# بعث (ب-ع-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B9%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Baas içtima etmiş askeri birlik demektir

- Harfler: ب - ع - ث
- Kur'an'da: 67 geçiş · 64 ayet · 34 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (34)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يُبْعَثُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%A8%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعَلُونَ | Gönderilirler | 8 | 8 | [7:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/7:14.md) |
| [بَعَثْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلْنَا | Gönderdik | 5 | 5 | [7:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/7:103.md) |
| [لَمَبْعُوثُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D9%84%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%AB%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | لَمَفْعُولُونَ | Gönderilenler | 5 | 5 | [17:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/17:49.md) |
| [بَعَثَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8E.md) | فَعَلَ | Gönderdi | 4 | 4 | [2:247](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/2:247.md) |
| [يَبْعَثَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8E.md) | يَفْعَلَ | Gönderir | 4 | 4 | [6:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/6:65.md) |
| [الْبَعْثِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%AB%D9%90.md) | الْفَعْلِ | Göndermek | 3 | 2 | [22:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/22:5.md) |
| [يَبْعَثُهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | يَفْعَلُهُمُ | Onları gönderir | 3 | 3 | [6:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/6:36.md) |
| [بَعَثْنَاهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلْنَاهُمْ | Onları gönderdik | 2 | 2 | [18:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/18:12.md) |
| [بِمَبْعُوثِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D8%A8%D9%90%D9%85%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%AB%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | بِمَفْعُولِينَ | Gönderilenler | 2 | 2 | [6:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/6:29.md) |
| [فَابْعَثُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْعَلُوا | Gönderin; Öyleyse gönderin | 2 | 2 | [4:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/4:35.md) |
| [فَبَعَثَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8E.md) | فَفَعَلَ | Gönderdi | 2 | 2 | [2:213](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/2:213.md) |
| [مَبْعُوثُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D9%85%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%AB%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | مَفْعُولُونَ | Gönderilenler | 2 | 2 | [11:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/11:7.md) |
| [نَبْعَثُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D9%86%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8F.md) | نَفْعَلُ | Göndeririz | 2 | 2 | [16:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/16:84.md) |
| [وَابْعَثْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%92.md) | وَافْعَلْ | Ve gönder | 2 | 2 | [2:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/2:129.md) |
| [يَبْعَثُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8F.md) | يَفْعَلُ | Gönderir | 2 | 2 | [16:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/16:38.md) |
| [أَبَعَثَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8E.md) | أَفَعَلَ | Gönderdi mi? | 1 | 1 | [17:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/17:94.md) |
| [أُبْعَثُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%A8%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8F.md) | أُفْعَلُ | Gönderilirim | 1 | 1 | [19:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/19:33.md) |
| [ابْعَثْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D8%A7%D8%A8%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%92.md) | افْعَلْ | Gönder | 1 | 1 | [2:246](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/2:246.md) |
| [انْبَعَثَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8E.md) | انْفَعَلَ | Davrandı | 1 | 1 | [91:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/91:12.md) |
| [انْبِعَاثَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8E%D8%A7%D8%AB%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | انْفِعَالَهُمْ | Onların davranması | 1 | 1 | [9:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/9:46.md) |
| [بَعَثَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلَنَا | Bizi gönderdi | 1 | 1 | [36:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/36:52.md) |
| [بَعَثَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَعَلَهُ | Onu gönderdi | 1 | 1 | [2:259](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/2:259.md) |
| [بَعَثْنَاكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلْنَاكُمْ | Sizi gönderdik | 1 | 1 | [2:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/2:56.md) |
| [بَعْثُكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%AB%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعْلُكُمْ | Sizin gönderilmeniz | 1 | 1 | [31:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/31:28.md) |
| [تُبْعَثُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%A8%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تُفْعَلُونَ | Gönderilirsiniz | 1 | 1 | [23:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/23:16.md) |
| [لَبَعَثْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | لَفَعَلْنَا | Gönderdik | 1 | 1 | [25:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/25:51.md) |
| [لَتُبْعَثُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D8%A8%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | لَتُفْعَلُنَّ | Kesinlikle gönderileceksiniz | 1 | 1 | [64:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/64:7.md) |
| [لَيَبْعَثَنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D9%84%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | لَيَفْعَلَنَّ | Kesinlikle gönderecek | 1 | 1 | [7:167](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/7:167.md) |
| [نَبْعَثَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D9%86%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8E.md) | نَفْعَلَ | Göndeririz | 1 | 1 | [17:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/17:15.md) |
| [وَبَعَثْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَفَعَلْنَا | Ve gönderdik | 1 | 1 | [5:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/5:12.md) |
| [يَبْعَثَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | يَفْعَلَكَ | Seni gönderir | 1 | 1 | [17:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/17:79.md) |
| [يَبْعَثُكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يَفْعَلُكُمْ | Sİzi gönderir | 1 | 1 | [6:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/6:60.md) |
| [يُبْعَثُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%A8%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8F.md) | يُفْعَلُ | Gönderilir | 1 | 1 | [19:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/19:15.md) |
| [يُبْعَثُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%A8%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%AB%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يُفْعَلُوا | Gönderilirler | 1 | 1 | [64:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/64:7.md) |

## Mücavir kökler — 96 mücavir (281 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 12 ortak ayet · G² 32 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
2. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 18 ortak ayet · G² 27 · “Yemm” durgun akan su demektir
3. [لبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB.md) — 5 ortak ayet · G² 21 · Kaldınız
4. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 11 ortak ayet · G² 19 · Baid uzak demektir
5. [رفت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Rufet saman gibi döküntü demektir
6. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 8 ortak ayet · G² 18 · Korkuluk demektir
7. [ترب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 16 · Toprak demektir
8. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 5 ortak ayet · G² 13 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
9. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 11 · Emam ön demektir
10. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 15 ortak ayet · G² 11 · Evye kuş yuvası demektir
11. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 12 ortak ayet · G² 10 · Saçak demektir
12. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 9 · Büyük
13. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 25 ortak ayet · G² 9 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
14. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 22 ortak ayet · G² 9 · Kevn, tepe demektir
15. [جدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Cedid geniş yol demektir
16. [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Tilvi toklu demektir
17. [حصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Hasiy, Çakıl taşı demektir
18. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 6 ortak ayet · G² 8 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
19. [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
20. [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Şuurunda olurlar
21. [ملأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
22. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 11 ortak ayet · G² 7 · Beyn topraktaki yarık demektir
23. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · Uyanık yılan demektir
24. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
25. [قري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Kasaba
26. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 14 ortak ayet · G² 5 · Dağın sivri noktası demektir
27. [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Biley taşı
28. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
29. [عسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%89.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Umulur
30. [وري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Arka
31. [عرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B4.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir
32. [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
33. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Gem demektir
34. [ويل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%8A%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
35. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 6 ortak ayet · G² 3 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
36. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
37. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Yiyecek demektir
38. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Kulak demektir
39. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
40. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
41. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · İcl havuz demektir
42. [سري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Akan deredir
43. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ayağın alt tarafı demektir
44. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
45. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 8 ortak ayet · G² 2 · Şey
46. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
47. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Su
48. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
49. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ad verilen
50. [هلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
51. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
52. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Petekteki baldır
53. [فرعون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Firavun
54. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · “Süllem” merdiven demektir
55. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
56. [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Bes besese dağınık taşlar demektir
57. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 2 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
58. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Musa
59. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
60. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Yavru” demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بعث |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md), [نشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md), [حشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1.md), [نهض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B6.md) |
| Zıt Kök | [ثبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B7.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Durgun, uykuda veya çökmüş olanı harekete geçirip yönlendirmek |
| Çekirdek Özet 2 | Ölüleri diriltme, elçi gönderme ve iradeyi eyleme sevk etme |
| Çekirdek Özet 3 | Potansiyel durumdan kinetik ve amaçlı harekete geçiş sistemi |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca fiziki bir elçi göndermeye veya salt yeniden dirilmeye indirgeyerek içsel uyanış, sevk ve iradi harekete geçiş boyutunu yitirmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بع | Yarma, açığa çıkarma, eşeleme ve içindekini dışarı saçma ortak anlamını taşır; [بعثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1.md), [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md), [بعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B1.md), [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) köklerinde de kapalı veya birleşik olanın dağıtılması ve ayrıştırılması belirgindir. | ث | Yayılma ve harekete geçiş niteliği katarak durağan halde duran nesneyi uyandırıp ileriye doğru yönlendirme anlamı üretir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır | Kapalı, sınırlı, korunaklı bir iç mekânı ve potansiyel varoluşu simgeler. |
| ع | Göz | Görme, bilme, idrak, kaynağın ve gizlinin açığa çıkması hareketini temsil eder. |
| ث | İşaret, son | Türetme imge olup temas, saçılma, uyarılma ve hareketi ileriye taşıma işlevini yüklenir. |
| بعث | İçeride duranın gözle görülür biçimde ileriye fırlatılması | Kapalı ve durağan durumda bulunan bir varlığın bilinçli bir saikle canlanıp harekete geçmesi ve hedefe yönelmesi sürecini ifade eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çökmüş veya uykuda olan deveyi dürtüp ayağa kaldırmak, bağını çözüp ileri sürmek veya uyuyan kimseyi sarsarak uyandırmak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Ahmer bir beytinde devesini gece vakti hızla harekete geçirişini anlatır: فبعثْتُها تَقِصُ المقَاصِرُ بَعْدَما / كَرَبَتْ حَياةُ النَّارِ للمُتَنَوِّرِ |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimseyi ihtiyacını görmesi için bir yere yollamak ya da orduyu sefere çıkarmak; askeri birlik anlamında cünd murekkep birliği için de kullanılır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, temelde durağan durumdan aktif duruma geçirme, bir görevi icra etmek üzere uyandırma ve sevk etme semantik alanına yerleşir. Arapçada بعث biçiminde billurlaşan bu kök, hem fiziki bir kalkış ve intibahı hem de harici bir irade tarafından bir amaca doğru yönlendirilmeyi (irsâl) içerir. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kök dizilişi sınırlı kalsa da eyleme geçirme ve araştırma/eşeleme çizgisiyle bağlantılı kök kümeleriyle morfo-fonetik kesişimler mevcuttur; ancak klasik Arapçadaki özgün nizam, çökmüş hayvanı ayağa kaldırma (بعث البعير) ve uykudan uyandırma tasavvuru üzerinden bağımsız bir semantik güç kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بع çekirdeğinden türeyen açığa çıkarma ve dağıtma anlamı | Çökmüş bir varlığın bağı çözülerek ayaklandırılması ve sevk edilmesi ekseninde gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerindeki kalkış ve sevk semantik alanı | Geniş Sami katmanında uyandırma, eşeleyip ortaya çıkarma eylemleriyle eşleşir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve kanıtlanmış bir Afro-Asyatik dış bağ tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بعث | Anlamlı | Harekete geçirmek, uyandırmak, göndermek | Durgun olanı amaca yönelik sevk etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [بثع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%B9.md) | Anlamlı | Dudakların kırmızı ve dolgun olması | Etten ve kandan dışarı taşma, dolgunluk | Kur'an'da geçmez |
| [عبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AB.md) | Anlamlı | Gaye ve düzenden yoksun hareket | Amaçsız oyun, faydasız eylem, karıştırma | Hedef kökün amaçlılığına zıt bir yön taşır; Kur'an'da geçer |
| [عثب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D8%A8.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| ثبع | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [ثعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B9%D8%A8.md) | Anlamlı | Suyun veya kanın fışkırıp akması | Dar bir menfezden basınçla hızla fırlama | Hızlı fırlama yönüyle çekirdeğe yakındır; Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بعث | Merkez | Harekete geçirme ve sevk | Durgunluk veya ölüm halinden sonra kalkışı ve amaca doğru yönlendirilmeyi bildirir. | Uyandırma ile göndermenin birleştiği kavşaktır. |
| [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) | Komşu | Gönderme ve elçilik | [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) yumuşaklık ve kesintisiz akışla ulaştırmayı öne çıkarır; بعث ise uykudan veya çöküşten ayağa kaldırarak sevki vurgular. | Mesaj ve görev ulaştırma. |
| [نشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md) | Komşu | Yayma ve dağıtma | [نشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md) dürülü ve toplu olanın açılıp her tarafa dağılmasını anlatır; بعث kalkış ve fırlayış anına odaklanır. | Diriliş sonrası yayılma. |
| [حشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1.md) | Komşu | Toplama ve sevk | [حشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1.md) dağınık olanları zorla tek bir alanda bir araya getirmeyi ifade eder; بعث ferdi kalkış ve göreve koyulmadır. | Mahşer alanına zorunlu sevk. |
| [نهض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B6.md) | Komşu | Doğrulma ve kalkış | [نهض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B6.md) sadece bedenle ayağa kalkmaktır; harici bir görevlendirme boyutu içermeyebilir. | Kendi kendine veya uyanarak kalkma. |
| [ثبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B7.md) | Zıt | Alıkoyma ve uyuşturma | Harekete geçmeyi engellemek, atalete düşürmek ve yürüyüşü durdurmaktır. | İradesizleştirip çökertme. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بعث | Harekete geçirmek, uyandırmak, göndermek | Çökmüş veya ölü olanı canlandırıp bir gaye ile sevk etmeyi kapsar. | Kesin |
| Latince | suscitare, mittere | Uyandırmak, ayağa kaldırmak, göndermek | Suscitare içsel uyandırmayı, mittere ise dışsal sevk ve elçiliği karşılar; iki eylemi tek kelimede birleştiremez. | Güçlü |
| İngilizce | resurrect, dispatch, arouse | Diriltmek, göndermek, uyandırmak | Resurrect yalnızca ölümden dönüşü, dispatch ise görevle yollamayı anlatır. | Güçlü |
| Almanca | auferwecken, entsenden | Diriltip ayağa kaldırmak, görevle yollamak | Auferwecken canlandırma boyutunu, entsenden ise resmi göreve göndermeyi verir. | Güçlü |
| Fransızca | ressusciter, dépêcher | Diriltmek, ivedilikle göndermek | Dépêcher bir vazifeyle yola çıkarmayı, ressusciter ise ölümden uyanışı ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يُبْعَثُونَ / لَمَبْعُوثُونَ / الْبَعْثِ | Kıyamette ölülerin diriltilmesi ve kabirlerden çıkarılması | Ahireti inkâr edenlerin sorgulandığı ve dirilişin delillendirildiği bağlamlar; Hac [22:5](https://lisan.digital/tr/ayet/22:5.md), Rûm [30:56](https://lisan.digital/tr/ayet/30:56.md), Vâkıa [56:47](https://lisan.digital/tr/ayet/56:47.md). |
| بَعَثَ / بَعَثْنَا / نَبْعَثُ | İnsanlara ilahi vahiyle peygamber veya elçi gönderilmesi | Ümmetlere hidayet rehberi verilmesi ve uyarıcı sevk edilmesi; Bakara [2:213](https://lisan.digital/tr/ayet/2:213.md), Âl-i İmrân [3:164](https://lisan.digital/tr/ayet/3:164.md), Nahl [16:36](https://lisan.digital/tr/ayet/16:36.md). |
| فَبَعَثَ اللَّهُ غُرَابًا / بَعَثْنَا عَلَيْكُمْ عِبَادًا | Belirli bir olayı gerçekleştirmek üzere bir varlığın sevk edilmesi veya musallat kılınması | Tarihsel olaylar ve ibret verici somut durumların yönlendirilmesi; Mâide [5:31](https://lisan.digital/tr/ayet/5:31.md), İsrâ [17:5](https://lisan.digital/tr/ayet/17:5.md). |
| بَعَثْنَاهُمْ / بَعَثَكَ | Uykudan veya baygınlıktan uyandırılma | Mağara ehlinin uykudan kaldırılması ve insanın ölüm benzeri uykudan uyanması; Kehf [18:19](https://lisan.digital/tr/ayet/18:19.md), Furkân [25:47](https://lisan.digital/tr/ayet/25:47.md). |
| فَابْعَثُوا حَكَمًا / فَابْعَثُوا أَحَدَكُم | İnsanların kendi aralarından birini vazife ile görevlendirip yollaması | İctimai ve hukuki işlerde hakem veya temsilci atanması; Nisâ [4:35](https://lisan.digital/tr/ayet/4:35.md), Kehf [18:19](https://lisan.digital/tr/ayet/18:19.md). |
| انْبِعَاثَهُمْ | İçsel istek ve savaşa çıkış iradesi | Münafıkların cihad için eyleme geçme motivasyonu; Tevbe [9:46](https://lisan.digital/tr/ayet/9:46.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret akidesi (el-Ba's ve'n-nüşûr) | Cismani dirilişin imkânı, yoktan var etme mi yoksa cüzlerin toplanması mı olduğu meselesi. | Ölümden sonra bedenen yeniden dirilme ve hesaba çekilme. |
| Fıkıh | Temsil ve aile hukuku (ba'sü'l-hakemeyn), ordu sevkiyatı (ba'sü'l-cünd) | Aile uyuşmazlığında hakem tayini ve devlet başkanının orduyu sefere çıkarma yetkisi. | Belirli bir vazifeyi ifa için yetkilendirilip sevk edilme. |
| Tefsir | Nübüvvet ve ahiret ayetleri | Peygamber göndermenin hüccet ikamesi sayılması ve dirilişin uykuya benzetilmesi. | İlahi iradenin tarihi ve kozmik alana müdahalesi ve yönlendirmesi. |
| Hadis | Peygamberliğin başlangıcı (bi'set) ve diriliş sahneleri | Hz. Peygamber'in risaletle görevlendirilme dönemi ve kıyamette insanların kalkışı. | Elçilik vazifesi ve kabirden diriliş anı. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve ahiret nizamı | Risalet ve nüşûr | İnsanlığı ataletten kurtarıp nihai hesaba doğru yönlendirme | İlahi kanun gereği elçiler toplumu uyarır, kıyamette ise tüm canlar hesap için diriltilir. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve biyolojik dinamizm | Potansiyelden kinetiğe geçiş | Durgun enerjiyi aktif işe dönüştürme | Atıl vaziyette duran bir sistemin dış etki veya içsel dürtüyle dinamik sürece girmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu idaresi ve askeri sevk | Temsilci atama ve ordu donatma | Yetki devriyle hedefe yönelik harekât başlatma | Yönetimin kriz bölgelerine hakem, elçi veya güvenlik gücü sevk etme eylemidir. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve piyasa dinamikleri | Durgun sermayeyi piyasaya sürme | Atıl kaynakları dolaşıma ve üretime katma | Bekleyen birikimin yatırıma dönüştürülerek ticari faaliyetin canlandırılmasıdır. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kinetik uyarılma ve pertürbasyon (kuantum sıçraması / aktivasyon enerjisi) | Taban enerji seviyesinde durağan duran bir parçacığın gereken eşik enerjiyi alarak üst enerji düzeyine fırlaması ve yönlenmiş akış üretmesi süreciyle birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal mobilizasyon ve kolektif eyleme geçiş | Toplumun veya bireyin pasif durumdan, bir motivasyon veya çağrı vasıtasıyla organize bir faaliyete yönelmesidir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca mezardan kalkışa veya bir şahsın fiziki bir mektup/haber ile gönderilmesine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | بعث, durgunluk, çöküntü, gaflet veya ölüm halini yırtıp hedefi belli bir aksiyona geçmeyi, içsel iradenin tetiklenmesini ve tarihsel akışa yön veren ilahi hamleleri de içine alır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın kendi iç dünyasındaki ve ictimai hayatındaki ataletten uyanış vazifesini görmezden gelerek kavramı sadece eskatolojik bir geleceğe ertelemek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın iki ana direği olan risalet (dünyevi yönlendirme) ve ahiret (uhrevi diriliş) hakikatlerinin ortak hareket zeminini bu kök kurar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin görevlendirilişini bildiren ayetlerde, inkârcıların yeniden dirilmeyi reddettikleri tartışmalarda ve ashâb-ı kehf kıssasında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlık dünyasının kendiliğinden başıboş aktığı veya ölümün mutlak bir yok oluş olduğu zannını yıkar; her durgunluğun bir uyarıcı ile harekete geçirilebileceğini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Çökmüş veya uykudaki deveyi dürtüp ayağa kaldırmak ve yönlendirerek yola çıkarmak.
- Soyut anlam: Potansiyel, atıl veya cansız halde bulunan bir yapının bilinçli ve amaca matuf bir kuvvetle kinetik harekete geçirilmesi.
- Sistematik karşılık: Sistemin sıfır veya durağan noktasından bir amaç vektörü doğrultusunda fırlatılarak aktifleştirilmesi.
- LaTeX modeli: $$ S_0 \xrightarrow{\;\; F_e \;\;} \vec{v}_g $$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S_0$ durağan, uykuda veya ölü vaziyetteki başlangıç durumunu; $F_e$ onu harekete geçiren harici ilahi iradeyi veya uyarıcı gücü; $\vec{v}_g$ ise bu uyarılma sonucunda belirli bir yöne ve gayeye doğru başlayan yönlü hareketi ve vazifeyi temsil eder.

## Geçtiği ayetler (64 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/2:56.md) — بَعَثْنَاكُمْ

ثُمَّ بَعَثْنَاكُمْ مِنْ بَعْدِ مَوْتِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Sonra sizi, ölümünüzün arkasından şükredersiniz diye diriltmiştik.

### [Bakara 2:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/2:129.md) — وَابْعَثْ

رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Rabbımız, onların arasından, senin ayetlerin onlara okuyacak, kitabı, hikmeti öğretecek ve onları tezkiye edecek bir peygember gönder. Şüphesiz ki Aziz, Hakim Sensin Sen.

### [Bakara 2:213](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/2:213.md) — فَبَعَثَ

كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ وَمَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ فَهَدَى اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَاللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): İnsanlar bir tek ümmetti. Allah müjdeleyici ve korkutucu peygamberler gönderdi ve onlarla beraber insanların ihtilafa düştükleri şeylerde aralarında hüküm vermeleri için hak kitablar indirdi. Halbuki kitab verilmiş olanlar, kendilerinde açık deliller geldikten sonra aralarındaki ihtirastan dolayı ihtilafa düştüler. İşte Allah; kendi izniyle, iman edenleri, üzerinde ihtilafa düştükleri Hakka ulaştırdı. Allah dilediğini doğru yola ulaştırır.

### [Bakara 2:246](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/2:246.md) — ابْعَثْ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلَأِ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ مِنْ بَعْدِ مُوسَى إِذْ قَالُوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ ابْعَثْ لَنَا مَلِكًا نُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ هَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ أَلَّا تُقَاتِلُوا قَالُوا وَمَا لَنَا أَلَّا نُقَاتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَدْ أُخْرِجْنَا مِنْ دِيَارِنَا وَأَبْنَائِنَا فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ تَوَلَّوْا إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ

Meal (IK): Musa’dan sonra İsrailoğullarından bir cemaate bakmadın mı? Hani, onlar peygamberlerine bize bir hükümdar gönder ki, Allah yolunda savaşalım, dediler. Peygamberleri de: Üzerinize savaş farz edilir de ya savaşmazsanız? dedi. Onlar dediler ki: Biz Allah yolunda neden savaşmayalım? Hem yurtlarımızdan çıkarıldık, hem de oğullarımızdan (ayrıldık) . Fakat onların üzerine savaş farz edildiği vakit, içlerinden pek azı müstesna hep geri döndüler. Allah, zalimleri çok iyi bilendir.

### [Bakara 2:247](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/2:247.md) — بَعَثَ

وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا قَالُوا أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Peygamberleri onlara dedi ki: İşte Allah hükümdar olarak size Talut’u gönderdi. Onlar: Biz hükümdarlığa ondan daha layık iken ve ona malca bolluk da verilmemişken nasıl olur da bizim başımıza hükümdar olabilir? dediler. Peygamberleri de dedi ki: Allah onu sizin üstünüzde beğenip seçmiştir. O’na bilgice ve vücutça da bir üstünlük vermiştir. Şüphesiz ki Allah; mülkünü dilediğine verir. Ve Allah, Vasi’dir, Alim’dir.

### [Bakara 2:259](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/2:259.md) — بَعَثَهُ

أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَى قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّى يُحْيِي هَذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ وَانْظُرْ إِلَى حِمَارِكَ وَلِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنَّاسِ وَانْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Yahut altı üstüne gelmiş bir kasabaya uğrayan kimse gibisini görmedin mi? Allah, bunu ölümünden sonra nasıl diriltecek? dedi. Bunun üzerine Allah, onu yüz sene ölü bıraktı, sonra diriltti. Na kadar kaldın? dedi. O da: Bir gün veya bir günden daha az kaldım, dedi. Hayır, yüz yıl kaldın. Öyle iken yiyeceğine içeçeğine bak; henüz bozulmamış, bir de merkebine bak. Hem seni insanlara bir ibret kılacağız. Kemiklere bak, onları nasıl birleştirip yerli yerine koyuyor ve sonra onlara nasıl et giydiriyoruz? dedi. Bu hal ona apaçık belli olunca: Artık Allah’ın herşeye Kadir olduğunu biliyorum, dedi.

### [Ali İmran 3:164](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/3:164.md) — بَعَثَ

لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

Meal (IK): And olsun ki: Allah, mü’minlere büyük bir lutufda bulunmuştur. Zira onlara Allah’ın ayetlerini okuyan, teskiye eden, kitab ve hikmeti öğreten kendi içlerinden bir peygamber göndermiştir. Halbuki onlar, daha önce apaçık bir dalalet içindeydiler.

### [Nisa 4:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/4:35.md) — فَابْعَثُوا

وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا فَابْعَثُوا حَكَمًا مِنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِنْ أَهْلِهَا إِنْ يُرِيدَا إِصْلَاحًا يُوَفِّقِ اللَّهُ بَيْنَهُمَا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا خَبِيرًا

Meal (IK): Eğer aralarının açılmasından endişeye düşerseniz; erkek tarafından bir hakem, kadın tarafından bir hakem gönderin. Bunlar barıştırılmak isterlerse; Allah, onların arasını bulur. Muhakkak ki Allah; Alim, Habir olandır.

### [Maide 5:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/5:12.md) — وَبَعَثْنَا

وَلَقَدْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَبَعَثْنَا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيبًا وَقَالَ اللَّهُ إِنِّي مَعَكُمْ لَئِنْ أَقَمْتُمُ الصَّلَاةَ وَآتَيْتُمُ الزَّكَاةَ وَآمَنْتُمْ بِرُسُلِي وَعَزَّرْتُمُوهُمْ وَأَقْرَضْتُمُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَلَأُدْخِلَنَّكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ فَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ

Meal (IK): And olsun ki, Allah İsrailoğullarından söz almıştı. Biz, onlardan oniki temsilci seçtik. Allah demişti ki: Muhakkak ki Ben, sizinleyim; namaz kılar, zekat verir, peygamberlerime inanır, onlara yardım ederseniz, Allah’a güzel bir borç verirseniz; andolsun ki sizin kötülüklerinizi örterim. Ve andolsun ki sizi, altlarından ırmaklar akan cennetlere koyarım. Bundan sonra sizden her kim de küfrederse; şüphesiz doğru yoldan sapmış olur.

### [Maide 5:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/5:31.md) — فَبَعَثَ

فَبَعَثَ اللَّهُ غُرَابًا يَبْحَثُ فِي الْأَرْضِ لِيُرِيَهُ كَيْفَ يُوَارِي سَوْءَةَ أَخِيهِ قَالَ يَاوَيْلَتَا أَعَجَزْتُ أَنْ أَكُونَ مِثْلَ هَذَا الْغُرَابِ فَأُوَارِيَ سَوْءَةَ أَخِي فَأَصْبَحَ مِنَ النَّادِمِينَ

Meal (IK): Sonra Allah; kardeşinin ölüsünü nasıl gömeceğini göstermek için, ona yeri eşeleyen bir karga gösterdi. Yazıklar olsun bana, bu karga gibi bile olmaktna aciz kaldım da kardeşimin ölüsünü örtemedim, dedi. Pişmanlık duyanlardan oldu.

### [En'am 6:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/6:29.md) — بِمَبْعُوثِينَ

وَقَالُوا إِنْ هِيَ إِلَّا حَيَاتُنَا الدُّنْيَا وَمَا نَحْنُ بِمَبْعُوثِينَ

Meal (IK): Ve dediler ki: Hayat ancak bu dünyadaki hayatımızdır. Ve biz dirilecek değiliz.

### [En'am 6:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/6:36.md) — يَبْعَثُهُمُ

إِنَّمَا يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ يَسْمَعُونَ وَالْمَوْتَى يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ ثُمَّ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ

Meal (IK): Ancak dnleyenler icabet ederler. Ölülere gelince; onları Allah diriltir. Sonra O’na döndürülürler.

### [En'am 6:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/6:60.md) — يَبْعَثُكُمْ

وَهُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ وَيَعْلَمُ مَا جَرَحْتُمْ بِالنَّهَارِ ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ فِيهِ لِيُقْضَى أَجَلٌ مُسَمًّى ثُمَّ إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ ثُمَّ يُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): O’dur, geceleyin sizi kendinizden geçiren. Gündüzün de ne yaptığınızı bilir. Sonra sizi oraya geri dönderir ki, belirli bir ecelin hükmü yerine gelsin. Sonra sizin dönüşünüz O’nadır. Sonra da ne yaptığınızı size haber verecektir.

### [En'am 6:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/6:65.md) — يَبْعَثَ

قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ

Meal (IK): De ki: Üstünüzden ve altınızdan size azab göndermeye, sizi fırka fırka yapıp kiminizin hıncını kimine tattırmaya Kadir olan O’dur. Bak; onlar iyice anlasınlar diye ayetlerimizi nasıl açıklıyoruz.

### [Araf 7:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/7:14.md) — يُبْعَثُونَ

قَالَ أَنْظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Bana, onların tekrar dirilecekleri güne kadar mühlet ver.

### [Araf 7:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/7:103.md) — بَعَثْنَا

ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسَى بِآيَاتِنَا إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ فَظَلَمُوا بِهَا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Sonra onların ardından Musa’yı ayetlerimizle Firavun’a ve erkanına gönderdik. Onlar buna karşı haksızlık ettiler. Bir bak ki; fesadçıların sonu nice oldu?

### [Araf 7:167](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/7:167.md) — لَيَبْعَثَنَّ

وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكَ لَيَبْعَثَنَّ عَلَيْهِمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَنْ يَسُومُهُمْ سُوءَ الْعَذَابِ إِنَّ رَبَّكَ لَسَرِيعُ الْعِقَابِ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Hani Rabbın; onları kıyamet gününe kadar azabın en kötüsüne uğratacak olanları, muhakkak göndereceğini ilan etmişti. Şüphesiz ki Rabbın; cezayı çabuk verendir. Ve muhakkak ki O; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Tevbe 9:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/9:46.md) — انْبِعَاثَهُمْ

وَلَوْ أَرَادُوا الْخُرُوجَ لَأَعَدُّوا لَهُ عُدَّةً وَلَكِنْ كَرِهَ اللَّهُ انْبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ وَقِيلَ اقْعُدُوا مَعَ الْقَاعِدِينَ

Meal (IK): Eğer onlar çıkmak isteselerdi; elbette bunun için hazırlık yaparlardı. Fakat Allah, onların davranışlarını çirkin gördü de kendilerini alıkoydu. Ve: Oturun oturanlarla beraber, denildi.

### [Yunus 10:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/10:74.md) — بَعَثْنَا

ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْ بَعْدِهِ رُسُلًا إِلَى قَوْمِهِمْ فَجَاءُوهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا بِمَا كَذَّبُوا بِهِ مِنْ قَبْلُ كَذَلِكَ نَطْبَعُ عَلَى قُلُوبِ الْمُعْتَدِينَ

Meal (IK): Sonra onun arkasından peygamberleri kavimlerine gönderdik. Onlara apaçık ayetylerle geldiler. Fakat önceden yalanladıkları için inanmadılar. Aşırı gidenlerin kalblerini işte böylece mühürleriz.

### [Yunus 10:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/10:75.md) — بَعَثْنَا

ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسَى وَهَارُونَ إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ بِآيَاتِنَا فَاسْتَكْبَرُوا وَكَانُوا قَوْمًا مُجْرِمِينَ

Meal (IK): Bunlardan sonra Musa ile Harun’u ayetlerimizle Firavun’a ve erkanına gönderdik. İnanmayı kibirlerine yediremediler. Zaten günahkar bir topluluktular.

### [Hud 11:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/11:7.md) — مَبْعُوثُونَ

وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَلَئِنْ قُلْتَ إِنَّكُمْ مَبْعُوثُونَ مِنْ بَعْدِ الْمَوْتِ لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Hanginizin daha güzel ameli olduğunu denemek için; gökleri ve yeri altı günde yaratan O’dur. Zaten Arş’ı su üstünde idi. Andolsun ki; ölümden sonra muhakkak siz yine dirileceksiniz, desen; küfredenler mutlaka: Bu, apaçık bir büyüden başka bir şey değildir, diyeceklerdir.

### [Hicr 15:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/15:36.md) — يُبْعَثُونَ

قَالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Rabbım; beni hiç olmazsa tekrar dirilecekleri güne kadar ertele,

### [Nahl 16:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/16:21.md) — يُبْعَثُونَ

أَمْوَاتٌ غَيْرُ أَحْيَاءٍ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ

Meal (IK): Onlar; diri değil, ölüdürler. Ne zaman dirileceklerini de fark edemezler.

### [Nahl 16:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/16:36.md) — بَعَثْنَا

وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ فَمِنْهُمْ مَنْ هَدَى اللَّهُ وَمِنْهُمْ مَنْ حَقَّتْ عَلَيْهِ الضَّلَالَةُ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; her ümmete: Allah’a ibadet edin ve putlardan kaçının, diye peygamberler göndermişizdir. Allah, içlerinden kimini hidayete erdirdi. Kimi de sapıklığı hak etti. Şimdi yeryüzünde gezin de; peygamberleri yalanlayanların sonunun nasıl olduğunu görün.

### [Nahl 16:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/16:38.md) — يَبْعَثُ

وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَا يَبْعَثُ اللَّهُ مَنْ يَمُوتُ بَلَى وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlar: Ölen kimseyi Allah diriltmez, diye olanca güçleriyle yemin ettiler. Hayır öyle değil. Bu, O’nun dosdoğru bir vaadidir. Ancak insanların çoğu bilmezler.

### [Nahl 16:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/16:84.md) — نَبْعَثُ

وَيَوْمَ نَبْعَثُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا ثُمَّ لَا يُؤْذَنُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا وَلَا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ

Meal (IK): Her ümmetten birer şahit göndereceğimiz gün; inkar edenlere itiraz için izin verilmez, özürleri de dinlenmez.

### [Nahl 16:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/16:89.md) — نَبْعَثُ

وَيَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا عَلَيْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَجِئْنَا بِكَ شَهِيدًا عَلَى هَؤُلَاءِ وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ

Meal (IK): Her ümmette bir kişiyi aleyhlerine şahid gönderdiğimiz gün; seni de onların üzerine tastamam şahid olarak getirdik. Sana; her şeyi açıklayan, hidayet ve rahmet, müslümanlara da bir müjde olan kitabı indirdik.

### [İsra 17:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/17:5.md) — بَعَثْنَا

فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ أُولَاهُمَا بَعَثْنَا عَلَيْكُمْ عِبَادًا لَنَا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ فَجَاسُوا خِلَالَ الدِّيَارِ وَكَانَ وَعْدًا مَفْعُولًا

Meal (IK): O ikiden birincisinin vakti gelince, üzerinize çok güçlü olan kullarımızı saldık. Onlar, memleketin her köşesini kontrollarına aldılar. Bu, yerine gelmiş bir vaad idi.

### [İsra 17:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/17:15.md) — نَبْعَثَ

مَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَنْ ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا

Meal (IK): Kim, hidayete ererse; kendi nefsi için hidayete ermiş olur. Kim de dalalete düşerse; kendi nefsi aleyhine dalalete düşmüş olur. Hiç kimse başkasının yükünü yüklenmez. Biz, bir peygamber göndermedikçe azab ediciler değiliz.

### [İsra 17:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/17:49.md) — لَمَبْعُوثُونَ

وَقَالُوا أَئِذَا كُنَّا عِظَامًا وَرُفَاتًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقًا جَدِيدًا

Meal (IK): Ve dediler ki: Biz, kemik ve ufalanmış toprak olduğumuzda mı, cidden biz yeni bir yaratılışla diriltilecek miyiz?

### [İsra 17:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/17:79.md) — يَبْعَثَكَ

وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا

Meal (IK): Geceleyin yalnız sana mahsus olmak üzere teheccüd namazı kıl. Umulur ki, Rabbın seni öğülmüş bir makama gönderiverir.

### [İsra 17:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/17:94.md) — أَبَعَثَ

وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَى إِلَّا أَنْ قَالُوا أَبَعَثَ اللَّهُ بَشَرًا رَسُولًا

Meal (IK): Onlara hidayet geldiği zaman; insanları inanmaktan alıkoyan, sadece: Allah peygamber olarak bir beşeri mi göndermiştir? demeleridir.

### [İsra 17:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/17:98.md) — لَمَبْعُوثُونَ

ذَلِكَ جَزَاؤُهُمْ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا وَقَالُوا أَئِذَا كُنَّا عِظَامًا وَرُفَاتًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقًا جَدِيدًا

Meal (IK): Bu, onların cezasıdır. Çünkü onlar; ayetlerimize küfrettiler ve: Kemik, ufalanmış toprak olduğumuzdan sonra mı, biz mi, yeniden bir yaratılışla diriltileceğiz? dediler.

### [Kehf 18:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/18:12.md) — بَعَثْنَاهُمْ

ثُمَّ بَعَثْنَاهُمْ لِنَعْلَمَ أَيُّ الْحِزْبَيْنِ أَحْصَى لِمَا لَبِثُوا أَمَدًا

Meal (IK): Sonra iki taraftan hangisinin bekledikleri sonucu daha iyi hesaplamış olduğunu belirtmek için onları uyandırdık.

### [Kehf 18:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/18:19.md) — بَعَثْنَاهُمْ · فَابْعَثُوا

وَكَذَلِكَ بَعَثْنَاهُمْ لِيَتَسَاءَلُوا بَيْنَهُمْ قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ كَمْ لَبِثْتُمْ قَالُوا لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالُوا رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا لَبِثْتُمْ فَابْعَثُوا أَحَدَكُمْ بِوَرِقِكُمْ هَذِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ فَلْيَنْظُرْ أَيُّهَا أَزْكَى طَعَامًا فَلْيَأْتِكُمْ بِرِزْقٍ مِنْهُ وَلْيَتَلَطَّفْ وَلَا يُشْعِرَنَّ بِكُمْ أَحَدًا

Meal (IK): Böylece, birbirine sorsunlar diye onları uyandırdık. İçlerinden biri; ne kadar kaldınız? dedi. Bir gün veya daha az bir müddet kaldık, dediler. Ne kadar kaldığınızı Rabbınız daha iyi bilendir. Şimdi siz, birinizi paranızla şehre gönderin de yiyeceklere baksın, hangisi daha temiz ise ondan size getirsin. Orada nazik davransın da sakın sizi kimseye duyurmasın, dediler.

### [Meryem 19:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/19:15.md) — يُبْعَثُ

وَسَلَامٌ عَلَيْهِ يَوْمَ وُلِدَ وَيَوْمَ يَمُوتُ وَيَوْمَ يُبْعَثُ حَيًّا

Meal (IK): Selam olsun ona, doğduğu günde, öleceği günde ve dirileceği günde.

### [Meryem 19:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/19:33.md) — أُبْعَثُ

وَالسَّلَامُ عَلَيَّ يَوْمَ وُلِدْتُ وَيَوْمَ أَمُوتُ وَيَوْمَ أُبْعَثُ حَيًّا

Meal (IK): Selam olsun bana; doğduğum günde, öleceğim günde ve diri olarak kaldırılacağım günde, dedi.

### [Hac 22:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/22:5.md) — الْبَعْثِ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ مُخَلَّقَةٍ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِنُبَيِّنَ لَكُمْ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ

Meal (IK): Ey insanlar; eğer dirilişten yana bir şüphede iseniz; gerçek şu ki: Size açıkça gösterelim diye Biz sizi; topraktan, sonra nutfeden, sonra pıhtılaşmış bir kandan, sonra da yaratılışı belli belirsiz bir çiğnem etten yarat tık. İstediğimizi belli bir süreye kadar rahimlerde tutarız. Sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız. Böylece yetişip erginlik çağına gelirsiniz. Kiminiz öldürülür, kiminiz de bilirken hiç bir şey bilmez olsun diye ömrünün en fena zamanına geri itilir. Yeryüzünü kupkuru olarak görürsün. Ama Biz, ona su indirdiğimiz zaman harekete geçer, kabarır ve her çeşit güzel bitkiden çift çift yetiştirir.

### [Hac 22:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/22:7.md) — يَبْعَثُ

وَأَنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ لَا رَيْبَ فِيهَا وَأَنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ مَنْ فِي الْقُبُورِ

Meal (IK): Kıyamet saatı mutlaka gelecektir, onda hiç şüphe yoktur. Ve Allah; kabirlerde olanları diriltecektir.

### [Müminun 23:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/23:16.md) — تُبْعَثُونَ

ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ

Meal (IK): Sonra siz, kıyamet gününde muhakkak diriltileceksiniz.

### [Müminun 23:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/23:37.md) — بِمَبْعُوثِينَ

إِنْ هِيَ إِلَّا حَيَاتُنَا الدُّنْيَا نَمُوتُ وَنَحْيَا وَمَا نَحْنُ بِمَبْعُوثِينَ

Meal (IK): Hayat ancak bu dünyadakidir. Ölürüz, yaşarız. Ama tekrar diriltilecek değiliz.

### [Müminun 23:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/23:82.md) — لَمَبْعُوثُونَ

قَالُوا أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ

Meal (IK): Onlar demişlerdi ki: Ölüp de toprak ve kemik yığını olduğumuzda mı, gerçekten biz mi diriltileceğiz?

### [Müminun 23:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/23:100.md) — يُبْعَثُونَ

لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ

Meal (IK): Belki yapmadan bıraktığımı tamamlar ve salih amel işlerim. Hayır, bu söylediği, sadece kendi lafıdır. Tekrar diriltilecekleri güne kadar arkalarında onları geriye dönmekten alıkoyan bir berzah vardır.

### [Furkan 25:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/25:41.md) — بَعَثَ

وَإِذَا رَأَوْكَ إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلَّا هُزُوًا أَهَذَا الَّذِي بَعَثَ اللَّهُ رَسُولًا

Meal (IK): Seni gördükleri vakit: Bu mu Allah’ın gönderdiği elçi? diye alaya almaktan başka bir şey yapmazlar.

### [Furkan 25:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/25:51.md) — لَبَعَثْنَا

وَلَوْ شِئْنَا لَبَعَثْنَا فِي كُلِّ قَرْيَةٍ نَذِيرًا

Meal (IK): Dileseydik; her kasabaya bir uyarıcı gönderirdik.

### [Şuara 26:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/26:36.md) — وَابْعَثْ

قَالُوا أَرْجِهْ وَأَخَاهُ وَابْعَثْ فِي الْمَدَائِنِ حَاشِرِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Onu ve kardeşini alıkoy. Şehirlere toplayıcılar gönder.

### [Şuara 26:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/26:87.md) — يُبْعَثُونَ

وَلَا تُخْزِنِي يَوْمَ يُبْعَثُونَ

Meal (IK): Diriltilecekleri günde beni rezil etme.

### [Neml 27:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/27:65.md) — يُبْعَثُونَ

قُلْ لَا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ

Meal (IK): De ki: Göklerde ve yerde gaybı Allah’tan başka kimse bilmez. Ne zaman diriltileceklerini de farketmezler.

### [Kasas 28:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/28:59.md) — يَبْعَثَ

وَمَا كَانَ رَبُّكَ مُهْلِكَ الْقُرَى حَتَّى يَبْعَثَ فِي أُمِّهَا رَسُولًا يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِنَا وَمَا كُنَّا مُهْلِكِي الْقُرَى إِلَّا وَأَهْلُهَا ظَالِمُونَ

Meal (IK): Anasına, ayetlerimizi okuyacak bir peygamber göndermedikçe Rabbın kasabaları helak etmiş değildir. Ve Biz; halkı zalim olan kasabalardan başkasını helak edici değiliz.

### [Rum 30:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/30:56.md) — الْبَعْثِ

وَقَالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَالْإِيمَانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي كِتَابِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْبَعْثِ فَهَذَا يَوْمُ الْبَعْثِ وَلَكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Kendilerine bilgi ve iman verilenler: Andolsun ki; Allah’ın kitabında yazılan o yeniden diriliş gününe kadar kaldınız. İşte bu; yeniden diriliş günüdür. Ama siz, bilmiyordunuz, derler.

### [Lokman 31:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/31:28.md) — بَعْثُكُمْ

مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ إِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ

Meal (IK): Sizin yaratılmanız da, yeniden diriltilmeniz de bir tek kişininki gibidir. Şüphesiz ki ALLAH; sEMİ’DİR, bASİR’DİR.

### [Yasin 36:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/36:52.md) — بَعَثَنَا

قَالُوا يَاوَيْلَنَا مَنْ بَعَثَنَا مِنْ مَرْقَدِنَا هَذَا مَا وَعَدَ الرَّحْمَنُ وَصَدَقَ الْمُرْسَلُونَ

Meal (IK): Derler ki: Yazıklar olsun bize, yattığımız yerden kim kaldırdı bizi? İşte bu, Rahman’ın vaadetmiş olduğudur. Ve peygamberler doğru söylemişlerdi.

### [Saffat 37:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/37:16.md) — لَمَبْعُوثُونَ

أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ

Meal (IK): Öldüğümüzde, toprak ve kemik olduğumuzda mı, biz mi, diriltileceğiz?

### [Saffat 37:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/37:144.md) — يُبْعَثُونَ

لَلَبِثَ فِي بَطْنِهِ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ

Meal (IK): Tekrar diriltilecekleri güne kadar onun karnında kalacaktı.

### [Sad 38:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/38:79.md) — يُبْعَثُونَ

قَالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Rabbım, diriltilecekleri güne kadar beni ertele.

### [Mü'min 40:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/40:34.md) — يَبْعَثَ

وَلَقَدْ جَاءَكُمْ يُوسُفُ مِنْ قَبْلُ بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا زِلْتُمْ فِي شَكٍّ مِمَّا جَاءَكُمْ بِهِ حَتَّى إِذَا هَلَكَ قُلْتُمْ لَنْ يَبْعَثَ اللَّهُ مِنْ بَعْدِهِ رَسُولًا كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُرْتَابٌ

Meal (IK): Andolsun ki; daha önce Yusuf da size apaçık burhanlarla gelmişti. O zaman da size getirdiği şeylerden şüphelenip durmuştunuz. Nihayet vefat edince: Allah, bundan sonra hiç bir peygamber göndermez, demiştiniz. İşte Allah; haddi aşan aşırı şüphecileri böyle şaşırtır.

### [Vakıa 56:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/56:47.md) — لَمَبْعُوثُونَ

وَكَانُوا يَقُولُونَ أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَئِنَّا لَمَبْعُوثُونَ

Meal (IK): Ve derlerdi ki: Öldüğümüzde, toprak ve kemik yığını olduğumuzda mı, gerçekten biz mi yeniden diriltileceğiz?

### [Mücadele 58:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/58:6.md) — يَبْعَثُهُمُ

يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِيعًا فَيُنَبِّئُهُمْ بِمَا عَمِلُوا أَحْصَاهُ اللَّهُ وَنَسُوهُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ

Meal (IK): O gün; Allah, onların hepsini diriltecek ve kendilerine işlediklerini haber verecektir. Allah, onları bir bir saymıştır. Ama kendileri unutmuşlardır. Ve Allah; her şeye şahiddir.

### [Mücadele 58:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/58:18.md) — يَبْعَثُهُمُ

يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِيعًا فَيَحْلِفُونَ لَهُ كَمَا يَحْلِفُونَ لَكُمْ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ عَلَى شَيْءٍ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ الْكَاذِبُونَ

Meal (IK): Allah, onların hepsini yeniden dirilteceği gün; size yemin ettikleri gibi, O’na da yemin ederler. Ve gerçekten bir şey üzerinde olduklarını sanırlar. İyi bilin ki; onlar, gerçekten yalancılardır.

### [Cuma 62:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/62:2.md) — بَعَثَ

هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Ümmiler arasından, kendilerine O’nun ayetlerini okuyan, onları temizleyen ve onlara kitabı ve hikmeti öğreten bir peygamber gönderen O’dur. Halbuki onlar; daha önceleri gerçekten apaçık bir sapıklık içindeydiler.

### [Tegabün 64:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/64:7.md) — يُبْعَثُوا · لَتُبْعَثُنَّ

زَعَمَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنْ لَنْ يُبْعَثُوا قُلْ بَلَى وَرَبِّي لَتُبْعَثُنَّ ثُمَّ لَتُنَبَّؤُنَّ بِمَا عَمِلْتُمْ وَذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ

Meal (IK): Küfredenler; öldükten sonra katiyyen diriltilemeyeceklerini ileri sürdüler. De ki: Evet, Rabbıma andolsun ki; muhakkak diriltileceksiniz ve sonra yaptıklarınız size bildirilecektir. Ve bu, Allah’a göre pek kolaydır.

### [Cin 72:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/72:7.md) — يَبْعَثَ

وَأَنَّهُمْ ظَنُّوا كَمَا ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ يَبْعَثَ اللَّهُ أَحَدًا

Meal (IK): Doğrusu onlar da sizin sandığınız gibi, Allah’ın yeniden kimseyi diriltemeyeceğini sandılar.

### [Mutaffifun 83:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/83:4.md) — مَبْعُوثُونَ

أَلَا يَظُنُّ أُولَئِكَ أَنَّهُمْ مَبْعُوثُونَ

Meal (IK): Onlar, kendilerinin diriltileceklerini sanmıyorlar mı?

### [Şems 91:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/ayet/91:12.md) — انْبَعَثَ

إِذِ انْبَعَثَ أَشْقَاهَا

Meal (IK): En azgınları ileri tıldığında.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Baas içtima etmiş askeri birlik demektir. Uyanmak veya göndermek anlamlarına gelmektedir.
Ba’s eşilen yer demektir. Eşmek araştırmak ve ortaya çıkarmak anlamlarında kullanılmıştır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والثّاء والباء معهما
ع ب ث، ث ع ب، ب ث ع، ب ع ث مستعملات
عبث:
عَبِثَ يَعْبَثُ عَبَثاً فهو عابث بما لا يعنيه، وليس من باله، أي لاعب. وعَبَثْتُ الأقِطَ أَعْبِثُهُ عَبْثاً فأنا عابث، أي: جفّفته في الشمس. والاسم: العبيث.
والعبيثة والعبيث: الخلط.
ثعب:
ثَعَبْتُ الماء أَثْعَبُهُ ثَعْباً، أي: فجّرته فانثعب، ومنه اشتقّ المَثْعَبُ وهو المِرْزاب. وانثعب الدم من الأنف.
والثُّعبانُ: الحيّة الطويل الضّخم، ويقال: أُثْعُبان. قال:
على نهجٍ كثُعْبانِ العرين
والأُثْعُبانُ الوجهُ الضَّخْم الفَخْمُ في حُسْنٍ وبياضٍ. قال الرّاجز:
إنّي رأيتُ أُثْعُباناً جَعْدا
قد خرجتْ بعدي وقالتْ نَكْدا
والثُّعَبَةُ: ضربٌ من الوزغ لا تلقى أبداً إلا فاتحةً فاها شبه سامّ أبرص، غير أنها خضراء الرأس والحلق جاحظة العينين، والجميع: الثُّعَب.
والثَّعْبُ: الذي يجتمع في مسيل المطر من الغُثاء.
وربما قالوا: هذا ماء ثَعْبٌ، أي: جارٍ، للواحد ويجمع على ثُعْبان.
بثع:
البَثَعُ: ظهور الدّم في الشّفتين خاصّة. شفة باثِعةٌ كاثِعةٌ، أي: يتبثَّعُ فيها الدّمُ، وكادت تنفطر من شدّة الحُمرة، فإذا كان بِالغَيْن فهو في الشّفتين وغيرهما من الجسد كلّه، وهو التَّبثّغ.
بعث:
البَعْثُ: الإِرسالُ، كبعث الله من في القبور.
وَبَعَثْتُ البعيرَ أرسلتُه وحللت عِقالُه، أو كان باركاً فَهِجْتُهُ. قال:
أُنيخها ما بدا لي ثم أَبْعَثُهـا		كأنها كاسرٌ في الجوّ فتخاء
وبعثته من نومه فانبعث، أي: نبّهته.
ويومُ البَعْثِ: يومُ القيامة.
وضرب البَعْثُ على الجند إذا بعثوا، وكل قوم بُعِثوا في أمرٍ أو في وَجْه فهم بَعْثٌ. وقيل لآدم: ابعَثْ بَعْثَ النار فصار البَعْثُ بَعْثاً للقوم جماعة. هؤلاء بَعْثٌ مثل هؤلاءِ سَفْرٌ ورَكْبٌ.

##### Türkçe

باب **العين** والثّاء والباء معهما
**ع ب ث**، **ث ع ب**، **ب ث ع**، **ب ع ث** kullanımdadırlar.

**عبث**:
**عَبِثَ يَعْبَثُ عَبَثاً**; o, kendisini ilgilendirmeyen ve aklında olmayan şeyle **عابث**tir; yani: oyuncu. Ve **عَبَثْتُ الأقِطَ أَعْبِثُهُ عَبْثاً**; ben **عابث**im; yani: onu güneşte kuruttum. İsim: **العبيث**.
Ve **العبيثة** ve **العبيث**: karıştırma(karışım).

**ثعب**:
**ثَعَبْتُ الماء أَثْعَبُهُ ثَعْباً**; yani: onu fışkırttım da o fışkırdı; bundan **المَثْعَبُ** türetilmiştir; o da **المِرْزاب**dır. Ve burundan kan fışkırdı.
Ve **الثُّعبانُ**: uzun iri yılan; ve denilir: **أُثْعُبان**. Dedi ki:
عرinin **ثُعْبان**ı gibi bir yol üzere
Ve **الأُثْعُبانُ**: güzellik ve beyazlık içinde iri, görkemli yüz. Recez söyleyen dedi ki:
Şüphesiz ben kıvırcık bir **أُثْعُبان** gördüm
Benden sonra çıktı ve dedi: uğursuzluk
Ve **الثُّعَبَةُ**: bir tür keler; onu asla ağzını açmış olmaksızın bulmazsın; zehirli, alaca tenli (abraş) benzeri; ancak o, başı ve boğazı yeşil, gözleri fırlak olandır; çoğulu: **الثُّعَب**.
Ve **الثَّعْبُ**: yağmur akıntısının yatağında çerçöpten toplanan şey.
Ve bazen derler: bu **ثَعْبٌ** sudur; yani: akıcı; tekil için; ve **ثُعْبان** üzerine çoğul yapılır.

**بثع**:
**البَثَعُ**: özellikle dudaklarda kanın belirmesi. **شفة باثِعةٌ كاثِعةٌ**; yani: onda kan belirir; ve kızıllığın şiddetinden neredeyse yarılacaktı; eğer **بِالغَيْن** ile olursa, o, dudaklarda ve onlardan başka bütün bedendedir; o da **التَّبثّغ**dir.

**بعث**:
**البَعْثُ**: gönderme; Allah’ın kabirlerde olanı göndermesi gibi.
Ve **بَعَثْتُ البعيرَ**: onu gönderdim ve onun bağını çözdüm; yahut çökmüş idi de onu kaldırdım. Dedi ki:
Onu, bana göründüğü gibi çöktürürüm sonra onu **أَبْعَثُ** ederim		sanki o, havada kanadı kırık, gevşek kanatlıdır
Ve onu uykusundan gönderdim de o gönderildi; yani: onu uyandırdım.
Ve **يومُ البَعْثِ**: kıyamet günü.
Ve asker üzerine **البَعْثُ** vuruldu; gönderildikleri vakit; ve her kavim bir işte yahut bir yönde gönderildilerse onlar **بَعْثٌ**tır. Ve Âdem’e denildi: ateşin **بَعْثَ**ını gönder; böylece **البَعْثُ**, kavim için topluluk olarak bir **بَعْثاً** oldu. Bunlar bir **بَعْثٌ**tur; tıpkı bunların bir **سَفْرٌ** ve bir **رَكْبٌ** olması gibi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

بَعَثَهُ وابْتَعَثَهُ بمعنىً، أي أرسله، فانبعثَ. وقولهم: كنتَ في بَعْثِ فلانٍ، أي في جيشه الذي بُعِثَ معه. والبُعوثُ: الجيوش. وبَعَثْتُ الناقةَ: أَثَرْتُها. وبَعَثَهُ من منامه، أي أهَبَّه. وبَعَثَ الموتى: نَشَرَهُم ليوم البعث. وانْبَعَثَ في السير، أي أسرع. وتَبَعَّثَ منِّي الشِعْرُ، أي انبعثَ، كأنَّه سارَ.

##### Türkçe

**بَعَثَهُ** ve **ابْتَعَثَهُ** aynı mânâdadır; yani onu gönderdi; böylece **انبعثَ**.

Onların sözü: “Sen falanın **بَعْثِ**’indeydin”; yani onunla birlikte gönderildiği ordusunda.

**البُعوثُ**: ordular.

“Deveyi **بَعَثْتُ**”: onu harekete geçirdim.

Onu uykusundan **بَعَثَهُ**; yani onu uyandırdı.

Ölüleri **بَعَثَ**: onları diriliş günü için yaydı (diriltti).

Yürüyüşte **انْبَعَثَ**; yani hızlandı.

Benden şiir **تَبَعَّثَ**; yani **انبعثَ**; sanki yürüdü.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والثاء مع الباء
عبث ، ثعب ، بثع ، بعث : مستعملة .
عبث : قال الله جلّ وعزّ : ( أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثاً ) ( المؤمنون : 115 ) أي لَعِباً . وقد عبِث يَعْبَث عَبَثاً فهو عابث : لاعب بما لا يعنيه وليس من باله . قلت : نَصَب ) عَبَثاً ( لأنه مفعول له ، المعنى : خلقناكم للعبث .
أبو عُبيد عن الفرّاء : عَبَثْتُ الأقِط أَعْبَثُه عَبَثَاً وَمِثْته ، ودُفته . قال أبو عبيد : وفيه لغة أخرى : غَبثته بالغَين . قال : وقال الأموي : الغَبِيثة بالغين : طعام يُطْبخ
ويجعل فيه جَرَاد وهو الغَثِيمة أيضاً .
الحرّانيّ عن ابن السكيت قال : العَبْث : مصدر عَبَث الأَقِط يَعْبَثه عَبْثاً إذا خلط رَطْبه بيابسه . وهي العَبِيثة . قال : والعَبَث أن يَعبَث بالشيء . قال : وعَبَثَت المرأة أقِطها إذا فرَّغَتْه على المُشَرّ اليابس ليحمِل يابسه رَطْبُه . قال : وقال أبو عُبَيدة : في نسب بني فلان عَبِيثة : أي مؤتشِب ، كما يقال : جاء بعَبِيثة في وِعَائه أي بُرّ وشعير قد خُلِطا .
وقال الليث : العَبِيث في لغةٍ : المَصْل . والعَبْث : الخَلْط ، وهو بالفارسيَّة : ترفْ تَرِين . قال وتقول : إن فلاناً لفي عَبِيثة من الناس ولَوِيثة من الناس ، وهم الذين ليسوا من أب واحد ، تهبَّشُوا من أماكن شَتى . وأنشد :
عَبِيثَة من جُشَم وجَرْم
ويقال مررنا على غَنَم بني فلان عَبِيثة واحدة أي اختلط بعضها ببعض .
ثعب : أبو عبيد عن أبي عمرو : الثَعَب : مَسِيل الوادي ، وجمعه ثُعْبان .
وأخبرني المنذريّ عن ثعلب عن سلمة عن الفرّاء قال : الثَعْب والوَقِيعة والغَدِير كلّ ذا من مجامع الماء .
وقال الليث : الثَعْب : الذي يجتمع في مَسِيل المَطَر من الغُثاء .
قلت : لم يجوّد الليث في تفسير الثَعْب ، وهو عندي : المسيل نفسه ، لا ما يجتمع في المَسِيل من الغُثَاء .
وقال الليث : ثَعَبت الماء ثَعَباً إذا فَجَرْته فانثعَب كانثعاب الدم من الأنف . قال ومنه اشتُقّ مَثْعَب المَطَر . قال والثُعْبان : الحيَّة الضخم الطويل الذكر قال : الأَثْعَبيّ : الوجه الضخم في حُسْن وبياض .
قلت : ومنهم من يقول : وجه أُثْعبانيّ . قال : والثُعْبة : ضَرْب من الوَزَغ يسمَّى سامَّ أبرص ، غير أنها خضراء الرأس والحَلْق جاحظة العينين ، لا تلقاها أبداً إلاَّ فاتحة فاها . وهي من شرّ الدوابّ . وجمعها ثُعَب .
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : من أسماء الفأر البِرّ والثُعْبة والعَرِم .
وقال ابن دريد : الثُعْبة : دابَّة أغلظ من الوَزَغة تلسع ، وربما قَتَلت . قال : ومَثَل من أمثالهم : ما لخَوافي كالقِلَبة ، ولا الخُنّاز كالثُعْبة . قال والخُنّاز : الوَزَغة .
وقال ابن شميل : الحيَّات كلها ثعبان ، الصغير والكبير والإناث والذُكران .
وقال أبو خيرة : الثعبان الحيَّة الذكر ، ونحو ذلك قال الضحاك في تفسير قوله تعالى : ( فَإِذَا هِىَ ثُعْبَانٌ مُّبِينٌ ) ( الأعرَاف : 107 ) .
وقال قُطْرب : الثعبان : الحيَّة الذكر الأصفر الأشقر ، وهو من أعظم الحيَّات .
وقال أبو تراب : قال الخليل : الثُعْبان : ماء الواحد ثَعب . قال : وقال غيره : هو الثغب بالغين .
وقال شمر : قال بعضهم : الثعبان من
الحيَّات ضخم عظيم أحمر يصيد الفأر . وقال : وهي ببعض المواضع تستعار للفأر ، وهي أنفع في البيت من السنانير .
وقال حُمَيد بن ثَور :
شديداً توقّيه الإمامَ كأنما
يَرى بتوقّيه الخِشاشة أرقما
فلما أنته أنشبت في خِشاشه
زِماماً كثعبان الحَمَاطة محكما
قال الأزهري : ومَثْعب الحوض : صُنْبُوره وهو ثَقْبه الذي يخرج منه الماء . قال : وروي عن ثعلب في قوله تعالى وتشبيهه عصا موسى بثعبان مبين في موضع ، وقد شبَّهها في موضع آخر بالجان فقيل الثعبان : أضخم الحَيَّات جُثّة ، والجانّ : أخفُ الحيَّات وألطفها غَلْقاً فكيف شبّهت العصا مرة بالثعبان ومرَّة بالجانّ ؟ فقال شبَّهها في ضخمها بالثعبان ، وفي خفَّتها بالجان ونحو ذلك قال الزجاج .
بثع : أبو زيد : بَثِعت لِثَةُ الرجل تَبْثَع بُثُوعاً إذا خرجت وارتفعت حتى كأنَّ بها وَرَماً ، وذلك عيب وإذا ضحك الرجل فانقلبت شفته فهي باثعة أيضاً .
وقال الليث : البَثَغ ظهور الدم في الشفتين وغيرهما من الجَسَد . قال : وهو البَثَغ بالغين في الجسد .
قلت : لم أسمع البَثَغ بالغين لغيره .
بعث : قال الليث : بَعَثت البعير فانبعث إذا حللت عِقَاله وأرسلته لو كان باركاً فأثرته . قال : بعثته من نومه فانبعث . قال والبَعْث : بَعْث الجُنْد إلى العَدُوّ . قال والبَعْث يكون نَعْتاً للقوم يُبْعثون إلى وجه من الوجوه ؛ مثل السفَر والرَكْب . بَعيث : اسم رجل . قلت : هو شاعر معروف من بني تميم ؛ وبَعيث لقب له ، وإنما بعَّثَه قولُه :
تبعَّث مني ما تبعَّث بعدما استمرْ
قلت : وبُعاث بالعين : يوم من أيام الأوس والخزرج معروف ذكره الواقدي ومحمد بن إسحاق في ( كتابيهما ) . وذكر ابن المظفّر هذا في كتاب ( الغين ) فجعله يوم بُغَاث فصحّفه . وما كان الخليل ح يخفي عليه يومُ بعاث ؛ لأنه من مشاهير أيَّام العرب ، وإنما صحَّفه الليث وعزاه إلى خليل نفسِه ، وهو لسانه . والله أعلم .
وقال الله جلّ وعزّ : ( رَبِّهِمْ يَنسِلُونَ قَالُواْ ياوَيْلَنَا مَن بَعَثَنَا مِن مَّرْقَدِنَا هَذَا مَا وَعَدَ ) ( يس : 52 ) هذا وقف التَمَام وهو قول المشركين يوم النُشُور وقوله جلّ وعزّ : ( مِن مَّرْقَدِنَا هَذَا مَا وَعَدَ الرَّحْمانُ ) ( يس : 52 ) قول المؤمنين و ) وُوِهَاذَا ( رفع بالابتداء والخبر ) مَّرْقَدِنَا هَذَا مَا ( وقرىء ( يا ويلنا مِن بَعْثِنا من مرقدنا ) أي مِن بَعْث الله إيانا من مرقدنا . والبعث في كلام العرب على وجهين أحدهما الإرسال ؛ كقول الله تعالى : ( ثُمَّ بَعَثْنَا مِن بَعْدِهِم مُّوسَى ) ( الأعراف : 103 ) معناه : أرسلنا . والبَعْث : إثارة بارِكٍ أو قاعد . تقول بعثت البعير فانبعث أي أثرته فثار . والبَعْث أيضاً : الإحياء من الله للموتى . ومنه قوله جلّ وعزّ : ( ثُمَّ بَعَثْنَاكُم مِّن بَعْدِ مَوْتِكُمْ ) ( البَقَرَة : 56 ) أي
أحييناكم .
وفي حديث حذيفة : ( إن للفتنة بَعْثات ووَقَفات فمن استطاع أن يموت في وَقفاتها فليفعل ) .
وقال شمر في قوله : ( بعثات ) أي إثارات وهَيْجات . قال : وكلّ شيء أثرتَه فقد بعثتَه . وبعثت النائم إذا أهْبَبتَه . قال : والبَعْث : القوم المبعوثون المُشْخصون . ويُقَال : هم البَعْث بسكون العين .
وفي ( النوادر ) : يقال : ابْتَعَثْنا الشام عَيْراً إذا أرسلوا إليها رِكَاباً للميرة . وباعِيثاء : موضع معروف . الأصمعيّ : رجل بَعِث : لا يكاد ينام ، وناقة بَعِثة : لا تكاد تَبْرُك .

##### Türkçe

باب **العين** ve **الثاء** ile **الباء**

**عبث** , **ثعب** , **بثع** , **بعث** : kullanımdadır.

**عبث** : Allah yüce ve azîz dedi: ( أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ **عَبَثاً** ) ( المؤمنون : 115 ) yani oyun olarak. Ve **عبِث** **يَعْبَث** **عَبَثاً**; o hâlde o **عابث**tir: kendisini ilgilendirmeyen ve aklında olmayan şeyle oynayan. Dedim: (**عَبَثاً**) nasb edildi; çünkü o mef‘ûl leh’tir; mânâ: sizi **العبث** için yarattık.

Ebû **عُبيد** el-Ferrâ’dan: **عَبَثْتُ** **الأقِط**’ı, onu **أَعْبَثُه** **عَبَثَاً**; ve onu **وَمِثْته** ettim, ve onu **دُفته** ettim. Ebû Ubeyd dedi: Onda başka bir dil de vardır: **غَبثته** **بالغَين** ile. Dedi: Ve el-Emevî dedi: **الغَبِيثة** **بالغين** ile: pişirilen bir yiyecek; içine **جَرَاد** konur; o, **الغَثِيمة** de olur.

El-Harrânî, İbn es-Sikkît’ten dedi: **العَبْث**: **عَبَث** **الأَقِط** **يَعْبَثه** **عَبْثاً**’ın masdarıdır; yaşını kurusuyla karıştırdığı zaman. O, **العَبِيثة**’dir. Dedi: Ve **العَبَث**: şey ile **يَعبَث** etmesidir. Dedi: Ve kadın **أقِط**’ını **عَبَثَت** etti; onu kuru **المُشَرّ** üzerine boşalttığı zaman; ki kurusu yaşını taşısın. Dedi: Ve Ebû **عُبَيدة** dedi: Falan oğullarının nesebinde **عَبِيثة**: yani **مؤتشِب**; nitekim denir: kabında **عَبِيثة** ile geldi; yani karıştırılmış buğday ve arpa ile.

Leys dedi: **العَبِيث** bir dilde: **المَصْل**. Ve **العَبْث**: karıştırmadır; ve o Farsçada: ترفْ تَرِين. Dedi: Ve dersin: Falan kimse insanlardan bir **عَبِيثة** içindedir ve insanlardan bir **لَوِيثة** içindedir; ve onlar tek bir babadan olmayan kimselerdir; çeşitli yerlerden toplanmışlardır. Ve şu şiiri okudu:
عَبِيثَة من جُشَم وجَرْم

Ve denir: Falan oğullarının koyunlarına bir tek **عَبِيثة** olarak uğradık; yani bir kısmı bir kısmına karıştı.

**ثعب** : Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الثَعَب**: vâdinin akıntı yatağıdır; çoğulu **ثُعْبان**’dır.

Ve bana el-Münzirî, Sa‘lebe’den, Seleme’den, el-Ferrâ’dan haber verdi; dedi: **الثَعْب** ve **الوَقِيعة** ve **الغَدِير**; bunların hepsi su birikintilerindendir.

Leys dedi: **الثَعْب**: yağmur akıntı yatağında **الغُثاء**’dan toplanan şeydir.

Dedim: Leys, **الثَعْب**’ın tefsirinde iyi yapmadı; ve o benim yanımda: akıntı yatağının kendisidir; akıntı yatağında **الغُثَاء**’dan toplanan şey değil.

Leys dedi: **ثَعَبت** suyu **ثَعَباً**; onu fışkırttığın zaman; böylece o, burundan kanın fışkırması gibi **انثعَب** eder. Dedi: Bundan **مَثْعَب** **المَطَر** türetildi. Dedi: Ve **الثُعْبان**: iri uzun erkek yılandır. Dedi: **الأَثْعَبيّ**: güzellik ve beyazlık içinde iri yüzdür.

Dedim: Onlardan kimi de der: **وجه أُثْعبانيّ**. Dedi: Ve **الثُعْبة**: **الوَزَغ**’dan bir türdür; **سامَّ أبرص** diye adlandırılır; ancak o, başı ve boğazı yeşildir, gözleri fırlaktır; onu asla ağzını açmış olmaksızın görmezsin. Ve o, hayvanların en şerlilerindendir. Çoğulu **ثُعَب**’dır.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الفأر**’ın adlarındandır: **البِرّ** ve **الثُعْبة** ve **العَرِم**.

İbn Düreyd dedi: **الثُعْبة**: **الوَزَغة**’dan daha kalın bir hayvandır; sokar; bazen öldürür. Dedi: Onların darb-ı mesellerinden bir mesel: ما لخَوافي كالقِلَبة ، ولا الخُنّاز كالثُعْبة. Dedi: **الخُنّاز**: **الوَزَغة**’dır.

İbn Şümeyl dedi: Yılanların hepsi **ثعبان**’dır; küçüğü ve büyüğü, dişileri ve erkekleri.

Ebû Hayra dedi: **الثعبان** erkek yılandır; ve buna benzer şeyi Dahhâk, Allah’ın sözü ( فَإِذَا هِىَ **ثُعْبَانٌ** مُّبِينٌ ) ( الأعرَاف : 107 ) tefsirinde söyledi.

Kutrub dedi: **الثعبان**: sarı, açık sarı erkek yılandır; ve o, yılanların en büyüğündendir.

Ebû Turâb: Halîl dedi: **الثُعْبان**: suyun erkeği; bir teki **ثَعب**. Dedi: Ve başkası dedi: o, **الثغب** **بالغين** ile’dir.

Şemr dedi: Bazıları dedi: **الثعبان** yılanlardan iri, büyük, kırmızı olandır; fare avlar. Dedi: Ve o, bazı yerlerde fare için ödünç alınır; ve o, evde kedilerden daha faydalıdır.

Humeyd b. Sevr dedi:
شديداً توقّيه الإمامَ كأنما
يَرى بتوقّيه الخِشاشة أرقما
فلما أنته أنشبت في خِشاشه
زِماماً كثعبان الحَمَاطة محكما

Ezherî dedi: **مَثْعب** havuzun: onun **صُنْبُور**’udur; o, suyun çıktığı deliğidir. Dedi: Sa‘leb’den, Allah’ın sözü ve Mûsâ’nın asasını bir yerde **ثعبان مبين** ile benzetmesi hakkında rivayet edildi; başka bir yerde onu **الجان** ile benzetmiştir; denildi ki: **الثعبان**: cüssece yılanların en irisi; **الجانّ**: yılanların en hafifi ve en latifi, hareketçe en çevik olanıdır; öyleyse asa bir kere **الثعبان** ile, bir kere **الجانّ** ile nasıl benzetildi? O da dedi: Onu iriliğinde **الثعبان** ile, hafifliğinde **الجانّ** ile benzetti; ve buna benzer şeyi Zeccâc söyledi.

**بثع** : Ebû Zeyd: erkeğin dişeti **بَثِعت** eder; **تَبْثَع** **بُثُوعاً**; çıktığı ve yükseldiği zaman; sanki onda bir şişlik varmış gibi; bu bir ayıptır. Ve erkek güldüğü zaman dudağı ters dönerse, o da **باثعة**’dır.

Leys dedi: **البَثَغ**: dudaklarda ve bedenin başkasında kanın görünmesidir. Dedi: O, bedende **البَثَغ** **بالغين** ile’dir.

Dedim: **البَثَغ**’ı **بالغين** ile ondan başkası için işitmedim.

**بعث** : Leys dedi: **بَعَثت** deveyi; o da **انبعث** etti; bağını çözdüğün ve onu salıverdiğin zaman; çökmüş olsa bile onu kaldırdın. Dedi: Onu uykusundan **بعثت** ettim; o da **انبعث** etti. Dedi: Ve **البَعْث**: askeri düşmana göndermektir. Dedi: Ve **البَعْث** bir yöne gönderilen kavim için sıfat olur; sefer ve yolcu topluluğu gibi. **بَعيث**: bir adam adıdır. Dedim: O, Benî Temîm’den bilinen bir şairdir; **بَعيث** onun lakabıdır; onu lakaplandıran ancak şu sözüdür:
تبعَّث مني ما تبعَّث بعدما استمرْ

Dedim: Ve **بُعاث** **بالعين** ile: Evs ve Hazrec’in günlerinden bilinen bir gündür; Vâkıdî ve Muhammed b. İshâk onu (iki kitaplarında) zikretti. İbnü’l-Muzaffer bunu **الغين** kitabında zikretti de onu **بُغَاث** günü yaptı; böylece onu tashîf etti. Halîl’e **بعاث** günü gizli kalacak değildi; çünkü o, Arapların meşhur günlerindendir; ancak onu Leys tashîf etti ve onu Halîl’in kendisine nisbet etti; o ise onun dilidir. Allah daha iyi bilir.

Allah yüce ve azîz dedi: ( رَبِّهِمْ يَنسِلُونَ قَالُواْ ياوَيْلَنَا مَن **بَعَثَنَا** مِن مَّرْقَدِنَا هَذَا مَا وَعَدَ ) ( يس : 52 ) bu, tam duraktır; ve bu, müşriklerin diriliş günündeki sözüdür. Ve O’nun yüce ve azîz sözü: ( مِن مَّرْقَدِنَا هَذَا مَا وَعَدَ الرَّحْمانُ ) ( يس : 52 ) müminlerin sözüdür. Ve ( ) وُوِهَاذَا ( ibtidâ ile ve haber ) مَّرْقَدِنَا هَذَا مَا ( ile ref‘ edildi. Ve ( يا ويلنا مِن **بَعْثِنا** من مرقدنا ) diye de okundu; yani Allah’ın bizi yatağımızdan diriltmesinden. Ve **البعث** Arapların sözünde iki vech üzeredir: ikisinden biri gönderme; Allah’ın sözü gibi: ( ثُمَّ **بَعَثْنَا** مِن بَعْدِهِم مُّوسَى ) ( الأعراف : 103 ) mânâsı: gönderdik. Ve **البَعْث**: çökmüş veya oturmuş olanı kaldırıp harekete geçirmektir. Dersin: deveyi **بعثت** ettim; o da **انبعث** etti; yani onu kaldırdım da kalktı. Ve **البَعْث** ayrıca: Allah’tan ölülere diriltmedir. Ondandır O’nun yüce ve azîz sözü: ( ثُمَّ **بَعَثْنَاكُم** مِّن بَعْدِ مَوْتِكُمْ ) ( البَقَرَة : 56 ) yani sizi dirilttik.

Huzeyfe hadîsinde: ( Fitnenin **بَعْثات**’ı ve **وَقَفات**’ı vardır; kim onun **وَقَفات**’ında ölmeye güç yetirirse yapsın ).

Şemr, onun sözü ( **بعثات** ) hakkında dedi: yani kaldırmalar ve kışkırtmalar. Dedi: Her şeyi kaldırıp harekete geçirdiysen onu **بعثت** etmişsindir. Ve uyuyanı **بعثت** edersin; onu uyandırdığın zaman. Dedi: Ve **البَعْث**: gönderilmiş, yola çıkarılmış kavimdir. Ve denilir: onlar **البَعْث**’tır; **العين**’in sükûnu ile.

( **النوادر** )’de: denilir: Şam’a azık için binekler gönderdikleri zaman **ابْتَعَثْنا** Şam’ı **عَيْراً**. Ve **باعِيثاء**: bilinen bir yerdir. Asma‘î: **رجل بَعِث**: neredeyse uyumayan; ve **ناقة بَعِثة**: neredeyse çökmeyen.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والعين وما يثلثهما)
(بعق) الباء والعين والقاف أصلٌ واحد، وهو شقُّ الشّيء وفَتْحُه. ثمّ يُتَّسَع فيه فيُحمَل عليه ما يقاربُه. قال الخليل: البُعَاقُ شدّة الصوت. والمطر البُعاق، بَعَق الوابلُ إذا انفتح فَجْأَةً. قال أبو زياد: البُعاق من الأمطار أشَدُّها، وقال أرضٌ مبعوقةٌ. قال: والانبعاقُ أن ينبَعِقَ عليك الشّيءُ فجأةً. وأنشد:
بينَمَا المرء آمِنٌ راعَه رَا *** ئِعُ حَتْفٍ لم يَخْشَ منه انبعاقَهْ([1])ويقال: بعَقْتُ الإبلَ، أي نَحَرْتُها. وفي الحديث: "مَنْ هؤلاء الّذِين يَبْعَقُون لِقاحَنا" أي ينحرونها([2]). أصله من سَيلان الدّم.
قال أبو عليّ: البَعْق الشَّقُّ الذي يكون في أَلْيَة الحافر([3]). حكى بعضُ الأعراب: بَعَقْتُ فُلاناً عن الأمر بَعْقاً، أي مَزَّقْته وكَشَفْته.ومُنْبَعَق المَفَازةِ مُتَّسَعُها. وقال جَنْدَلُ الطُّهَويّ:
للرِّيحِ في مَبْعَقِها المَجْهُولِ  *** مَسَاحِبٌ مَيَّاسَةُ الذُّيُولِ
قال الضّبيّ في كَلامٍ: "كانت قِبَلَنَا ذِئْبةٌ مُجْرِيَةٌ، فأقْبَلَتْ هي وعِرْسُها([4]) ليلاً، فبَعَقا غَنَمَنا"، أي شقّقا بطونَها.
(بعك) الباء والعين والكاف أصلٌ واحد، يجمع التجمُّعَ والازدحامَ والاختِلاط. قال الدُّرَيديّ: البَعَك الغِلَظ في الجِسْم والكَزَازَة، ومنه اشتقاق بَعْكَكٍ، وهو رجلٌ من قُرَيش.
قال غيره: تركتُهُ في بَعْكُوكةِ القوم، أي مجتمع منازلهم، ونرى أنّه فتح الباء فقال فَعلولة، لأنّه أخرجه مُخْرَجَ المصادر، مثل سار سَيرورةً، وحادَ حَيدُودَةً، وقال قَيْلُولة. وأنشد:
يخرُجْنَ من بَعْكوكة الخِلاطِ *** وهُنَّ أَمْثَالُ السُِّرى الأَمْرَاطِ([5])وأمَّا البَصريُّون فإنّهم يأبَوْنَ هذا البناءَ في المصادِر إلاّ للمعتَلاَّت. قال بعضُ العلماء: بُعْكوكة الشيء وَسَطه. قال عُبَيْدُ بنُ أيّوب:
ويا ربِّ إلاّ تَعْفُ عَنِّيَ تُلْقِني *** مِنَ النَّار في بُعْكوكها المُتَدَاني
ويقال وقع في بَعْكوكاءَ أي شرّ وجَلَبَة. قال الفَرَّاء: البَعْكُوكة ازدِحام الإبل في اجتماعِها، وقيل هي الجماعةُ منها، والجمع بَعَاكيك.
قال أبو زيد: الباعِكُ مِن الرّجال الهالِكُ حُمْقاً، وهو من ذلك الأصل لأنّهُ مُخْتَلِط.
(بعل) الباء والعين واللام أصولٌ ثلاثةٌ: فالأوّل الصاحب، *يقال للزَّوج بَعْل، وكانُوا يُسَمُّون بعضَ الأصنام بَعْلاً. ومن ذلك البِعالُ، وهو مُلاعَبَة الرّجلِ أهْلَه. وفي الحديث في أيام التشريق: "إنّها أيّامُ التّشْريق، إنّها أيّامُ أَكْلٍ وشُرْبٍ وبِعال". قال الحطيئة:
وكم مِن حَصَانٍ ذاتِ بَعْلٍ تَرَكْتَهَا  *** إذا اللّيْلُ أَدْجَى لَمْ تَجِدْ مَنْ تُبَاعلُهْ([6])والأصل الثاني جِنْسٌ من الحَيْرة والدَّهَش، يقال بَعِلَ الرجُلَ إذا دَهِشَ. ولعلّ من هذا قولَهم امرأةٌ بَعِلةٌ، إذا كانت لا تُحسِنُ لُبْسَ الثِّياب.
والأصل الثالث البَعْل من الأرض، المرتَفِعة التي لا يُصِيبُها المطر في السنّةِ إلا مرّة واحدةً. قال الشَّاعر:
إذا ما عَلَوْنا ظَهْرَ بَعْلٍ عَريضةٍ  *** تَخَالُ عَلَينا قَيْضَ بَيضٍ مُفَلّق([7])ومما يُحمَل على هذا الباب الثّالث البَعْل، وهو ما شَرِب بعُرُوقه من الأرض من غير سَقْي سَماءٍ، وهو في قوله صلى الله عليه وآله وسلم في صدقة النَّخْل: "ما شَرِبَ مِنْهُ بَعْلاً ففيه العُشْر". وقال ابنُ رَوَاحة:
هنالِكَ لا أبالي نَخْل سَقْيٍ *** ولا بَعْلٍ وإنْ عَظُمَ الإناءُ([8])
(بعو/ي) الباء والعين والواو والياء أصلان: الجناية وأخْذُ الشيء عارِيَّةً أو قَمْراً.
فالأصل الأوّل قولهم بَعَوْتُ أبْعُو وأَبْعَى، إذا اجْترَمْتَ. قال عوفُ ابنُ الأحوص:
وإبسالي بَنِيَّ بغَيْرِ جُرْمٍ *** بَعَونَاهُ ولا بِدَمٍ مُرَاقِ([9])قالوا: ومِنه بَعَوْتُه بعَيني أي أَصبتُه.
والأصل الثّاني البَعْو. قال الخليل: هو العاريّة، يقال استَبْعَيْتُ منه، أي استعرت. وقال أيضاً البَعْوُ القَمْر، يقال بَعوْتُه بَعْواً أي أصبتُ مِنْه وقَمَرتُه. قال:
صَحَا القَلْبُ بعد الإلْفِ وارتَدَّ شَأْوُهُ *** وَرَدَّتْ عَلَيْهِ ما بَعَتْهُ تُمَاضِرُ([10])قال الأصمعيّ: يقال أَبْعَيْتُ فلاناً فَرَساً، في معنى أخْبَلْتُه([11])، وذلك إذا أَعَرْتَه إيّاه ليغْزُوَ عليه. والاستبعاءُ أن يَستعِير الرَّجلُ فَرَساً من آخَرَ يسابِق عليه. يقال استبعَيتُه فأبْعَاني؛ وهو البَعْو. قال الكميت:
ليستَبْعِيا كَلْباً بَهِيماً مُخَزَّماً *** وَمَنْ يَكُ أَفْيالاً أُبُوَّتُهُ يَفِلْ
(بعث) الباء والعين والثاء أصلٌ واحد، وهو الإثارة. ويقال بعثْتُ النّاقةَ إذا أثَرْتَها. وقال ابنُ أحمر([12]):
فبعثْتُها تَقِصُ المقَاصِرُ بَعْدَما *** كَرَبَتْ حَياةُ النَّارِ للمُتَنَوِّرِ([13])(بعج) الباء والعين والجيم أصل واحدٌ، وهو الشَّقّ والفَتْح. هذا والبابُ الذي ذكرناهُ في الباء والعين والقاف من وادٍ واحد، لا يكادانِ يَتَزَيَّلان.
قال الخليل: بَعَجَ بطنَه بالسّكّين، أي شجّه وشقّه وخَضْخَضَهُ. قال: وقد تَبَعَّجَ السَّحابُ تبعُّجاً، وهو انفراجُه عن الوَدْق. قال:
* حيثُ استهلَّ المُزْنُ أو تبعَّجَا([14]) *
وبَعّجَ المطرُ الأرضَ تبعيجاً([15]) وذلك من شدّة فَحْصِه الحجارةَ. ورجُلٌ بَعِجٌ كأنَّه منفَرِج البَطْن من ضعف مَشيْه. قال:
ليلةَ أَمْشِي على مُخاطَرَةٍ  *** مَشْياً رُوَيداً كَمِشْيَةِ البَعِجِ([16])
وحكى أبو عَمرو: بَعَجْتُ إليه بَطني، أي أخرجْتُ إليه سِرّي([17]) ويقال: بَعَجَهُ حُزْنٌ. وبطنٌ بَعِيجٌ في معنى مبعُوج. قال أبو ذؤيب:
وذَلِكِ أعلى مِنْكِ فَقْداً لأنَّهُ  *** كريمٌ وبَطْنِي بالكرامِ بَعيجُ([18])
قال اللِّحيانيّ: رجلٌ بعيجٌ وامرأةٌ بعيج، ونِسْوةٌ بَعْجى. وكذلك الرّجال. ويقال هو تَخَرُّقُ الصِّفاقِ وانديالُ ما فيه. والانديال: الزَّوال([19]). قال الخليل: باعِجَةَ الوادي حيثُ ينبعِج ويتَّسع. قال:
* ونَصِيُّ باعِجةٍ ومَحْضٌ مُنْقَعُ([20]) *
قال أبو زياد: [و] أبو فقعس: الباعجة الرُّحَيْبَة الصغيرة بَعَجَتِ الوادِي من أحَدِ جانبَيْه؛ وهي مِن مَنابت النّصيّ. ويقال الباعِجة آخرُ الرَّمل، مكانٌ بين السّهل والحَزْن، رُبما كان مرتفِعاً وربما كان مُنْحَدِراً. قال النَّضر: الباعجة مكان مطمئنٌّ من الرِّمال كهيئة الغائط، أرض مَدْكوكة لا أسناد لها، تُنبت الرِّمْث والحَمْضَ* وأطايب العُشْب.
وكلُّ ما تَرَكْنَاهُ من هذا الجِنْس كنَحو ما ذَكرناه([21]). وباعِجة القِرْدان مَوضِعٌ في قول أوس:
* فباعِجةِ القِرْدان فالمُتَثَلِّمِ([22]) *
(بعد) الباء والعين والدال أصلان: خِلاَفُ القُرْبِ، ومُقابِلُ قَبْل. قالوا: البُعْد خلاف القُرْب، والبُعْد والبَعَد الهلاك. وقالوا في قوله تعالى: {كما بَعِدَتْ
ثَمُودُ} [هود 95]، أي هَلَكَت. وقياسُ ذلك واحدٌ. والأباعد خلاف الأقارب. قال:
إذا أنْتَ لم تَعْرُكْ بِجَنْبِكَ بَعْضَ ما *** يُريب مِن الأدْنَى رَمَاكَ الأباعدُ
وتقول: تَنَحَّ غير باعِدٍ، أي غيرَ صاغر. وتَنَحَّ غير بَعيدٍ، أي كُن قريباً.
وأمّا الآخرُ فقولك جاء مِنْ بَعْدُ، كما تقولُ في خلافِهِ: مِن قَبْلُ.
(بعر) الباء والعين والراء أصلان: الجمال، والبَعَْر. يقال بعير وأبعِرةٌ وأباعِرُ وبُعْرَانُ. قال بعضُ اللصوص([23]):
وإنّي لأسْتَحْيي مِنَ الله أَنْ أُرَى  *** أُجَرِّرُ حَبْلاً ليس فيه بَعِيرُ
وأَن أسأَلَ المرءَ اللّئيمَ بَعِيرَهُ *** وَبُعْرَانُ رَبِّي في البلادِ كثيرُ([24])والبَعَْر معروف.
(بعص) الباء والعين والصاد أصلٌ واحد، وهو الاضطراب. قال أبو مَهْدِيّ: تبَعْصَصَ الشيءُ ارتَكَضَ في اليَدِ واضطرَبَ، وكذلك تَبَعْصَصَ في النَّار، إذا أُلقِيَ فيها فأَخَذَ يعدو ولا عَدْوَ به. والأرْنَب تتبعصَص في يَدِ الإنسان. ويقال للحيّة إذا ضُرِبَتْ ولَوَتْ بذَنبها قد تَبَعْصَصَتْ.
(بعض) الباء والعين والضاد أصلٌ واحدٌ، وهو تجزئة للشيءِ. وكلُّ طائفةٍ منه بعضٌ. قال الخليل: بعضُ كلِّ شيءٍ طائفةٌ منه. تقول: جاريةٌ يُشْبِهُ بعضُها بعْضاً. وبَعْضٌ مذكَّر. تقول هذه الدّارُ متَّصِلٌ بعضُها ببعْض. وبعّضْتُ الشيءَ تبعيضاً إذا فَرّقْتَه أجزاءً. ويقال: إنّ العَرَبَ تَصِلُ ببعض كما تصل بما، كقوله تعالى فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللهِ} [آل عمران 159]، ومِمّا خَطِيئاتِهْم} [نوح 25]. قال: وكذلك بعضُ في قولـه تعالى: ﴿وإِنْ يَكُ صَادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الّذي يَعِدُكُمْ﴾ ([25])[غافر28]. وقال أعرابيّ: "رأيتُ غِرْباناً يَتَبَعْضَضْنَ" كأنّه أراد يتناوَلُ بعضُها بعضاً.
وممّا شذّ عن هذا الأصل البَعُوضة، وهي معروفة، والجمع بَعُوض. قال:
* وَصِرْتُ عَبْداً للْبَعُوضِ أَخْضَعَا *
وهذه ليلة بَعِضَة، أي كثيرة البَعُوض، ومَبْعُوضةٌ أيضاً، كقولهم: مكان سَبِع ومَسْبُوع، وذَئِب ومذْؤوب. وفي المثل: "كلَّفتَني مُخَّ البَعوض"، لما لا يكُون. قال ابنُ أَحمَر:
ما كنت من قومي بِدالهةٍ *** لو أنَّ مَعْصِيّاً لَهُ أَمْرُ([26])كلَّفتَني مخ البعوض فقد *** أقْصَرْتُ لا نُجْحٌ ولا عُذْرُ([27])وأصحابُ البَعُوضةِ قومٌ قَتَلَهُمْ خالدُ بنُ الوليد في الرِّدَّة، وفيهم يقول الشاعر([28]):
* على مِثْلِ أصحاب البَعُوضَةِ فاخمِشي([29]) *
(بعط) الباء والعين والطاء ليس بأصل، وذلك أنّ الطاءَ في أبْعَطَ مُبْدَلةٌ من دال. يقال أبْعَطَ في السَّوْمِ، مثل أبعَدَ.
--------------ـــــ
([1]) البيت في اللسان (بعق 304).
([2]) في الأصل: "يحجرونها". وانظر اللسان (11: 304).
([3]) كذا في الأصل.
([4]) عرسها، أي ذكرها. يقال للذكر والأنثى عرسان. وفي الأصل: "غرسها".
([5]) البيت الأول في اللسان (بعك) والثاني فيه (مرط، سرا).
([6]) البيت من قصيدة لـه في ديوانه 36-39 يمدح بها الوليد بن عقبة بن أبي معيط. وأنشده في اللسان (13: 62).
([7]) البيت لسلامة بن جندل السعدي من قصيدة لـه في ديوانه 15-19 وهي من الأصمعيات. ورواية الديوان: "إذا ما علونا ظهر نشزٍ كأنما"،والأصمعيات: "إذا ما علونا ظهر بعل كأنما". والقيض: قشرة البيضة العليا، وفي الأصل: "فيض" تحريف. وأنشده في اللسان برواية: "عليها" وقال: "أنثها -يعني البعل- على معنى الأرض".
([8]) البيت لعبد الله بن رواحة. وقد سبق الكلام عليه في حواشي ص52.
([9]) سبق الكلام على البيت في حواشي مادة (بسل).
([10]) أنشده في اللسان (بعا).
([11]) الإخبال: أن يعطي الرجل الرجل البعير أو الناقة لينتفع بها ثم يردها إليه. قال زهير:
هنالك إن يستخبلوا المال يخبلوا *** وإن يسألوا يعطوا وإن ييسروا يغلوا
 ([12]) نسب البيت التالي في اللسان (6: 409/ 7: 375) إلى ابن مقبل يصف ناقة.
([13]) انظر اللسان (18: 233).
([14]) البيت للعجاج في ديوانه 9 واللسان (3: 36). وقبله:
* رعى بها مرج ربيع ممرجا *
([15]) الأصل: "تبعجاً" تحريف. وفي اللسان: "وبعج المطر تبعيجاً  في الأرض، فحص الحجارة لشدة وقعه".
([16]) البيت في اللسان (3: 36).
([17]) شاهده قول الشماخ:
بعجت إليه البطن حتى انتصحته *** وما كل من يفشي إليه بناصح
([18]) البيت في القسم الأول من ديوان الهذليين ص61 طبع دار الكتب. وإنشاده في الديوان واللسان (بعج): "فذلك".
([19])في اللسان: "واندال ما في بطنه من معي أو صفاق طعن فخرج ذلك منه".
([20]) هو في صفة فرس. والنصي: نبت سبط أبيض ناعم من أفضل المرعى. وفي الأصل: "نضى" تحريف. وصدر البيت كما في اللسان (3: 36):
* فأنى له بالصيف ظل بارد *
([21]) في الأصل: "ما ذكرناه وهو".
([22]) صدره كما في ديوان أوس بن حجر 26 واللسان (3: 36):
* وبعد ليالينا بنعف سويقة *
([23]) هو الأحيمر السعدي، كما في ترجمته من الشعراء لابن قتيبة.
([24]) وكذا ورد إنشاده في المجمل. وفي الشعراء: "وأن أسأل العبد".
([25]) الآية 28 من سورة غافر. وفي الأصل: "يعدكم به" تحريف.
([26]) الدالهة: الضعيف النفس، كما في اللسان (دله). وفي الحيوان (3: 318): "بمهتضم" وفي بعض نسخه "بذاهلة".
([27]) البيت في الحيوان وثمار القلوب 399.
([28]) هو متمم بن نويرة كما في اللسان (8: 389)، ومعجم البلدان (البعوضة).
([29]) من أبيات على روي الألف، رواها ياقوت في معجمه. وعجز البيت:
* لك الويل حر الوجه أو يبك من بكى *

ـ

##### Türkçe

(باب **الباء** ve **العين** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**بعق**) **الباء** ve **العين** ve **القاف** tek bir asıldır; o da şeyin yarılması ve açılmasıdır. Sonra onda genişletilir de ona yakın olan şey ona hamledilir. **الخليل** dedi: **البُعَاقُ** sesin şiddetidir. Ve yağmur **البُعاق**tır; sağanak **بَعَق** etti, ansızın açıldı(ğı zaman). **أبو زياد** dedi: **البُعاق** yağmurlardan en şiddetlisidir; ve “**أرضٌ مبعوقةٌ**” dedi. Dedi: ve **الانبعاقُ** şeyin sana ansızın fışkırıp gelmesidir. Ve inşad etti:

بينَمَا المرء آمِنٌ راعَه رَا *** ئِعُ حَتْفٍ لم يَخْشَ منه انبعاقَهْ([1])

Ve denilir: **بعَقْتُ الإبلَ**; yani onları boğazladım. Ve hadiste: “**مَنْ هؤلاء الّذِين يَبْعَقُون لِقاحَنا**” yani onları boğazlıyorlar([2]). Aslı, kanın akıp gitmesindendir.

**أبو عليّ** dedi: **البَعْق** toynağın kalçasında bulunan yarıktır([3]). Bazı bedeviler rivayet etti: “**بَعَقْتُ فُلاناً عن الأمر بَعْقاً**”; yani onu parçaladım ve açığa çıkardım. Ve **مُنْبَعَق المَفَازةِ** onun geniş yeridir. Ve **جَنْدَلُ الطُّهَويّ** dedi:

للرِّيحِ في مَبْعَقِها المَجْهُولِ  *** مَسَاحِبٌ مَيَّاسَةُ الذُّيُولِ

**الضّبيّ** bir sözünde dedi: “**كانت قِبَلَنَا ذِئْبةٌ مُجْرِيَةٌ، فأقْبَلَتْ هي وعِرْسُها**([4]) **ليلاً، فبَعَقا غَنَمَنا**”; yani karınlarını yardılar.

(**بعك**) **الباء** ve **العين** ve **الكاف** tek bir asıldır; toplanmayı, sıkışmayı ve karışmayı bir araya getirir. **الدُّرَيديّ** dedi: **البَعَك** bedende kalınlık ve kabalıktır; ondan **بَعْكَكٍ** iştikakı vardır; o da Kureyş’ten bir adamdır.

Başkası dedi: Onu kavmin **بَعْكُوكةِ**sinde bıraktım; yani evlerinin toplandığı yerde. Ve biz, **الباء**yı fetha ile okuduğunu görürüz de **فَعلولة** dedi; çünkü onu masdarların çıkış yerine çıkardı; “**سار سَيرورةً**”, “**حادَ حَيدُودَةً**” ve “**قَيْلُولة**” gibi. Ve inşad etti:

يخرُجْنَ من بَعْكوكة الخِلاطِ *** وهُنَّ أَمْثَالُ السُِّرى الأَمْرَاطِ([5])

Ama Basralılar, bu binayı masdarlarda ancak illetli fiiller için kabul etmezler. Bazı âlimler dedi: Şeyin **بُعْكوكة**si onun ortasıdır. **عُبَيْدُ بنُ أيّوب** dedi:

ويا ربِّ إلاّ تَعْفُ عَنِّيَ تُلْقِني *** مِنَ النَّار في بُعْكوكها المُتَدَاني

Ve denilir: **بَعْكوكاءَ**ya düştü; yani şerre ve gürültüye. **الفَرَّاء** dedi: **البَعْكُوكة** develerin toplanmalarında sıkışmasıdır; ve denildi ki o, onlardan bir topluluktur; çoğulu **بَعَاكيك**tir.

**أبو زيد** dedi: Erkeklerden **الباعِكُ** ahmaklıkla helâk olandır; ve o, o asıldandır; çünkü o karışıktır.

(**بعل**) **الباء** ve **العين** ve **اللام** üç asıldır: birincisi yoldaştır; kocaya **بَعْل** denilir. Ve bazı putlara **بَعْلاً** adını verirlerdi. Bundan **البِعالُ** vardır; o, erkeğin ailesiyle oynaşmasıdır. Ve hadiste teşrik günlerinde: “**إنّها أيّامُ التّشْريق، إنّها أيّامُ أَكْلٍ وشُرْبٍ وبِعال**.” **الحطيئة** dedi:

وكم مِن حَصَانٍ ذاتِ بَعْلٍ تَرَكْتَهَا  *** إذا اللّيْلُ أَدْجَى لَمْ تَجِدْ مَنْ تُبَاعلُهْ([6])

İkinci asıl, hayret ve şaşkınlıktan bir cinstir; “**بَعِلَ** adamı” denilir, şaşırdı(ğı zaman). Belki bundan onların “**امرأةٌ بَعِلةٌ**” sözüdür; elbiseleri giymeyi iyi yapmadığı zaman.

Üçüncü asıl: yerden **البَعْل**; yağmurun yılda ancak bir kere isabet ettiği yüksek yer. Şair dedi:

إذا ما عَلَوْنا ظَهْرَ بَعْلٍ عَريضةٍ  *** تَخَالُ عَلَينا قَيْضَ بَيضٍ مُفَلّق([7])

Bu üçüncü bab üzerine hamledilenlerdendir: **البَعْل**; gökten sulama olmaksızın yerden kökleriyle içtiği şeydir. Ve o, Peygamber’in (Allah’ın salâtı ve âli üzerine olsun) hurma zekâtı hakkında sözündedir: “**ما شَرِبَ مِنْهُ بَعْلاً ففيه العُشْر**.” Ve **ابنُ رَوَاحة** dedi:

هنالِكَ لا أبالي نَخْل سَقْيٍ *** ولا بَعْلٍ وإنْ عَظُمَ الإناءُ([8])

(**بعو/ي**) **الباء** ve **العين** ve **الواو** ve **الياء** iki asıldır: cinayet ve şeyi ödünç (âriyet) yahut kumar olarak almak.

Birinci asıl: onların “**بَعَوْتُ** **أبْعُو** ve **أَبْعَى**” sözüdür; suç işlediğin zaman. **عوفُ ابنُ الأحوص** dedi:

وإبسالي بَنِيَّ بغَيْرِ جُرْمٍ *** بَعَونَاهُ ولا بِدَمٍ مُرَاقِ([9])

Dediler: ve ondan “**بَعَوْتُه بعَيني**”; yani onu vurdum.

İkinci asıl: **البَعْو**. **الخليل** dedi: o, âriyettir; “**استَبْعَيْتُ منه**” denilir; yani ödünç aldım. Ve yine dedi: **البَعْوُ** kumardır; “**بَعوْتُه بَعْواً**” denilir; yani ondan kazandım ve onu kumarda yendim. Dedi:

صَحَا القَلْبُ بعد الإلْفِ وارتَدَّ شَأْوُهُ *** وَرَدَّتْ عَلَيْهِ ما بَعَتْهُ تُمَاضِرُ([10])

**الأصمعيّ** dedi: “**أَبْعَيْتُ** falana bir at” denilir; **أَخْبَلْتُه**([11]) manasında; bu, onu onunla ödünçlendirdiğin zaman; onunla onun üzerine gazâ etsin diye. Ve **الاستبعاءُ** erkeğin, onunla yarışacağı bir atı başkasından ödünç istemesidir. “**استبعَيتُه فأبْعَاني**” denilir; ve o, **البَعْو**dur. **الكميت** dedi:

ليستَبْعِيا كَلْباً بَهِيماً مُخَزَّماً *** وَمَنْ يَكُ أَفْيالاً أُبُوَّتُهُ يَفِلْ

(**بعث**) **الباء** ve **العين** ve **الثاء** tek bir asıldır; o da harekete geçirme/uyandırmadır. Ve “**بعثْتُ النّاقةَ**” denilir; onu harekete geçirdiğin zaman. Ve **ابنُ أحمر**([12]) dedi:

فبعثْتُها تَقِصُ المقَاصِرُ بَعْدَما *** كَرَبَتْ حَياةُ النَّارِ للمُتَنَوِّرِ([13])

(**بعج**) **الباء** ve **العين** ve **الجيم** tek bir asıldır; o da yarma ve açmadır. Bu da, **الباء** ve **العين** ve **القاف**ta zikrettiğimiz bab ile tek bir vadidendir; neredeyse birbirinden ayrılmazlar.

**الخليل** dedi: “**بَعَجَ بطنَه بالسّكّين**”; yani onu yardı ve kesti ve onu çalkaladı. Dedi: ve “**تَبَعَّجَ السَّحابُ** **تبعُّجاً**”; o, yağmurdan açılıp ayrılmasıdır. Dedi:

* حيثُ استهلَّ المُزْنُ أو تبعَّجَا([14]) *

Ve “**بَعّجَ المطرُ الأرضَ تبعيجاً**”([15]); bu, taşları şiddetle kazımasındandır. Ve **رجلٌ بَعِجٌ**; sanki yürüyüşünün zayıflığından karnı ayrık gibidir. Dedi:

ليلةَ أَمْشِي على مُخاطَرَةٍ  *** مَشْياً رُوَيداً كَمِشْيَةِ البَعِجِ([16])

**أبو عَمرو** rivayet etti: “**بَعَجْتُ إليه بَطني**”; yani ona sırrımı çıkardım([17]). Ve denilir: “**بَعَجَهُ حُزْنٌ**.” Ve **بطنٌ بَعِيجٌ**, **مبعُوج** manasındadır. **أبو ذؤيب** dedi:

وذَلِكِ أعلى مِنْكِ فَقْداً لأنَّهُ  *** كريمٌ وبَطْنِي بالكرامِ بَعيجُ([18])

**اللِّحيانيّ** dedi: **رجلٌ بعيجٌ** ve **امرأةٌ بعيج** ve **نِسْوةٌ بَعْجى**. Erkekler de böyledir. Ve denilir: o, **الصِّفاقِ**ın yırtılması ve içindekinin akıp gitmesidir. Ve **الانديال**: yok olup gitmedir([19]). **الخليل** dedi: **باعِجَةَ الوادي**; onun fışkırıp genişlediği yer. Dedi:

* ونَصِيُّ باعِجةٍ ومَحْضٌ مُنْقَعُ([20]) *

**أبو زياد** dedi: [ve] **أبو فقعس**: **الباعجة** küçük genişçik yerdir; vadiyi iki yanından birinden **بَعَجَتِ**; ve o, **النّصيّ**nin bittiği yerlerdendir. Ve denilir: **الباعِجة** kumun sonudur; düz ile sert arazi arasında bir yerdir; bazen yüksek olur bazen eğimli olur. **النَّضر** dedi: **الباعجة** kumlardan çukur bir yer; dışkı çukuru biçiminde; sıkıştırılmış bir toprak, sırtları yok; **الرِّمْث** ve **الحَمْضَ** ve otun en iyilerini bitirir.

Bu cinsten terk ettiğimiz her şey, zikrettiğimiz gibidir([21]). Ve **باعِجة القِرْدان** **أوس**’un sözünde bir yerdir:

* فباعِجةِ القِرْدان فالمُتَثَلِّمِ([22]) *

(**بعد**) **الباء** ve **العين** ve **الدال** iki asıldır: yakınlığın zıddı ve önce’nin karşılığı. Dediler: **البُعْد** yakınlığın zıddıdır; ve **البُعْد** ve **البَعَد** helâktir. Ve Allah’ın sözü hakkında dediler: ﴿كما **بَعِدَتْ ثَمُودُ**﴾ [هود 95]; yani helâk oldu. Ve bunun kıyası birdir. **الأباعد** akrabaların zıddıdır. Dedi:

إذا أنْتَ لم تَعْرُكْ بِجَنْبِكَ بَعْضَ ما *** يُريب مِن الأدْنَى رَمَاكَ الأباعدُ

Ve dersin: “**تَنَحَّ غير باعِدٍ**”; yani zelil olmaksızın. Ve “**تَنَحَّ غير بَعيدٍ**”; yani yakın ol.

Ama diğeri, senin “**جاء مِنْ بَعْدُ**” demendir; onun zıddında dediğin gibi: “**مِن قَبْلُ**”.

(**بعر**) **الباء** ve **العين** ve **الراء** iki asıldır: develer ve **البَعَْر**. **بعير** ve **أبعِرةٌ** ve **أباعِرُ** ve **بُعْرَانُ** denilir. Bazı hırsızlar([23]) dedi:

وإنّي لأسْتَحْيي مِنَ الله أَنْ أُرَى  *** أُجَرِّرُ حَبْلاً ليس فيه بَعِيرُ
وأَن أسأَلَ المرءَ اللّئيمَ بَعِيرَهُ *** وَبُعْرَانُ رَبِّي في البلادِ كثيرُ([24])

Ve **البَعَْر** bilinen şeydir.

(**بعص**) **الباء** ve **العين** ve **الصاد** tek bir asıldır; o da çalkalanmadır. **أبو مَهْدِيّ** dedi: “**تبَعْصَصَ** şey” elde tekmeledi ve çalkalandı; ve yine “**تَبَعْصَصَ** ateşte” (denilir); içine atıldığı zaman, koşmaya başlar, hâlbuki onda koşma yoktur. Tavşan insanın elinde **تتبعصَص** eder. Ve yılan için, vurulduğu zaman kuyruğuyla kıvrıldıysa “**تَبَعْصَصَتْ**” denilir.

(**بعض**) **الباء** ve **العين** ve **الضاد** tek bir asıldır; o da şeyin parçalanmasıdır. Ve ondan her taife bir **بعض**tur. **الخليل** dedi: Her şeyin **بعضُ**u ondan bir taifedir. Dersin: bir cariye; onun **بعضُ**u **بعْضاً**a benzer. Ve **بَعْضٌ** müzekkerdir. Dersin: bu ev; onun **بعضُ**u **ببعْض**a bitişiktir. Ve “**بعّضْتُ** şeyi **تبعيضاً**” (denilir); onu parçalara ayırdığın zaman. Ve denilir: Arap, **بعض** ile (harf-i cer) bağlar, **ما** ile bağladığı gibi; Allah’ın sözü gibi: **فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللهِ**} [آل عمران 159] ve **مِمّا خَطِيئاتِهْم**} [نوح 25]. Dedi: ve yine **بعضُ** Allah’ın sözü olan: ﴿**وإِنْ يَكُ صَادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الّذي يَعِدُكُمْ**﴾([25])[غافر28] içindedir. Ve bir bedevî dedi: “**رأيتُ غِرْباناً يَتَبَعْضَضْنَ**”; sanki, bazısının bazısını alıp yemesini murad etti.

Bu asıldan şâz olanlardandır: **البَعُوضة**; o bilinen şeydir; çoğulu **بَعُوض**. Dedi:

* وَصِرْتُ عَبْداً للْبَعُوضِ أَخْضَعَا *

Ve bu, **ليلة بَعِضَة**dır; yani sivrisineği çok. Ve **مَبْعُوضةٌ** da (denilir); onların “**مكان سَبِع** ve **مَسْبُوع**; ve **ذَئِب** ve **مذْؤوب**” demeleri gibi. Ve meselde: “**كلَّفتَني مُخَّ البَعوض**”; olmayacak şey için. **ابنُ أَحمَر** dedi:

ما كنت من قومي بِدالهةٍ *** لو أنَّ مَعْصِيّاً لَهُ أَمْرُ([26])
كلَّفتَني مخ البعوض فقد *** أقْصَرْتُ لا نُجْحٌ ولا عُذْرُ([27])

Ve **أصحابُ البَعُوضةِ**; **خالدُ بنُ الوليد**’in ridde’de öldürdüğü bir kavimdir; şair([28]) onlar hakkında der ki:

* على مِثْلِ أصحاب البَعُوضَةِ فاخمِشي([29]) *

(**بعط**) **الباء** ve **العين** ve **الطاء** asıl değildir; çünkü **أبْعَطَ**daki **الطاء**, **دال**dan بدل edilmiştir. “**أبْعَطَ في السَّوْمِ**” denilir; **أبعَدَ** gibi.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- أصل البعث: إثارة الشيء وتوجيهه، يقال: بعثته فانبعث، ويختلف البعث بحسب اختلاف ما علق به، فبعثت البعير: أثرته وسيرته، وقوله عز وجل: ﴿والموتى يبعثهم الله﴾ [الأنعام/36]، أي: يخرجهم ويسيرهم إلى القيامة، ﴿يوم يبعثهم الله جميعا﴾ [المجادلة/6]، ﴿زعم الذين كفروا أن لن يبعثوا قل بلى وربي لتبعثن﴾ [التغابن/7]، ﴿ما خلقكم ولا بعثكم إلا كنفس واحدة﴾ [لقمان/28]، فالبعث ضربان:
- بشري، كبعث البعير، وبعث الإنسان في حاجة.
- وإلهي، وذلك ضربان:
- أحدهما: إيجاد الأعيان والأجناس والأنواع لا عن ليس (الليس: اللزوم)، وذلك يختص به الباري تعالى، ولم يقدر عليه أحد.
والثاني: إحياء الموتى، وقد خص بذلك بعض أوليائه، كعيسى صلى الله عليه وسلم وأمثاله، ومنه قوله عز وجل: ﴿فهذا يوم البعث﴾ [الروم/56]، يعني: يوم الحشر، وقوله عز وجل: ﴿فبعث الله غرابا يبحث في الأرض﴾ [المائدة/31]، أي: قيضه، ﴿ولقد بعثنا في كل أمة رسولا﴾ [النحل/36]، نحو: ﴿أرسلنا رسلنا﴾ [المؤمنون/44]، وقوله تعالى: ﴿ثم بعثناهم لنعلم أي الحزبين أحصى لما لبثوا أمدا﴾ [الكهف/12]، وذلك إثارة بلا توجيه إلى مكان، ﴿ويوم نبعث من كل أمة شهيدا﴾ [النحل/84]، ﴿قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا من فوقكم﴾ [الأنعام/65]، وقال عز وجل: ﴿فأماته الله مائة عام ثم بعثه﴾ [البقرة/259]، وعلى هذا قوله عز وجل: ﴿وهو الذي يتوفاكم بالليل ويعلم ما جرحتم بالنهار ثم يبعثكم فيه﴾ [الأنعام/60]، والنوم من جنس الموت فجعل التوفي فيهما، والبعث منهما سواء، وقوله عز وجل: ﴿ولكن كره الله انبعاثهم﴾ [التوبة/46]، أي: توجههم ومضيهم.

##### Türkçe

- **البعث**’ın aslı: şeyin harekete geçirilmesi ve yönlendirilmesidir; denir ki: onu **بعث** ettim de o **انبعث** etti. **البعث**, kendisine ilişen şeyin farklılığına göre farklılık gösterir. Böylece: deveyi **بعث** ettim: onu harekete geçirdim ve yürüttüm. Aziz ve celil olanın sözü: ﴿والموتى يبعثهم الله﴾ [الأنعام/36], yani: onları çıkarır ve kıyamete doğru yürütür. ﴿يوم يبعثهم الله جميعا﴾ [المجادلة/6], ﴿زعم الذين كفروا أن لن يبعثوا قل بلى وربي لتبعثن﴾ [التغابن/7], ﴿ما خلقكم ولا بعثكم إلا كنفس واحدة﴾ [لقمان/28]. Öyleyse **البعث** iki kısımdır:
- Beşerî: devenin **بعث** edilmesi gibi ve insanın bir ihtiyaç için **بعث** edilmesi.
- İlâhî: ve o da iki kısımdır:
- Bunlardan biri: **ليس**’ten ( **الليس**: zorunluluk) değil olarak aynların, cinslerin ve türlerin var edilmesidir; bu, yüce **الباري**’ye mahsustur ve buna hiç kimse güç yetirememiştir.
İkincisi: ölülerin diriltilmesidir; bununla bazı velîlerini tahsis etmiştir; **عيسى صلى الله عليه وسلم** ve benzerleri gibi. Ondandır, aziz ve celil olanın sözü: ﴿فهذا يوم البعث﴾ [الروم/56], yani: haşir günü. Aziz ve celil olanın sözü: ﴿فبعث الله غرابا يبحث في الأرض﴾ [المائدة/31], yani: onu hazırladı. ﴿ولقد بعثنا في كل أمة رسولا﴾ [النحل/36], şu gibi: ﴿أرسلنا رسلنا﴾ [المؤمنون/44]. Ve O’nun sözü: ﴿ثم بعثناهم لنعلم أي الحزبين أحصى لما لبثوا أمدا﴾ [الكهف/12]; bu, bir yere yönlendirme olmaksızın harekete geçirmedir. ﴿ويوم نبعث من كل أمة شهيدا﴾ [النحل/84]. ﴿قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا من فوقكم﴾ [الأنعام/65]. Aziz ve celil olan dedi ki: ﴿فأماته الله مائة عام ثم بعثه﴾ [البقرة/259]. Ve bunun üzerine aziz ve celil olanın sözü: ﴿وهو الذي يتوفاكم بالليل ويعلم ما جرحتم بالنهار ثم يبعثكم فيه﴾ [الأنعام/60]. Uyku, ölüm cinsindendir; böylece ikisinde de **التوفي** kılındı ve ikisinden **البعث** birdir. Aziz ve celil olanın sözü: ﴿ولكن كره الله انبعاثهم﴾ [التوبة/46], yani: onların yönelmeleri ve gidip geçmeleri.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ب ع ث
بعث الله الرسول إلى عباده وابتعثه‏.‏
ومحمد رسول الله صلى الله عليه وسلم خير مبعوث ومبتعـث‏.‏
وفـي حديـث المبعـث كـذا‏.‏
وبعثـه مـن منامـه وبعثـه علـى الأمـر‏.‏
وتواصـوا بالخير وتباعثوا عليه‏.‏
وبعثه لكذا فانبعث له‏.‏
و ‏"‏ كره الله انبعاثهم فثبطهم ‏"‏ وفلان كسلان لا ينبعث‏.‏
وبعث الشيء وبعثره‏:‏ أثاره‏.‏
قال‏:‏ فبعثها تقص الإكام وفلان يكره الانبعاث كأنما بعث ليوم بعاث وهو يوم بين الأوس والخزرج‏.‏
ويوم البعـث‏:‏ يـوم يبعثنا الله تعالى من القبور‏.‏
ورجل بعث‏:‏ لا يزال ينبعث من نومه‏.‏
قال حميد بن ثور‏:‏ وضرب البعث عليهم‏.‏
وخرج في البعوث وهم الجنود يبعثون إلى الثغور‏.‏

##### Türkçe

ب ع ث
Allah, elçiyi kullarına **بعث** etti ve onu **ابتعثه** etti.‏
Ve Muhammed, Allah’ın elçisidir صلى الله عليه وسلم; en hayırlı **مبعوث** ve **مبتعث**tır.‏
Ve **حديث المبعث**’te şöyle (gelmiştir).‏
Ve onu uykusundan **بعث** etti ve onu iş üzerine **بعث** etti.‏
Ve hayırda birbirlerine vasiyet ettiler ve onun üzerinde **تباعثوا** ettiler.‏
Ve onu şu şey için **بعثه** etti; o da onun için **انبعث** etti.‏
Ve “Allah onların **انبعاثهم**’ını kerih gördü de onları gevşetti” ve falan tembeldir, **ينبعث** etmez.‏
Ve şeyi **بعث** etti ve onu **بعثره** etti: onu harekete geçirdi.‏
Dedi ki: Onu **بعثها** etti; tepeleri katederek iz sürer; ve falan **الانبعاث**’ı kerih görür; sanki **بعث** edilmiş gibidir **ليوم بعاث** için; o, **الأوس** ile **الخزرج** arasında bir gündür.‏
Ve **يوم البعث**: Allah تعالى’nın bizi kabirlerden **يبعثنا** ettiği gündür.‏
Ve **رجل بعث**: uykusundan **ينبعث** etmeyi sürdürür.‏
حميد بن ثور dedi ki: Ve onların üzerine **البعث**’ın vurması.‏
Ve **البعوث** içinde çıktı; onlar, sınırlara **يبعثون** edilen askerlerdir.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

بَعَثَهُ يَبْعَثُه بَعْثاً: أَرْسَلَهُ وَحْدَه، وبَعَثَ به: أَرسله مع غيره. وابْتَعَثَه أَيضاً أَي أَرسله فانْبعَثَ. وفي حديث عليّ يصف النبي، صلى الله عليه وسلم، شَهِيدُك يومَ الدين، وبَعِيثُك نعْمة؛ أَي مَبْعُوثك الذي بَعَثْته إِلى الخَلْق أَي أَرسلته، فعيل بمعنى مفعول.
وفي حديث ابن زَمْعَة: انْبَعَثَ أَشْقاها؛ يقال: انْبَعَثَ فلانٌ لشأْنه إِذا ثار ومَضَى ذاهباً لقضاء حاجَته.
والبَعْثُ: الرسولُ، والجمع بُعْثانٌ، والبَعْثُ: بَعْثُ الجُنْدِ إِلى الغَزْو.
والبَعَثُ: القومُ المَبْعُوثُونَ المُشْخَصُونَ، ويقال: هم البَعْثُ بسكون العين.
وفي النوادر: يقال ابْتَعَثْنا الشامَ عِيراً إِذا أَرسَلوا إِليها رُكَّاباً للميرة. وفي حديث القيامة: يا آدمُ ابْعَثْ بَعْثَ النار؛ أَي المَبْعُوث إِليها من أَهلها، وهو من باب تسمية المفعول بالمصدر. وبَعَثَ الجُنْدَ يَبْعَثُهم بَعْثاً: وجَّهَهُمْ، وهو من ذلك، وهو البَعْثُ والبَعِيثُ، وجمع البَعْثِ: بُعُوث؛ قال:
ولكنَّ البُعُوثَ جَرَتْ علينا،
فَصِرْنا بينَ تَطْوِيحٍ وغُرْمِ
وجمع البَعِيثِ: بُعُثٌ.
والبَعْثُ: يكون بَعْثاً للقوم يُبْعَثُون إِلى وَجْهٍ من الوجوه، مثل السَّفْر والرَّكْب. وقولهم: كنتُ في بَعْثِ فلانٍ أَي في جيشه الذي بُعِثَ معه. والبُعُوثُ: الجُيوش.
وبَعَثَه على الشيء: حمله على فِعْله. وبَعَثَ عليهم البَلاء: أَحَلَّه. وفي التنزيل العزيز: بَعَثْنا عليكم عِباداً لنا أُولي بأْس شديد. وفي الخبر: أَنَّ عبد المَلِك خَطَبَ فقال: بَعَثْنا عليكم مُسلِمَ بن عُقْبة، فَقَتلَكم يوم الحَرَّة.
وانْبَعَثَ الشيءُ وتَبَعَّثَ: انْدَفَع.
وبَعَثَه من نَوْمه بَعَثاً، فانْبَعَثَ: أَيْقَظَه وأَهَبَّه. وفي الحديث: أَتاني الليلةَ آتِيانِ فابْتَعَثَاني أَي أَيقَظاني من نومي. وتأْويلُ البَعْثِ: إِزالةُ ما كان يَحْبِسُه عن التَّصَرُّف والانْبِعاثِ.
وانْبَعَثَ في السَّيْر أَي أَسْرَع.
ورجلٌ بَعِثٌ: كثير الانْبِعاثِ من نومه. ورجل بَعْثٌ وبَعِثٌ وبَعَثٌ: لا تزال هُمُومه تؤَرِّقُه، وتَبْعَثُه من نومه؛ قال حُمَيْدُ بن ثَوْر: تَعْدُو بأَشْعَثَ، قد وَهَى سِرْبالُه،
بَعْثٍ تُؤَرِّقُه الهُمُوم، فيَسْهَرُ
والجمع: أَبْعاث: وفي التنزيل: قالوا يا وَيْلَنا مَنْ بَعَثَنا من مَرْقَدِنا؟ هذا وَقْفُ التَّمام، وهو قول المشركين يوم النُّشور. وقولُه عز وجل: هذا ما وَعَدَ الرحمنُ وصَدَقَ المُرْسَلون؛ قَوْلُ المؤْمِنين؛ وهذا رَفْعٌ بالابتداء، والخَبَرُ ما وَعَدَ الرحمنُ؛ وقرئ: يا وَيْلَنا مَنْ بَعَثَنا مِن مَرْقَدِنا؟ أَي مِن بَعْثِ الله إِيَّانا من مَرْقَدِنا. والبَعْثُ في كلام العرب على وجهين: أَحدهما الإِرْسال، كقوله تعالى: ثم بَعَثْنا من بعدهم موسى؛ معناه أَرسلنا. والبَعْثُ: إِثارةُ باركٍ أَو قاعدٍ، تقول: بَعَثْتُ البعير فانبَعَثَ أَي أَثَرْتُه فَثار. والبَعْثُ أَيضاً: الإِحْياء منالله للمَوْتى؛ ومنه قوله تعالى: ثم بَعَثْناكم من بَعْدِ موتِكم: أَي أَحييناكم. وبَعَثَ اللمَوْتى: نَشَرَهم ليوم البَعْثِ. وبَعَثَ اللهُ الخَلْقَ يَبْعَثُهُم بَعْثاً: نَشَرَهم؛ من ذلك. وفتح العين في البعث كله لغة. ومن أَسمائه عز وجل: الباعِثُ، هو الذي يَبْعَثُ الخَلْقَ أَي يُحْييهم بعد الموت يوم القيامة.
وبَعَثَ البعيرَ فانْبَعَثَ: حَلَّ عِقالَه فأَرسله، أَو كان باركاً فَهاجَهُ.
وفي حديث حذيفة: إِنَّ للفِتْنةِ بَعَثاتٍ ووَقَفاتٍ، فمن اسْتَطاعَ أَن يَمُوتَ في وَقَفاتِها فَلْيَفعل. قوله: بَعَثات أَي إِثارات وتَهْييجات، جمع بَعْثَةٍ. وكلُّ شيء أَثَرْته فقد بَعَثْته؛ ومنه حديث عائشة، رضي الله عنها: فبَعَثْنا البَعيرَ، فإِذا العِقْدُ تحته.
والتَّبْعاثُ تَفْعال، مِن ذلك: أَنشد ابن الأَعرابيّ:
أَصْدَرها، عن كَثْرَةِ الدَّآثِ،
صاحبُ لَيْلٍ، حَرِشُ التَّبْعاثِ
وتَبَعَّثَ مني الشِّعْرُ أَي انْبَعَثَ، كأَنه سالَ.
ويومُ بُعاثٍ، بضم الباء: يوم معروف، كان فيه حرب بين الأَوْسِ والخَزْرج في الجَاهلية، ذكره الواقدي ومحمد بن إِسحق في كتابيهما؛ قال الأَزهري: وذكَرَ ابن المُظَفَّر هذا في كتاب العين، فجعلَه يومَ بُغَاث وصَحَّفَه، وما كان الخليلُ، رحمه الله، لِيَخفَى عليه يومُ بُعاثٍ، لأَنه من مشاهير أَيام العرب، وإِنما صحَّفه الليثُ وعزاه إِلى الخَليل نفسِه، وهو لسانُه، والله أَعلم. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: وعندها جاريتان تُغَنِّيانِ بما قِيل يومَ بُعَاثٍ؛ هو هذا اليوم. وبُعاثٌ: اسم حِصن للأَوْس. وباعِثٌ وبَعِيثٌ: اسمان.
والبَعِيثُ: اسم شاعر معروف من بني تميم، اسمه خِدَاشُ بن بَشيرٍ، وكنيته أَبو مالك، سمي بذلك قوله:
تَبَعَّثَ مني ما تَبَعَّثَ، بعدما اسْـ
ـتَمرَّ فؤَادي، واسْتَمَرَّ مَرِيري
قال ابن بري: وصواب إِنشاد هذا البيت على ما رواه ابن قُتَيْبة وعيره: واستَمَرَّ عَزِيمي، قال: وهو الصحيح؛ ومعنى هذا البيت: أَنه قال الشعر بعدما أَسَنَّ وكَبِرَ.
وفي حديث عمر، رضي الله عنه، لما صالَحَ نصارَى الشام، كتبوا له؛ إِنَّا لا نُحْدِثُ كنيسةً ولا قَلِيَّة، ولا نُخْرِج سَعانِينَ، ولا باعوثاً؛ الباعوثُ للنَّصارى: كالاستسقاء للمسلمين، وهو اسم سرياني؛ وقيل: هو بالغين المعجمة والتاء فوقها نقطتان.
وباعِيثا: موضع معروف.

##### Türkçe

**بَعَثَهُ** **يَبْعَثُه** **بَعْثاً**: Onu tek başına gönderdi; ve **بَعَثَ** onunla: onu başkasıyla birlikte gönderdi. Ve **ابْتَعَثَه** da: yani onu gönderdi; derken **انْبعَثَ**.

Ali hadîsinde, Peygamber’i, sallallahu aleyhi ve sellem, vasfederken: din gününde senin şahidin, ve nimetin **بَعِيثُك**; yani: mahlûkata gönderdiğin, yani gönderdiğin, senin gönderilmişin; **فعيل** vezninde **مفعول** mânâsında.

İbn Zam‘a hadîsinde: **انْبَعَثَ أَشْقاها**; denir ki: **انْبَعَثَ** falan kimse işi için, yani kabardı (ayaklandı) ve ihtiyacını gidermek için gidip yürüdü.

Ve **البَعْثُ**: elçi; çoğulu **بُعْثانٌ**; ve **البَعْثُ**: ordunun gazveye gönderilmesi.

Ve **البَعَثُ**: gönderilmiş, sevk edilmiş kavim; ve denir ki: onlar **البَعْثُ**tur, ayn’ın sükûnu ile.

Ve **النوادر**’de: denir ki **ابْتَعَثْنا الشامَ عِيراً**; yani azık için oraya binekli kimseler gönderdiler. Ve kıyamet hadîsinde: “Ey Âdem, ateşin **بَعْثَ**’ını gönder”; yani: ehlinden ona gönderilen; ve bu, mef‘ûlün masdar ile adlandırılması باب’ındandır. Ve **بَعَثَ الجُنْدَ** **يَبْعَثُهم** **بَعْثاً**: onları yöneltti; ve bu ondandır; ve o, **البَعْثُ** ve **البَعِيثُ**tur; ve **البَعْثِ**’ın çoğulu: **بُعُوث**; dedi ki:

ولكنَّ **البُعُوثَ** جَرَتْ علينا،
فَصِرْنا بينَ تَطْوِيحٍ وغُرْمِ

Ve **البَعِيثِ**’in çoğulu: **بُعُثٌ**.

Ve **البَعْثُ**: bir yüze (yönlerden bir yöne) gönderilen kavim için **بَعْثاً** olur; sefer ve yolcu topluluğu gibi. Ve onların sözü: “Falanın **بَعْثِ**’ında idim”; yani onunla birlikte gönderilmiş ordusunda. Ve **البُعُوثُ**: ordular.

Ve **بَعَثَه على الشيء**: onu onu yapmaya sevk etti. Ve **بَعَثَ عليهم البَلاء**: onu (belâyı) üzerlerine indirdi. Ve aziz tenzîlde: **بَعَثْنا عليكم عِباداً لنا أُولي بأْس شديد**. Ve haberde: Abdülmelik’in hutbe okuyup dediği: “Üzerinize **مُسلِمَ بن عُقْبة**’yi gönderdik; derken **يوم الحَرَّة** günü sizi öldürdü.”

Ve **انْبَعَثَ** şey ve **تَبَعَّثَ**: itildi, fırladı.

Ve **بَعَثَه من نَوْمه** **بَعْثاً**; derken **انْبَعَثَ**: onu uyandırdı ve onu kaldırdı. Ve hadîste: “Bu gece bana iki gelen geldi de beni **ابْتَعَثَاني**”; yani beni uykumdan uyandırdılar. Ve **البَعْثِ**’ın te’vîli: onu tasarruftan ve **الانْبِعاثِ**’tan alıkoyan şeyin giderilmesidir.

Ve **انْبَعَثَ في السَّيْر**: yani hızlandı.

Ve adam **بَعِثٌ**: uykusundan çok **الانْبِعاثِ** sahibi. Ve adam **بَعْثٌ** ve **بَعِثٌ** ve **بَعَثٌ**: kaygıları onu durmadan uykusuz bırakır ve onu uykusundan **تَبْعَثُه**; **حُمَيْدُ بن ثَوْر** dedi:

تَعْدُو بأَشْعَثَ، قد وَهَى سِرْبالُه،
بَعْثٍ تُؤَرِّقُه الهُمُوم، فيَسْهَرُ

Ve çoğulu: **أَبْعاث**. Ve tenzîlde: “Dediler: ‘Vay hâlimize, bizi yatacağımızdan kim **بَعَثَنا**?’”; bu, tam durak yeridir; ve bu, diriliş günü müşriklerin sözüdür. Ve O’nun, عز وجل, sözü: “Bu, Rahmân’ın vaad ettiği ve gönderilenlerin doğru söylediği şeydir”; mü’minlerin sözüdür. Ve bu, mübtedâ ile merfûdur; haber ise: “Rahmân’ın vaad ettiği”dir. Ve şöyle de okunmuştur: “Vay hâlimize, bizi yatacağımızdan kim **بَعَثَنا**?”; yani Allah’ın bizi yatacağımızdan **بَعْثِ**’ı ile. Ve **البَعْثُ** Arapların كلام’ında iki vecih üzeredir: birincisi gönderme; Yüce Allah’ın sözü gibi: **ثم بَعَثْنا من بعدهم موسى**; mânâsı: gönderdik. Ve **البَعْثُ**: çökmüş yahut oturmuş olanı harekete geçirmek; dersin ki: “Deveyi **بَعَثْتُ** da **انبَعَثَ**”; yani onu harekete geçirdim de kalktı. Ve **البَعْثُ** ayrıca: Allah’tan ölüleri diriltmektir; ondan Yüce Allah’ın sözü: **ثم بَعَثْناكم من بَعْدِ موتِكم**; yani sizi dirilttik. Ve **بَعَثَ** ölüleri: onları **يوم البَعْثِ** için yaydı. Ve Allah **بَعَثَ** mahlûku, **يَبْعَثُهُم** **بَعْثاً**: onları yaydı; bu ondandır. Ve **البعث**’ın hepsinde ayn’ın fethi bir lugattır. Ve O’nun, عز وجل, isimlerindendir: **الباعِثُ**; o, mahlûku **يَبْعَثُ** eder; yani kıyamet günü ölümden sonra onları diriltir.

Ve deveyi **بَعَثَ** da **انْبَعَثَ**: onun bağını çözdü de onu saldı; yahut çökmüş idi de onu ürküttü.

Huzeyfe hadîsinde: “Fitnenin **بَعَثاتٍ**’ı ve **وَقَفاتٍ**’ı vardır; kim onun **وَقَفاتِ**’ında ölmeye güç yetirirse yapsın.” Sözü: **بَعَثات**; yani kımıldatmalar ve kışkırtmalar; **بَعْثَةٍ**’nin çoğulu. Ve her şeyi harekete geçirdiysen onu **بَعَثْته** etmişsindir; ondan Âişe hadîsi, رضي الله عنها: “Deveyi **بَعَثْنا** ettik; bir de ne görelim, gerdanlık onun altındaymış.”

Ve **التَّبْعاثُ** **تَفْعال** veznindedir; ondandır: İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

أَصْدَرها، عن كَثْرَةِ الدَّآثِ،
صاحبُ لَيْلٍ، حَرِشُ التَّبْعاثِ

Ve benden şiir **تَبَعَّثَ** etti; yani **انْبَعَثَ**; sanki aktı.

Ve **يومُ بُعاثٍ**, bâ’nın zammı ile: bilinen bir gündür; câhiliyede **الأَوْسِ** ile **الخَزْرج** arasında onda savaş olmuştu; onu Vâkıdî ve Muhammed b. İshak iki kitaplarında zikretti; Ezherî dedi ki: İbnü’l-Muzaffer bunu **كتاب العين**’da zikretti de onu **يومَ بُغَاث** yaptı ve onu tashîf etti; hâlbuki Halîl’e, رحمه الله, **يومُ بُعاثٍ** gizli kalacak değildi; çünkü o, Arapların meşhur günlerindendir; ancak onu Leys tashîf etti ve onu Halîl’in kendisine nisbet etti; ve o, onun lisanıdır; Allah daha iyi bilir. Ve Âişe hadîsinde, رضي الله عنها: yanında iki câriye **يومَ بُعَاثٍ** günü söylenenle şarkı söylüyorlardı; o, bu gündür. Ve **بُعاثٌ**: **الأَوْس** için bir hisarın adıdır. Ve **باعِثٌ** ve **بَعِيثٌ**: iki isimdir.

Ve **البَعِيثُ**: Benî Temîm’den bilinen bir şairin adıdır; adı **خِدَاشُ بن بَشيرٍ**; künyesi **أَبو مالك**; şu sözü sebebiyle böyle adlandırıldı:

تَبَعَّثَ مني ما تَبَعَّثَ، بعدما اسْـ
ـتَمرَّ فؤَادي، واسْتَمَرَّ مَرِيري

İbn Berrî dedi ki: Bu beytin inşâdının doğrusu, İbn Kuteybe’nin ve başkasının rivayet ettiği üzere: “**واستَمَرَّ عَزِيمي**”dir; dedi: ve o doğrudur; bu beytin mânâsı: yaşlanıp büyüdükten sonra şiir söylediğidir.

Ömer hadîsinde, رضي الله عنه, Şam Hristiyanlarıyla sulh yaptığında, ona yazdılar: “Biz bir kilise ve bir **قَلِيَّة** ihdas etmeyiz; ve **سَعانِينَ** çıkarmayız; ve **باعوثاً** çıkarmayız.” **الباعوثُ** Hristiyanlar için: Müslümanlar için yağmur duası gibidir; ve o Süryânî bir isimdir; ve denildi ki: o, noktalı **الغين** ile ve üstünde iki nokta olan **التاء** iledir.

Ve **باعِيثا**: bilinen bir yerdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ع ث * * بَعَثهُ * و * ابتَعَثَهُ * بمعنى أي أرسله * فانْبعَثَ * و * بَعَثهُ * من منامه أهبه وأيقظه وبعث الموتى نشرهم وباب الثلاثة قطع

##### Türkçe

* ب ع ث * * **بَعَثهُ** * ve * **ابتَعَثَهُ** * “yani: onu gönderdi” mânâsınadır; * **فانْبعَثَ** *; ve * **بَعَثهُ** * onu uykusundan: onu uyandırdı ve onu ikaz etti; ve ölüleri diriltmek: onları yaydı; ve üçlü bab: kesti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

بعثه، كمنعه  يبعثه بعثا  :أرسله  وحده. وبعث به: أرسله مع غيره،  كابتعثه  ابتعاثا  فانبعث  . ومحمد صلى الله عليه وسلم خير مبعوث ومبتعث. وبعثه لكذا، فانبعث. وفي حديث ابن زمعة  انبعث أشقاها  يقال: انبعث فلان، لشأنه، إذا ثار ومضى ذاهبا لقضاء حاجته. بعث  الناقة: أثارها  فانبعثت: حل عقالها، أو كانت باركة فهاجها. وفي حديث حذيفة. إن للفتنة بعثات ووقفات، فمن استطاع أن يموت في وقفاتها فليفعل. قوله: بعثات، أي إثارات وتهييجات جمع بعثة، وكل شيء أثرته فقد بعثته، ومنه حديث عائشة، رضي الله عنها،  فبعثنا البعير، فإذا العقد تحته  . بعث  فلانا من منامه  فانبعث: أيقظه، و  أهبه  . وفي الحديث:  أتأني الليلة آتيان، فابتعثاني  ، أي أيقظاني من نومي، وتأويل البعث: إزالة ما كان يحبسه عن التصرف والانبعاث. وفي الأساس: بعثه، وبعثره: أثاره، وعلى الأمر: أثاره. وتواصوا بالخير، وتباعثوا عليه.  والبعث  بفتح فسكون  ويحرك  وهو لغة فيه: بعث الجند إلى الغزو، وبعث الجند يبعثهم بعثا، والبعث يكون بعثا للقوم يبعثون إلى وجه من الوجوه، مثل السفر والركب. والبعث  :الجيش  ، يقال: كنت في بعث فلان، أي في جيشه الذي بعث معه،  ج بعوث  ، يقال: خرج في البعوث:  وهم  الجنود يبعثون إلى الثغور. اعلم أن البعث في كلام العرب على وجهين: أحدهما: الإرسال، كقوله تعالى:  ثم بعثنا من بعدهم موسى  معناه: أرسلنا. والبعث: إثارة بارك، أو قاعد. والبعث أيضا: الإحياء من الله للموتى، ومنه قوله تعالى:  ثم بعثناكم من بعد موتكم  أي أحييناكم. والبعث  :النشر  ، بعث الموتى: نشرهم ليوم البعث، وبعث الله الخلق يبعثهم بعثا: نشرهم، من ذلك، وفتح العين في البعث كله لغة. ومن أسمائه عز وجل الباعث: هو الذي يبعث الخلق، أي يحييهم بعد الموت يوم القيامة. البعث  ككتف: المتهجد السهران  كثير الانبعاث من نومه، وأنشد الأصمعي:
  يا رب رب الأرق الليل البعث
  لم يقذ عينيه حثاث المحتثث  وبعث  الرجل  كفرح: أرق  من نومه. ورجل بعث، بفتح فسكون، وبعث، محركة، وبعث، ككتف: لا تزال همومه تؤرقه وتبعثه من نومه، قال حميد بن ثور:
  تعدو بأشعث قد وهي سرباله                      بعث تؤرقه الهموم فيسهر والجمع أبعاث. وانبعث الشيء، وتبعث: اندفع.  وتبعث مني الشعر: انبعث؛ كأنه سال  ، وفي بعض النسخ الصحاح: كأنه سار  والبعيث  : الجند، جمعه بعث. وبعيثك نعمة، أي مبعوثك  الذي بعثته إلى الخلق أي أرسلته، فعيل بمعنى مفعول  والبعيث  : فرس عمرو بن معد يكرب  الزبيدي، وبنته الكاملة يأتي ذكرها. وباعث، وبعيث: اسمان. البعيث  بن حريث  الحنفي البعيث  بن رزام  ، هكذا في النسخ، وفي التكملة: والبعيث: بعيث بني رزام التغلبي. أبو مالك البعيث، واسمه خداش  بن بشير  المجاشعي، هكذا في نسختنا وفي بعضها بشر، ومثله في هامش الصحاح، وهو الصواب، وهو الذي هجاه جرير. وفي التكملة: والبعيث بن بشير راكب الأسد السحيمي،  شعراء  سمى الأخير لقوله- وهو من بني تميم:
  تبعث مني ما تبعث بعدما اس                      تمر فؤادي واستمر مريري

  قال ابن بري: وصوابه  واستمر عزيمي  .  والمنبعث  على صيغة اسم الفاعل: رجل  من الصحابة، وكان اسمه مضطجعا، فغيره النبي صلى الله عليه وسلم  تفاؤلا، وذلك في نوبة الطائف، وهو من عبيدهم، هرب كأبي بكرة.  وبعاث بالعين  المهملة  وبالغين  المعجمة  كغراب، ويثلث: ع بقرب المدينة  على ميلين منها، كما في نسخة، وهذا لا يصح، وفي بعضها، على ليلتين من المدينة، وقد صرح به عياض، وابن قرقول والفيومي، وأهل الغريب أجمع، قال شيخنا: وجزم الأكثر بأنه ليس في بابه إلا الضم كغراب في المصباح: بعاث، كغراب: موضع بالمدينة، وتأنيثه أكثر، و  يومه م  ، معروف، أي من أيام الأوس والخزرج، بين المبعث والهجرة، وكان الظفر للأوس. قال الأزهري: وذكره ابن المظفر هذا في كتاب العين، فجعله يوم بغاث، وصحفه، وما كان الخليل- رحمه الله- ليخفى عليه يوم بعاث، لأنه من مشاهير أيام العرب، وإنما صحفه الليث، وعزاه إلى خليل نفسه، وهو لسانه، والله أعلم. وفي حديث عائشة رضي الله عنها،  وعندها جاريتان تغنيان بما قيل يوم بعاث  وهو هذا اليوم. وبعاث: اسم حصن للأوس. قلت: وهكذا ذكره أبو علي القالي في العين المهملة، كغراب، وقال: هكذا سمعناه من مشايخنا أيضا، وهي عبارة ابن دريد بعينها، ووافقه البكري، وصاحب المشارق، وحكى أبو عبيدة فيه الإعجام عن الخليل، وضبطه الأصيلي بالوجهين، وبالمعجمة عند القابسي، وهو خطأ. قال شيخنا: فهؤلاء كلهم مجمعون على ضم الباء، ولا قاتل بغير الضم، فقول المصنف: ويثلث، غير صحيح. في حديث عمر رضي الله عنه  لما صالح نصاري الشام، كتبوا له؛ أن لا نحدث كنيسة ولا قلية، ولا نخرج سعانين ولا باعوثا   الباعوث: استسقاء النصارى  وهو اسم سرياني، وقيل: هو بالغين المعجمة والتاء المنقوطة، فوقها نقطتان، وقد تقدم الإشارة إليه.
 ومما يستدرك عليه: البعث: الرسول، والجمع البعثان. والبعث: القوم المشخصون، وفي حديقة القيامة:  يا آدم ابعث بعث النار  أي المبعوث إليها من أهلها، وهو من باب تسمية المفعول بالمصدر، وهو البعيث، وجمع البعث بعوث، وجمع البعيث بعث، قال:
  ولكن البعوث جرت علينا                      فصرنا بين تطويح وغرم وبعثه على الشيء: حمله على فعله. وبعث عليهم البلاء: أحله، وفي التنزيل  بعثنا عليكم عبادا لنا أولى بأس شديد  وانبعث في السير، أي أسرع. وقرىء  يا ويلنا من بعثنا من مرقدنا  أي من بعث الله إيانا من مرقدنا. والتبعات: تفعال من بعثه، إذا أثاره، أنشد ابن الأعرابي:
  أصدرها عن كثرة الدآث
  صاحب ليل خرش التبعاث وباعيثا: موضع معروف.

##### Türkçe

**بعثه**، **كمنعه** **يبعثه** **بعثا**: Onu yalnız başına gönderdi. **وبعث به**: Onu başkasıyla birlikte gönderdi; **كابتعثه** **ابتعاثا**; derken **فانبعث**. Ve Muhammed صلى الله عليه وسلم, en hayırlı **مبعوث** ve **مبتعث**tır. **وبعثه لكذا**; derken **فانبعث**. İbn Zem‘a hadîsinde: **انبعث أشقاها**. Denilir ki: **انبعث فلان، لشأنه**; işi için, şayet kabarıp (ayaklanıp) giderek ihtiyacını gidermeye gitmişse. **بعث الناقة**: Deveyi ürküttü/harekete geçirdi; derken **فانبعثت**: Onun bağını çözdü; yahut çökmüş idi de onu kışkırttı. Huzeyfe hadîsinde: “Fitnenin **بعثات**ı ve duraklamaları vardır; kim onun duraklamalarında ölebilirse ölsün.” Sözü: **بعثات**; yani kışkırtmalar ve tahrikler; **بعثة**’nin cem‘i. Ve her neyi kışkırttıysan onu **بعثته** etmişsindir. Ondandır, Âişe hadîsi, رضي الله عنها: “Derken biz deveyi **فبعثنا البعير**; bir de baktık ki gerdanlık onun altındadır.” **بعث فلانا من منامه**; derken **فانبعث**: Onu uyandırdı; ve onu kaldırdı. Hadîste: “Bu gece bana iki (melek) geldi; derken beni **فابتعثاني**”; yani beni uykumdan uyandırdılar. **البعث**’ın te’vîli: Tasarruf ve **الانبعاث**tan onu alıkoyan şeyi ortadan kaldırmaktır. **الأساس**’ta: **بعثه** ve **بعثره**: Onu kışkırttı; ve iş üzerine: Onu kışkırttı. Hayırla birbirlerine vasiyet ettiler ve onun üzerine birbirlerini **تباَعَثوا** ettiler. **والبعث** (fetha sonra sükûn ile; ve harekelenir; ve onda bir lugattır): Askeri gazaya göndermek; ve **بعث الجند** **يبعثهم** **بعثا**. Ve **البعث** olur: bir kavim için **بعثا**; bir yönlerden bir yöne gönderilirler; sefer ve kervan gibi. **والبعث**: Ordu; denilir ki: “Falanın **بعث**ında idim”; yani onunla birlikte gönderdiği ordusunda. Cem‘i: **بعوث**. Denilir ki: **خرج في البعوث**: Onlar, sınırlara gönderilen askerlerdir. Bil ki **البعث** Arapların كلامında iki vecih üzeredir: Birincisi: gönderme; Yüce Allah’ın sözü gibi: **ثم بعثنا من بعدهم موسى**; mânâsı: gönderdik. Ve **البعث**: çökmüş yahut oturmuş olanı kışkırtmaktır. Ve **البعث** ayrıca: Allah’tan ölülere diriltmedir; ondandır Yüce Allah’ın sözü: **ثم بعثناكم من بعد موتكم**; yani sizi dirilttik. **والبعث**: **النشر**. **بعث الموتى**: Onları diriliş günü için yaydı/dağıttı. **وبعث الله الخلق يبعثهم بعثا**: Onları yaydı/dağıttı. Bundan: **البعث**ın tamamında ‘ayn’ı fethalı okumak bir lugattır. Ve O’nun عز وجل isimlerindendir **الباعث**: O, خلقı **يبعث** edendir; yani kıyamet günü ölümden sonra onları diriltendir. **البعث** **ككتف**: Gece ibadetine kalkan uykusuz; uykusundan çok **الانبعاث** eden. Asma‘î inşâd etti:
يا رب رب الأرق الليل **البعث**
لم يقذ عينيه حثاث المحتثث
Ve **بعث الرجل** **كفرح**: Uykusundan uykusuz kaldı. Ve adam **بعث** (fetha sonra sükûn ile), ve **بعث** (harekeli), ve **بعث** **ككتف**: Gamları onu durmadan uykusuz bırakır ve onu uykusundan **تبعثه** eder. Humeyd b. Sevr dedi:
تعدو بأشعث قد وهي سرباله                      **بعث** تؤرقه الهموم فيسهر
Cem‘i: **أبعاث**. Ve **انبعث** şey, ve **تبعث**: İtildi/atıldı. Ve benden saç **تبعث** etti: **انبعث**; sanki aktı. Ve صحاح’ın bazı nüshalarında: sanki yürüdü. **والبعيث**: Asker; cem‘i **بعث**. Ve “**وبعيثك نعمة**”: yani senin **مبعوثك**ın; onu halka **بعثته** ettiğin, yani gönderdiğin; **فعيل** mânâsı **مفعول**. **والبعيث**: Amr b. Ma‘dîkerib ez-Zübeydî’nin atı; ve onun kızı **الكاملة**; zikri gelecektir. Ve **باعث** ve **بعيث**: iki isimdir. **البعيث بن حريث الحنفي**; **البعيث بن رزام**; nüshalarda böyledir. Ve **التكملة**’de: **والبعيث**: Tağlibî **بعيث بني رزام**. Ebû Mâlik **البعيث**; adı **خداش بن بشير المجاشعي**; nüshamızda böyledir, bazısında **بشر**; صحاح’ın hâmişinde de böyledir; ve o doğrusudur; o, Cerîr’in hicvettiği kimsedir. Ve **التكملة**’de: **والبعيث بن بشير راكب الأسد السحيمي**; şairlerdendir; sonuncuyu onun sözü sebebiyle isimlendirdi—o Temîm’dendir:
تبعث مني ما تبعث بعدما اس                      تمر فؤادي واستمر مريري
İbn Berrî dedi: Doğrusu: **واستمر عزيمي**. **والمنبعث** (ism-i fâil sigası üzere): Sahâbeden bir adam; adı **مضطجعا** idi; Nebî صلى الله عليه وسلم onu, tefe’ülen, değiştirdi; bu, Tâif nöbetinde idi; o, onların kölelerindendi; Ebû Bekre gibi kaçtı. **وبعاث** (ihmâl edilmiş ‘ayn ile) ve (mu‘ceme **الغين** ile) **كغراب**; ve üç vecihlenir: Medîne yakınında bir yer; ondan iki mil mesafede—bir nüshada böyle; bu sahih değildir. Bazısında: Medîne’den iki gecelik mesafede; İyâz, İbn Kurkûl, Feyyûmî ve garîb ehlinin tamamı bunu açıkça söylemiştir. Şeyhimiz dedi: Ekserinin kesinleştirdiği: بابında **كغراب** gibi zammeden başka yoktur. **المصباح**’ta: **بعاث، كغراب**: Medîne’de bir mevki; müennesi daha çoktur. Ve **يومه** (mîm ile): mâlûmdur; yani Evs ve Hazrec günlerindendir; **المبعث** ile hicret arasında; zafer Evs’indir. Ezherî dedi: İbnü’l-Muzaffer bunu **كتاب العين**’da zikretti; onu **يوم بغاث** yaptı ve tashîf etti. Hâlbuki Halîl—رحمه الله—**يوم بعاث**’ı bilmemekten uzak olurdu; çünkü o, Arapların meşhur günlerindendir. Ancak onu Leys tashîf etti ve onu Halîl’in kendisine nisbet etti; o ise onun dili (nakilcisi)dir. Allah daha iyi bilir. Âişe رضي الله عنها hadîsinde: “Onun yanında iki câriye **يوم بعاث** günü hakkında söylenenle şarkı söylüyordu”; o, bu gündür. **وبعاث**: Evs’in bir kalesinin adıdır. Dedim ki: Ebû Alî el-Kâlî de onu **العين المهملة** ile, **كغراب** olarak böyle zikretti ve dedi: “Bunu şeyhlerimizden de böyle işittik.” Bu, İbn Düreyd’in ibaresinin aynısıdır. Bekrî ve **صاحب المشارق** ona muvafakat etti. Ebû Ubeyde, Halîl’den onda i‘câmı (mu‘ceme oluşu) nakletti. Asîlî onu iki vecihle ضبط etti; Kâbisî yanında mu‘ceme ile; bu hatadır. Şeyhimiz dedi: Bunların hepsi bâ’nın zammesi üzerinde icmâ etmişlerdir; zammesiz bir söyleyen yoktur. O hâlde musannifin sözü: “**ويثلث**”, sahih değildir. Ömer رضي الله عنه hadîsinde: Şam nasârâsıyla sulh yaptığında, ona yazdılar: “Bir kilise ve bir hücre ihdas etmeyeceğiz; ve **سعانين** ve **باعوثا** çıkarmayacağız.” **الباعوث**: Nasârânın yağmur istemesidir; Süryânî bir isimdir. Ve denildi ki: O, mu‘ceme **الغين** ile ve üstünde iki nokta bulunan **التاء** ile olur; ona daha önce işaret geçti.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **البعث**: elçi; cem‘i **البعثان**. Ve **البعث**: yola çıkmış kimseler topluluğu. Ve **حديقة القيامة**’da: “Ey Âdem, **ابعث بعث النار**”; yani ona gönderilen, ehlinden olan; bu, mef‘ûlü masdar ile isimlendirme بابındandır; o, **البعيث**tir. Ve **البعث**’ın cem‘i **بعوث**; ve **البعيث**’in cem‘i **بعث**. Dedi ki:
ولكن **البعوث** جرت علينا                      فصرنا بين تطويح وغرم
Ve **بعثه على الشيء**: Onu onu yapmaya sevk etti. Ve onların üzerine belâyı **بعث** etti: Onu indirdi. Ve tenzîlde: **بعثنا عليكم عبادا لنا أولى بأس شديد**. Ve **انبعث في السير**: yani hızlandı. Ve okundu: **يا ويلنا من بعثنا من مرقدنا**; yani Allah’ın bizi yatacağımızdan **بعث** etmesinden. Ve **التبعات**: **بعثه**’den **تفعال**dır; onu kışkırttığında. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
أصدرها عن كثرة الدآث
صاحب ليل خرش **التبعاث**
Ve **باعيثا**: mâlûm bir mevki.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَعْثٌ
1 بَعْثٌ عث بعث signifies The removing of that which restrains one from free action. (TA.) [And hence,] ― -b2- بَعَثَهُ, (S, A, &c.,) aor. بَعَثَ , (A, K,) inf. n. بَعَثٌ (Mgh, L, Msb, TA) and بَعَثٌ, (L, TA,) He sent him; (S, A, Mgh, Msb, K;) namely, a messenger; (Msb;) and, when said of God, an apostle; (A;) [and when said of a man, a letter, &c.;] as also ↓ ابتعثه: (S, A, Msb, K:) [or] the former is said of anything that goes, or is sent, by itself; and of anything that will not go, or be sent, by itself, as a letter, and a present, one says, بَعَثَ بِهِ: (Msb:) [thus,] بَعَثَهُ signifies he sent him, or it, alone, by himself, or by itself; and بَعَثَ بِهِ, he sent him, or it, by, or with, another, or others: (L:) but El-Fلrلbee says that the former of these two has another signification, which will be found below; and that the latter signifies he sent him, or it. (Msb.) Hence, ضُرِبَ عَلَيْهِمُ البَعْثُ The being sent to the war was appointed them and imposed upon them as an obligation. (Msb.) You say, بَعَثَهُ لِكَذَا [He sent him for such a thing or purpose]. (A, TA.) [And بَعَثَ اـِلَيْهِ بِكَذَا He sent to him such a thing; lit., he sent to him a messenger with such a thing.] And بَعَثَ الجُنْدَ اـِلَى الغَزْوِ [He sent the army to the war]. (TA.) And بَعَثَ عَلَيْهِمُ البَلَآءَ [He sent upon them trial, or affliction;] he caused trial, or affliction, to befall them. (TA.) ― -b3- Also, (A, L, TA,) inf. بَعْثٌ (Mgh, L, TA) and بَعَثٌ (L) and تَبْعَاثٌ [an intensive form], (TA,) He roused him, excited him, or put him in motion or action; (A, L, Mgh, TA;) namely, anything; (TA;) [i. e. any person or animal; and particularly,] an animal lying down, or a person sitting. (L, TA.) You say, بَعَثَ النَّاقَةَ He roused, or put in motion or action, the she-camel; (S, Mgh, K, TA;) i. e., loosed the cord that bound her shank to her arm, and dismissed her; or he roused her, or made her to rise, she being lying down. (TA.) It is said in a trad. respecting 'ءïsheh, فَبَعَثْنَا البَعِيرَ فاـِذَا العِقْدُ تَحْتَهُ [And we made the camel to rise, and to, the necklace was beneath him]. (TA.) You say also, بَعَثَهُ عَلَى الأَمْرِ, (A,) or الشَّىْءِ, (L,) He roused him, excited him, or put him in motion or action, to do the affair, or thing: (A:) or he incited him, urged him, or instigated him, to do the thing. (L.) ― -b4- Also, accord. to El-Fلrلbee, (Msb,) or بَعَثَهُ مِنْ مَنَامِهِ, (S, A, K,) inf. n. بَعَثٌ and بَعَثٌ, (TA,) He roused him, or awoke him, from his sleep; (S, A, Msb, K;) as also ↓ ابتعثهُ. (TA, from a trad.) ― -b5- بَعْثٌ (S, K, TA) and بَعَثٌ (TA) also signify The quickening, vivifying, or revivifying, of the dead; the raising of the dead to life; (S, K, * TA;) by God, (TA,) on the day called يَوْمُ البَعْثِ (S, TA) the day [of resurrection,] when those who are in the graves shall be raised. (A, Mgh.) You say, بَعَثَ اللّٰهُ الخَلْقَ, and المَوْتَى, God quickened, vivified, revivified, or raised to life, mankind, and the dead. (TA.) -A2- بَعِثَ, aor. بَعَثَ , (inf. n. بَعَثٌ, TK,) He (a man, TA) was sleepless, or wakeful. (K, * TA.) [See بَعِثٌ.]

5 تَبَعَّثَ see 7, in two places.

تَبَاعَثُوا
6 تَبَاعَثُوا تباعثوا [They roused, excited, incited, urged, or instigated, one another; or put one another in motion or action; to do a thing]. One says, تَوَاصَوْا بِالخَيْرِ وَ تَبَاعَثُوا عَلَيْهِ [Enjoin ye, or charge ye, one another to do good, and rouse ye, or excite ye, &c., one another to do it]. (A.)

انبعث
7 انبعث أنبعث انبعث ٱنبعث He became sent; [i. e. he went, being sent;] quasi-pass. of بَعَثَهُ, as signifying “he sent him:” (S, Msb, K:) he rose, and went away: (TA:) he rose to go forth. (Bd in ix. 46.) You say, انبعث لِكَذَا [He went, being sent, or he rose, and went away. or he rose to go forth, for such a thing or purpose]. (A, TA.) And انبعث فُلَانٌ لِشَأْنِهِ Such a one rose, and went away, to perform his affair. (TA.) And انبعث فِى السَّيْرِ He hastened, made haste, sped, or was quick or swift, in going, journeying, or pace. (S.) And انبعث الشَّيْءُ, i. e. اِنْدَفَعَ [The thing became impelled, or propelled; or went quickly, or swiftly, as though impelled or propelled; &c.]; as also ↓ تبعّث. (TA.) [Thus] you say, انبعث المَآءُ [The water poured out, or forth, as though impelled or propelled]. (TA in art. فجر; &c.) And [hence,] مِنِّىَ الشِّعْرُ ↓ تبعّث, i. e. انبعث [The poetry issued quickly from me], as though it flowed (كَأَنَّهُ سَالَ): so in the S and K: but in some of the copies of the S, in the place of سَالَ, we find سَارَ. (TA.) And انبعث بِشَرٍّ [He broke forth with evil, or mischief]. (JK in art. بوق.) ― -b2- [He became roused, excited, incited, urged, instigated, or put in motion or action.] You say, انبعثت النَّاقَةُ The she-camel became roused, or put in motion or action, and rose: (L, Mgh, TA: *) quasi-pass. of بَعَثَ النَّاقَةَ [q. v.]. (Mgh, TA.) And فُلَانٌ كَسْلَانٌ لَا بَنْبَعِثُ [Such a one is sluggish, lazy, or indolent: he will not become roused, &c.]. (A.) ― -b3- He became roused, or awakened, from his sleep; or he awoke from his sleep. (TA.)

8 اـِبْتَعَثَ see 1, in two places.

بَعْثٌ
بَعْثٌ عث بعث an inf. n. used as a pass. part. n.; Sent; as also ↓ بَعِيثٌ and ↓ مَبْعوثٌ: pl. of the first بُعُوثٌ; and of the second بُعُثٌ. (L, TA.) ― -b2- And [used as a subst., signifying] A person sent; a messenger: pl. بَعْثَانٌ. (L.) You say also, مُحَمَّدٌ خَيْرُ ↓ مَبْعُوثٍ and ↓ مُبْتَعَثٍ [Mohammad is the best person that has been sent]. (A.) And ↓ بَعَيثُكَ نِعْمَةً, i. e. ↓ مَبْعُوثُكَ [He whom Thou (O God) hast sent (namely Mohammad) as a boon, or benefit, or favour]. (L, from a trad. [The latter word (نعمة) is written in the L without any syll. signs; but the context shows that it is in the accus. case as a specificative.]) ― -b3- A people sent from one place to another; as also ↓ بَعَثٌ: (L, TA:) a people sent in any direction; a word similar to سَفْرٌ and رَكْبٌ. (TA.) بَعْثُ النَّارِ, occurring in a trad., means The people sent to the fire [of Hell]. (L.) ― -b4- An army; (S, Mgh, Msb, K;) because sent; (Mgh;) as also ↓ بَعَثٌ (K) and ↓ بَعِيثٌ: (TA:) pl. of the first بُعُوثٌ; (S, A, Mgh, Msb, K;) and of the last بُعُثٌ: (TA:) the first, [as also the second,] an inf. n. used as a subst. (Msb.) You say, كُنْتُ فِى بَعْثِ فُلَانٍ I was in the army of such a one, that was sent with him. (S.) And خَرَجَ فِى البُعُوثِ He went forth among the forces that were sent to the frontiers. (A.) ― -b5- See also بَعِثٌ.

بُعْثٌ
بُعْثٌ عث بعث : see بَعْثٌ.

بَعَثٌ
بَعَثٌ عث بعث : see بَعْثٌ, in two places: ― -b2- and see what next follows.

بَعِثٌ
بَعِثٌ عث بعث (A, L, K) and ↓ بَعْثٌ (L, TA) and ↓ بُعْثٌ, (L,) or ↓ بَعَثٌ, (TA,) Sleepless, or wakeful: (K:) a man incessantly, (A,) or often, (TA,) awaking from his sleep: (A, TA:) a man whose anxieties, or griefs, incessantly render him sleepless, or wakeful, and awake him from his sleep: pl. أَبْعاثٌ. (TA.)

بَعْثَةٌ
بَعْثَةٌ عث بعث بعثه بعثة [inf. n. of un. of 1; and particularly signifying] An occasion, or occurrence, of raising, rousing, exciting, stirring up, or provoking, of sedition, or the like: pl. بَعَثَاتٌ. (TA, from a trad.)

بَعِيثٌ
بَعِيثٌ عيث بعيث : see بَعْثٌ, in three places.

بَاعِثٌ
بَاعِثٌ باعث [act. part. n. of 1; Sending: &c. ― -b2- And hence, Occasioning, or causing: an occasion, or a cause; and a motive]. ― -b3- البَاعِثُ one of the names [or epithets] of God; The Quickener of mankind after death, on the day of resurrection. (TA.)

البَاعُوثُ
البَاعُوثُ الباعوث باعوث , (L, K,) or, accord. to some, البَاغُوتُ, q. v., with the pointed غ and the double-pointed ت, (TA,) [The Christian festival of Easter;] the اِسْتِسْقَآء of the Christians; (K;) or [rather] what is to the Christians as the استسقآء is to the Muslims: a Syriac word. (L.)

مَبْعَثٌ
مَبْعَثٌ مبعث [a noun of place and of time from 1; A place, and a time, of sending: &c. Hence, المَبْعَثُ is particularly applied to The time of the mission of Mohammad: and it is also applied to the mission itself]. (A, TA.)

مَبْعُوثٌ
مَبْعُوثٌ مبعوث : see بَعْثٌ, in three places.

مُبْتَعَثٌ
مُبْتَعَثٌ مبتعث : see بَعْثٌ.

##### Türkçe

**بَعْثٌ**
1 **بَعْثٌ** عث بعث, kişinin serbestçe eylemde bulunmasını engelleyen şeyin kaldırılması anlamına gelir. (TA.) [Bundan dolayı] ― -b2- **بَعَثَهُ**, (S, A, vb.,) muzârîsi **بَعَثَ**, (A, K,) mastarı **بَعَثٌ** (Mgh, L, Msb, TA) ve **بَعَثٌ**, (L, TA,) onu gönderdi; (S, A, Mgh, Msb, K;) yani bir elçi; (Msb;) ve Allah hakkında söylendiğinde, bir resul; (A;) [ve bir insan hakkında söylendiğinde, bir mektup vb.;] ayrıca ↓ **ابتعثه**: (S, A, Msb, K:) [yahut] birincisi, kendi kendine giden veya gönderilen her şey hakkında söylenir; ve kendi kendine gitmeyen veya gönderilmeyen her şey hakkında, bir mektup ve bir hediye gibi, **بَعَثَ بِهِ** denir: (Msb:) [buna göre] **بَعَثَهُ**, onu yahut onu, tek başına, kendi tarafından yahut kendi kendine gönderdi demektir; ve **بَعَثَ بِهِ**, onu yahut onu, bir başkasıyla yahut başkalarıyla gönderdi demektir: (L:) fakat El-Fârâbî, bu ikisinden birincisinin başka bir anlamı olduğunu, aşağıda bulunacağını; ve ikincisinin, onu yahut onu gönderdi anlamına geldiğini söyler. (Msb.) Buradan, **ضُرِبَ عَلَيْهِمُ البَعْثُ**: savaşa gönderilme onlara tayin edildi ve bir yükümlülük olarak üzerlerine konuldu. (Msb.) Dersin ki, **بَعَثَهُ لِكَذَا** [onu böyle bir şey yahut amaç için gönderdi]. (A, TA.) [Ve **بَعَثَ اـِلَيْهِ بِكَذَا**: ona böyle bir şey gönderdi; lafzen, ona böyle bir şeyle bir elçi gönderdi.] Ve **بَعَثَ الجُنْدَ اـِلَى الغَزْوِ** [orduya savaşa gönderdi]. (TA.) Ve **بَعَثَ عَلَيْهِمُ البَلَآءَ** [onların üzerine imtihan yahut musibet gönderdi;] imtihanı yahut musibeti onların başına getirdi. (TA.) ― -b3- Yine, (A, L, TA,) mastarı **بَعْثٌ** (Mgh, L, TA) ve **بَعَثٌ** (L) ve **تَبْعَاثٌ** [mübalağa sigası], (TA,) onu uyandırdı, harekete geçirdi yahut hareket veya fiile sevk etti; (A, L, Mgh, TA;) yani herhangi bir şeyi; (TA;) [yani herhangi bir kişi veya hayvanı; ve özellikle,] yatan bir hayvanı yahut oturan bir kişiyi. (L, TA.) Dersin ki, **بَعَثَ النَّاقَةَ**: dişi deveyi uyandırdı yahut harekete geçirdi; (S, Mgh, K, TA;) yani incik bağını koluna bağlayan ipi çözdü ve onu salıverdi; yahut o yatarken onu uyandırdı yahut kaldırdı. (TA.) Âişe hakkında bir hadiste şöyle denilmiştir: **فَبَعَثْنَا البَعِيرَ فاـِذَا العِقْدُ تَحْتَهُ** [deveyi kaldırdık; bir de baktık ki gerdanlık onun altındaydı]. (TA.) Yine dersin ki, **بَعَثَهُ عَلَى الأَمْرِ**, (A,) yahut **الشَّىْءِ**, (L,) onu işi yahut şeyi yapmaya uyandırdı, harekete geçirdi yahut fiile sevk etti: (A:) yahut onu şeyi yapmaya kışkırttı, teşvik etti yahut tahrik etti. (L.) ― -b4- Yine, El-Fârâbî’ye göre, (Msb,) yahut **بَعَثَهُ مِنْ مَنَامِهِ**, (S, A, K,) mastarı **بَعَثٌ** ve **بَعَثٌ**, (TA,) onu uykusundan uyandırdı; (S, A, Msb, K;) ayrıca ↓ **ابتعثهُ**. (TA, bir hadisten.) ― -b5- **بَعْثٌ** (S, K, TA) ve **بَعَثٌ** (TA) ayrıca ölünün diriltilmesi; ölülerin hayata kaldırılması; (S, K, * TA;) Allah tarafından, (TA,) **يَوْمُ البَعْثِ** (S, TA) denilen günde, kabirlerde olanların kaldırılacağı [diriliş] gününde. (A, Mgh.) Dersin ki, **بَعَثَ اللّٰهُ الخَلْقَ**, ve **المَوْتَى**, Allah insanları ve ölüleri diriltti, canlandırdı, yeniden diriltti yahut hayata kaldırdı. (TA.) -A2- **بَعِثَ**, muzârîsi **بَعَثَ**, (mastarı **بَعَثٌ**, TK,) o (bir adam, TA) uykusuz kaldı yahut uyanık oldu. (K, * TA.) [Bk. **بَعِثٌ**.]

5 **تَبَعَّثَ** 7’ye bak, iki yerde.

**تَبَاعَثُوا**
6 **تَبَاعَثُوا** تباعثوا [birbirlerini uyandırdılar, harekete geçirdiler, kışkırttılar, teşvik ettiler yahut tahrik ettiler; yahut birbirlerini hareket veya fiile sevk ettiler; bir şeyi yapmak için]. Denir ki, **تَوَاصَوْا بِالخَيْرِ وَ تَبَاعَثُوا عَلَيْهِ** [hayrı birbirinize tavsiye edin yahut birbirinize emredin, ve onu yapmaya birbirinizi uyandırın yahut harekete geçirin, vb.]. (A.)

**انبعث**
7 **انبعث** أنبعث انبعث **ٱنبعث** gönderilmiş oldu; [yani gönderilmiş olarak gitti;] **بَعَثَهُ**’nun, “onu gönderdi” anlamındaki kullanımının şibh-i meçhulüdür: (S, Msb, K:) kalktı ve gitti: (TA:) çıkmak üzere kalktı. (Bd in ix. 46.) Dersin ki, **انبعث لِكَذَا** [böyle bir şey yahut amaç için gönderilmiş olarak gitti; yahut kalktı ve gitti; yahut çıkmak üzere kalktı]. (A, TA.) Ve **انبعث فُلَانٌ لِشَأْنِهِ**: falan kimse işini görmek için kalktı ve gitti. (TA.) Ve **انبعث فِى السَّيْرِ**: yürüyüşte yahut yolculukta acele etti, hızlandı, süratlendi yahut çabuk/seri oldu. (S.) Ve **انبعث الشَّيْءُ**, yani **اِنْدَفَعَ** [şey itildi yahut sevk edildi; yahut itilir/sevk edilir gibi çabucak yahut süratle gitti; vb.]; ayrıca ↓ **تبعّث**. (TA.) [Buna göre] dersin ki, **انبعث المَآءُ** [su, itilir/sevk edilir gibi döküldü yahut fışkırdı]. (TA, md. فجر; vb.) Ve [buradan,] **مِنِّىَ الشِّعْرُ** ↓ **تبعّث**, yani **انبعث** [şiir benden çabucak çıktı], sanki akmış gibi (**كَأَنَّهُ سَالَ**): S ve K’da böyledir: fakat S’nin bazı nüshalarında **سَالَ** yerine **سَارَ** buluruz. (TA.) Ve **انبعث بِشَرٍّ** [kötülük yahut fesat ile patlak verdi]. (JK md. بوق.) ― -b2- [uyandırılmış, harekete geçirilmiş, kışkırtılmış, teşvik edilmiş, tahrik edilmiş yahut hareket veya fiile sevk edilmiş oldu.] Dersin ki, **انبعثت النَّاقَةُ**: dişi deve uyandırıldı yahut harekete geçirildi ve kalktı: (L, Mgh, TA: *) **بَعَثَ النَّاقَةَ**’nın şibh-i meçhulüdür [bk.]. (Mgh, TA.) Ve **فُلَانٌ كَسْلَانٌ لَا بَنْبَعِثُ** [falan kimse ağır, tembel yahut uyuşuktur: uyandırılmış vb. olmaz]. (A.) ― -b3- Uykusundan uyandırılmış oldu; yahut uykusundan uyandı. (TA.)

8 **اـِبْتَعَثَ** 1’e bak, iki yerde.

**بَعْثٌ**
**بَعْثٌ** عث بعث, mef’ûl mânasında kullanılan bir mastardır; gönderilmiş; ayrıca ↓ **بَعِيثٌ** ve ↓ **مَبْعوثٌ**: birincinin çoğulu **بُعُوثٌ**; ikincinin çoğulu **بُعُثٌ**. (L, TA.) ― -b2- Ve [isim olarak, şu anlamda] gönderilen bir kişi; bir elçi: çoğulu **بَعْثَانٌ**. (L.) Yine dersin ki, **مُحَمَّدٌ خَيْرُ** ↓ **مَبْعُوثٍ** ve ↓ **مُبْتَعَثٍ** [Muhammed gönderilmiş olanların en hayırlısıdır]. (A.) Ve ↓ **بَعَيثُكَ نِعْمَةً**, yani ↓ **مَبْعُوثُكَ** [Senin (ey Allah) bir nimet, fayda yahut lütuf olarak gönderdiğin (yani Muhammed)]. (L, bir hadisten. [Son kelime (**نعمة**) L’de hareke işaretleri olmaksızın yazılmıştır; fakat bağlam onun temyiz olarak mansup olduğunu gösterir.]) ― -b3- Bir yerden başka bir yere gönderilen bir kavim; ayrıca ↓ **بَعَثٌ**: (L, TA:) herhangi bir yöne gönderilen bir kavim; **سَفْرٌ** ve **رَكْبٌ**’e benzer bir kelime. (TA.) Bir hadiste geçen **بَعْثُ النَّارِ**, ateşe [cehennem ateşine] gönderilen topluluk demektir. (L.) ― -b4- Bir ordu; (S, Mgh, Msb, K;) gönderildiği için; (Mgh;) ayrıca ↓ **بَعَثٌ** (K) ve ↓ **بَعِيثٌ**: (TA:) birincinin çoğulu **بُعُوثٌ**; (S, A, Mgh, Msb, K;) ve sonuncunun çoğulu **بُعُثٌ**: (TA:) birincisi, [ikinci gibi,] isim olarak kullanılan bir mastardır. (Msb.) Dersin ki, **كُنْتُ فِى بَعْثِ فُلَانٍ**: falanın beraberinde gönderilen ordusunda idim. (S.) Ve **خَرَجَ فِى البُعُوثِ**: sınırlara gönderilen kuvvetler arasında çıktı. (A.) ― -b5- Ayrıca **بَعِثٌ**’e bak.

**بُعْثٌ**
**بُعْثٌ** عث بعث : **بَعْثٌ**’e bak.

**بَعَثٌ**
**بَعَثٌ** عث بعث : iki yerde **بَعْثٌ**’e bak: ― -b2- ve hemen ardından gelen şeye bak.

**بَعِثٌ**
**بَعِثٌ** عث بعث (A, L, K) ve ↓ **بَعْثٌ** (L, TA) ve ↓ **بُعْثٌ**, (L,) yahut ↓ **بَعَثٌ**, (TA,) uykusuz, yahut uyanık: (K:) uykusundan durmadan, (A,) yahut sık sık, (TA,) uyanan bir adam: (A, TA:) kaygıları yahut kederleri onu durmadan uykusuz ve uyanık kılan ve uykusundan uyandıran bir adam: çoğulu **أَبْعاثٌ**. (TA.)

**بَعْثَةٌ**
**بَعْثَةٌ** عث بعث بعثه بعثة [1’in bir defalık mastarı; ve özellikle şu anlamda] fitne yahut benzerini kaldırmanın, uyandırmanın, harekete geçirmenin, kışkırtmanın bir defası yahut vuku bulması: çoğulu **بَعَثَاتٌ**. (TA, bir hadisten.)

**بَعِيثٌ**
**بَعِيثٌ** عيث بعيث : üç yerde **بَعْثٌ**’e bak.

**بَاعِثٌ**
**بَاعِثٌ** باعث [1’in ism-i fâili; gönderen: vb. ― -b2- ve buradan, sebep olan, meydana getiren: bir vesile yahut bir sebep; ve bir saik]. ― -b3- **البَاعِثُ**, Allah’ın isimlerinden [yahut sıfatlarından] biridir; diriliş gününde ölümden sonra insanları dirilten. (TA.)

**البَاعُوثُ**
**البَاعُوثُ** الباعوث باعوث, (L, K,) yahut bazılarına göre, **البَاغُوتُ**, bk., noktalı **غ** ve çift noktalı **ت** ile, (TA,) [Hristiyanların Paskalya bayramı;] Hristiyanların **اِسْتِسْقَآء**’u; (K;) yahut [daha doğrusu] Müslümanlara göre **استسقآء** ne ise Hristiyanlara göre o olan şey: Süryanice bir kelime. (L.)

**مَبْعَثٌ**
**مَبْعَثٌ** مبعث [1’den mekân ve zaman ismi; gönderme yeri ve zamanı: vb. Buradan, **المَبْعَثُ** özellikle Muhammed’in gönderiliş zamanı için kullanılır: ve gönderilişin kendisi için de kullanılır]. (A, TA.)

**مَبْعُوثٌ**
**مَبْعُوثٌ** مبعوث : üç yerde **بَعْثٌ**’e bak.

**مُبْتَعَثٌ**
**مُبْتَعَثٌ** مبتعث : **بَعْثٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَعَثَ
بَعَثَ A ( n. ac. بَعْث 1 )
a.  [ acc. &  Bi or Ila ], Sent, despatched.

b.  Woke, a woke, roused, aroused; raised up, resuscitated.

c.  [ acc. &  'Ala ], Roused, excited against.

بَعِثَ
بَعِثَ A ( n. ac. بَعَث 4 ),
a.  Was sleepless, wakeful.

تَبَعَّثَ
تَبَعَّثَ V ,
a.  Flowed, gushed forth.

اِنْبَعَثَ
اِنْبَعَثَ VII ,
a.  Was sent, despatched.

b.  Was roused, aroused; was raised.

c.  see V .

اِبْتَعَثَ
اِبْتَعَثَ VIII ,
a.  see I (a) .

بَعْث
بَعْث 1 ,
a.  Sent.

b.  Army; expedition.

c.  Resurrection.

بَعْثَة
بَعْثَة 1t ,
a.  Message; mission ( prophetic ).

بَعَث
بَعَث 4 ,
a.  see 1 (b) .

مَبْعَث
مَبْعَث 17 ,
a.  see 1t .

بَاْعِث
بَاْعِث 21 ,  بَاْعِثَة 21t , ( pl. بَوَاْعِثُ 41 ),
a.  Cause, motive, impulse.

بَاْعُوْث
بَاْعُوْث 40 ,  S. ,
a.  Easter.

##### Türkçe

**بَعَثَ**
**بَعَثَ** A ( mastar **بَعْث** 1 )
a. [ mef‘ûl alır & **بِ** veya **إِلَى** ile ], Gönderdi, sevk etti.

b. Uyandırdı, uyandırdı; kaldırdı, diriltti.

c. [ mef‘ûl alır & **عَلَى** ile ], Aleyhine karşı kışkırttı, tahrik etti.

**بَعِثَ**
**بَعِثَ** A ( mastar **بَعَث** 4 ),
a. Uykusuz oldu, uyanık oldu.

**تَبَعَّثَ**
**تَبَعَّثَ** V ,
a. Aktı, fışkırdı.

**اِنْبَعَثَ**
**اِنْبَعَثَ** VII ,
a. Gönderildi, sevk edildi.

b. Uyandırıldı, uyandırıldı; kaldırıldı.

c. V’e bak.

**اِبْتَعَثَ**
**اِبْتَعَثَ** VIII ,
a. I (a)’ya bak.

**بَعْث**
**بَعْث** 1 ,
a. Gönderme.

b. Ordu; sefer.

c. Diriliş.

**بَعْثَة**
**بَعْثَة** 1t ,
a. Mesaj; misyon (peygamberî).

**بَعَث**
**بَعَث** 4 ,
a. 1 (b)’ye bak.

**مَبْعَث**
**مَبْعَث** 17 ,
a. 1t’ye bak.

**بَاْعِث**
**بَاْعِث** 21 , **بَاْعِثَة** 21t , (çoğ. **بَوَاْعِثُ** 41 ),
a. Sebep, saik, dürtü.

**بَاْعُوْث**
**بَاْعُوْث** 40 , S. ,
a. Paskalya.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

بعث
بَعَثَ - يَبْعَثُ ، بُعِثَ - يُبْعَثُ - بَعْث - مَبْعوث - مَبْعوثون - انْبَعَثَ - يَنْبَعِثُ - انْبِعاث
بَعَثَ - يَبْعَثُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يثيره وينشطه ويوقظه، ويؤهبه للقيام بعمل بنشاط وفعالية، بعد أن كان في حالة السكون
بَعَثَ - يَبْعَثُ + كائن + كائناً + حال: بعثه وهو على هذه الحال
﴿ويوم يبعث حيا﴾
بَعَثَ - يَبْعَثُ + كائن + كائناً + يفعل أمراً: بعثه ليفعل الأمر
﴿فبعث الله النبيين مبشرين ومنذرين﴾
بَعَثَ - يَبْعَثُ + كائن + كائناً + إلى كائن: بعثه ليتحرك ويسير إلى الكائن
﴿ثم بعثنا من بعده رسلا إلى قومهم﴾
بَعَثَ - يَبْعَثُ + كائن + كائناً + لـِ  كائن: بعثه ليكون تابعاً وتحت تصرف ومنفعة الكائن
﴿ابعث لنا ملكا نقاتل في سبيل الله﴾
﴿وقال لهم نبيهم إن الله قد بعث لكم طالوت ملكا﴾
بَعَثَ - يَبْعَثُ + كائن + كائناً + في كائن أو مكان: بعثه ليكون في المكان أو في ما بين الكائنات
﴿ربنا وابعث فيهم رسولا منهم﴾
بَعَثَ - يَبْعَثُ + كائن + كائناً + في كائن أو مكان + يفعل أمراً
﴿ولقد بعثنا في كل أمة رسولا أن اعبدوا الله﴾
بَعَثَ - يَبْعَثُ + كائن + كائناً + من كائن أو كائنات
﴿ويوم نبعث من كل أمة شهيدا﴾
﴿وإن خفتم شقاق بينهما فابعثوا حكما من أهله وحكما من أهلها﴾
بَعَثَ - يَبْعَثُ + كائن + كائناً + بـِ شيء أو أمر: بعثه وهو مصحوب وحامل للأمر
﴿ثم بعثنا من بعدهم موسى بآياتنا﴾
﴿فابعثوا أحدكم بورقكم هذه إلى المدينة﴾
بَعَثَ - يَبْعَثُ + كائن + كائناً أو أمراً + على كائن + يفعل أمراً: بعثه ليؤثر ويصيب بفعله الكائن
﴿وإذ تأذن ربك ليبعثن عليهم إلى يوم القيامة من يسومهم سوء العذاب﴾
﴿فإذا جاء وعد أولاهما بعثنا عليكم عبادا لنا أولي بأس شديد فجاسوا خلال الديار﴾
بُعِثَ - يُبْعَثُ: مبني للمجهول من " بَعَثَ - يَبْعَثُ "
بَعْث - البعث: اسم فعل " بَعَثَ - يَبْعَثُ ": التأثير على آخر فيجعله يتحرك بنشاط وفعالية بعد أن كان في حالة السكون
مَبْعوث: اسم مفعول من " بَعَثَ - يَبْعَثُ ": الذي جُعِل يتحرك بنشاط وفعالية بعد أن كان في حالة سكون
مَبْعوثون: جمع " مَبْعوث "
انْبَعَثَ - يَنْبَعِثُ: على وزن " انفعل" من " بَعَثَ - يَبْعَثُ ": فعل " بَعَثَ - يَبْعَثُ "  عندما يتم تلقائياً من غير مؤثر خارجي، وإنما بتأثير نفسي داخلي فيتحرك الكائن بنشاط وفعالية بعد أن كان في حالة سكون
انْبِعاث: اسم فعل " انْبَعَثَ - يَنْبَعِثُ"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التحريك والتنشيط والإثارة والاستفزاز تهيئة للحركة والانطلاق" وهي:
بَعَثَ - يَبْعَثُ، حَضَّ - يَحُضُّ، فَزَّ - يَفِزُّ، أزَّ - يَؤُزُّ، سَعَرَ - يَسْعَرُ، غَاظَ - يَغِيْظُ
بَعَثَ - يَبْعَثُ  - بعثناكم - يُبْعَثُ
1) من الموت
أ - في الدنيا
 	﴿ثم بعثناكم من بعد موتكم لعلكم تشكرون(56)﴾ البقرة ﴿أو كالذي مر على قرية وهي خاوية على عروشها قال أنى يحيي هذه الله بعد موتها فأماته الله مائة عام ثم بعثه قال كم لبثت قال لبثت يوما أو بعض يوم قال بل لبثت مائة عام فانظر إلى طعامك وشرابك لم يتسنه وانظر إلى حمارك ولنجعلك آية للناس وانظر إلى العظام كيف ننشزها ثم نكسوها لحما فلما تبين له قال أعلم أن الله على كل شيء قدير(259)﴾ البقرة
 	﴿وهو الذي يتوفاكم بالليل ويعلم ما جرحتم بالنهار ثم يبعثكم فيه ليقضى أجل مسمى ثم إليه مرجعكم ثم ينبئكم بما كنتم تعملون(60)﴾ الأنعام ﴿ثم بعثناهم لنعلم أي الحزبين أحصى لما لبثوا أمدا(12)﴾ الكهف ﴿وكذلك بعثناهم ليتساءلوا بينهم قال قائل منهم كم لبثتم قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم قالوا ربكم أعلم بما لبثتم فابعثوا أحدكم بورقكم هذه إلى المدينة فلينظر أيها أزكى طعاما فليأتكم برزق منه وليتلطف ولا يشعرن بكم أحدا(19)﴾ الكهف
ب - في الآخرة
 ﴿أموات غير أحياء وما يشعرون أيان يبعثون(21)﴾ النحل ﴿قل لا يعلم من في السماوات والأرض الغيب إلا الله وما يشعرون أيان يبعثون (65)﴾ النمل
 	﴿إنما يستجيب الذين يسمعون والموتى يبعثهم الله ثم إليه يرجعون (36)﴾ الأنعام ﴿وأن الساعة آتية لا ريب فيها وأن الله يبعث من في القبور(7)﴾ الحج
 	﴿وأقسموا بالله جهد أيمانهم لا يبعث الله من يموت بلى وعدا عليه حقا ولكن أكثر الناس لا يعلمون(38)﴾ النحل ﴿زعم الذين كفروا أن لن يبعثوا قل بلى وربي لتبعثن ثم لتنبؤن بما عملتم وذلك على الله يسير(7)﴾ التغابن
 	﴿يوم يبعثهم الله جميعا فينبئهم بما عملوا أحصاه الله ونسوه والله على كل شيء شهيد(6)﴾ المجادلة ﴿يوم يبعثهم الله جميعا فيحلفون له كما يحلفون لكم ويحسبون أنهم على شيء ألا إنهم هم الكاذبون(18)﴾ المجادلة
 	﴿وسلام عليه يوم ولد ويوم يموت ويوم يبعث حيا (15)﴾ مريم ﴿والسلام علي يوم ولدت ويوم أموت ويوم أبعث حيا (33)﴾ مريم
 	﴿قال رب فأنظرني إلى يوم يبعثون (79)﴾ ص ﴿قال رب فأنظرني إلى يوم يبعثون (36)﴾ الحجر ﴿قال أنظرني إلى يوم يبعثون (14)﴾ الأعراف
 	﴿ولا تخزني يوم يبعثون (87)﴾ الشعراء ﴿لعلي أعمل صالحا فيما تركت كلا إنها كلمة هو قائلها ومن ورائهم برزخ إلى يوم يبعثون (100)﴾ المؤمنون ﴿للبث في بطنه إلى يوم يبعثون (144)﴾ الصافات
 	﴿ثم إنكم يوم القيامة تبعثون (16)﴾ المؤمنون
 	﴿قالوا ياويلنا من بعثنا من مرقدنا هذا ما وعد الرحمان وصدق المرسلون(52)﴾ يس
2 -  رسول - رسل - نبي - نبيين - نذير
 { ثم بعثنا من بعده رسلا إلى قومهم فجاءوهم بالبينات فما كانوا ليؤمنوا بما كذبوا به من قبل كذلك نطبع على قلوب المعتدين(74)  يونس ﴿من اهتدى فإنما يهتدي لنفسه ومن ضل فإنما يضل عليها ولا تزر وازرة وزر أخرى وما كنا معذبين حتى نبعث رسولا (15)﴾ الإسراء
 	﴿ربنا وابعث فيهم رسولا منهم يتلو عليهم آياتك ويعلمهم الكتاب والحكمة ويزكيهم إنك أنت العزيز الحكيم(129)﴾ البقرة ﴿لقد من الله على المؤمنين إذ بعث فيهم رسولا من أنفسهم يتلوا عليهم آياته ويزكيهم ويعلمهم الكتاب والحكمة وإن كانوا من قبل لفي ضلال مبين(164)﴾ آل عمران ﴿وما كان ربك مهلك القرى حتى يبعث في أمها رسولا يتلوا عليهم آياتنا وما كنا مهلكي القرى إلا وأهلها ظالمون(59)﴾ القصص ﴿هو الذي بعث في الأميين رسولا منهم يتلو عليهم آياته ويزكيهم ويعلمهم الكتاب والحكمة وإن كانوا من قبل لفي ضلال مبين(2)﴾ الجمعة
 	﴿وما منع الناس أن يؤمنوا إذ جاءهم الهدى إلا أن قالوا أبعث الله بشرا رسولا(94)﴾ الإسراء ﴿وإذا رأوك إن يتخذونك إلا هزوا أهذا الذي بعث الله رسولا (41)﴾ الفرقان
 	﴿ثم بعثنا من بعدهم موسى بآياتنا إلى فرعون وملئه فظلموا بها فانظر كيف كان عاقبة المفسدين(103)﴾ الأعراف ﴿ثم بعثنا من بعدهم موسى وهارون إلى فرعون وملئه بآياتنا فاستكبروا وكانوا قوما مجرمين(75)﴾ يونس
 	﴿ولقد بعثنا في كل أمة رسولا أن اعبدوا الله واجتنبوا الطاغوت فمنهم من هدى الله ومنهم من حقت عليه الضلالة فسيروا في الأرض فانظروا كيف كان عاقبة المكذبين(36)﴾ النحل ﴿كان الناس أمة واحدة فبعث الله النبيين مبشرين ومنذرين وأنزل معهم الكتاب بالحق ليحكم بين الناس فيما اختلفوا فيه وما اختلف فيه إلا الذين أوتوه من بعد ما جاءتهم البينات بغيا بينهم فهدى الله الذين آمنوا لما اختلفوا فيه من الحق بإذنه والله يهدي من يشاء إلى صراط مستقيم(213)﴾ البقرة ﴿ولو شئنا لبعثنا في كل قرية نذيرا (51)﴾ الفرقان
 	﴿ولقد جاءكم يوسف من قبل بالبينات فما زلتم في شك مما جاءكم به حتى إذا هلك قلتم لن يبعث الله من بعده رسولاكذلك يضل الله من هو مسرف مرتاب(34)﴾ غافر ﴿وأنهم ظنوا كما ظننتم أن لن يبعث الله أحدا (7)﴾ الجن
3 - ملكاً
﴿تر إلى الملإ من بني إسرائيل من بعد موسى إذ قالوا لنبي لهم ابعث لنا ملكا نقاتل في سبيل الله قال هل عسيتم إن كتب عليكم القتال ألا تقاتلوا قالوا وما لنا ألا نقاتل في سبيل الله وقد أخرجنا من ديارنا وأبنائنا فلما كتب عليهم القتال تولوا إلا قليلا منهم والله عليم بالظالمين(246)﴾ البقرة ﴿وقال لهم نبيهم إن الله قد بعث لكم طالوت ملكا قالوا أنى يكون له الملك علينا ونحن أحق بالملك منه ولم يؤت سعة من المال قال إن الله اصطفاه عليكم وزاده بسطة في العلم والجسم والله يؤتي ملكه من يشاء والله واسع عليم(247)﴾ البقرة
4 - شهيدا
 ﴿ويوم نبعث من كل أمة شهيدا ثم لا يؤذن للذين كفروا ولا هم يستعتبون(84)﴾ النحل ﴿ويوم نبعث في كل أمة شهيدا عليهم من أنفسهم وجئنا بك شهيدا على هؤلاء ونزلنا عليك الكتاب تبيانا لكل شيء وهدى ورحمة وبشرى للمسلمين(89)﴾ النحل
5 - حكما
 ﴿وإن خفتم شقاق بينهما فابعثوا حكما من أهله وحكما من أهلها إن يريدا إصلاحا يوفق الله بينهما إن الله كان عليما خبيرا(35)﴾ النساء
6 - نقيبا
 ﴿ولقد أخذ الله ميثاق بني إسرائيل وبعثنا منهم اثني عشر نقيبا وقال الله إني معكم لئن أقمتم الصلاة وآتيتم الزكاة وآمنتم برسلي وعزرتموهم وأقرضتم الله قرضا حسنا لأكفرن عنكم سيئاتكم ولأدخلنكم جنات تجري من تحتها الأنهار فمن كفر بعد ذلك منكم فقد ضل سواء السبيل(12)﴾ المائدة
7 - حاشرين
 ﴿قالوا أرجه وأخاه وابعث في المدائن حاشرين(36)﴾ الشعراء
 	﴿وكذلك بعثناهم ليتساءلوا بينهم قال قائل منهم كم لبثتم قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم قالوا ربكم أعلم بما لبثتم فابعثوا أحدكم بورقكم هذه إلى المدينة فلينظر أيها أزكى طعاما فليأتكم برزق منه وليتلطف ولا يشعرن بكم أحدا(19)﴾ الكهف
8 - عبادا لنا أولي بأس شديد  - من يسومهم سوء العذاب
 ﴿وإذ تأذن ربك ليبعثن عليهم إلى يوم القيامة من يسومهم سوء العذاب إن ربك لسريع العقاب وإنه لغفور رحيم(167)﴾ الأعراف
 	﴿فإذا جاء وعد أولاهما بعثنا عليكم عبادا لنا أولي بأس شديد فجاسوا خلال الديار وكان وعدا مفعولا(5)﴾ الإسراء
9 - غرابا
 ﴿فبعث الله غرابا يبحث في الأرض ليريه كيف يواري سوأة أخيه قال ياويلتا أعجزت أن أكون مثل هذا الغراب فأواري سوأة أخي فأصبح من النادمين(31)﴾ المائدة
10 - عذابا
 ﴿قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا من فوقكم أو من تحت أرجلكم أو يلبسكم شيعا ويذيق بعضكم بأس بعض انظر كيف نصرف الآيات لعلهم يفقهون(65)﴾ الأنعام
11 - مقاما
 ﴿ومن الليل فتهجد به نافلة لك عسى أن يبعثك ربك مقاما محمودا (79)﴾ الإسراء
بَعْث - البعث
 ﴿وقال الذين أوتوا العلم والإيمان لقد لبثتم في كتاب الله إلى يوم البعث فهذا يوم البعث ولكنكم كنتم لا تعلمون(56)﴾ الروم
 	﴿ما خلقكم ولا بعثكم إلا كنفس واحدة إن الله سميع بصير(28)﴾ لقمان
 	﴿ياأيها الناس إن كنتم في ريب من البعث فإنا خلقناكم من تراب ثم من نطفة ثم من علقة ثم من مضغة مخلقة وغير مخلقة لنبين لكم ونقر في الأرحام ما نشاء إلى أجل مسمى ثم نخرجكم طفلا ثم لتبلغوا أشدكم ومنكم من يتوفى ومنكم من يرد إلى أرذل العمر لكيلا يعلم من بعد علم شيئا وترى الأرض هامدة فإذا أنزلنا عليها الماء اهتزت وربت وأنبتت من كل زوج بهيج(5)﴾ الحج
مبعوثون
 ﴿ألا يظن أولئك أنهم مبعوثون (4)﴾ المطففين ﴿وهو الذي خلق السماوات والأرض في ستة أيام وكان عرشه على الماء ليبلوكم أيكم أحسن عملا ولئن قلت إنكم مبعوثون من بعد الموت ليقولن الذين كفروا إن هذا إلا سحر مبين(7)﴾ هود
 	﴿وقالوا إن هي إلا حياتنا الدنيا وما نحن بمبعوثين (29)﴾ الأنعام ﴿إن هي إلا حياتنا الدنيا نموت ونحيا وما نحن بمبعوثين (37)﴾ المؤمنون
 	﴿وقالوا أئذا كنا عظاما ورفاتا أئنا لمبعوثون خلقا جديدا (49)﴾ الإسراء ﴿ذلك جزاؤهم بأنهم كفروا بآياتنا وقالوا أئذا كنا عظاما ورفاتا أئنا لمبعوثون خلقا جديدا(98)﴾ الإسراء
 	﴿قالوا أئذا متنا وكنا ترابا وعظاما أئنا لمبعوثون (82)﴾ المؤمنون ﴿أئذا متنا وكنا ترابا وعظاما أئنا لمبعوثون (16)﴾ الصافات ﴿وكانوا يقولون أئذا متنا وكنا ترابا وعظاما أئنا لمبعوثون(47)﴾ الواقعة
انبعث
 ﴿إذ انبعث أشقاها (12)﴾ الشمس
انبعاثهم
 ﴿ولو أرادوا الخروج لأعدوا له عدة ولكن كره الله انبعاثهم فثبطهم وقيل اقعدوا مع القاعدين(46)﴾ التوبة
مختار الصحاح
● [بعث] ب ع ث: بَعَثهُ و ابتَعَثَهُ بمعنى أي أرسله فانْبعَثَ و بَعَثهُ من منامه أهبه وأيقظه وبعث الموتى نشرهم وباب الثلاثة قطع
الراغب
بعث
- أصل البعث: إثارة الشيء وتوجيهه، يقال: بعثته فانبعث، ويختلف البعث بحسب اختلاف ما علق به، فبعثت البعير: أثرته وسيرته، وقوله عز وجل: }والموتى يبعثهم الله﴿[الأنعام/36]، أي: يخرجهم ويسيرهم إلى القيامة،﴾يوم يبعثهم الله جميعا﴿[المجادلة/6]،﴾زعم الذين كفروا أن لن يبعثوا قل بلى وربي لتبعثن﴿[التغابن/7]،﴾ما خلقكم ولا بعثكم إلا كنفس واحدة{ [لقمان/28]، فالبعث ضربان:
- بشري، كبعث البعير، وبعث الإنسان في حاجة.
- وإلهي، وذلك ضربان:
- أحدهما: إيجاد الأعيان والأجناس والأنواع لا عن ليس (الليس: اللزوم)، وذلك يختص به الباري تعالى، ولم يقدر عليه أحد.
والثاني: إحياء الموتى، وقد خص بذلك بعض أوليائه، كعيسى صلى الله عليه وسلم وأمثاله، ومنه قوله عز وجل: }فهذا يوم البعث﴿[الروم/56]، يعني: يوم الحشر، وقوله عز وجل:﴾فبعث الله غرابا يبحث في الأرض﴿[المائدة/31]، أي: قيضه،﴾ولقد بعثنا في كل أمة رسولا﴿[النحل/36]، نحو:﴾أرسلنا رسلنا﴿[المؤمنون/44]، وقوله تعالى:﴾ثم بعثناهم لنعلم أي الحزبين أحصى لما لبثوا أمدا﴿[الكهف/12]، وذلك إثارة بلا توجيه إلى مكان،﴾ويوم نبعث من كل أمة شهيدا﴿[النحل/84]،﴾قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا من فوقكم﴿[الأنعام/65]، وقال عز وجل:﴾فأماته الله مائة عام ثم بعثه﴿[البقرة/259]، وعلى هذا قوله عز وجل:﴾وهو الذي يتوفاكم بالليل ويعلم ما جرحتم بالنهار ثم يبعثكم فيه﴿[الأنعام/60]، والنوم من جنس الموت فجعل التوفي فيهما، والبعث منهما سواء، وقوله عز وجل:﴾ولكن كره الله انبعاثهم{ [التوبة/46]، أي: توجههم ومضيهم.
ملخص اللسان
1.     بَعَثْتُ البعير فانبَعَثَ أَي أَثَرْتُه فَثار.
2.     بَعَثَهُ يَبْعَثُه بَعْثاً: أَرْسَلَهُ وَحْدَه،
3.     وبَعَثَ به:  أَرسله مع غيره.
4.     وبَعَثَ اللهُ الخَلْقَ يَبْعَثُهُم بَعْثاً: نَشَرَهم؛
5.     وبَعَثَه من نَوْمه بَعَثاً، فانْبَعَثَ: أَيْقَظَه وأَهَبَّه.
6.     والبَعْثُ  : الإِحْياء منالله للمَوْتى؛
7.     وابْتَعَثَه أَيضاً أَي أَرسله فانْبعَثَ.
8.     بَعِيثُك نعْمة؛ أَي مَبْعُوثك الذي بَعَثْته إِلى الخَلْق أَي أَرسلته،
9.     انْبَعَثَ فلانٌ  لشأْنه إِذا ثار ومَضَى ذاهباً لقضاء حاجَته.
10.                         والبَعْثُ: الرسولُ،
11.                        والبَعْثُ: بَعْثُ الجُنْدِ إِلى  الغَزْو.
12.                        ثم بَعَثْناكم من  بَعْدِ موتِكم: أَي أَحييناكم
13.                        وتأْويلُ البَعْثِ: إِزالةُ ما كان يَحْبِسُه عن التَّصَرُّف  والانْبِعاثِ.
14.                        وانْبَعَثَ في السَّيْر أَي أَسْرَع.
15.                        والبَعَثُ: القومُ المَبْعُوثُونَ المُشْخَصُونَ،
16.                        يا آدمُ ابْعَثْ بَعْثَ النار؛ أَي  المَبْعُوث إِليها من أَهلها،
17.                        وبَعَثَ  الجُنْدَ يَبْعَثُهم بَعْثاً: وجَّهَهُمْ،
18.                        كنتُ في بَعْثِ فلانٍ أَي في جيشه الذي  بُعِثَ معه.
19.                         والبُعُوثُ: الجُيوش.
20.                        وبَعَثَه على الشيء: حمله على فِعْله.
21.                         وبَعَثَ عليهم البَلاء: أَحَلَّه.
22.                        وانْبَعَثَ الشيءُ وتَبَعَّثَ: انْدَفَع.
23.                        ورجلٌ بَعِثٌ: كثير الانْبِعاثِ من نومه.
24.                         ورجل بَعْثٌ وبَعِثٌ وبَعَثٌ:  لا تزال هُمُومه تؤَرِّقُه، وتَبْعَثُه من نومه؛
25.                        يا وَيْلَنا  مَنْ بَعَثَنا مِن مَرْقَدِنا؟ أَي مِن بَعْثِ الله إِيَّانا من  مَرْقَدِنا.
26.                        الباعِثُ :ومن أَسمائه عز وجل ، هو الذي يَبْعَثُ  الخَلْقَ أَي يُحْييهم بعد الموت يوم القيامة.
27.                        وبَعَثَ البعيرَ فانْبَعَثَ: حَلَّ عِقالَه فأَرسله،
28.                        ويومُ بُعاثٍ: يوم معروف،كان فيه حرب بين الأَوْسِ  والخَزْرج في الجَاهلية،
29.                        وبُعاثٌ: اسم حِصن للأَوْس.
30.                        والبَعِيثُ: اسم شاعر معروف من بني تميم،
لسان العرب
● -   بعث: بَعَثَهُ يَبْعَثُه بَعْثاً: أَرْسَلَهُ وَحْدَه، وبَعَثَ به:  أَرسله مع غيره. وابْتَعَثَه أَيضاً أَي أَرسله فانْبعَثَ.  وفي حديث عليّ يصف النبي، صلى الله عليه وسلم، شَهِيدُك يومَ الدين،  وبَعِيثُك نعْمة؛ أَي مَبْعُوثك الذي بَعَثْته إِلى الخَلْق أَي أَرسلته،  فعيل بمعنى مفعول.  وفي حديث ابن زَمْعَة: انْبَعَثَ أَشْقاها؛ يقال: انْبَعَثَ فلانٌ  لشأْنه إِذا ثار ومَضَى ذاهباً لقضاء حاجَته.  والبَعْثُ: الرسولُ، والجمع بُعْثانٌ، والبَعْثُ: بَعْثُ الجُنْدِ إِلى  الغَزْو.  والبَعَثُ: القومُ المَبْعُوثُونَ المُشْخَصُونَ، ويقال: هم البَعْثُ  بسكون العين.  وفي النوادر: يقال ابْتَعَثْنا الشامَ عِيراً إِذا أَرسَلوا إِليها  رُكَّاباً للميرة. وفي حديث القيامة: يا آدمُ ابْعَثْ بَعْثَ النار؛ أَي  المَبْعُوث إِليها من أَهلها، وهو من باب تسمية المفعول بالمصدر. وبَعَثَ  الجُنْدَ يَبْعَثُهم بَعْثاً: وجَّهَهُمْ، وهو من ذلك، وهو البَعْثُ  والبَعِيثُ، وجمع البَعْثِ: بُعُوث؛ قال:  ولكنَّ البُعُوثَ جَرَتْ علينا،  فَصِرْنا بينَ تَطْوِيحٍ وغُرْمِ  وجمع البَعِيثِ: بُعُثٌ.  والبَعْثُ: يكون بَعْثاً للقوم يُبْعَثُون إِلى وَجْهٍ من الوجوه، مثل  السَّفْر والرَّكْب. وقولهم: كنتُ في بَعْثِ فلانٍ أَي في جيشه الذي  بُعِثَ معه. والبُعُوثُ: الجُيوش.  وبَعَثَه على الشيء: حمله على فِعْله. وبَعَثَ عليهم البَلاء: أَحَلَّه.  وفي التنزيل العزيز: بَعَثْنا عليكم عِباداً لنا أُولي بأْس شديد. وفي  الخبر: أَنَّ عبد المَلِك خَطَبَ فقال: بَعَثْنا عليكم مُسلِمَ بن عُقْبة،  فَقَتلَكم يوم الحَرَّة.  وانْبَعَثَ الشيءُ وتَبَعَّثَ: انْدَفَع.  وبَعَثَه من نَوْمه بَعَثاً، فانْبَعَثَ: أَيْقَظَه وأَهَبَّه.  وفي الحديث: أَتاني الليلةَ آتِيانِ فابْتَعَثَاني أَي أَيقَظاني من  نومي. وتأْويلُ البَعْثِ: إِزالةُ ما كان يَحْبِسُه عن التَّصَرُّف  والانْبِعاثِ.  وانْبَعَثَ في السَّيْر أَي أَسْرَع.  ورجلٌ بَعِثٌ: كثير الانْبِعاثِ من نومه. ورجل بَعْثٌ وبَعِثٌ وبَعَثٌ:  لا تزال هُمُومه تؤَرِّقُه، وتَبْعَثُه من نومه؛ قال حُمَيْدُ بن ثَوْر:  تَعْدُو بأَشْعَثَ، قد وَهَى سِرْبالُه،  بَعْثٍ تُؤَرِّقُه الهُمُوم، فيَسْهَرُ  والجمع: أَبْعاث: وفي التنزيل: قالوا يا وَيْلَنا مَنْ بَعَثَنا من  مَرْقَدِنا؟ هذا وَقْفُ التَّمام، وهو قول المشركين يوم النُّشور. وقولُه عز  وجل: هذا ما وَعَدَ الرحمنُ وصَدَقَ المُرْسَلون؛ قَوْلُ المؤْمِنين؛  وهذا رَفْعٌ بالابتداء، والخَبَرُ ما وَعَدَ الرحمنُ؛ وقرئ: يا وَيْلَنا  مَنْ بَعَثَنا مِن مَرْقَدِنا؟ أَي مِن بَعْثِ الله إِيَّانا من  مَرْقَدِنا. والبَعْثُ في كلام العرب على وجهين: أَحدهما الإِرْسال، كقوله تعالى:  ثم بَعَثْنا من بعدهم موسى؛ معناه أَرسلنا. والبَعْثُ: إِثارةُ باركٍ أَو  قاعدٍ، تقول: بَعَثْتُ البعير فانبَعَثَ أَي أَثَرْتُه فَثار. والبَعْثُ  أَيضاً: الإِحْياء منالله للمَوْتى؛ ومنه قوله تعالى: ثم بَعَثْناكم من  بَعْدِ موتِكم: أَي أَحييناكم. وبَعَثَ اللمَوْتى: نَشَرَهم ليوم  البَعْثِ. وبَعَثَ اللهُ الخَلْقَ يَبْعَثُهُم بَعْثاً: نَشَرَهم؛ من ذلك. وفتح  العين في البعث كله لغة. ومن أَسمائه عز وجل: الباعِثُ، هو الذي يَبْعَثُ  الخَلْقَ أَي يُحْييهم بعد الموت يوم القيامة.  وبَعَثَ البعيرَ فانْبَعَثَ: حَلَّ عِقالَه فأَرسله، أَو كان باركاً  فَهاجَهُ.  وفي حديث حذيفة: إِنَّ للفِتْنةِ بَعَثاتٍ ووَقَفاتٍ، فمن اسْتَطاعَ أَن  يَمُوتَ في وَقَفاتِها فَلْيَفعل. قوله: بَعَثات أَي إِثارات  وتَهْييجات، جمع بَعْثَةٍ. وكلُّ شيء أَثَرْته فقد بَعَثْته؛ ومنه حديث عائشة، رضي  الله عنها: فبَعَثْنا البَعيرَ، فإِذا العِقْدُ تحته.  والتَّبْعاثُ تَفْعال، مِن ذلك: أَنشد ابن الأَعرابيّ:  أَصْدَرها، عن كَثْرَةِ الدَّآثِ،  صاحبُ لَيْلٍ، حَرِشُ التَّبْعاثِ  وتَبَعَّثَ مني الشِّعْرُ أَي انْبَعَثَ، كأَنه سالَ.  ويومُ بُعاثٍ، بضم الباء: يوم معروف، كان فيه حرب بين الأَوْسِ  والخَزْرج في الجَاهلية، ذكره الواقدي ومحمد بن إِسحق في كتابيهما؛ قال الأَزهري:  وذكَرَ ابن المُظَفَّر هذا في كتاب العين، فجعلَه يومَ بُغَاث  وصَحَّفَه، وما كان الخليلُ، رحمه الله، لِيَخفَى عليه يومُ بُعاثٍ، لأَنه من  مشاهير أَيام العرب، وإِنما صحَّفه الليثُ وعزاه إِلى الخَليل نفسِه، وهو  لسانُه، والله أَعلم. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: وعندها جاريتان  تُغَنِّيانِ بما قِيل يومَ بُعَاثٍ؛ هو هذا اليوم. وبُعاثٌ: اسم حِصن للأَوْس.  وباعِثٌ وبَعِيثٌ: اسمان.  والبَعِيثُ: اسم شاعر معروف من بني تميم، اسمه خِدَاشُ بن بَشيرٍ،  وكنيته أَبو مالك، سمي بذلك قوله:  تَبَعَّثَ مني ما تَبَعَّثَ، بعدما اسْـ  ـتَمرَّ فؤَادي، واسْتَمَرَّ مَرِيري  قال ابن بري: وصواب إِنشاد هذا البيت على ما رواه ابن قُتَيْبة وعيره:  واستَمَرَّ عَزِيمي، قال: وهو الصحيح؛ ومعنى هذا البيت: أَنه قال الشعر  بعدما أَسَنَّ وكَبِرَ.  وفي حديث عمر، رضي الله عنه، لما صالَحَ نصارَى الشام، كتبوا له؛ إِنَّا  لا نُحْدِثُ كنيسةً ولا قَلِيَّة، ولا نُخْرِج سَعانِينَ، ولا باعوثاً؛  الباعوثُ للنَّصارى: كالاستسقاء للمسلمين، وهو اسم سرياني؛ وقيل: هو  بالغين المعجمة والتاء فوقها نقطتان.  وباعِيثا: موضع معروف.
مقاييس اللغة:
بعث الباء والعين والثاء أصلٌ واحد، وهو الإثارة. ويقال بعثْتُ النّاقةَ إذا أثَرْتَها، وقال ابنُ أحمر:
فبعثتُها تَقصُ المَقَاصِرَ بَعْدَما
كَرَبَتْ حَياةُ النَّارِ للمُتَنَوِّرِ
القاموس المحيط:
بَعَثَه، كمَنَعه أرْسَلَهُ، كابْتَعَثَه فانْبَعَثَ، والناقَةَ أثارَها، وفلاناً من منَامِهِ أهَبَّهُ. والبَعْثُ، ويُحَرَّكُ الجَيْشُ، ج بُعُوثٌ، والنَّشْرُ. وكَكَتِفٍ المُتَهَجِّدُ السَّهْرانُ. وبَعِثَ، كَفَرِحَ أرِقَ.
وتَبَعَّثَ مِنِّي الشِّعْرُ: انْبَعَثَ كأنه سالَ. والبَعيثُ: فَرَسُ عَمْرِو بنِ مَعْدي كَرِبَ، وابنُ حُرَيْثٍ، وابنُ رِزامٍ، وابنُ بَشيرٍ: شُعَراءُ. والمُنبَعِثُ: من الصَّحابَةِ، وكان اسْمُهُ " مُضْطجِعاً " ، فَغَيَّرَهُ النبي صلى الله عليه وسلم. وبُعاثٌ، بالعَينِ وبالغينِ كغُرابٍ، ويُثَلَّثُ: بِقُرْبِ المدينةِ، ويومُهُ م.
والباعوثُ: اسْتِسْقاءُ النصارَى.
تاج العروس:
ب - ع - ث
" بَعَثَه كمَنَعَه " يَبْعَثُه بَعْثاً " : أَرْسَلَهُ " وَحْدَه . وبَعَثَ بِه : أَرسَلَه مع غَيْرِه " كابْتَعَثَه " ابْتِعاثاً " فانْبَعَثَ " . ومحمَّدٌ صلى الله عليه وسلم خَيْرُ مَبْعُوثٍ ومُبْتَعَثٍ . وَبَعَثَه لكذا فانْبَعَثَ . وفي حديثِ ابن زَمْعَةَ " انْبَعَثَ أَشْقَاهَا " يقال : انْبَعَثَ فُلان لشَأْنِه إِذا ثارَ ومَضَى ذاهِباً لقضاءِ حاجَتِهِ . بَعَثَ " النَّاقَةَ : أَثارَهَا " فانْبَعَثَتْ : حَلَّ عِقَالَها أَو كانَتْ بارِكَةً فهَاجَها . وفي حديث حُذَيْفَة . إِنَّ لِلْفِتْنَةِ بَعَثَاتٍ ووَقَفَاتٍ فمن اسْتطاع أَنْ يَموت في وَقَفاتِها فلْيَفْعَلْ . قوله : بَعَثاتٍ أَي إِثارَاتٍ وتَهْيِيجاتٍ جمعُ بَعْثةٍ وكلّ شيْءٍ أَثَرْته فقدْ بَعَثْتَه ومنه حديثُ عائِشةَ رضي الله عنْهَا " فبَعَثْنا البَعِيرَ فإِذا العِقْدُ تَحْتَه " . بَعَثَ " فُلاناً مِن مَنامه " فانْبَعَثَ : أَيْقظَه و " أَهَبَّهُ " . وفي الحديث : " أَتأَني اللَّيْلةَ آتِيَانِ فابْتعَثانِي " أَي أَيْقظانِي من نوْمي وتأْويلُ البَعْثِ : إِزالةُ ما كان يَحْبِسُه عن التَّصَرُّفِ والانْبِعاث . وفي الأَساس : بَعَثَهُ وبَعْثرَهُ : أَثارَه وعلى الأَمْرِ : أَثارَه . وتوَاصَوْا بالخَيْر وتبَاعَثُوا عَليْهِ . " والبَعْثُ " بفتح فسكون " ويُحَرَّكُ " وهو لغة فيه : بَعْثُ الجُنْدِ إِلى الغَزْوِ وبَعَثَ الجُنْدَ يَبْعَُثُهم بَعْثاً والبَعْثُ يكونُ بَعْثاً للقوْم يُبْعَثُون إِلى وَجْه من الوجُوه مثل السَّفْرِ والرَّكْب . والبَعْثُ " : الجَيْشُ " يقال : كنْتُ في بَعْثِ فُلانٍ أَي في جَيْشِه الذي بُعِث معه " ج بُعُوثٌ " يقال : خَرَج في البُعُوثِ : " وهم " الجُنُودُ يُبْعَثُون إلى الثُّغُور . اعلم أَنّ البَعْث في كلام العَرَب على وَجْهَيْن : أَحدُهما : الإِرْسالُ كقوله تعالى : " ثُمّ بَعَثْنا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسَى " معناه : أَرْسَلْنا . والبَعْثُ : إِثارَةُ بارِكٍ أَو قاعٍدِ . والبَعْثُ أَيضاً : الإِحْياءُ من الله للمَوْتى ومنه قولُه تعالى : " ثُمَّ بَعَثْناكُمْ مِنْ بَعْدِ مَوْتِكم " أَي أَحْيَيْناكُم . والبَعْثُ " : النَّشْرُ " بَعَثَ المَوْتَى : نَشَرَهُم ليومِ البَعْثِ وبَعَثَ اللهُ الخَلْقَ يَبْعَثُهُمْ بَعْثاً : نَشَرَهم من ذلك وفتح العَيْن في البَعْثِ كُلِّه لُغَةٌ . ومن أَسْمَائِه عَزّ وجلّ الباعِثُ : هو الذي يَبْعَثُ الخَلْقَ أَي يُحْيِيهم بعد المَوْتِ يومَ القِيَامَةِ . البَعِثُ " ككَتِفٍ : المُتَهَجِّدُ السَّهْرَانُ " كثيرُ الانْبِعاثِ من نَومه وأَنشد الأَصمعيّ :
" يا رَبِّ رَبَّ الأَرِقِ اللَّيْلَ البَعِثْ
" لم يُقْذِ عَيْنَيْهِ حِثَاثُ المُحْتَثِثْ " وبَعِثَ " الرَّجُلُ " كفَرحَ : أَرِقَ " من نَوْمِهِ . ورجل بَعْثٌ بفتح فسكون وبَعَثٌ محرّكة وبَعِثٌ ككَتِف : لا تَزالُ هُمُومُه تُؤَرِّقُه وتَبْعَثُه من نَومه قال حُمَيْدُ بنُ ثَوْرٍ :
تَعْدُو بأَشْعَثَ قَدْ وَهَي سِرْبالُه ... بَعْثٍ تُؤَرِّقُهُ الهُمُومُ فيَسْهَرُ والجَمْع أَبْعَاثٌ . وانْبَعَثَ الشَّيْءُ وتَبَعَّثَ : انْدَفَعَ . " وتَبَعَّثَ مِنّي الشِّعْرُ : انْبَعَث ؛ كأَنَّه سَالَ " وفي بعض النسخ الصّحاح : كأَنَّه سارَ " والبَعِيثُ " : الجُنْدُ جمعه بُعُثٌ . وبَعِيثُك نِعْمَةٌ أَي مَبْعُوثُكَ " الذي بَعَثْتَه إِلى الخَلق أَي أَرْسَلْتَه فَعِيل بمعنى مفعول " وَالبَعِيثُ " : فَرَسُ عَمْرِو بنِ مَعْدِ يكَرِبَ " الزُّبَيْدِيّ وبِنْتُه الكامِلَةُ يأْتي ذِكْرُها . وبَاعِثٌ وبَعِيثٌ : اسمانِ . البَعِيثُ " بنُ حُرَيْثٍ " الحَنَفِيّ البَعِيثُ " بنُ رِزَامٍ " هكذا في النُّسخ وفي التَّكْملة : والبَعِيثُ : بَعِيثُ بني رِزَامٍ التَّغْلبِيّ . أَبُو مالكٍ البَعِيثُ واسمه خِدَاشُ " بنُ بَشيرٍ " المُجَاشِعِيّ هكذا في نسخُتنَا وفي بعضها بِشْر ومثله في هامِش الصّحاح وهو الصَّواب وهو الذي هَجَاه جَرِير . وفي التّكملة : والبَعِيثُ بنُ بِشِيرٍ راكبُ الأَسدِ السُّحَيْمِيّ " شُعَرَاءُ " سُمِّىَ الأَخِير لِقَوْلِه - وهو من بني تميم :
تَبَعَّثَ مِنّي ما تَبَعَّثَ بَعْدَمَا اسْ ... تَمَرَّ فُؤادي واسْتَمَرّ مَرِيرِي
قال ابنُ بَرِّيّ : وصوابه " واسْتَمَرّ عَزِيمِي " . " والمُنْبَعِثُ " على صيغة اسم الفاعل : رَجُلٌ " من الصَّحابَةِ وكان اسمُه مُضْطَجِعاً فغَيَّرهُ النَّبِيُّ صلَّى اللهُ عليه وسَلَّمَ " تَفَاؤُلاً وذلك في نَوْبةِ الطّائِف وهو من عَبِيدِهِم هَرَبَ كأَبِي بَكْرَةَ . " وبُعَاثٌ بالعَيْن " المهملة " وبالغَيْن " المعجمة " كغُرَاب ويُثَلَّث : ع بِقُربِ المَدينةِ " على مِيلَيْنِ منها كما في نسخة وهذا لا يصحّ وفي بعضها على لَيْلَتَيْنِ من المدينة وقد صَرّح به عِيَاضٌ وابنُ قَرْقُول والفَيُّومِيّ وأَهلُ الغَرِيبِ أَجمع قال شيخنا : وجَزمَ الأَكثرُ بأَنّه ليس في بابه إِلا الضَّمّ كغُراب في المصباح : بُعَاث كغُراب : موضعٌ بالمدينة وتأْنيثه أَكثر و " يومُه م " معروف أَي من أَيّامِ الأَوْسِ والخَزْرَجِ بين المَبْعَث والهِجْرَةِ وكان الظَّفَرُ للأَوْس . قال الأَزهريّ : وذَكَرَهُ ابن المُظَفَّر هذا في كتاب العَيْن فجعله يوم بُغاث وصَحَّفَه وما كان الخَليلُ - رحِمَه الله - لِيَخْفَى عليه يومُ بُعاث لأَنه من مشاهِيرِ أيامِ العَربِ وإِنما صَحّفه اللَّيْثُ وعَزاه إِلى خَلِيلِ نَفْسِه وهو لسانُه واللهُ أَعلم . وفي حديثِ عائِشَةَ رضِيَ اللهُ عنها " وعِنْدَهَا جارِيَتَانِ تُغَنِّيَانِ بِما قِيلَ يومَ بُعَاثٍ " وهو هذَا اليَوْم . وبُعاثٌ : اسمُ حِصْنٍ للأَوْس . قلت : وهكذا ذكره أَبو علّي القالِي في العَيْنِ المُهْمَلة كغُرَاب وقال : هكذا سَمِعْناه من مشايخنا أَيضاً وهي عِبارَةُ ابنِ دُرَيْد بعَيْنِهَا ووافقهُ البَكْرِيّ وصاحِبُ المشارق وحكى أَبو عُبَيْدَة فيه الإِعْجَام عن الخلِيل وضبطه الأَصِيلِيّ بالوَجْهَيْنِ وبالمُعْجَمَة عندَ القابِسِيّ وهو خطأٌ . قال شيخُنا : فهؤلاءِ كلّهم مُجْمِعُون على ضمّ الباءِ ولا قاتل بغير الضمّ فقولُ المصنّف : ويُثلَّث غير صحيح . في حديث عُمرَ رضي الله عنه " لمّا صَالحَ نَصارَي الشَّامِ كَتبُوا له ؛ أَن لا نُحْدِث كَنيسَةً ولا قَلِيَّةً ولا نُخْرِج سَعَانِينَ ولا بَاعُوثاً " " البَاعُوثُ : اسْتِسْقاءُ النَّصَارَى " وهو اسمٌ سُرْيَانّي وقيل : هو بالغيْنِ المُعْجَمَة والتّاءِ المنقوطة فوقها نُقْطتان وقد تقدّم الإِشارةُ إِليه
ومما يستدرك عليه : البَعْثُ : الرَّسولُ والجمع البُعْثانُ . والبَعْث : القوْمُ المُشْخَصُون وفي حديقة القِيامة : " يا آدمُ ابْعَثْ بَعْثَ النّارِ " أَي المبعوثَ إِليها من أَهلِها وهو من بابِ تسميةِ المَفْعُولِ بالمَصْدَر وهو البَعِيثُ وجمع البَعْثِ بُعُوث وجمع البَعِيثِ بُعُثٌ قال :
ولكِنَّ البُعُوثَ جَرَتْ عَليْنا ... فصِرْنا بَيْن تَطْوِيحٍ وغُرْمِ وَبَعَثه على الشَّيْءِ : حَمَله على فِعْلِه . وبَعَثَ عَليْهِم البَلاءَ : أَحَلَّهُ وفي التَّنْزِيل " بَعَثْنا عَليْكُمْ عِبَاداً لنا أُولِى بَأْسٍ شدِيدٍ " وانْبَعَثَ في السَّيْرِ أَي أَسْرَعَ . وقُرِىءَ " يَا وَيْلنا مِنْ بَعْثِنا مِنْ مَرْقدِنا " أَي من بَعْثِ اللهِ إِيّانا من مَرْقدِنا . والتَّبْعَاتُ : تَفْعَالٌ من بَعَثَه إِذا أَثارَهُ أَنْشدَ ابنُ الأَعْرَابيّ :
" أَصْدَرَهَا عن كثْرَةِ الدَّآثِ
" صاحِبُ ليْلٍ خَرِشِ التَّبْعاثِ وباعيثا : مَوضِعٌ معروف

_Türkçe çeviri henüz yok_
