضة وعنده شُرَيْحٌ، فقال له عليٌّ: ما تقولُ فيها أيُّها العَبْدُ الأبْظَرُ? ويقال للّتي تَخْفِضُ الجَواري مُبَظِّرة.

##### Türkçe

باب **الظّاء** ve **الرّاء** ve **الباء** onlarla birlikte
**ظ ر ب**، **ب ظ ر** yalnızca kullanılırlar.

**ظرب**:
**الظَّرِب** taşlardan, aslı bir dağda yahut sert bir arazide çıkıntılı olan ve çıkıntılı ucu sivri olan şeydir; dağın yaratılışı böyle olursa ona **ظَرِب** denir; çoğulu **الطِّراب** gelir. Dedi ki:
Sıkıca; **المُظَرَّبا** olan iri taşı parçalayıp çatlatır.
Ve dedi ki: **الظِّراب**ın üstünde eyerlerin uzaklaşması gibi. Ve **عامرُ بنُ الظِّرِب** **بني حِمّان بن عبد العُزَّى العَدوانيّ**in süvarilerindendi; **قيس**’ten Arapların hikmet sahibi olanıydı.
Ve **الظَّرِبان** ve **الظَّرابيُّ**: köpek yaratılışında, **الجُرَذ**’den daha büyük bir şeydir; kokusu pis, çok yellenen; **الضّبِّ**in ininde yellenir, ta ki o çıkıp da onu yiyinceye kadar; ve sen kokarsın da şöyle dersin: “Ey **ظَرِبانُ**!”

**بظر**:
**أبو الدُّقيش** dedi: **بِظْريرٌ** bir kadın; dili **البَظْر**a benzetilmiştir; o bilinen bir şeydir.
Ve **بِظْريرٌ** bir kadın; o, gürültücü, dili uzun olandır. Bazıları rivayet etti: **بِطرير**; çünkü o **بَطِرَت** ve **أشِرَت**.
Ve **أبو الدُّقَيْش**’in sözü doğruya daha yakındır.
Ve **أَبْظَرُ** bir erkek: üst dudağında, ortasının çıkıntısından bir uzunluk vardır; gürültücü erkeğe **أَبْظَرُ** denilse caiz olur.
Ve **بَظْراء** bir cariye ve cariyeler **بُظْر**; masdarı **بَظَرٌ**dur; **بَظِرَ** denilmeksizin; çünkü o لازِمdir ve hâdis değildir.
Ve falan, falanı emer ve onunla **يُبَظِّرُ**.
Ve Ali’den rivayet olundu: bir farîzada kendisine getirildi ve yanında **شُرَيْحٌ** vardı; Ali ona dedi ki: “Onda ne dersin, ey **العَبْدُ الأبْظَرُ**?” Ve cariyeleri sünnet eden kadına **مُبَظِّرة** denir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B8%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

البَظْرُ: هَنَةٌ بين الأَسْكَتَيْنِ لم تُخفَضْ. وكذلك البُظارَةُ. وامرأةٌ بَظْراءُ بيِّنةُ البَظْرِ. وبُظارَةُ الشاةِ: هَنَةٌ في طَرَفِ حَيائها. والبُظَارَةَ أيضاً: هَنَةٌ ناتئةٌ في الشَّفَة العليا، وهي الحِثْرِمَةُ ما لم تَطُلْ، فإذا طالت قليلاً فالرجل حينئذ أَبْظَرُ. ومنه قول عليٍّ رضي الله عنه لشُرَيح: فما تقول أنتَ أيُّها العبد الأَبْظَرُ. وقد بَظِرَ الرجلُ بَظَراً.

##### Türkçe

**البَظْرُ**: **الأَسْكَتَيْنِ** arasında, **تُخفَضْ** edilmemiş bir **هَنَةٌ**. **البُظارَةُ** da böyledir. Ve **بَظْراءُ** bir kadın: **البَظْرِ**’i apaçık olan. Ve koyunun **بُظارَةُ**’sı: **حَيائها**’sının ucunda bir **هَنَةٌ**. Ve **البُظَارَةَ** da: üst **الشَّفَة**’de çıkıntılı bir **هَنَةٌ**; o, **الحِثْرِمَةُ**’dir, **تَطُلْ**madıkça; biraz uzayınca ise, adam o vakit **أَبْظَرُ**dur. Ve ondan, Ali’nin (Allah ondan razı olsun) **شُرَيح**’e sözü: “Şu hâlde sen ne dersin, ey **العبد الأَبْظَرُ**?” Ve adam **بَظِرَ**; **بَظَراً**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B8%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ظ ر ب
ظرب ، بظر : ( مستعملة ) .
( ظرب ) : في حديث الاستسقاء : ( اللهم على الآكام والظِّرَابِ وبطون الأودية والتِّلال ) .
أبو عبيد قال : الظِّرابُ الروابي الصِّغار ، واحدها ظَرِب .
وقال الليث : الظَّرِب من الحجارة ما كان أصله نَاتِئاً في جبل أو أرض حَزْنة ، وكان طَرَفُه النَّاتِىءُ محدَّداً ، وإذا كان خِلْقَةُ الجَبل كذلك سمي ظَرِباً وقال رؤبة :
شَدّاً يُشَظِّي الجَنْدَلَ المْظَرَّبَا
وقال الآخر :
إنَّ جَنْبِي عن الفِراش لنابٍ
كتجافِي الأسَرِّ فَوقَ الظِّرابِ
وكان عامر بن الظَّرِب مِن فُرسان بني حِمَّان بن عبد العزَّى .
وقال المفضل : المُظَرَّب الذي قد لَوَّحته الظِّراب .
وقال غيره : ظُرِّبَتْ حوافرُ الدابة تَظْرِيباً فهي مُظَرَّبة إذا صَلُبَتْ واشتدتْ .
وقال أبو مالك في قول لبيد يصف فرساً :
وَمُقَطِّعٍ حَلَقَ الرِّحَالةِ سابِحٍ
بادٍ نَواجِذُه عن الأظْرَابِ
قال : يُقطِّع حَلَقَ الرِّحالة بوثُوبِه وتبدو نَوَاجذه إذا وَطِىءَ على الظراب أي كَلَح ، يقول : هو هَكَذا وهذه قوّتُه .
شمر عن ابن شُمَيل : الظَّرِبُ أصغر الأكام وأحَدُّه حَجَراً ، لا يكون حَجَرُه إلا ظُرَراً أبيضُه وأسودُه ، وكلُّ لون ، وجمعه أَظْرابٌ .
أبو عبيد عن أبي زيد : الظَّرِبَاءُ ممدود على فَعِلاء دابة شِبْهُ القِرْد .
قال : وقال أبو عمرو : هو الظَّرِبَانُ بالنون ، وهو على قَدْرِ الهِرِّ ونحوه .
وقال أبو الهيثم : هي الظَّرِبَى مقصور والظَّرِباء ممدود لَحْن ، وأنشد قول الفرزدق :
فَكَيْفَ تُكَلِّمُ الظَّرِبَى عَلَيْها
فِراءُ اللُّؤْمِ أَرْباباً غِضَابَا
قال : الظَّرِبَى جمعٌ في غير معنى التَّوْحيد .
قلت : وقال الليث : هي الظِّرِبَى مقصورٌ كما قال أبو الهيثم ، وهي الصوابُ .
ورَوَى شمر عن أبي زيد : هو الظَّرِبانُ وهي الظَّرابِيُّ بغير نون وهي الظِّرْبَى ، الظاءُ مكسورةٌ والرَّاءُ جَزْمٌ والبَاءُ مَفْتُوحةٌ وكلاهما جِمَاعٌ وهي دابَّةٌ شَبِيهَةٌ بالقِرْد ، وأنشد :
لو كنت في نارِ جَحِيمٍ لأَصْبَحَتْ
ظَرابِيُّ من حِمَّان شَتَّى تُثِيرُها
قال أبو زيد : والأُنْثى ظَرِبَانَةٌ .
وقال البعيث :
سَوَاسِيَةٌ سُودُ الوُجوهِ كَأَنَّهم
ظَرَابِيُّ غِرْبَانٍ بمجْرُودَةٍ مَحْلِ
ثعلب عن ابن الأعرابي : من أمثالهم : هما يَتَمَاشَنَانِ جِلْد الظَّرِبان ، أي
يتشاتمان ، والمَشْنُ مَسْحُ الْيَدَيْن بالشيء الخَشِن .
وقال المنذري : سمعت أبا الهيثم يقول : يقال : هو أَفْسَى من الظَّرِبانِ ، وذلك أنها تَفْسُو على باب جُحْر الضَّبِ حتى يخرجَ فيصادَ .
وفي الحديث : إذا غَسَقَ الليلُ على الظِّراب ، واحدها ظَرِب ، وهو من صِغار الجبال ، وإنما خصّ الظراب لِقِصَرها ، فأراد أَنَّ ظُلمته تقرب من الأرض .
بظر : ثعلب عن ابن الأعرابي : البُظْرَةُ نُتُوءٌ في الشَّفَةِ ، وتصغيرها بُظَيْرةٌ ، قال : والبَظْرة بسكون الظاء حَلْقَةُ الخاتَم بلا كُرْسِيَ ، وتصْغيرُها بظَيْرةٌ أيضاً . قال : والبُظَيْرة تصغير البَظْرَةِ وهي الفليلةُ من الشَّعَر في الإبْط يَتَوانى الرجل عن نَتْفها ، فيقال : تحت إبطه بُظَيْرةٌ قال : والبَضْرُ بالضاد نَوْفُ الجارية قبل أن تُخْفَض .
وقال المفضل : مِن العربِ مَن يُبدِلُ الظاء ضاداً فيقول قد اشتكى ضَهْري بمعنى ظَهْري ، ومنهم مَن يُبدل الضادَ ظاءً فيقول : قد عَظَّت الحربُ بني تميم .
الليث عن أبي الدقيش : امرأةٌ بِظْرِيرٌ وهي الصَّخَّابة الطويلةُ اللسان ، وروى بعضهم : بطرير لأنها قد بَطِرَتْ وأشِرَت .
قال : وقال أبو خيرة : امرأة بِظْرِيرٌ : شُبِّه لسانُها بالبَظْرِ .
وقال الليث : قول أبي الدقيش :
أَحَبُّ إلينا وبَظْرُها معروف
وقال : يقال : فلان يُمِصُّ فلاناً ويُبظِّرُه وامرأة بَظْراء والجميع بُظْرٌ والبَظَر المصدر من غير أن يقال : بَظِرتْ تَبْظَرُ ، لأنه ليس بحادث ولكنه لازم ، ورجل أَبْظَرُ في شَفَته العُليا طولٌ مع نُتُوء وسطها .
وروي عن عليّ أنه أُتِيَ في فريضة وعنده شُرَيْحٌ فقال له عَلِيٌّ : ما تقول فيها أيُّها العبد الأبْظَرُ ؟
ويقال لِلَّتي تخفض الجواري : مُبَظِّرةٌ .
وقال اللحياني : يُقالُ لِلْبَظْرِ : البُظَارَةُ والبَيْظَرُ والبُنْظُرُ والكَيْنُ والرَّفْرَفُ والنَّوْفُ .
قال : ويقال للناتىء في أسفل حَيَاءِ الناقة البُظارة أيضاً .

##### Türkçe

ظ ر ب
**ظرب** , **بظر** : (kullanılan).

(**ظرب**) : yağmur isteme (istisḳā) hadîsinde: (Allah’ım, tepeliklerin ve **الظِّرَابِ**’ın ve vadilerin karınlarının ve **التِّلال**’ın üzerine).

Ebû Ubeyd dedi: **الظِّرَابُ** küçük yükseltilerdir; onun teki **ظَرِب**’dir.

Leys dedi: **الظَّرِب** taşlardan, aslı bir dağda yahut sert bir arazide çıkıntılı olan; çıkıntılı ucu sivri olan şeydir. Dağın yaratılışı böyle olursa ona **ظَرِب** denir. Rü’be dedi:
Sıkıca (bağlayış) ki **الجَنْدَلَ**’i parçalar, **المْظَرَّبَا**’yı.

Diğeri dedi:
Şüphesiz benim yanım döşekten uzaklaşandır,
**الظِّرابِ**’ın üstünde sedirlerin uzaklaşması gibi.

Âmir b. **الظَّرِب** , Benî Ḥimmân b. Abdül‘uzzâ’nın süvarilerindendi.

Mufaddal dedi: **المُظَرَّب** , **الظِّراب**’ın onu esmerleştirdiği kimsedir.

Başkası dedi: Bineğin toynakları **تَظْرِيباً** ile **ظُرِّبَتْ**; sertleşip şiddetlendiğinde o **مُظَرَّبة**’dir.

Ebû Mâlik, Lebîd’in bir atı vasfettiği sözünde:
Ve eyerin halkalarını parçalayan, yüzen (koşan),
**الأظْرَابِ**’dan dolayı azı dişleri görünen.
Dedi: Sıçrayışıyla eyerin halkalarını parçalar; **الظراب** üzerine bastığında azı dişleri görünür, yani dişlerini gösterir. Der ki: o böyledir; bu da onun kuvvetidir.

Şemmer, İbn Şümeyl’den: **الظَّرِب** tepeciklerin en küçüğü ve taşça en keskin olanıdır; taşı ancak beyazı ve siyahı ve her renk olan **ظُرَراً** olur. Çoğulu **أَظْرابٌ**’dır.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الظَّرِبَاءُ** (uzatmalı), **فَعِلاء** vezninde, maymuna benzer bir hayvandır.

Dedi: Ebû ‘Amr dedi: o **الظَّرِبَانُ** ( **النون** ile)dur; kedinin ölçüsünde ve benzeridir.

Ebû’l-Heysem dedi: o **الظَّرِبَى** (kısaltmalı)dır; **الظَّرِباء** (uzatmalı) lahn (yanlış)tır. Ferazdak’ın sözünü okudu:
Peki nasıl konuşursun **الظَّرِبَى** ile; onun üzerinde
Alçaklığın kürkleri, öfkeli efendiler (gibi).
Dedi: **الظَّرِبَى** teklik manası dışında bir çoğuldur.

Dedim: Leys dedi: o, Ebû’l-Heysem’in dediği gibi **الظِّرِبَى** (kısaltmalı)dır; doğru olan odur.

Şemmer, Ebû Zeyd’den rivayet etti: o **الظَّرِبانُ**’dır; o **الظَّرابِيُّ** ( **النون**suz)dur; o **الظِّرْبَى**’dır: **الظاءُ** kesralıdır, **الرَّاءُ** cezmdir, **البَاءُ** fethalıdır. İkisi de cem‘dir; maymuna benzer bir hayvandır. Şunu okudu:
Eğer cehennem ateşinde olsaydım, sabahleyin olurdu
Ḥimmân’dan türlü türlü **ظَرابِيُّ**; onu kışkırtır.
Ebû Zeyd dedi: dişisi **ظَرِبَانَةٌ**’dır.

Ba‘îs dedi:
Eşit (kimseler), yüzleri kara; sanki onlar
Çorak bir yerde kargaların **ظَرَابِيُّ**’sidir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Atasözlerindendir: “İkisi **جِلْد الظَّرِبان**’ı **يَتَمَاشَنَانِ**”, yani sövüşürler. **المَشْنُ**: iki eli pürtüklü şeyle ovmaktır.

Münzirî dedi: Ebû’l-Heysem’i şöyle derken işittim: denir ki: o, **الظَّرِبانِ**’dan daha çok yellenendir; bu, kelerin deliğinin kapısında yellenir de o çıkar, böylece avlanır.

Hadîste: Gece **الظِّراب** üzerine karardığında; onun teki **ظَرِب**’dir; o küçük dağlardandır. **الظراب**’ı ancak kısalıkları sebebiyle tahsis etti; böylece karanlığının yere yakın olduğunu murad etti.

**بظر** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **البُظْرَةُ** dudakta bir çıkıntıdır; küçültmesi **بُظَيْرةٌ**’dir. Dedi: **البَظْرة** ( **الظاء** sâkin) kürsüsüz yüzüğün halkasıdır; küçültmesi de **بظَيْرةٌ**’dir. Dedi: **البُظَيْرة** , **البَظْرَة**’nin küçültmesidir; koltuk altında, erkeğin yolmaktan ağır davrandığı bir tutam kıldır; “koltuğunun altında **بُظَيْرةٌ** var” denir. Dedi: **البَضْرُ** ( **الضاد** ile) cariyenin, indirgenmeden önceki kabarıklığıdır.

Mufaddal dedi: Araplardan, **الظاء**’ı **ضاد** ile değiştiren vardır; “sırtım ağrıdı”yı **ضَهْري** manasında **ظَهْري** diye söyler. Onlardan, **الضاد**’ı **ظاء** ile değiştiren vardır; “savaş Benî Temîm’i ısırdı” diye **عَظَّت** der.

Leys, Ebû’d-Daḳîş’ten: **بِظْرِيرٌ** bir kadın; o, çok bağıran, uzun dilli olandır. Bazıları rivayet etti: **بطرير**; çünkü o **بَطِرَتْ** ve **أشِرَت**.

Dedi: Ebû Ḫayra dedi: **بِظْرِيرٌ** bir kadın: dili **البَظْرِ**’e benzetilmiştir.

Leys dedi: Ebû’d-Daḳîş’in sözü:
Bize daha sevgilidir; ve onun **بَظْرُها**’sı bilinir.

Dedi: denir ki: falan, falanı emer (**يُمِصُّ**) ve onu **يُبظِّرُ**; **بَظْراء** bir kadın; hepsi **بُظْرٌ**’dur. **البَظَر** mastardır; “**بَظِرتْ تَبْظَرُ**” denmeksizin; çünkü o sonradan olan değildir, bilakis lâzımdır. Üst dudağında ortası çıkıntılı bir uzunluk bulunan erkek **أَبْظَرُ**’dur.

Ali’den rivayet edildi: Kendisine bir farîza (miras meselesi) getirildi; yanında Şüreyḥ vardı. Ali ona dedi: “Ey **العبد الأبْظَرُ** , onda ne dersin?”

Cariyeleri indiren (sünnet eden) kadına **مُبَظِّرةٌ** denir.

Luḥyânî dedi: **لِلْبَظْرِ** için denir: **البُظَارَةُ** ve **البَيْظَرُ** ve **البُنْظُرُ** ve **الكَيْنُ** ve **الرَّفْرَفُ** ve **النَّوْفُ**.

Dedi: Dişi devenin hayâsının altındaki çıkıntıya da **البُظارة** denir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B8%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والظاء وما يثلثهما)
(بظي) الباء والظاء والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو تمكُّن الشيء مع لينٍ ونَعْمَةٍ فيه. يقال بَظِيَ لَحْمُه اكتَنَزَ، ولَحْمه خَظا بَظا. ورُبّما قالوا خَظِيت المرأةُ وبَظِيت، وهو من ذلك الأصل، لكنّها فيما يقال دَخيل.‏
(بظر) الباء والظاء والراء أصلٌ واحدٌ لا يُقاس عليه. فالبُظَارة اللّحمة المتدلِّية من ضَرْع الشّاة، وهي الحَلَمَة. والبُظارة هَنَةٌ ناتئة من الشّفَةِ العُلْيا، لا تكونُ بكلِّ أحَدٍ. قال عليٌّ رضي الله عنه لشُريحٍ في فُتْيا: "ما تقولُ أنتَ أيُّها العَبْدُ الأبْظَر". والله أعلم.‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الباء** و**الظاء** وما يثلثهما)
(**بظي**) **الباء** ve**الظاء** ve illetli harf tek bir asıldır; o da, şeyin içinde bir yumuşaklık ve yumuşaklıkla birlikte yerleşik olmasıdır. Denir: **بَظِيَ** eti; toplandı (dolgunlaştı), ve eti **خَظا بَظا**’dır. Ve belki dediler: kadın **خَظِيت** ve **بَظِيت**; bu o asıldandır, lâkin o, denildiğine göre, yabancıdır.‏
(**بظر**) **الباء** ve**الظاء** ve**الراء** tek bir asıldır; üzerine kıyas edilmez. Şu hâlde **البُظَارة** koyunun memesinden sarkan et parçasıdır; o, meme ucudur. Ve **البُظارة** üst dudaktan çıkıntı yapan bir şeydir; her bir kimsede olmaz. Ali رضي الله عنه Şüreyh’e bir fetvada dedi: "Sen ne dersin ey **العَبْدُ الأبْظَر**". Ve Allah daha iyi bilir.‏

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B8%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قرئ في بعض القراءات: (والله أخرجكم من بظور أمهاتكم) (سورة النحل: آية 78، وهي قراءة شاذة)، وذلك جمع البظارة، وهي اللحمة المتدلية من ضرع الشاة، والهنة الناتئة من الشفة العليا، فعبر بها عن الهن كما عبر عنه بالبضع.

##### Türkçe

- Bazı kıraatlerde şöyle okunmuştur: (Ve Allah sizi annelerinizin **بظور**’undan çıkardı) (Nahl sûresi: âyet 78; ve o şâz bir kıraattir); ve bu, **البظارة**’nın çoğuludur; o da koyunun memesinden sarkan et parçasıdır; ve üst dudaktan çıkıntı yapan **الهنة**’dir; böylece onunla **الهن**’den ibaret olana, tıpkı onun **البضع** ile ifade edildiği gibi, ifade edilmiştir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B8%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ب ظ ر
هو أبظر وبه بظارة وهي هنة نائتة في وسط الشفة العليا تكون لبعض الناس‏.‏
وفي حديث عليّ رضي اللـه عنـه‏:‏ ‏"‏ مـا تقـول فيهـا أيهـا العبـد الأبظـر ‏"‏ وفـي شتائمهـم‏:‏ علجـة بظـراء‏.‏
وأمصه الله بظر أمه وبظرمه إذا قال له ذلك‏.‏
وهو مبظرم ومتبظرم‏.‏
ويقول الحجام للرجل‏:‏ تبظـرم فيرفـع بطـرف لسانه شفته العليا حتى يجف شاربه‏.‏
ورد خاتمك إلى بظره وهو موضعه من الخنصر‏.‏

##### Türkçe

ب ظ ر
O, **أبظر**’dır; onda **بظارة** vardır; o, üst dudağın ortasında çıkıntılı bir et parçasıdır; bazı insanlarda olur.‏
Ali’den (Allah ondan razı olsun) bir hadiste: “Onun hakkında ne dersin, ey **العبد الأبظر**?” Ve onların sövmelerinde: **علجة بظراء**.‏
Allah onu, anasının **بظر**’iyle ve **بظرمه** ile emdirdi; ona bunu söylediği zaman.‏
O, **مبظرم** ve **متبظرم**’dır.‏
Hacamatçı adama der ki: **تبظـرم**; bunun üzerine dilinin ucuyla üst dudağını kaldırır; bıyığı kuruyuncaya kadar.‏
Yüzüğünü onun **بظر**’ine geri döndür; o, serçe parmağından olan yeridir.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B8%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البَظْرُ: ما بين الإِسْكَتَيْنِ من المرأَة، وفي الصحاح: هَنَةٌ بَيْنَ الإِسْكَتَيْن لم تُخْفَضْ، والجمع بُظور، وهو البَيْظَرُ والبُنْظُر والبُنظارة والبَظَارَةُ؛ الأَخيرة عن أَبي غسان. وفي الحديث: يا ابنَ مُقَطِّعَة البُظُور، جمع بَظْر، ودعاه بذلك لأَن أُمه كانت تَخْتنُ النساءَ، والعرب تطلق هذا اللفظ في معرض الذَّم وإِن لم تكن أُمُّ من يقال له هذا خاتنةً، وزاد فيها اللحياني فقال: والكَيْنُ والنَّوْفُ والرَّفْرَف، قال: ويقال للناتئ في أَسفل حياء الناقة البُظارة أَيضاً. وبُظارة الشاة: هَنَةٌ في طرف حيائها. ابن سيده: والبُظارة طرف حياء الشاة وجميع المواشي من أَسفله؛ وقال اللحياني: هي الناتئُ في أَسفل حياء الشاة؛ واستعاره جرير للمرأَة فقال:
تُبَرِّئُهُمْ مِنْ عَقْرِ جِعْثِنَ، بَعدما
أَتَتْكَ بِمَسْلوخِ البُظارَةِ وارِمِ
ورواه أَبو غسان البَظارة، بالفتح.
وأَمَةٌ بَظْرَاءُ: بينة البَظْرِ طويلة البَظْرِ، والاسم البَظَرُ ولا فعل له، والجمع بُظْرٌ، والبَظَرُ المصدر من غير أَن يقال بَظِرَتْ تَبْظَرُ لأَنه ليس بحادث ولكنه لازم. ويقال للتي تَخْفُضُ الجواريَ: مُبَظِّرَة. والمُبَظِّرُ: الخَتَّانُ كأَنه على السلب. ورجل أَبْظَرُ: لم يُخْتَنْ. والبُظْرَةُ: نُتُوءٌ في الشفة، وتصغيرها بُظَيْرَةٌ. والأَبْظَرُ: النَّاتئُ الشفةِ العليا مع طولها، ونُتُوء في وسطها محاذ للأَنف. أَبو الدقيش: امرأَة بِظْريرٌ، بالظاء، طويلة اللسان صَخَّابَةٌ. وقال أَبو خيرة: بِظْرِيرٌ شُبِّه لِسانُها بالبَظْرِ. قال الليث: قول أَبي الدقيش أَحب إلينا، ونظيرها معروف؛ وروى بعضهم بِطْرِيرٌ، بالطاء، أَي أَنها بَطِرَتْ وأَشِرَتْ. والبُظْرَةُ والبُظَارَةُ: الهَنَةُ الناتِئَة في وسط الشفة العليا إِذا عظمت قليلاً. ورجل أَبْظَر: في شفته العليا طول مع نُتُوء في وسطها، وهي الحِثْرِمَةُ ما لم تطل، فإِذا طالت قليلاً فالرجل حينئذ أَبْظر. وروي عن علي أَنه أَتى في فريضة وعنده شريح فقال له عليّ: ما تقول فيها أَيها العبد الأَبْظَر؟ وقد بَظِرَ الرجلُ بَظَراً وقيل: الأَبْظَرُ الذي في شفته العليا طول مع نُتُوء. وفلان يُمِصُّ (* قوله «وفلان يمص
إلخ» أي قال له امصص بظر فلانة كما في القاموس). فلاناً ويُبَظِّره. وذهب دَمُه بِظْراً أَي هَدْراً، والطاء فيه لغة، وقد تقدم. والبَظْرُ الخاتمُ، حِمْيَرِيَّة، وجمعه بُظُور؛ قال شاعرهم:
كما سَلَّ البُظُورَ مِن الشَّناتِرْ
الشناتر: الأَصابع. التهذيب: والبَظْرةُ، بسكون الظاء، حَلْقَةُ الخاتم بلا كرسي، وتصغيرها بُظَيْرة أَيضاً، قال: والبُظَيْرَةُ تصغير البَظْرَة وهي القليل من الشعر في الإِبط يتوانى عن نتفه، فيقال: تحت إِبطه بُظَيْرَة. قال: والبَضْرُ: بالضاد، نَوْفُ الجارية قبل أَن تُخْفَضَ، ومن العرب من يبدل الظاء ضاداً فيقول: البَضْرُ، وقد اشتكى ضَهْرِي، ومنهم من يبدل الضاد ظاء، فيقول: قد عَظَّتِ الحربُ بني تميم.

##### Türkçe

**البَظْرُ**: kadında **الإِسْكَتَيْنِ** arasındaki şey; ve **الصحاح**’ta: **هَنَةٌ**
**بَيْنَ الإِسْكَتَيْن**; **تُخْفَضْ** edilmemiş. Çoğulu **بُظور**’dur; ve o **البَيْظَرُ**’dur
ve **البُنْظُر** ve **البُنظارة** ve **البَظَارَةُ**; sonuncusu Ebû Gassân’dan. Ve hadiste: ey
**مُقَطِّعَة البُظُور**’un oğlu; **بَظْر**’ın çoğulu; ve onu bununla çağırdı, çünkü annesi **تَخْتنُ**
kadınları idi; ve Araplar bu lafzı zemm mahallinde kullanırlar, kendisine bu denilenin annesi
**خاتنةً** olmasa bile; ve Lihyânî buna ekledi de dedi: ve **الكَيْنُ** ve **النَّوْفُ**
ve **الرَّفْرَف**. Dedi: ve devenin hayâsının alt tarafındaki çıkıntıya da **البُظارة** denir. Ve **بُظارة**
koyunun: hayâsının ucunda bir **هَنَةٌ**. İbn Sîde: ve **البُظارة** koyunun hayâsının ucu ve bütün
davarların alt tarafından olanıdır; ve Lihyânî dedi: o, koyunun hayâsının alt tarafındaki
çıkıntıdır; ve Cerîr onu kadın için ödünç aldı da dedi:
تُبَرِّئُهُمْ مِنْ عَقْرِ جِعْثِنَ، بَعدما
أَتَتْكَ بِمَسْلوخِ البُظارَةِ وارِمِ
Ebû Gassân onu **البَظارة** diye, fetih ile rivayet etti.

Ve bir **أَمَةٌ بَظْرَاءُ**: **البَظْرِ**’i açık olan, **البَظْرِ**’i uzun olan; isim **البَظَرُ**’dur ve
onun fiili yoktur; çoğulu **بُظْرٌ**’dur. Ve **البَظَرُ** “**بَظِرَتْ**
**تَبْظَرُ**” denmeksizin masdardır; çünkü o hâdis değildir, fakat lâzımdır. Ve cariyeleri **تَخْفُضُ** edene:
**مُبَظِّرَة** denir. Ve **المُبَظِّرُ**: **الخَتَّانُ**; sanki selb üzere. Ve bir adam **أَبْظَرُ**:
**يُخْتَنْ** edilmemiş. Ve **البُظْرَةُ**: dudakta bir çıkıntıdır; küçültmesi **بُظَيْرَةٌ**’dir. Ve **الأَبْظَرُ**:
üst dudağı çıkıntılı olan, onunla beraber uzunluğu olan; ve onun ortasında, buruna karşılık gelen bir çıkıntı. Ebû
ed-Dekîş: **امرأَة بِظْريرٌ**; **بالظاء**; dili uzun, gürültücü. Ebû
Hayra dedi: **بِظْرِيرٌ**; dili **البَظْرِ**’e benzetildi. Leys dedi: Ebû ed-Dekîş’in sözü
bize daha sevimlidir; ve benzeri bilinir. Bazıları **بِطْرِيرٌ** diye, **بالطاء** rivayet etti; yani o
**بَطِرَتْ** ve **أَشِرَتْ**. Ve **البُظْرَةُ** ve **البُظَارَةُ**: üst dudağın ortasında olan çıkıntılı **الهَنَةُ**;
azıcık büyüdüğü zaman. Ve bir adam **أَبْظَر**: üst dudağında uzunluk, onun ortasında çıkıntı ile; ve o, uzamadıkça **الحِثْرِمَةُ**’dir;
azıcık uzadığı zaman ise adam o vakit **أَبْظر** olur. Ali’den rivayet olundu: bir farîzada geldi, yanında Şurayh vardı; Ali ona dedi:
onda ne dersin, ey **العبد الأَبْظَر**? Ve adam **بَظِرَ** **بَظَراً** ile; ve denildi:
**الأَبْظَرُ** üst dudağında uzunlukla beraber çıkıntı olan kimsedir. Ve falan **يُمِصُّ**
(* sözü “ve falan **يمص** …” yani ona “falancanın **بظر**’unu em” dedi; **القاموس**’ta olduğu gibi). Falancayı ve onu **يُبَظِّره**. Ve onun kanı **بِظْراً** gitti; yani heder; **الطاء** onda bir lugattır; ve geçti. Ve **البَظْرُ**
yüzüktür; Himyerîcedir; çoğulu **بُظُور**’dur. Şairleri dedi:
كما سَلَّ البُظُورَ مِن الشَّناتِرْ
**الشناتر**: parmaklardır. **التهذيب**: ve **البَظْرةُ**, **بسكون الظاء**, yüzüğün halkasıdır, kürsüsüz; küçültmesi **بُظَيْرة**’dir yine. Dedi: ve **البُظَيْرَةُ** **البَظْرَة**’nin küçültmesidir; ve o, koltuk altında az miktar kıldır; yolunup koparılmasında ağır davranılır; “koltuğunun altında **بُظَيْرَة** var” denir. Dedi: ve **البَضْرُ**: **بالضاد**, cariyenin **نَوْفُ**’udur, **تُخْفَضَ** edilmeden önce; ve Araplardan kimi **الظاء**’yı **ضاد**’a çevirir de **البَضْرُ** der; “sırtım ağrıdı” diye şikâyet etti. Onlardan kimi de **الضاد**’ı **ظاء**’ya çevirir; “savaş Benî Temîm’i ısırdı” der.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B8%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

البظر بفتح فسكون: ما بين أسكتي المرأة، وفي الصحاح: هنة بين الإسكتين لم تخفض. ج بظور، كالبيظر، والبنظر بالنون، كقنفذ، وهاتان عن اللحياني. والبظارة، بالضم ويفتح، عن أبي غسان، في البيت الآتي ذكره، وفي الحديث:  يا ابن مقطعة البظور  . دعاه بذلك، لأن أمه كانت تختن، النساء، والعرب تطلق هذا اللفظ في معرض الذم وإن لم تكن أم من يقال له هذا خاتنة، وزاد فيها اللحياني فقال: والكين والنوف والرفرف قال: ويقال للناتئ في أسفل حياء الناقة: البظارة أيضا. وبظارة الشاة: هنة في طرف حيائها. وفي المحكم: والبظارة: طرف حياء الشاة وجميع المواشي، من أسفله. وقال اللحياني: هي الناتئ في أسفل حياء الشاة، واستعاره جرير للمرأة، فقال:
  تبرئهم من عقر جعثن بعدما                      أتتك بمسلوخ البظارة وارم. ورواه أبو غسان: البظارة، بالفتح. وأمة بظراء بيذنة البظر، طويلته، والاسم البظر، محركة ولا فعل له. البظر، بفتح فسكون: الخاتم، حميرية، جمعه بظور، قال شاعرهم:
  كما سل البظور من الشناتر. والشناتر: الأصابع، حكاه ابن السيد في كتاب الفرق عن الشيباني. والأبظر: الأقلف وهو الذي لم يختن. والبظرة كتمرة: القليلة من الشعر في الإبط، يتوانى الرجلث عن نتفها، فيقال: تحت إبطه بظيرة. البظرة: حلقة الخاتم بلا كرسي، وتصغيرها بظيرة أيضا وفي الأساس: ورد خاتمك إلى بظره، وهو محله من خنصره.

  البظرة بالضم: الهنة، وهي الدائرة التي تحت الأنف الناتئة في وسط الشفة العليا، وتصغيرها بظيرة، ورجل أبظر وهو الناتئ الشفة العليا مع طولها، ونتو في وسطها محاذ للأنف، كالبظارة بالضم أيضا. وروي عن علي كرم الله وجهه أنه أتي في فريضة وعنده شريح فقال له علي:  ما تقول فيها أيها العبد الأبظر?  . وقد بظر الرجل بظرا، قال أبو عبيدة: وإنما نراه قال لشريح:  العبد الأبظر  ، لأنه وقع عليه سبي في الجاهلية.
 والبظرير، بالكسر: المرأة الصخابة الطويلة اللسان، قاله أبو خيرة، وضبطه بالظاء المعجمة، قال شبه لسانها بالبظر، وقال الليث: قول أبي الدقيش: أحب إلينا، أي بالطاء المهملة، أي أنها بطرت وأشرت، وقد تقدمت الإشارة إليه.
 يقال: ذهب دمه بظرا بالكسر، أي هدرا، والطاء فيه لغة، وقد تقدم. ويا بيظر: شتم للأمة، عن الفراء. وبظارة الشاة، بالضم: هنة في طرف حيائها قال ابن سيده: وجميع المواشي من أسفله، وقال اللحياني: هي الناتئ في أسفل حياء الشاة. والمبظرة كمحدثة: الخافضة.
 يقال: بظرتها نبظيرا: خفضتها. وفي اللسان: والمبظر: الختان، كأنه على السلب.
 من أمثالهم:  هو يمصه ويبظره  ، أي قال له: امصص بظر فلانة. وفي الأساس: وبظرمه: قال له ذلك. ويقول الحجام للرجل: تبظرم، فيرفع بطرف لسانه شفته العليا، ليحف شاربه.

##### Türkçe

**البظر** (fetha ile, sonra sükûn): kadının iki **إسكت**’i arasındaki şey. Ve **الصحاح**’ta: iki **إسكت** arasında, indirilmemiş bir **هنة**. Çoğulu **بظور**; **البيظر** gibi. Ve **البنظر** (نون ile), **قنفذ** gibi; bu ikisi **اللحياني**’dendir. Ve **البظارة**, (damme ile; ve fetha da yapılır), **أبو غسان**’dan; aşağıda zikri gelecek beyitte. Ve hadiste: “يا ابن مقطعة **البظور**”. Onu bununla çağırdı; çünkü annesi kadınları sünnet ederdi; Araplar bu lafzı zemm makamında kullanırlar, kendisine bu denilenin annesi sünnetçi olmasa bile. **اللحياني** buna ekledi de dedi ki: ve **الكين** ve **النوف** ve **الرفرف**. Dedi ki: dişi devenin **حياء**’ının altındaki çıkıntıya da **البظارة** denir. Ve koyunun **بظارة**’sı: **حياء**’ının ucunda bir **هنة**. Ve **المحكم**’de: **البظارة**: koyunun ve bütün davarların **حياء**’ının ucu; alt tarafından. **اللحياني** dedi: o, koyunun **حياء**’ının altındaki çıkıntıdır. **جرير** bunu kadın için ödünç aldı da dedi ki:

تبرئهم من عقر جعثن بعدما                      أتتك بمسلوخ **البظارة** وارم.

Ve **أبو غسان** rivayet etti: **البظارة**, fetha ile. Ve **أمة بظراء**: **البظر**’ı belirgin, uzun olan. İsim **البظر**’dır; harekeli; fiili yoktur.

**البظر** (fetha ile, sonra sükûn): yüzük; **حميرية**’dir. Çoğulu **بظور**. Onların şairi dedi ki:

كما سل **البظور** من **الشناتر**.

Ve **الشناتر**: parmaklar; bunu **ابن السيد** **كتاب الفرق**’ta **الشيباني**’den nakletti. Ve **الأبظر**: sünnetsiz olan; o da sünnet edilmemiş kimsedir. Ve **البظرة** ( **تمرة** gibi): koltuk altında az miktar kıl; adam onu yolmada gevşek davranır; “koltuğunun altında **بظيرة** var” denir. **البظرة**: yüzüğün halkası; **كرسي**’siz. Küçültmesi de **بظيرة**’dir. Ve **الأساس**’ta: “yüzüğünü **بظره**’ına döndürdü”; o, serçe parmağındaki yeridir.

**البظرة** (damme ile): **هنة**; o, burnun altındaki, üst dudağın ortasında çıkıntılı olan dairedir. Küçültmesi **بظيرة**’dir. Ve **رجل أبظر**: üst dudağı çıkıntılı olan; uzunluğu ile birlikte; ortasında, buruna hizalı bir çıkıntı; damme ile **البظارة** gibi de. Ve **علي** (Allah yüzünü keremli kılsın)’dan rivayet edildi: bir farîzada getirildi; yanında **شريح** vardı; **علي** ona dedi ki: “ما تقول فيها أيها العبد **الأبظر**?”. Ve adam **بظر** eder: **بظرا**. **أبو عبيدة** dedi: biz ancak şunu görüyoruz ki **شريح**’e “العبد **الأبظر**” dedi; çünkü cahiliyede üzerine esaret düşmüştü.

Ve **البظرير** (kesra ile): gürültücü, dili uzun kadın; bunu **أبو خيرة** söyledi. Onu **الظاء** mu‘ceme ile ضبط etti. Dedi ki: dilini **البظر**’a benzetti. Ve **الليث** dedi: **أبو الدقيش**’in sözü: “bize daha sevimlidir”; yani **الطاء** muhmela ile; yani o azdı ve şımardı; buna işaret daha önce geçti.

Denir ki: “kanı **بظرا** (kesra ile) gitti”; yani heder oldu. Ve onda **الطاء** da bir lehçedir; daha önce geçti. Ve “يا **بيظر**”: cariyeye sövme; **الفراء**’dan. Ve koyunun **بظارة**’sı (damme ile): **حياء**’ının ucunda bir **هنة**. **ابن سيده** dedi: ve bütün davarlar; alt tarafından. **اللحياني** dedi: o, koyunun **حياء**’ının altındaki çıkıntıdır. Ve **المبظرة** ( **محدثة** gibi): indiren (sünnet eden kadın).

Denir ki: “onu **نبظيرا** **بظرتها**”; yani onu indirdim (sünnet ettim). Ve **اللسان**’da: ve **المبظر**: sünnet; sanki سلب üzere.

Onların darb-ı mesellerindendir: “هو يمصه ويبظره”; yani ona dedi ki: “falancanın **بظر**’ını em”. Ve **الأساس**’ta: ve “**بظرمه**”: ona bunu dedi. Ve hacamatçı adama der ki: “**تبظرم**”; üst dudağını dilinin ucu ile kaldırır; bıyığını tıraş etsin diye.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B8%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَظِرَتْ
1 بَظِرَتْ بظرت , [aor. بَظَرَ , inf. n. بَظَرٌ,] said of a woman, [She had a بَظْر (q. v.), or a long بَظْر; or] she was uncircumcised. (Msb.) [But see بَظَرٌ, below.] ― -b2- And بَظِر, inf. n. بَظَرٌ, He had what is termed a بُظَارَة [q. v.] in his upper lip. (S.)

بَظَّرَتْ
2 بَظَّرَتْ بظرت , inf. n. تَبْظِيرٌ, She circumcised a female. (K.) ― -b2- هُوَ يُمِصُّهُ وَيُبَظِّرُهُ (M, K) He says to him, اُمْصُصْ بَظْرَ فُلَانَةَ: (K:) a prov. of the Arabs. (TA.)

بَظْرٌ
بَظْرٌ ظر بظر , (Lh, T, S, M, &c.,) also pronounced بَضْرٌ, (T,) and ↓ بُظَارَةٌ [which see below] (Lh, T, S, M, K) and ↓ بَظَارَةٌ (M, K) and ↓ بَيْظَرٌ (Lh, T, M, K) and ↓ بُنْظُرٌ, (K,) A certain thing, (S, M, Mgh, K,) or piece of flesh, (A,) between the two sides of the vulva (الاـِسْكَتَانِ, S, M, K, or الشُّفْرَانِ, A, or شُفْرَا الفَرْجِ, Mgh) of a woman, (M, A, Mgh, K,) which is cut off in circumcision, (A,) not yet cut off; (S;) a piece of flesh between the two sides of the vulva (الشُّفْرَانِ) of a woman; i. e. the prepuce (قُلْقَة) that is cut off in circumcision; (Msb;) also called كَيْنٌ and رَفْرَفٌ and نَوْفٌ (Lh, T) and قُنْبٌ [which last properly signifies the “ prepuce, ” or “ sheath, ” of a beast or horse or the like]; (A and K in art. قنب;) and likened to a cock's comb: (Msb in art. عرف:) [the last of these explanations plainly shows that what is meant thereby is the prepuce of the clitoris; which, it seems, in the Arabian and Egyptian races, and others throughout Eastern Africa, and still more so in the Hottentot race, grows to an extraordinary size; and this may be the reason why the بظر is described by some travellers as a caruncle for which we have no name: or it may, perhaps, be a distinct excrescence from the prepuce of the clitoris: it has been described to me as a caruncle a little in front of the meatus urinarius: many of the Egyptians assert that it is the clitoris itself that is amputated, (as Ludolph also does in his Comment. to his Ethiop. Hist. p. 273, finding fault with those who say otherwise;) and they affirm that this is done for the purpose of lessening the libidinous passion: such, indeed, appears to be the case in some instances, but not generally; and it may have led to a misapplication of the term بظر in post-classical times: an analogous practice, one still more barbarous, is said to have obtained among an African race hence called the Colobi: see بَرْبَرُ: Abu-l-Kلsim Ez-Zahrلwee speaks of the amputation of the redundance of the بظر when preternaturally large, and also of an excrescence in the vulva: the former he describes in such a manner as plainly shows that he means thereby the clitoris: the latter, in terms apparently indicating a preternatural elongation of the lower part of the prepuce of the clitoris; as “ an excrescence of flesh at, or in, the mouth of the vulva, such as fills it up, and sometimes protrudes externally, like a tail, wherefore the ancients term it the caudal disease المرض الذنبى; and this, ” he says, “ should be amputated, like as the بظر is amputated ” when preternaturally large: (Albucasis de Chirurgia, pp. 314 and 316:) in some of our medical books, the term “ caudatio ” is defined as “ an elongation of the clitoris; ” inconsistently with the foregoing description of “ the caudal disease: ”] the pl. [of mult.] of بَظْرٌ is بُظُورٌ, (M, Msb, K,) and [pl. of pauc.] أَبْظُرٌ. (Msb.) يَا ابْنَ مُقَطِّعَةِ البُظُورِ [O son of her who amputates بظور !] is an expression of contumely employed by the Arabs whether the mother of the person addressed be really a circumciser of females or not. (TA.)

بَظَرٌ
بَظَرٌ ظر بظر The having a بَظْر: (T, S:) or the having a long بَظْر: (K:) a subst., (K,) or an inf. n., (T,) having no verb, (T, M, *) because it denotes an inherent quality, not one that is accidental. (T.) [But see بَظِرَتْ.]

بُظْرَةٌ
بُظْرَةٌ ظر بظر بظره بظرة , or بَظَرَةٌ: see بُظَارَةٌ.

بَظَارَةٌ
بَظَارَةٌ بظاره بظارة : see بَظْرٌ.

بُظَارَةٌ
بُظَارَةٌ بظاره بظارة The lower extremity, (M,) or a thing in the extremity, (S, K,) or a protuberant, or prominent, thing in the lower part, (Lh, T, M,) of the vulva (Lh, T, S, M) of a ewe or goat, (Lh, T, S, M, K,) or camel, (Lh, T,) and any animal. (M.) It is metaphorically used by Jereer in relation to a woman. (M.) See بَظْرٌ. ― -b2- Also, (Lh, S, T, M, &c.,) and ↓ بُظْرَةٌ, (M, K,) or ↓ بَظَرَةٌ, (IAar, T,) The thing (M, K) protuberant, (M,) or a protuberant thing, (S, A, Mgh,) in the upper lip, (S, M, A, Mgh, K,) in the middle thereof, (M, A, Mgh, K,) when it is somewhat long, (S,) or somewhat large: (M:) or a pro- tuberance in the lip: (IAar, T:) when not long, it is called حِثْرِمَةٌ: (S:) it is not every one that has it: (Mgh:) dim. ↓ بُظَيْرَةٌ. (T.)

بُظَيْرَةٌ
بُظَيْرَةٌ بظيره بظيرة : see what next precedes.

بِظْرِيرٌ
بِظْرِيرٌ بظرير (assumed tropical:) A long-tongued, (M,) clamorous woman: (M, K: [in the CK, erroneously, with ة:]) but some say بِطْرِيرٌ [q. v.]. (M.) [See أَبْظَرُ.]

بُنْظُرٌ
بُنْظُرٌ بنظر نظر : see بَظْرٌ.

بَيْظَرٌ
بَيْظَرٌ بيظر : see بَظْرٌ. ― -b2- يَا بَيْظَرُ is an expression of contumely addressed to a female slave. (K.)

أَبْظَرُ
أَبْظَرُ ذ A man uncircumcised. (M, K.) And the fem., بَظْرَآءُ, A woman, (T, S, Msb,) or a female slave, (M, K,) having a بَظْر; (T, S, Msb;) or having a long بَظْر: (M, K:) or a woman uncircumcised: (Mgh:) pl. بُظْرٌ. (T.) يَا ابْنَ البَظْرَآءِ O son of the uncircumcised woman! is an expression of contumely. (Mgh.) ― -b2- A man having what is termed a بُظَارَة in his upper lip; (S, A, Mgh;) [i. e.] having a حِثْرِمَة somewhat long; (S in art. حثرم;) having a long (T, M) and projecting (M) upper lip, with a protuberance in the middle of it. (T, M.) ― -b3- Accord. to some, (assumed tropical:) Clamorous; long-tongued. (Mgh.) [See بِظْرِيرٌ.]

مُبَظِّرٌ
مُبَظِّرٌ مبظر A circumciser: (M, L:) and مُبَظِّرَةٌ a woman who circumcises females. (K.)

##### Türkçe

**بَظِرَتْ**
1 **بَظِرَتْ** بظرت, [muzâri‘ **بَظَرَ**, mastar ismi **بَظَرٌ**,] bir kadın hakkında söylenir: [onda bir **بَظْر** (bk.) vardı; yahut uzun bir **بَظْر** vardı; yahut] sünnetsizdi. (Msb.) [Fakat aşağıda **بَظَرٌ**’a bak.] ― -b2- Ve **بَظِر**, mastar ismi **بَظَرٌ**, Onun üst dudağında **بُظَارَة** diye adlandırılan şey [bk.] vardı. (S.)

**بَظَّرَتْ**
2 **بَظَّرَتْ** بظرت, mastar ismi **تَبْظِيرٌ**, Bir dişiyi sünnet etti. (K.) ― -b2- **هُوَ يُمِصُّهُ وَيُبَظِّرُهُ** (M, K) Ona şöyle der: **اُمْصُصْ بَظْرَ فُلَانَةَ**: (K:) Arapların bir darbımeselidir. (TA.)

**بَظْرٌ**
**بَظْرٌ** ظر بظر, (Lh, T, S, M, &c.,) ayrıca **بَضْرٌ** diye de telaffuz edilir, (T,) ve ↓ **بُظَارَةٌ** [aşağıda bk.] (Lh, T, S, M, K) ve ↓ **بَظَارَةٌ** (M, K) ve ↓ **بَيْظَرٌ** (Lh, T, M, K) ve ↓ **بُنْظُرٌ**, (K,) Belli bir şeydir, (S, M, Mgh, K,) yahut bir et parçasıdır, (A,) bir kadının ferç yarığının iki yanı (S, M, K’da **الاـِسْكَتَانِ**, yahut A’da **الشُّفْرَانِ**, yahut Mgh’da **شُفْرَا الفَرْجِ**) arasında bulunan, (M, A, Mgh, K,) sünnette kesilip alınan, (A,) henüz kesilip alınmamış; (S;) bir kadının ferç yarığının iki yanı (**الشُّفْرَانِ**) arasında bulunan bir et parçası; yani sünnette kesilip alınan **قُلْقَة**; (Msb;) ayrıca **كَيْنٌ** ve **رَفْرَفٌ** ve **نَوْفٌ** (Lh, T) ve **قُنْبٌ** diye de adlandırılır [bu sonuncusu aslında bir hayvanın yahut atın vb. “prepusyumu”, yahut “kılıfı” anlamına gelir]; (A ve K, **قنب** maddesinde;) ve horoz ibiğine benzetilmiştir: (Msb, **عرف** maddesinde:) [bu açıklamaların sonuncusu açıkça gösterir ki bununla kastedilen, klitorisin prepusyumudur; görünüşe göre Arap ve Mısır ırklarında ve Doğu Afrika boyunca diğerlerinde, ve daha da fazla olarak Hotanto ırkında, olağanüstü bir büyüklüğe kadar büyür; ve bu, bazı seyyahların **بظر**’ı bizim adımız olmayan bir etsi çıkıntı olarak tasvir etmelerinin sebebi olabilir: yahut belki klitorisin prepusyumundan ayrı bir çıkıntı olabilir: bana, meatus urinarius’un biraz önünde küçük bir etsi çıkıntı olarak tarif edilmiştir: Mısırlıların çoğu, kesilenin klitorisin kendisi olduğunu ileri sürer (Ludolph da Ethiop. Hist. şerhinde s. 273’te, aksini söyleyenleri ayıplayarak, böyle yapar;) ve bunun şehvet tutkusunu azaltmak maksadıyla yapıldığını söylerler: gerçekten bazı örneklerde durum böyle görünür, fakat genel olarak değil; ve bu, klasik sonrası zamanlarda **بظر** teriminin yanlış uygulanmasına yol açmış olabilir: benzeri bir uygulamanın, daha da barbar olanının, Colobi diye adlandırılan bir Afrika kavmi arasında bulunduğu söylenir: **بَرْبَرُ**’a bak: Ebu’l-Kāsım ez-Zehrâvî, **بظر**’ın tabiat dışı büyük olduğunda fazlalığının kesilip alınmasından ve ayrıca ferçte bir çıkıntıdan söz eder: birincisini öyle bir tarzda tasvir eder ki bununla klitorisi kastettiği açıkça anlaşılır: ikincisini ise, görünüşte klitorisin prepusyumunun alt kısmının tabiat dışı uzamasına işaret eden ifadelerle; “ferç ağzında yahut içinde, onu dolduran ve bazen dışarı doğru kuyruk gibi sarkan bir et çıkıntısı; bu sebeple eskiler buna kuyruk hastalığı **المرض الذنبى** derler; ve bu,” der, “tabiat dışı büyük olduğunda **بظر**’ın kesilip alınması gibi kesilip alınmalıdır”: (Albucasis de Chirurgia, s. 314 ve 316:) tıbbî kitaplarımızın bazılarında “caudatio” terimi, “klitorisin uzaması” diye tarif edilmiştir; bu, yukarıdaki “kuyruk hastalığı” tasviriyle tutarsızdır:] **بَظْرٌ**’un [çokluk çoğulu] çoğulu **بُظُورٌ**’dur, (M, Msb, K,) ve [azlık çoğulu] **أَبْظُرٌ**. (Msb.) **يَا ابْنَ مُقَطِّعَةِ البُظُورِ** [Ey **بظور** kesip alanın oğlu!] Arapların, hitap edilen kimsenin annesi gerçekten dişileri sünnet eden biri olsun olmasın, kullandıkları bir sövme ifadesidir. (TA.)

**بَظَرٌ**
**بَظَرٌ** ظر بظر Bir **بَظْر**’a sahip olma: (T, S:) yahut uzun bir **بَظْر**’a sahip olma: (K:) bir isimdir, (K,) yahut bir mastar ismidir, (T,) fiili olmayan, (T, M, *) çünkü arızî bir niteliği değil, yerleşik bir niteliği ifade eder. (T.) [Fakat **بَظِرَتْ**’e bak.]

**بُظْرَةٌ**
**بُظْرَةٌ** ظر بظر بظره بظرة, yahut **بَظَرَةٌ**: **بُظَارَةٌ**’a bak.

**بَظَارَةٌ**
**بَظَارَةٌ** بظاره بظارة: **بَظْرٌ**’a bak.

**بُظَارَةٌ**
**بُظَارَةٌ** بظاره بظارة Ferç yarığının alt ucu, (M,) yahut uç kısmında bir şey, (S, K,) yahut ferç yarığının alt kısmında çıkıntılı yahut belirgin bir şey, (Lh, T, M,) bir koyunun yahut keçinin, (Lh, T, S, M, K,) yahut devenin, (Lh, T,) ve her hayvanın. (M.) Cerîr bunu bir kadın hakkında mecazen kullanmıştır. (M.) **بَظْرٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca, (Lh, S, T, M, &c.,) ve ↓ **بُظْرَةٌ**, (M, K,) yahut ↓ **بَظَرَةٌ**, (IAar, T,) Üst dudakta, (S, M, A, Mgh, K,) onun ortasında, (M, A, Mgh, K,) biraz uzun olduğunda, (S,) yahut biraz büyük olduğunda: (M:) çıkıntılı olan şey, (M, K) yahut çıkıntılı bir şeydir, (S, A, Mgh,) yahut dudakta bir çıkıntıdır: (IAar, T:) uzun olmadığında ona **حِثْرِمَةٌ** denir: (S:) herkeste bulunmaz: (Mgh:) küçültmesi ↓ **بُظَيْرَةٌ**. (T.)

**بُظَيْرَةٌ**
**بُظَيْرَةٌ** بظيره بظيرة: bir öncekinin ne olduğuna bak.

**بِظْرِيرٌ**
**بِظْرِيرٌ** بظرير (varsayılan mecaz:) Uzun dilli, (M,) gürültücü bir kadın: (M, K: [CK’da yanlışlıkla ة ile:]) fakat bazıları **بِطْرِيرٌ** [bk.] der. (M.) [**أَبْظَرُ**’a bak.]

**بُنْظُرٌ**
**بُنْظُرٌ** بنظر نظر: **بَظْرٌ**’a bak.

**بَيْظَرٌ**
**بَيْظَرٌ** بيظر: **بَظْرٌ**’a bak. ― -b2- **يَا بَيْظَرُ** bir kadın köleye yöneltilen bir sövme ifadesidir. (K.)

**أَبْظَرُ**
**أَبْظَرُ** ذ Sünnetsiz bir erkek. (M, K.) Ve müennesi **بَظْرَآءُ**, Bir kadın, (T, S, Msb,) yahut bir kadın köle, (M, K,) **بَظْر**’a sahip olan; (T, S, Msb;) yahut uzun bir **بَظْر**’a sahip olan: (M, K:) yahut sünnetsiz bir kadın: (Mgh:) çoğulu **بُظْرٌ**. (T.) **يَا ابْنَ البَظْرَآءِ** Ey sünnetsiz kadının oğlu! bir sövme ifadesidir. (Mgh.) ― -b2- Üst dudağında **بُظَارَة** denilen şey bulunan bir erkek; (S, A, Mgh;) [yani] biraz uzun bir **حِثْرِمَةٌ**’si bulunan; (S, **حثرم** maddesinde;) ortasında bir çıkıntı bulunan uzun (T, M) ve dışarı taşkın (M) bir üst dudağa sahip olan. (T, M.) ― -b3- Bazılarına göre, (varsayılan mecaz:) Gürültücü; uzun dilli. (Mgh.) [**بِظْرِيرٌ**’e bak.]

**مُبَظِّرٌ**
**مُبَظِّرٌ** مبظر Bir sünnetçi: (M, L:) ve **مُبَظِّرَةٌ** dişileri sünnet eden bir kadın. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B8%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَظِرَ
بَظِرَ A ( n. ac. بَظَر 4 ),
a.  Was loquacious.

بِظْر
بِظْر 2 [ acc. Alif ],
a.  Of no account.

##### Türkçe

بَظِرَ
بَظِرَ A (mastarı **بَظَر** 4),
a. Çok konuşkan oldu.

بِظْر
بِظْر 2 [nasb: **ألف**],
a. Hiçbir değeri olmayan.
