# بعثر — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بعثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: بعثر

بعثر
بَعْثَرَ - يُبَعْثِرُ، بُعْثِرَ - يُبَعثَرُ
بَعْثَرَ - يُبَعْثِرُ + كائن + شيئاً أو ما في شيء: فرق بين مكوناته ثم نشرها وباعد بينها: يأتي إلى عدد من الأشياء المنتظمة ضمن مجموعة يربط بينها رابط من تكويم أو ركم أو جذب أو بناء، فيفرق هذه الأشياء عن بعضها بحيث تبتعد عن بعضها بشكل محدود وغير منتظم
بُعْثِرَ - يُبَعثَرُ: مبني للمجهول من " بَعْثَرَ - يُبَعْثِرُ"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " المباعدة والتفريق والنثر بقوة وتباعد شديدين"، وهي:
نَسَفَ - يَنْسِفُ، بَثَّ - يَبُثُّ، بَعْثَرَ - يُبَعْثِرُ، نَثَرَ - يَنْثُرُ (نَثَرَ - يَنْثِرُ)، ذَرا - يَذْرُوْ، شَرَّ - يَشُرُّ
بعثر
 	﴿وإذا القبور بعثرت(4)﴾ الانفطار ﴿أفلا يعلم إذا بعثر ما في القبور(9)﴾ العاديات
مختار الصحاح
● [بعثر] ب ع ث ر: بعثر سبق تفسيره في ب ح ث ر وقوله تعالى ﴿بعثر ما في القبور﴾ أثير وأخرج قاله أبو عبيدة
الراغب
بعثر
قال الله تعالى: }وإذا القبور بعثرت{ [الانفطار/4]، أي: قلب ترابها وأثير ما فيها، ومن رأى تركيب الرباعي والخماسي من ثلاثين نحو: تهلل وبسمل (وهذا ما يسمى النحت، وانظر ص 843) : إذا قال: لا إله إلا الله وبسم الله يقول: إن بعثر مركب من: بعث وأثير، وهذا لا يبعد في هذا الحرف، فإن البعثرة تتضمن معنى بعث وأثير.
ملخص اللسان
1.     وبَعْثَرَ الشيءَ: فرَّقه.
2.      وبَعْثَر الترابَ والمتاع: قلبه.
3.     وبَعْثَرَ الخبر بَحَثَهُ
4.      بَعْثَرْتُ الشيءَ وبَحْثَرْتهُ إِذا استخرجته وكشفته.
5.     إِذا بُعْثِرَ ما في القُبور؛ أُثِيرَ وأُخْرِجَ،
6.     وإِذا القُبور بُعْثِرَتْ؛: خرج ما في  بطنها من الذهب والفضة وخروج الموتى بعد ذلك؛
7.     بُعْثِرَتْ أَي قلب ترابها وبعث الموتى الذين فيها.
8.     بَعْثَرُوا متاعهم وبَحْثَرُوه إِذا قَلَبُوه وفَرَّقُوه  وبَدَّدُوه وقلبوا بعضه فوق بعض.
9.     إِني إِذا لم أَرك  تَبَعْثَرَتْ نَفْسي أَي جاشت وانقلبت وغَثَتْ.
10.                          بَعْثَرْتُ حَوْضي أَي هدمته وجعلت أَسفله أَعلاه.
لسان العرب
● - بعثر: الفرّاء في قوله تعالى: وإِذا القُبور بُعْثِرَتْ؛ قال: خرج ما في  بطنها من الذهب والفضة وخروج الموتى بعد ذلك؛ قال: وهو من أَشراط الساعة  أَن تُخرج الأَرض أَفْلاَذَ كَبِدِها. قال: وبُعْثِرَتْ وبُحْثِرَتْ  لغتان. وقال الزجاج: بُعْثِرَتْ أَي قلب ترابها وبعث الموتى الذين فيها.  وقال: بَعْثَرُوا متاعهم وبَحْثَرُوه إِذا قَلَبُوه وفَرَّقُوه  وبَدَّدُوه وقلبوا بعضه فوق بعض. وفي حديث أَبي هريرة: إِني إِذا لم أَرك  تَبَعْثَرَتْ نَفْسي أَي جاشت وانقلبت وغَثَتْ. وبَعْثَرَ الشيءَ: فرَّقه.  وبَعْثَر الترابَ والمتاع: قلبه. قال ابن سيده: وزعم يعقوب أَن عينها بدل من  غين بغثر أَو غين بغثر بدل منها. وبَعْثَرَ الخبر بَحَثَهُ، ويقال:  بَعْثَرْتُ الشيءَ وبَحْثَرْتهُ إِذا استخرجته وكشفته. وقال أَبو عبيدة في قوله  تعالى: إِذا بُعْثِرَ ما في القُبور؛ أُثِيرَ وأُخْرِجَ، قال: وتقول  بَعْثَرْتُ حَوْضي أَي هدمته وجعلت أَسفله أَعلاه.
مقاييس اللغة:
ومن ذلك (تَبَعثرَتْ نَفْسِي([13])) فالعين ([14]) زائدة، وإنما هو في الباء والثّاء والراء. وقد مرّ تفسيره.
القاموس المحيط:
بَعْثَرَ نَظَرَ وفَتَّشَ، الشيءَ فَرَّقَهُ وبَدَّدَهُ، وقَلَبَ بعضَه على بعضٍ، واسْتَخْرَجَه فَكَشَفَه وأثارَ ما فيه، الحَوْضَ هَدَمَه، وجَعَلَ أسْفَلَهُ أعلاهُ. والبَعْثَرَةُ غَثَيانُ النَّفْسِ، واللَّوْنُ الوَسِخُ، ومنه ابنُ بَعْثَرٍ الشاعِرُ، وحَمْلَةُ وصِلَةُ ابْنا بَعْثَرٍ من بَكْرِ بنِ عامِرٍ.
تاج العروس:
ب ع ث ر
بَعْثَرَ الرَّجلُ : نَظَرَ وفَتَّشَ وبَعْثَرَ الشَّيْءَ : فَرَّقَه وبَدَّدَه وقال الزَّجّاجُ : بَعْثَرَ متاعَه وبَحْثَرَه إذا قَلَبَ بعضَه على بعضٍ وزَعَم يعقوبُ أنّ عَيْنَها بَدَلٌ من غَيْن بَغْثَرَ أو غَبْن بَغْثَرَ بَدَلٌ منها
وبَعْثَرَ الخَبَرَ : بَحَثَه . ويقال : بَعْثَرَ الشَّيْءَ وبَحْثَرَه إذا اسْتَخْرَجَه فَكَشَفَه . وبَعْثَرَه : أثارَ ما فيه قال أبو عُبَيْدَةَ في قوله تعالَى : " إذا بُعْثِرَ ما في القُبُورِ " : أُثِيرَ وأُخْرِجَ . قال : وبَعْثَرَ الحَوْضَ : هَدَمَه وجَعَلَ أَسْفَلَه أَعلاه . وقال الزَّجّاج : بُعْثِرَتْ أي قُلِبَ تُرابُها وبُعِثَ المَوْتَى الذين فيها وقال الفَرّاءُ : أي خَرجَ ما في بَطْنِها من الذَّهَبِ والفِضَّة وخُرُوجُ المَوْتَى بعد ذلك
والبَعْثَرَةُ : غَثَيَانُ النَّفْسِ وفي حديثِ أبي هُرَيْرَةَ : " إنِّي إذا لم أَرَكَ تَبَعْثَرَتْ نَفْسِي " أي جاشَتْ وانْقَلَبَتْ وغَثَتْ . البَعْثَرَةُ : اللَّوْنُ الوَسِخُ مِن ذلك . ومنه : ابنُ بَعْثَرٍ كجَعْفَرٍ : الشّاعرُ ويُقال بالغَيْن السَّعْدِيُّ خارِجِي واسمُه يَزِيدُ وفيه يقولُ عِمرانُ بنُ حِطّانَ :
" لقد كانَ في الدُّنْيَا يَزِيدُ بنُ بَعْثَرٍحَرِيصاً على الخَيْرَاتِ حُلْواً شَمَائِلُهْ . في أبياتٍ انْظُرْ كتابَ البَلاذريِّ . وحَمْلَةُ وصِلَةُ ابْنَا بَعْثَر مِنْ بَكْرِ بنِ عامِرٍ وقال الحافِظُ : من بَنِي كَلْبِ بنِ وَبَرَةَ . وعطِيّةُ بن بَعْثَر التَّغْلَبيُّ خَبَرُهُ في كتاب البلاذريّ

### Türkçe

بعثر
**بَعْثَرَ** - **يُبَعْثِرُ**، **بُعْثِرَ** - **يُبَعثَرُ**
**بَعْثَرَ** - **يُبَعْثِرُ** + bir varlık + bir şeyi veya bir şeyin içindekini: bileşenleri arasını ayırdı, sonra onları yaydı ve aralarını açtı: bir araya getirme veya yığma veya çekme veya inşa ile aralarında bağ bulunan bir grup içinde düzenli olan birtakım şeylere gelir de, bu şeyleri birbirinden ayırır; öyle ki birbirlerinden sınırlı ve düzensiz bir biçimde uzaklaşırlar.
**بُعْثِرَ** - **يُبَعثَرُ**: “**بَعْثَرَ** - **يُبَعْثِرُ**”ün meçhulü (edilgeni).
Ve lafız, “güçle uzaklaştırma ve ayırma ve kuvvetle saçma ve çok şiddetli uzaklaştırma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**نَسَفَ** - **يَنْسِفُ**، **بَثَّ** - **يَبُثُّ**، **بَعْثَرَ** - **يُبَعْثِرُ**، **نَثَرَ** - **يَنْثُرُ** (**نَثَرَ** - **يَنْثِرُ**)، **ذَرا** - **يَذْرُوْ**، **شَرَّ** - **يَشُرُّ**

بعثر
	﴿Ve kabirler **بُعْثِرَتْ** (4)﴾ İnfitâr ﴿Kabirlerde olan şey **بُعْثِرَ** edildiği zaman (9) bilmez mi?﴾ Âdiyât

Muhtârü’s-sıhâh
● [**بعثر**] ب ع ث ر: **بعثر** daha önce ب ح ث ر’de tefsir edilmiştir; ve Yüce Allah’ın sözü ﴿**بعثر** ما في القبور﴾: “kımıldatıldı ve çıkarıldı”dır; bunu Ebû Ubeyde söylemiştir.

Râgıb
بعثر
Yüce Allah dedi ki: }Ve kabirler **بعثر** edildiği zaman{ [İnfitâr/4]; yani: toprağını altüst etti ve içindekini kımıldattı. Ve otuzdan üçlü üzerine dörtlü ve beşli terkibini gören kimse, mesela: **تهلل** ve **بسمل** (bu, “**النحت**” diye adlandırılan şeydir; s. 843’e bak): “**لا إله إلا الله**” ve “**بسم الله**” dediği zaman der ki: **بعثر** şu ikisinden mürekkeptir: **بعث** ve **أثير**; ve bu, bu harfte uzak değildir; çünkü **البعثرة** “**بعث**” ve “**أثير**” manasını içerir.

Lisân’ın özeti
1.	Ve **بَعْثَرَ** şeyi: onu ayırdı/dağıttı.
2.	Ve **بَعْثَرَ** toprağı ve eşyayı: onu altüst etti.
3.	Ve **بَعْثَرَ** haberi: onu araştırdı.
4.	**بَعْثَرْتُ** şeyi ve **بَحْثَرْتهُ**: onu çıkardığım ve açığa çıkardığım zaman.
5.	Kabirlerde olan şey **بُعْثِرَ** edildiği zaman: kımıldatıldı ve çıkarıldı.
6.	Ve kabirler **بُعْثِرَتْ** edildiği zaman: karnında olan altın ve gümüş çıktı; bundan sonra da ölülerin çıkışı;
7.	**بُعْثِرَتْ**: yani toprağı altüst edildi ve içindekiler olan ölüler diriltildi.
8.	**بَعْثَرُوا** eşyalarını ve **بَحْثَرُوه**: onu altüst ettikleri, ayırdıkları, dağıttıkları ve bir kısmını bir kısmının üstüne çevirdikleri zaman.
9.	Ben, seni görmediğim zaman nefsim **تَبَعْثَرَتْ**: yani kabardı, altüst oldu ve bulandı.
10.	**بَعْثَرْتُ** havuzumu: yani onu yıktım ve altını üst yaptım.

Lisânü’l-Arab
● - **بعثر**: Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü hakkında: Ve kabirler **بُعْثِرَتْ** edildiği zaman; dedi ki: karnında olan altın ve gümüş çıktı; bundan sonra da ölülerin çıkışı; dedi ki: bu, kıyamet alâmetlerindendir: yerin ciğerinin parçalarını çıkarması. Dedi ki: **وبُعْثِرَتْ** ve **وبُحْثِرَتْ** iki lehçedir. Ve Zeccâc dedi ki: **بُعْثِرَتْ** yani toprağı altüst edildi ve içindekiler olan ölüler diriltildi. Dedi ki: **بَعْثَرُوا** eşyalarını ve **بَحْثَرُوه**: onu altüst ettikleri, ayırdıkları, dağıttıkları ve bir kısmını bir kısmının üstüne çevirdikleri zaman. Ebû Hureyre hadîsinde: “Ben, seni görmediğim zaman nefsim **تَبَعْثَرَتْ**”: yani kabardı, altüst oldu ve bulandı. Ve **بَعْثَرَ** şeyi: onu ayırdı/dağıttı. Ve **بَعْثَر** toprağı ve eşyayı: onu altüst etti. İbn Sîde dedi ki: Yakub, onun **عين**’inin **غين**’den **بغثر**’de bedel olduğunu yahut **بغثر**’deki **غين**’in ondan bedel olduğunu iddia etti. Ve **بَعْثَرَ** haberi: onu araştırdı; ve denir ki: **بَعْثَرْتُ** şeyi ve **بَحْثَرْتهُ**: onu çıkardığım ve açığa çıkardığım zaman. Ve Ebû Ubeyde, Yüce Allah’ın sözü hakkında: Kabirlerde olan şey **بُعْثِرَ** edildiği zaman: kımıldatıldı ve çıkarıldı, dedi; dedi ki: ve “**بَعْثَرْتُ** havuzumu” deriz: yani onu yıktım ve altını üst yaptım.

Mekâyîsü’l-luğa:
Ve bundan ( **تَبَعثرَتْ نَفْسِي**([13]) ) vardır; **العين** ([14]) ziyadedir; aslında o, **الباء** ve **الثّاء** ve **الراء**dadır. Onun tefsiri geçmişti.

El-Kâmûsü’l-muhît:
**بَعْثَرَ** baktı ve araştırdı; şeyi ayırdı/dağıttı ve parçaladı; ve bir kısmını bir kısmının üstüne çevirdi; ve onu çıkardı da açığa çıkardı; ve içindekini kımıldattı. Havuzu: onu yıktı ve altını üst yaptı. Ve **البَعْثَرَةُ**: nefsin bulanması; ve kirli renk. Ve ondan: şair **ابنُ بَعْثَرٍ**; ve **حَمْلَةُ** ve **وصِلَةُ**: **ابْنا بَعْثَرٍ**’ın ikisi, **بَكْرِ بنِ عامِرٍ**dendir.

Tâcü’l-arûs:
ب ع ث ر
**بَعْثَرَ** adam: baktı ve araştırdı. Ve **بَعْثَرَ** şeyi: onu ayırdı/dağıttı ve parçaladı. Ve Zeccâc dedi ki: eşyasını **بَعْثَرَ** etti ve **بَحْثَرَه**: bir kısmını bir kısmının üstüne çevirdiği zaman. Ve Yakub, onun **عَيْن**’inin **بَغْثَرَ**’daki **غَيْن**’den bedel olduğunu yahut **بَغْثَرَ**’daki **غَبْن**’in ondan bedel olduğunu iddia etti.
Ve **بَعْثَرَ** haberi: onu araştırdı. Ve denir ki: **بَعْثَرَ** şeyi ve **بَحْثَرَه**: onu çıkardığı zaman da açığa çıkardı. Ve onu **بَعْثَرَه**: içindekini kımıldattı. Ebû Ubeyde, Yüce Allah’ın sözü hakkında: “**إذا بُعْثِرَ ما في القُبُورِ**”: “kımıldatıldı ve çıkarıldı” dedi. Dedi ki: ve **بَعْثَرَ** havuzu: onu yıktı ve altını üst yaptı. Ve Zeccâc dedi ki: **بُعْثِرَتْ** yani toprağı altüst edildi ve içindekiler olan ölüler diriltildi. Ve Ferrâ dedi ki: yani karnında olan altın ve gümüş çıktı ve bundan sonra ölülerin çıkışı.
Ve **البَعْثَرَةُ**: nefsin bulanmasıdır. Ebû Hureyre hadîsinde: “Ben, seni görmediğim zaman nefsim **تَبَعْثَرَتْ**”: yani kabardı, altüst oldu ve bulandı. **البَعْثَرَةُ**: bundan, kirli renktir. Ve ondan: **ابنُ بَعْثَرٍ** ( **جَعْفَرٍ** gibi): şair; ve **الغَيْن** ile de söylenir: **السَّعْدِيُّ**’dir, Hâricî’dir ve adı **يَزِيدُ**’dir. Onun hakkında **عِمرانُ بنُ حِطّانَ** şöyle der:
"Gerçekten dünyada **يَزِيدُ بنُ بَعْثَرٍ** vardı; hayırlara hırslı, huyları tatlı."
Beyitler içinde; **البَلاذريِّ** kitabına bak. Ve **حَمْلَةُ** ve **وصِلَةُ**: **ابْنَا بَعْثَر**’ın ikisi, **بَكْرِ بنِ عامِرٍ**dendir. Ve Hâfız dedi ki: **بَنِي كَلْبِ بنِ وَبَرَةَ**dendir. Ve **عطِيّةُ بن بَعْثَر** et-Taglibî: onun haberi Belâzurî’nin kitabındadır.
