# بعثر (ب-ع-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Dışarı gönderildi

- Harfler: ب - ع - ث
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 8 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [بُعْثِرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/siga/%D8%A8%D9%8F%D8%B9%D9%92%D8%AB%D9%90%D8%B1%D9%8E.md) | فُعْلِرَ | Dışarı gönderildi | 1 | 1 | [100:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/ayet/100:9.md) |
| [بُعْثِرَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/siga/%D8%A8%D9%8F%D8%B9%D9%92%D8%AB%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فُعْلِرَتْ | Dışarı gönderildi | 1 | 1 | [82:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/ayet/82:4.md) |

## Mücavir kökler — 2 mücavir (6 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 27 · Kabr mezar demektir
2. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بعثر |
| Yapı | Dörtlü (Rubâî) |
| Özel Durum | Naht (iki kökün birleşimi: [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) ve أثير / [عثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1.md)) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md), [نثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1.md), [نبش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B4.md) |
| Zıt Kök | [دفن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin altını üstüne getirerek içindekini dışarı saçmak, havuzun veya kabın dibini tersyüz edip dağıtmak |
| Çekirdek Özet 2 | Kabirlerin ve göğüslerin altüst edilerek gizlenmiş olanların zorunlu ve apaçık biçimde açığa çıkarılması |
| Çekirdek Özet 3 | Gizli ve örtük olanın ani, radikal bir altüst oluşla eksiksiz biçimde dışsallaştırılması ve alenileşmesi ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Eylemi sadece sıradan bir dağıtma veya canlanma sayıp derinlerdeki saklı olanın altüst edilerek ifşa edilmesi boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بع | Uzaklaştırma, ayırma, bir şeyden bir parçayı koparıp dışarı atma temel hareketini ifade eder; [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md), [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md), [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md), [بعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B1.md) köklerinde sabittir. | ث | Hareketi durağanlıktan koparma, gizlendiği yerden uyandırıp fırlatma ve yayma anlamına yöneltmiştir ([بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md)). |
| [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) | Harekete geçirme, uykudan veya ölümden diriltip gönderme çekirdeği. | ر | Çekirdeğe katılan dördüncü harf, eyleme şiddet, altüst etme, tersyüz ederek içindekileri etrafa saçma ve savurma ivmesi kazandırmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Korunaklı bir alanın, kapalı bir kabın veya yerin derinliğindeki iç mekânı temsil eder. |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Gizli olanın görünürlük kazanması, bilince çıkması ve kaynağın dışa açılması payını taşır. |
| ث | İşaret, çarpı; yoğunlaşma (ت türetmesi) | Sınırın şiddetle aşılması, durgunluğun kırılması ve saklı olanın patlak vermesi hareketini içerir. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin nihai sonucunu, dipten gelen şeyin en üste çıkmasını ve açığa fırlatılmasını simgeler. |
| بعثر | Kapalı bir mekânın içinin şiddetle yarılarak en dipte saklananların bütünüyle yüzeye çıkarılıp saçılması | Durgun, örtülü ve gizli bir haznenin altüst edilip saklanan ne varsa gözler önüne serilmesi ve saçılması bütünsel hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir havuzun veya kuyunun dibinin kazılarak altının üstüne getirilmesi, altüst edilip bozulması; bir eşyanın karıştırılıp altındakilerin üste saçılması. بَعْثَرْتُ حَوْضِي |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde doğrudan bu dörtlü formun müstakil bir beyit şahidi sözlüklerde mahfuz kalmamış, daha çok bedevi kullanımındaki havuzun tersyüz edilmesi ve eşyaların altüst edilmesi tasvirleriyle aktarılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hadis ve rivayet metinlerinde iç sıkıntısı ve mide bulantısını tasvir etmek için تَبَعْثَرَتْ نَفْسِي şeklinde nefsânî/biyolojik altüst oluşu anlatmak üzere kullanılmıştır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Tāj al-ʿArūs.

### Sami etimolojik katman

Arapçada yer alan بعثر lafzı, klasik dilcilerin (özellikle Râgıb el-İsfahânî ve Zeccâc) üzerinde durduğu üzere, üçlü köklerin genişletilmesi veya iki ayrı kökün meczedilmesiyle oluşan bileşik (münhat) bir form özelliği gösterir. İkili بع çekirdeği Sami dillerinde ayırma, çıkarma, dağıtma dairesinde yer alırken, Arapçaya özgü bu dörtlü türetimde [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) (gönderme, diriltme) kökü ile أثير (tozutma, altüst etme) veya [عثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%B1.md) köklerinin anlamsal kaynaşması gözlenir. İbranice ve Süryanicede doğrudan birebir dörtlü kök paraleli bulunmamakla birlikte, kökün ilk iki harfini oluşturan temel Sami çekirdeği durağan olanı yerinden fırlatma fonksiyonuna işaret eder. Arap dilinde bu kök, hem fiziksel bir mekanın altüst edilmesi hem de bu yolla gizlenen unsurların çevreye saçılması ikili eylemini tek bir morfemde birleştiren özgün bir sentetik genişleme olarak tebarüz etmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), el-Müfredât.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) ve أثير köklerinin naht yoluyla birleşimi | Diriltip çıkarma ile toprağı altüst edip tozutma manalarının tek fiilde meczedilmesidir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | بع kök tabanı | Sami dillerinde var olan ayırma ve çıkarma matrisinin Arapçada dörtlüye genişlemesidir. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrudan bir morfolojik denk tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: el-Müfredât, Lisān al-ʿArab, Tahdhīb al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بعثر | Anlamlı | Altüst edip saçmak | Bir kabın veya yerin altını üstüne getirerek içindekileri dışarı çıkarmak ve dağıtmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بعثر | Merkez | Altüst ederek açığa çıkarma | Derinde olanı altını üstüne getirip dışarı saçarak bütünüyle görünür kılmak. | Hem altüst etmeyi hem de içindekini fırlatıp saçmayı birlikte içerir. |
| [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) | Komşu | Harekete geçirme ve gönderme | Bir şeyi uykusundan, durağanlığından veya ölümünden uyandırıp bir yöne yöneltmek. | Altüst etme ve mekanik dağıtma vurgusu taşımaz; doğrudan diriltme ve sevk eylemidir. |
| [نثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1.md) | Komşu | Saçma ve dağıtma | Toplu halde bulunan şeyleri birbirinden ayırıp etrafa yaymak. | Öncesinde derin bir kazma veya altüst etme ameliyesi zorunlu değildir. |
| نبş | Komşu | Eşip çıkarma | Toprağı veya gömülü yeri kazıyıp içindeki gizlenmiş şeyi ortaya çıkarmak. | Odak noktası kazıma eylemidir; saçıp dağıtma boyutunu içermez. |
| [دفن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%86.md) | Zıt | Örtme ve gizleme | Bir şeyi yerin altına koyarak üzerini toprakla kapatıp görünmez kılmak. | بعثر eyleminin tam tersi olarak içeri sokma ve saklama eylemidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بعثر | Altüst edip içindekini dışarı saçmak | Derinliği tersyüz ederek gizliyi ifşa etme bütünlüğünü ifade eder. | Kesin |
| Latince | Eruere, effundere | Kazıp çıkarmak, dışarı dökmek | Yerin altından çekip çıkarma yönünü karşılar; şiddetli altüst oluş nüansını kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | To overturn and scatter, to unearth | Altüst ederek saçmak, gün yüzüne çıkarmak | Dağıtma ve açığa çıkarma boyutunu verir; kıyamet bağlamındaki kozmik şiddeti tam aktaramaz. | Güçlü |
| Almanca | Umwälzen und hervorholen, aufwühlen | Altüst edip dışarı çıkarmak | Derinlemesine altüst oluşu karşılar; saçılma ve yayılma boyutunu ikincil bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | Renverser et disperser, exhumer | Tersyüz edip dağıtmak, kabirden çıkarmak | Yüzeye çıkarma ve dağıtma eylemini verir; naht kökenli çift yönlü etkiyi eksik bırakır. | Güçlü |

Kaynak: Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Gesenius.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بُعْثِرَتْ (İnfitâr [82:4](https://lisan.digital/tr/ayet/82:4.md)) | Kabirlerin altüst edilerek ölülerin fırlatılıp çıkarılması | Kıyametin kozmik altüst oluş anı; fiziki alemin altının üstüne getirilerek gömülü olanın ortaya saçılması. |
| بُعْثِرَ (Âdiyât [100:9](https://lisan.digital/tr/ayet/100:9.md)) | Kabirdekilerin ve nefislerde gizlenenlerin bütünüyle deşilip ifşa edilmesi | Hesaba çekilme uyarısı; insanın derinliklerinde sakladığı gerçek niyetlerin ve amellerin açığa vurulması. |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ba's ve haşir bahsi | Cismani dirilişin keyfiyeti, toprağın altındaki zerrelerin nasıl toplanıp dışarı fırlatılacağı. | Yokluktan yaratma değil, gizlenmiş zerrelerin altüst edilerek zorunlu ifşası. |
| Fıkıh | Kabir hukuku ve defnedilen mal | Gömülü hazinelerin açığa çıkması veya mezarların bozulması/açılması hallerinin hükmü. | Kabrin veya arazinin altının üstüne getirilmesi fiiliyatı. |
| Tefsir | Kıyamet sahnelerinin tasviri | Kabirlerin altüst edilmesi ile göğüslerde saklanan sırların ortaya saçılması arasındaki semantik bağ. | Fiziki yarılma ile ahlaki/bâtıni ifşanın birbirini tamamlaması. |
| Hadis | Ruhi dalgalanma ve fitne tasvirleri | Nefsin altüst olması, iç huzursuzluğu ve fitne anında cemiyetin altının üstüne gelmesi. | Denge durumunun bozulup içteki çalkantının dışa vurması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Eskatoloji ve uhrevi adalet | Mutlak ifşa | Gizliliğin bütünüyle son bulması | Ahirette hiçbir niyetin ve bedenin saklı kalamayacağını, mutlak saydamlaşmayı sağlar. | Kesin |
| İlmi | Yeraltı ve jeolojik hareketler | Tektonik altüst oluş | Derin katmanların yüzeye fırlaması | Bir sistemin alt katmanlarının dış basınçla yüzeye çıkması ve açığa serilmesi olgusudur. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal kriz ve devrim | Statükonun altüst olması | Bastırılan halk dinamiklerinin yüzeye çıkması | Düzenin alt katmanlarında biriken enerjinin kabuğu parçalayarak iktidar alanına saçılmasıdır. | Muhtemel |
| İktisadi | Saklı servetin tedavüle çıkması | Yastık altı değerlerin açığa çıkışı | Atıl kaynağın ortaya saçılması | Toprak altında veya gizli kasalarda tutulan sermayenin zorlayıcı bir etkiyle dolaşıma girmesidir. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropik faz dönüşümü ve difüzyon | Sınırlandırılmış bir hacimde birikmiş parçacıkların, sınırın çökmesiyle kontrolsüzce etrafa yayılması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bilinçdışının dışavurumu (Katarsis/İfşa) | Bireyin veya toplumun bastırdığı travmatik ve gizli verilerin ani bir kırılmayla bilince saçılması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca mezarlardan cesetlerin çıkması şeklinde dar bir fiziksel olaya indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | بعثر kökü sadece kabirlerin fiziki altüst oluşunu değil, Âdiyât suresindeki bağlamıyla nefislerin ve göğüslerin içindeki tüm gizli duyguların ifşa edilmesini de kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dirilişi sadece mekanik bir bedenleşme sanıp, amellerin ve mahrem sırların bütünüyle dökülüp saçılacağı eskatolojik saydamlaşmayı gözden kaçırma yanılgısı. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hesap ve ceza tasavvurunda gizlilik perdesinin tamamen yırtılacağını, hiçbir amelin veya bedenin yeryüzü kabuğu altında saklanamayacağını somut bir altüst oluş imgesiyle zihinlere nakşeder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıyametin kopuş sahnelerini anlatan tekvinî/kozmik ayetlerde (İnfitâr [82:4](https://lisan.digital/tr/ayet/82:4.md)) ve insanın nankörlüğünü ve gizli niyetlerini yüzüne vuran ahlaki/eskatolojik uyarılarda (Âdiyât [100:9](https://lisan.digital/tr/ayet/100:9.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiretteki dirilişin sessiz ve durağan bir uyanış olduğu fikrini düzeltir; sürecin derin bir yarılma, tersyüz olma ve içindekileri dışarı kusma şeklinde radikal bir tasfiye olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir haznenin, kuyunun, havuzun veya toprağın altını üstüne getirerek dibinde gizlenmiş şeyleri dışarı saçmak ve dağıtmak.
- Soyut anlam: Saklanmış, bastırılmış ve görünmez kılınmış hakikatlerin ani ve şiddetli bir yarılmayla bütünüyle ifşa olması ve aleniyet kazanması.
- Sistematik karşılık: Eskatolojik saydamlaşma ilkesi; kapalı $V$ hacminin altüst oluşuyla içsel durumların $S$ dışsal uzama $U$ zorunlu intikali.
- LaTeX modeli: $$\mathcal{B}: V_{\text{iç}} \xrightarrow{\Delta \Phi} U_{\text{dış}} \quad \text{öyle ki} \quad \inf(V) \mapsto \sup(U)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $V_{\text{iç}}$ kapalı veya örtülü iç hacmi (kabir veya sadr/göğüs), $\Delta \Phi$ sisteme uygulanan ani ve yıkıcı eskatolojik potansiyel farkı (altüst oluşu), $U_{\text{dış}}$ ise aleniyet kazanan dışsal uzamı temsil eder. Dönüşüm neticesinde en dipte bulunan unsur $\inf(V)$, en üst ve görünür konuma $\sup(U)$ fırlatılarak saçılmaktadır.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [İnfitar 82:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/ayet/82:4.md) — بُعْثِرَتْ

وَإِذَا الْقُبُورُ بُعْثِرَتْ

Meal (IK): Kabirlerin içi dışına getirildiği zaman;

### [Adiyat 100:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/ayet/100:9.md) — بُعْثِرَ

أَفَلَا يَعْلَمُ إِذَا بُعْثِرَ مَا فِي الْقُبُورِ

Meal (IK): Yoksa bilmez mi kabirdekilerin çıkarılacağı zamanı?

## Sözlükler (8)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفراء: يقال: بَعْثَرَ الرجل متاعه وَبَحْثَرَهُ، إذا فرَّقه وبدّده وقلبَ بعضَه على بعض.
ويقال: بَعْثَرُ الشيء وبَحثَرْتُهُ، إذا استخرجْتَه وكشفْته. وقال أبو عبيدة في قوله تعالى: "بُعْثِرَ ما في القُبورِ": أُثِيرَ وأُخْرِجَ. وقال: وتقول بَعْثَرْتُ حوضي، أي هدمته، وجعلت أسفله أعلاه.

##### Türkçe

الفراء: denilir: **بَعْثَرَ** adam eşyasını ve **وَبَحْثَرَهُ**; onu ayırıp dağıttığı ve bir kısmını bir kısmı üzerine çevirdiği zaman.

Ve denilir: **بَعْثَرُ** şey’i ve **بَحثَرْتُهُ**; onu çıkardığın ve onu açığa çıkardığın zaman. Ve Ebû Ubeyde, Yüce Allah’ın sözü hakkında dedi: “**بُعْثِرَ ما في القُبورِ**”: (yani) ortaya saçıldı ve çıkarıldı. Ve dedi: ve sen dersin: **بَعْثَرْتُ** havuzumu; yani onu yıktım ve altını üst yaptım.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال الله تعالى: ﴿وإذا القبور بعثرت﴾ [الانفطار/4]، أي: قلب ترابها وأثير ما فيها، ومن رأى تركيب الرباعي والخماسي من ثلاثين نحو: تهلل وبسمل (وهذا ما يسمى النحت، وانظر ص 843) : إذا قال: لا إله إلا الله وبسم الله يقول: إن بعثر مركب من: بعث وأثير، وهذا لا يبعد في هذا الحرف، فإن البعثرة تتضمن معنى بعث وأثير.

##### Türkçe

- Allah Teâlâ dedi ki: ﴿Ve kabirler **بُعْثِرَتْ** edildiği zaman﴾ [el-İnfitâr/4]; yani: toprağı altüst edildi ve içindekiler ortaya saçıldı. Otuzdan (kelimeden) üçlüden (türetilmiş) dörtlü ve beşlinin terkibini gören kimse, meselâ: **تَهَلَّلَ** ve **بَسْمَلَ** (bu, **النحت** diye adlandırılan şeydir; bkz. s. 843): “**لا إله إلا الله**” ve “**بسم الله**” dediği zaman der ki: “Şüphesiz **بَعْثَرَ** şu ikisinden terkib edilmiştir: **بَعَثَ** ve **أَثِيرَ**”; ve bu, bu harfte uzak değildir; çünkü **البعثرة** “**بَعَثَ**” ve “**أَثِيرَ**” mânâsını içerir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفرّاء في قوله تعالى: وإِذا القُبور بُعْثِرَتْ؛ قال: خرج ما في بطنها من الذهب والفضة وخروج الموتى بعد ذلك؛ قال: وهو من أَشراط الساعة أَن تُخرج الأَرض أَفْلاَذَ كَبِدِها. قال: وبُعْثِرَتْ وبُحْثِرَتْ لغتان. وقال الزجاج: بُعْثِرَتْ أَي قلب ترابها وبعث الموتى الذين فيها. وقال: بَعْثَرُوا متاعهم وبَحْثَرُوه إِذا قَلَبُوه وفَرَّقُوه وبَدَّدُوه وقلبوا بعضه فوق بعض. وفي حديث أَبي هريرة: إِني إِذا لم أَرك تَبَعْثَرَتْ نَفْسي أَي جاشت وانقلبت وغَثَتْ. وبَعْثَرَ الشيءَ: فرَّقه. وبَعْثَر الترابَ والمتاع: قلبه. قال ابن سيده: وزعم يعقوب أَن عينها بدل من غين بغثر أَو غين بغثر بدل منها. وبَعْثَرَ الخبر بَحَثَهُ، ويقال: بَعْثَرْتُ الشيءَ وبَحْثَرْتهُ إِذا استخرجته وكشفته. وقال أَبو عبيدة في قوله تعالى: إِذا بُعْثِرَ ما في القُبور؛ أُثِيرَ وأُخْرِجَ، قال: وتقول بَعْثَرْتُ حَوْضي أَي هدمته وجعلت أَسفله أَعلاه.

##### Türkçe

الفرّاء, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında: **وَإِذا القُبور بُعْثِرَتْ**; dedi ki: karnında bulunan altın ve gümüş çıktı ve bundan sonra ölülerin çıkışı; dedi ki: ve o, kıyamet alâmetlerindendir: yerin kendi ciğerinin parçalarını çıkarması. Dedi ki: **بُعْثِرَتْ** ve **بُحْثِرَتْ** iki lugattır. Ve الزجاج dedi ki: **بُعْثِرَتْ** yani onun toprağı altüst edildi ve içindeki ölüler diriltildi. Ve dedi ki: **بَعْثَرُوا** eşyalarını ve **بَحْثَرُوه** onu, onu altüst ettikleri ve dağıttıkları ve parça parça ettikleri ve bir kısmını bir kısmının üstüne çevirdikleri zaman. Ve Ebû Hureyre’nin hadîsinde: “Ben seni görmediğim zaman nefsim **تَبَعْثَرَتْ**”; yani coştu ve altüst oldu ve bulandı. Ve **بَعْثَرَ** şeyi: onu dağıttı. Ve **بَعْثَر** toprağı ve eşyayı: onu altüst etti. İbn Sîde dedi ki: Yakub, onun **عين**’inin, **غين**’den **بغثر**’de bedel olduğunu yahut **غين**’in **بغثر**’de ondan bedel olduğunu iddia etti. Ve **بَعْثَرَ** haberi: onu araştırdı; ve denilir: **بَعْثَرْتُ** şeyi ve **بَحْثَرْتهُ** onu, onu çıkardığım ve açığa çıkardığım zaman. Ve Ebû Ubeyde, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında: **إِذا بُعْثِرَ ما في القُبور**; “kımıldatıldı ve çıkarıldı” dedi; dedi ki: ve sen “**بَعْثَرْتُ** havuzumu” dersin; yani onu yıktım ve altını üst yaptım.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ع ث ر * بعثر سبق تفسيره في ب ح ث ر وقوله تعالى ﴿بعثر ما في القبور﴾ أثير وأخرج قاله أبو عبيدة

##### Türkçe

* ب ع ث ر * **بعثر**: Daha önce **ب ح ث ر**’de tefsir edilmiştir. Yüce Allah’ın sözü: { **بعثر** ما في القبور } (yani) “kabrlerde olan şeyler kaldırıldı ve çıkarıldı”; bunu Ebû Ubeyde söylemiştir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

بعثر الرجل: نظر وفتش وبعثر الشيء: فرقه وبدده، وقال الزجاج: بعثر متاعه وبحثره، إذا قلب بعضه على بعض، وزعم يعقوب أن عينها بدل من غين بغثر، أو غبن بغثر بدل منها.
 وبعثر الخبر: بحثه. ويقال: بعثر الشيء وبحثره، إذا استخرجه فكشفه. وبعثره: أثار ما فيه، قال أبو عبيدة في قوله تعالى:  إذا بعثر ما في القبور  : أثير وأخرج. قال: وبعثر الحوض: هدمه وجعل أسفله أعلاه. وقال الزجاج: بعثرت، أي قلب ترابها، وبعث الموتى الذين فيها، وقال الفراء: أي خرج ما في بطنها من الذهب والفضة، وخروج الموتى بعد ذلك.
 والبعثرة: غثيان النفس، وفي حديث أبي هريرة:  إني إذا لم أرك تبعثرت نفسي  ، أي جاشت وانقلبت وغثت. البعثرة: اللون الوسخ، من ذلك. ومنه: ابن بعثر، كجعفر: الشاعر ويقال بالغين، السعدي خارجي، واسمه يزيد، وفيه يقول عمران بن حطان:
  لقد كان في الدنيا يزيد بن بعثرحريصا على الخيرات حلوا شمائله. في أبيات انظر كتاب البلاذري. وحملة وصلة ابنا بعثر، من بكر بن عامر، وقال الحافظ: من بني كلب بن وبرة. وعطية بن بعثر التغلبي، خبره في كتاب البلاذري.

##### Türkçe

**بعثر** adam: baktı ve aradı; ve **بعثر** şeyi: onu ayırdı ve dağıttı. Ve **الزجاج** dedi: **بعثر** eşyasını ve **بحثره**; bazılarını bazısının üzerine çevirdiği zaman. Ve **يعقوب** onun **عين**’inin, **بغثر**’deki **غين**’den بدل olduğunu; yahut **بغثر**’deki **غين**’in ondan بدل olduğunu iddia etti.

Ve **بعثر** haberi: onu araştırdı. Ve denilir: **بعثر** şeyi ve **بحثره**; onu çıkardığı, böylece onu açığa çıkardığı zaman. Ve **بعثره**: içindekini ortaya çıkardı. **أبو عبيدة**, Yüce Allah’ın sözü hakkında: **إذا بعثر ما في القبور**: “ortaya çıkarıldı ve çıkarıldı” dedi. Dedi: ve **بعثر** havuz: onu yıktı ve altını üstü yaptı. Ve **الزجاج** dedi: **بعثرت**; yani onun toprağını çevirdi ve içindekileri, ölüleri diriltti. Ve **الفراء** dedi: yani karnında olan altın ve gümüş çıktı; ve bundan sonra ölülerin çıkışı.

Ve **البعثرة**: nefsin bulantısıdır. Ve **أبي هريرة** hadîsinde: **إني إذا لم أرك تبعثرت نفسي**; yani coştu, altüst oldu ve bulandı. **البعثرة**: kirli renktir; bundan (dolayı). Ve ondan: **ابن بعثر**, **جعفر** vezninde: şair; ve **بالغين** ile de denilir; **السعدي** haricîdir; adı **يزيد**’dir. Ve onun hakkında **عمران بن حطان** şöyle der:
لقد كان في الدنيا يزيد بن بعثرحريصا على الخيرات حلوا شمائله.
Beyitler içinde, **كتاب البلاذري**’ye bak. Ve **حملة** ile **وصلة**, **ابنا بعثر**’dir; **بكر بن عامر**’dendir. Ve **الحافظ** dedi: **بني كلب بن وبرة**’dendir. Ve **عطية بن بعثر التغلبي**; onun haberi **كتاب البلاذري**’dedir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَعْثَرَ
Q. 1 بَعْثَرَ بعثر , [inf. n. بَعْثَرَةٌ,] He took, drew, or pulled, a thing out, or forth, and uncovered it, laid it open, or exposed it; (S, K;) as also بَحْثَرَ: (S:) he raised what was in a thing, (S, K,) and caused it to come forth. (S.) Hence, in the Kur [c. 9], اـِذَا بُعْثِرَ مَا فِى الْقُبُورِ When that which is in the graves is raised, and caused to come forth: (AO, S:) [see also بَحْثَرَ:] or the meaning is, when the dust, or earth, in the graves is turned over, and the dead in them are raised: (Zj:) or when what is in the graves, of gold and silver, comes forth; after which the dead are to come forth. (Fr.) ― -b2- Also He examined; he searched. (K.) ― -b3- He searched for, or after, or into, news, or tidings. (TA.) ― -b4- He scattered, or dispersed, a thing, and turned it over, one part upon another: (K:) he scattered, or dispersed, his household goods, or his commodities, (Fr, S,) and turned them over, one upon another; (Fr, Zj, S;) as also بَحْثَرَ, (Fr, S,) and بَغْثَرَ. (Yaakoob.) ― -b5- He demolished a watering-trough or tank, and turned it upside-down. (AO, S, K.)

##### Türkçe

بَعْثَرَ
Q. 1 **بَعْثَرَ** بعثر, [mast. ismi **بَعْثَرَةٌ**,] bir şeyi dışarıya yahut ileriye aldı, çekti veya çekip çıkardı ve onu açığa çıkardı, açıkta serdi yahut ortaya koydu; (S, K;) **بَحْثَرَ** da böyledir: (S:) bir şeyin içinde olanı kaldırdı, (S, K,) ve onun dışarı çıkmasını sağladı. (S.) Bundan dolayı, Kur’ân’da [s. 9], **اـِذَا بُعْثِرَ مَا فِى الْقُبُورِ** “kabirlerde olan şey kaldırılıp dışarı çıkarıldığı zaman”: (AO, S:) [**بَحْثَرَ**’a da bak:] yahut mânâ, “kabirlerdeki toz yahut toprağın altüst edildiği ve içlerindeki ölülerin kaldırıldığı zaman”dır: (Zj:) yahut “kabirlerde olan altın ve gümüş dışarı çıktığı zaman; bunun ardından ölüler dışarı çıkacaktır”dır. (Fr.) ― -b2- Ayrıca: inceledi; araştırdı. (K.) ― -b3- Haberleri yahut rivayetleri aradı; onların peşine düştü; onların içine araştırdı. (TA.) ― -b4- Bir şeyi saçtı yahut dağıttı ve onu altüst etti, bir kısmını diğer bir kısmının üzerine: (K:) ev eşyasını yahut ticaret mallarını saçtı yahut dağıttı, (Fr, S,) ve onları birini diğerinin üzerine altüst etti; (Fr, Zj, S;) **بَحْثَرَ** da böyledir, (Fr, S,) ve **بَغْثَرَ**. (Yaakoob.) ― -b5- Bir suluk yahut havuzu yıktı ve onu tersyüz etti. (AO, S, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَعْثَرَ
بَعْثَرَ
a.  Scrutinized.

b.  Scattered, overturned.

##### Türkçe

بَعْثَرَ
بَعْثَرَ
a. İnceledi.

b. Saçtı, altüst etti.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

بعثر
بَعْثَرَ - يُبَعْثِرُ، بُعْثِرَ - يُبَعثَرُ
بَعْثَرَ - يُبَعْثِرُ + كائن + شيئاً أو ما في شيء: فرق بين مكوناته ثم نشرها وباعد بينها: يأتي إلى عدد من الأشياء المنتظمة ضمن مجموعة يربط بينها رابط من تكويم أو ركم أو جذب أو بناء، فيفرق هذه الأشياء عن بعضها بحيث تبتعد عن بعضها بشكل محدود وغير منتظم
بُعْثِرَ - يُبَعثَرُ: مبني للمجهول من " بَعْثَرَ - يُبَعْثِرُ"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " المباعدة والتفريق والنثر بقوة وتباعد شديدين"، وهي:
نَسَفَ - يَنْسِفُ، بَثَّ - يَبُثُّ، بَعْثَرَ - يُبَعْثِرُ، نَثَرَ - يَنْثُرُ (نَثَرَ - يَنْثِرُ)، ذَرا - يَذْرُوْ، شَرَّ - يَشُرُّ
بعثر
 	﴿وإذا القبور بعثرت(4)﴾ الانفطار ﴿أفلا يعلم إذا بعثر ما في القبور(9)﴾ العاديات
مختار الصحاح
● [بعثر] ب ع ث ر: بعثر سبق تفسيره في ب ح ث ر وقوله تعالى ﴿بعثر ما في القبور﴾ أثير وأخرج قاله أبو عبيدة
الراغب
بعثر
قال الله تعالى: }وإذا القبور بعثرت{ [الانفطار/4]، أي: قلب ترابها وأثير ما فيها، ومن رأى تركيب الرباعي والخماسي من ثلاثين نحو: تهلل وبسمل (وهذا ما يسمى النحت، وانظر ص 843) : إذا قال: لا إله إلا الله وبسم الله يقول: إن بعثر مركب من: بعث وأثير، وهذا لا يبعد في هذا الحرف، فإن البعثرة تتضمن معنى بعث وأثير.
ملخص اللسان
1.     وبَعْثَرَ الشيءَ: فرَّقه.
2.      وبَعْثَر الترابَ والمتاع: قلبه.
3.     وبَعْثَرَ الخبر بَحَثَهُ
4.      بَعْثَرْتُ الشيءَ وبَحْثَرْتهُ إِذا استخرجته وكشفته.
5.     إِذا بُعْثِرَ ما في القُبور؛ أُثِيرَ وأُخْرِجَ،
6.     وإِذا القُبور بُعْثِرَتْ؛: خرج ما في  بطنها من الذهب والفضة وخروج الموتى بعد ذلك؛
7.     بُعْثِرَتْ أَي قلب ترابها وبعث الموتى الذين فيها.
8.     بَعْثَرُوا متاعهم وبَحْثَرُوه إِذا قَلَبُوه وفَرَّقُوه  وبَدَّدُوه وقلبوا بعضه فوق بعض.
9.     إِني إِذا لم أَرك  تَبَعْثَرَتْ نَفْسي أَي جاشت وانقلبت وغَثَتْ.
10.                          بَعْثَرْتُ حَوْضي أَي هدمته وجعلت أَسفله أَعلاه.
لسان العرب
● - بعثر: الفرّاء في قوله تعالى: وإِذا القُبور بُعْثِرَتْ؛ قال: خرج ما في  بطنها من الذهب والفضة وخروج الموتى بعد ذلك؛ قال: وهو من أَشراط الساعة  أَن تُخرج الأَرض أَفْلاَذَ كَبِدِها. قال: وبُعْثِرَتْ وبُحْثِرَتْ  لغتان. وقال الزجاج: بُعْثِرَتْ أَي قلب ترابها وبعث الموتى الذين فيها.  وقال: بَعْثَرُوا متاعهم وبَحْثَرُوه إِذا قَلَبُوه وفَرَّقُوه  وبَدَّدُوه وقلبوا بعضه فوق بعض. وفي حديث أَبي هريرة: إِني إِذا لم أَرك  تَبَعْثَرَتْ نَفْسي أَي جاشت وانقلبت وغَثَتْ. وبَعْثَرَ الشيءَ: فرَّقه.  وبَعْثَر الترابَ والمتاع: قلبه. قال ابن سيده: وزعم يعقوب أَن عينها بدل من  غين بغثر أَو غين بغثر بدل منها. وبَعْثَرَ الخبر بَحَثَهُ، ويقال:  بَعْثَرْتُ الشيءَ وبَحْثَرْتهُ إِذا استخرجته وكشفته. وقال أَبو عبيدة في قوله  تعالى: إِذا بُعْثِرَ ما في القُبور؛ أُثِيرَ وأُخْرِجَ، قال: وتقول  بَعْثَرْتُ حَوْضي أَي هدمته وجعلت أَسفله أَعلاه.
مقاييس اللغة:
ومن ذلك (تَبَعثرَتْ نَفْسِي([13])) فالعين ([14]) زائدة، وإنما هو في الباء والثّاء والراء. وقد مرّ تفسيره.
القاموس المحيط:
بَعْثَرَ نَظَرَ وفَتَّشَ، الشيءَ فَرَّقَهُ وبَدَّدَهُ، وقَلَبَ بعضَه على بعضٍ، واسْتَخْرَجَه فَكَشَفَه وأثارَ ما فيه، الحَوْضَ هَدَمَه، وجَعَلَ أسْفَلَهُ أعلاهُ. والبَعْثَرَةُ غَثَيانُ النَّفْسِ، واللَّوْنُ الوَسِخُ، ومنه ابنُ بَعْثَرٍ الشاعِرُ، وحَمْلَةُ وصِلَةُ ابْنا بَعْثَرٍ من بَكْرِ بنِ عامِرٍ.
تاج العروس:
ب ع ث ر
بَعْثَرَ الرَّجلُ : نَظَرَ وفَتَّشَ وبَعْثَرَ الشَّيْءَ : فَرَّقَه وبَدَّدَه وقال الزَّجّاجُ : بَعْثَرَ متاعَه وبَحْثَرَه إذا قَلَبَ بعضَه على بعضٍ وزَعَم يعقوبُ أنّ عَيْنَها بَدَلٌ من غَيْن بَغْثَرَ أو غَبْن بَغْثَرَ بَدَلٌ منها
وبَعْثَرَ الخَبَرَ : بَحَثَه . ويقال : بَعْثَرَ الشَّيْءَ وبَحْثَرَه إذا اسْتَخْرَجَه فَكَشَفَه . وبَعْثَرَه : أثارَ ما فيه قال أبو عُبَيْدَةَ في قوله تعالَى : " إذا بُعْثِرَ ما في القُبُورِ " : أُثِيرَ وأُخْرِجَ . قال : وبَعْثَرَ الحَوْضَ : هَدَمَه وجَعَلَ أَسْفَلَه أَعلاه . وقال الزَّجّاج : بُعْثِرَتْ أي قُلِبَ تُرابُها وبُعِثَ المَوْتَى الذين فيها وقال الفَرّاءُ : أي خَرجَ ما في بَطْنِها من الذَّهَبِ والفِضَّة وخُرُوجُ المَوْتَى بعد ذلك
والبَعْثَرَةُ : غَثَيَانُ النَّفْسِ وفي حديثِ أبي هُرَيْرَةَ : " إنِّي إذا لم أَرَكَ تَبَعْثَرَتْ نَفْسِي " أي جاشَتْ وانْقَلَبَتْ وغَثَتْ . البَعْثَرَةُ : اللَّوْنُ الوَسِخُ مِن ذلك . ومنه : ابنُ بَعْثَرٍ كجَعْفَرٍ : الشّاعرُ ويُقال بالغَيْن السَّعْدِيُّ خارِجِي واسمُه يَزِيدُ وفيه يقولُ عِمرانُ بنُ حِطّانَ :
" لقد كانَ في الدُّنْيَا يَزِيدُ بنُ بَعْثَرٍحَرِيصاً على الخَيْرَاتِ حُلْواً شَمَائِلُهْ . في أبياتٍ انْظُرْ كتابَ البَلاذريِّ . وحَمْلَةُ وصِلَةُ ابْنَا بَعْثَر مِنْ بَكْرِ بنِ عامِرٍ وقال الحافِظُ : من بَنِي كَلْبِ بنِ وَبَرَةَ . وعطِيّةُ بن بَعْثَر التَّغْلَبيُّ خَبَرُهُ في كتاب البلاذريّ

##### Türkçe

بعثر
**بَعْثَرَ** - **يُبَعْثِرُ**، **بُعْثِرَ** - **يُبَعثَرُ**
**بَعْثَرَ** - **يُبَعْثِرُ** + bir varlık + bir şeyi veya bir şeyin içindekini: bileşenleri arasını ayırdı, sonra onları yaydı ve aralarını açtı: bir araya getirme veya yığma veya çekme veya inşa ile aralarında bağ bulunan bir grup içinde düzenli olan birtakım şeylere gelir de, bu şeyleri birbirinden ayırır; öyle ki birbirlerinden sınırlı ve düzensiz bir biçimde uzaklaşırlar.
**بُعْثِرَ** - **يُبَعثَرُ**: “**بَعْثَرَ** - **يُبَعْثِرُ**”ün meçhulü (edilgeni).
Ve lafız, “güçle uzaklaştırma ve ayırma ve kuvvetle saçma ve çok şiddetli uzaklaştırma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**نَسَفَ** - **يَنْسِفُ**، **بَثَّ** - **يَبُثُّ**، **بَعْثَرَ** - **يُبَعْثِرُ**، **نَثَرَ** - **يَنْثُرُ** (**نَثَرَ** - **يَنْثِرُ**)، **ذَرا** - **يَذْرُوْ**، **شَرَّ** - **يَشُرُّ**

بعثر
	﴿Ve kabirler **بُعْثِرَتْ** (4)﴾ İnfitâr ﴿Kabirlerde olan şey **بُعْثِرَ** edildiği zaman (9) bilmez mi?﴾ Âdiyât

Muhtârü’s-sıhâh
● [**بعثر**] ب ع ث ر: **بعثر** daha önce ب ح ث ر’de tefsir edilmiştir; ve Yüce Allah’ın sözü ﴿**بعثر** ما في القبور﴾: “kımıldatıldı ve çıkarıldı”dır; bunu Ebû Ubeyde söylemiştir.

Râgıb
بعثر
Yüce Allah dedi ki: }Ve kabirler **بعثر** edildiği zaman{ [İnfitâr/4]; yani: toprağını altüst etti ve içindekini kımıldattı. Ve otuzdan üçlü üzerine dörtlü ve beşli terkibini gören kimse, mesela: **تهلل** ve **بسمل** (bu, “**النحت**” diye adlandırılan şeydir; s. 843’e bak): “**لا إله إلا الله**” ve “**بسم الله**” dediği zaman der ki: **بعثر** şu ikisinden mürekkeptir: **بعث** ve **أثير**; ve bu, bu harfte uzak değildir; çünkü **البعثرة** “**بعث**” ve “**أثير**” manasını içerir.

Lisân’ın özeti
1.	Ve **بَعْثَرَ** şeyi: onu ayırdı/dağıttı.
2.	Ve **بَعْثَرَ** toprağı ve eşyayı: onu altüst etti.
3.	Ve **بَعْثَرَ** haberi: onu araştırdı.
4.	**بَعْثَرْتُ** şeyi ve **بَحْثَرْتهُ**: onu çıkardığım ve açığa çıkardığım zaman.
5.	Kabirlerde olan şey **بُعْثِرَ** edildiği zaman: kımıldatıldı ve çıkarıldı.
6.	Ve kabirler **بُعْثِرَتْ** edildiği zaman: karnında olan altın ve gümüş çıktı; bundan sonra da ölülerin çıkışı;
7.	**بُعْثِرَتْ**: yani toprağı altüst edildi ve içindekiler olan ölüler diriltildi.
8.	**بَعْثَرُوا** eşyalarını ve **بَحْثَرُوه**: onu altüst ettikleri, ayırdıkları, dağıttıkları ve bir kısmını bir kısmının üstüne çevirdikleri zaman.
9.	Ben, seni görmediğim zaman nefsim **تَبَعْثَرَتْ**: yani kabardı, altüst oldu ve bulandı.
10.	**بَعْثَرْتُ** havuzumu: yani onu yıktım ve altını üst yaptım.

Lisânü’l-Arab
● - **بعثر**: Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü hakkında: Ve kabirler **بُعْثِرَتْ** edildiği zaman; dedi ki: karnında olan altın ve gümüş çıktı; bundan sonra da ölülerin çıkışı; dedi ki: bu, kıyamet alâmetlerindendir: yerin ciğerinin parçalarını çıkarması. Dedi ki: **وبُعْثِرَتْ** ve **وبُحْثِرَتْ** iki lehçedir. Ve Zeccâc dedi ki: **بُعْثِرَتْ** yani toprağı altüst edildi ve içindekiler olan ölüler diriltildi. Dedi ki: **بَعْثَرُوا** eşyalarını ve **بَحْثَرُوه**: onu altüst ettikleri, ayırdıkları, dağıttıkları ve bir kısmını bir kısmının üstüne çevirdikleri zaman. Ebû Hureyre hadîsinde: “Ben, seni görmediğim zaman nefsim **تَبَعْثَرَتْ**”: yani kabardı, altüst oldu ve bulandı. Ve **بَعْثَرَ** şeyi: onu ayırdı/dağıttı. Ve **بَعْثَر** toprağı ve eşyayı: onu altüst etti. İbn Sîde dedi ki: Yakub, onun **عين**’inin **غين**’den **بغثر**’de bedel olduğunu yahut **بغثر**’deki **غين**’in ondan bedel olduğunu iddia etti. Ve **بَعْثَرَ** haberi: onu araştırdı; ve denir ki: **بَعْثَرْتُ** şeyi ve **بَحْثَرْتهُ**: onu çıkardığım ve açığa çıkardığım zaman. Ve Ebû Ubeyde, Yüce Allah’ın sözü hakkında: Kabirlerde olan şey **بُعْثِرَ** edildiği zaman: kımıldatıldı ve çıkarıldı, dedi; dedi ki: ve “**بَعْثَرْتُ** havuzumu” deriz: yani onu yıktım ve altını üst yaptım.

Mekâyîsü’l-luğa:
Ve bundan ( **تَبَعثرَتْ نَفْسِي**([13]) ) vardır; **العين** ([14]) ziyadedir; aslında o, **الباء** ve **الثّاء** ve **الراء**dadır. Onun tefsiri geçmişti.

El-Kâmûsü’l-muhît:
**بَعْثَرَ** baktı ve araştırdı; şeyi ayırdı/dağıttı ve parçaladı; ve bir kısmını bir kısmının üstüne çevirdi; ve onu çıkardı da açığa çıkardı; ve içindekini kımıldattı. Havuzu: onu yıktı ve altını üst yaptı. Ve **البَعْثَرَةُ**: nefsin bulanması; ve kirli renk. Ve ondan: şair **ابنُ بَعْثَرٍ**; ve **حَمْلَةُ** ve **وصِلَةُ**: **ابْنا بَعْثَرٍ**’ın ikisi, **بَكْرِ بنِ عامِرٍ**dendir.

Tâcü’l-arûs:
ب ع ث ر
**بَعْثَرَ** adam: baktı ve araştırdı. Ve **بَعْثَرَ** şeyi: onu ayırdı/dağıttı ve parçaladı. Ve Zeccâc dedi ki: eşyasını **بَعْثَرَ** etti ve **بَحْثَرَه**: bir kısmını bir kısmının üstüne çevirdiği zaman. Ve Yakub, onun **عَيْن**’inin **بَغْثَرَ**’daki **غَيْن**’den bedel olduğunu yahut **بَغْثَرَ**’daki **غَبْن**’in ondan bedel olduğunu iddia etti.
Ve **بَعْثَرَ** haberi: onu araştırdı. Ve denir ki: **بَعْثَرَ** şeyi ve **بَحْثَرَه**: onu çıkardığı zaman da açığa çıkardı. Ve onu **بَعْثَرَه**: içindekini kımıldattı. Ebû Ubeyde, Yüce Allah’ın sözü hakkında: “**إذا بُعْثِرَ ما في القُبُورِ**”: “kımıldatıldı ve çıkarıldı” dedi. Dedi ki: ve **بَعْثَرَ** havuzu: onu yıktı ve altını üst yaptı. Ve Zeccâc dedi ki: **بُعْثِرَتْ** yani toprağı altüst edildi ve içindekiler olan ölüler diriltildi. Ve Ferrâ dedi ki: yani karnında olan altın ve gümüş çıktı ve bundan sonra ölülerin çıkışı.
Ve **البَعْثَرَةُ**: nefsin bulanmasıdır. Ebû Hureyre hadîsinde: “Ben, seni görmediğim zaman nefsim **تَبَعْثَرَتْ**”: yani kabardı, altüst oldu ve bulandı. **البَعْثَرَةُ**: bundan, kirli renktir. Ve ondan: **ابنُ بَعْثَرٍ** ( **جَعْفَرٍ** gibi): şair; ve **الغَيْن** ile de söylenir: **السَّعْدِيُّ**’dir, Hâricî’dir ve adı **يَزِيدُ**’dir. Onun hakkında **عِمرانُ بنُ حِطّانَ** şöyle der:
"Gerçekten dünyada **يَزِيدُ بنُ بَعْثَرٍ** vardı; hayırlara hırslı, huyları tatlı."
Beyitler içinde; **البَلاذريِّ** kitabına bak. Ve **حَمْلَةُ** ve **وصِلَةُ**: **ابْنَا بَعْثَر**’ın ikisi, **بَكْرِ بنِ عامِرٍ**dendir. Ve Hâfız dedi ki: **بَنِي كَلْبِ بنِ وَبَرَةَ**dendir. Ve **عطِيّةُ بن بَعْثَر** et-Taglibî: onun haberi Belâzurî’nin kitabındadır.
