# بعر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B9%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بعر

البَعيرُ: الجَمَل البازِلُ، وقيل: الجَذَعُ، وقد يكون للأُنثى، حكي عن بعض العرب: شربت من لبن بَعيري وصَرَعَتْني بَعيري أَي ناقتي، والجمع أَبْعِرَةٌ في الجمع الأَقل، وأَباعِرُ وأَباعيرُ وبُعْرانٌ وبِعْرانٌ. قال ابن بري: أَباعِرُ جمع أَبْعِرةٍ، وأَبْعِرَةٌ جمع بَعير، وأَباعِرُ جمع الجمع، وليس جمعاً لبعير، وشاهد الأَباعر قول يزيد بن الصِّقّيل العُقَيْلي أَحد اللصوص المشهورة بالبادية وكان قد تاب:
أَلا قُلْ لرُعْيانِ الأَباعِرِ: أَهْمِلوا،
فَقَدْ تابَ عَمّا تَعْلَمونَ يَزيدُ
وإِنَّ امْرَأً يَنْجو من النار، بَعْدَما
تَزَوَّدَ منْ أَعْمالِها، لسَعيدُ
قال: وهذا البيت كثيراً ما يتمثل به الناس ولا يعرفون قائله، وكان سبب توبة يزيد هذا أَن عثمان بن عفان وَجَّه إِلى الشام جيشاً غازياً، وكان يزيد هذا في بعض بوادي الحجاز يسرق الشاة والبعير وإِذا طُلب لم يوجد، فلما أَبصر الجيش متوجهاً إِلى الغزو أَخلص التوبة وسار معهم. قال الجوهري: والبعير من الإِبل بمنزلة الإِنسان من الناس، يقال للجمل بَعيرٌ وللناقة بَعيرٌ. قال: وإنما يقال له بعير إِذا أَجذع. يقال: رأَيت بعيراً من بعيد، ولا يبالي ذكراً كان أَو أُنثى. وبنو تميم يقولون بِعير، بكسر الباء، وشِعير، وسائر العرب يقولون بَعير، وهو أَفصح اللغتين؛ وقول خالد ابن زهير الهذلي:
فإِن كنتَ تَبْغِي للظُّلامَةِ مَرْكَباً
ذَلُولاً، فإِني ليسَ عِنْدِي بَعِيرُها
يقول: إِن كنت تريد أَن أَكون لك راحلة تركبني بالظلم لم أُقرّ لك بذلك ولم أَحتمله لك كاحتمال البعير ما حُمّلَ. وبَعِرَ الجَمَلُ بَعَراً: صار بعيراً. قال ابن بري: وفي البعير سؤال جرى في مجلس سيف الدولة ابن حمدان، وكان السائل ابن خالويه والمسؤُول المتنبي، قال ابن خالويه: والبعير أَيضاً الحمار وهو حرف نادر أَلقيته على المتنبي بين يدي سيف الدولة، وكانت فيه خُنْزُوانَةٌ وعُنْجُهِيَّة، فاضطرب فقلت: المراد بالبعير في قوله تعالى: ولمن جاء به حِمْلُ بَعير، الحمارُ فكسرت من عزته، وهو أَن البعير في القرآن الحمار، وذلك أَن يعقوب وأخوة يوسف، عليهم الصلاة والسلام، كانوا بأرض كنعان وليس هناك إِبل وإنما كانوا يمتارون على الحمير. قال الله تعالى: ولمن جاء به حمل بعير، أَي حمل حمار، وكذلك ذكره مقاتل بن سليمان في تفسيره. وفي زبور داود: أَن البعير كل ما يحمل، ويقال لكل ما يحمل بالعبرانية بعير، وفي حديث جابر: استغفر لي رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، ليلة البعير خمساً وعشرين مرة؛ هي الليلة التي اشترى فيها رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، من جابر جمله وهو في السفر. وحديث الجمل مشهور. والبَعْرَة: واحدة البَعْرِ. والبَعْرُ والبَعَرُ: رجيع الخُف والظِّلف من الإِبل والشاء وبقر الوحش والظباء إلاّ البقر الأَهلية فإنها تَخْثي وهو خَثْيُها، والجمع أَبْعَارٌ، والأَرنب تَبْعَرُ أَيضاً، وقد بَعَرَتِ الشاةُ والبعير يَبْعَرُ بَعْراً.
والمِبْعَرُ والمَبْعَرُ: مكانُ البَعَرِ من كل ذي أَربع، والجمع مَباعِرُ.
والمِبْعارُ: الشاة والناقة تُباعِرُ حالِبَها. وباعَرَتِ الشاةُ والناقة إِلى حالبها: أَسرعت، والاسمُ البِعارُ، ويُعَدُّ عيباً لأَنها ربما أَلقت بَعَرَها في المِحْلَب.
والبَعْرُ: الفقر التام الدائم، والبَعَرَةُ: الكَمَرَةُ. والبُعَيْرَةُ: تصغير البَعْرَة، وهي الغَضْبَةُ في الله جلّ ذكره. ومن أَمثالهم: أَنت كصاحب البَعْرَة؛ وكان من حديثه أَن رجلاً كانت له ظِنَّة في قومه فجمعهم يستبرئهم وأَخذ بَعْرَة فقال: إِني رام ببعرتي هذه صاحب ظِنِّتي، فَجَفَلَ لها أَحَدُهُم وقال: لا ترمني بها، فأَقرّ على نفسه. والبَعَّارُ: لقب رجل. والبَيْعَرَة: موضع. وأَبناء البعير: قوم. وبنو بُعْرَان: حَيٌّ.

### Türkçe

**البَعيرُ**: yaşlı deve; ve denildi: **الجَذَعُ**; ve dişi için de olabilir.
Bazı Araplardan hikâye edildi: “**شربت من لبن بَعيري وصَرَعَتْني بَعيري**” yani “dişi devem(in) sütünden içtim ve dişi devem beni yere serdi”.
Çoğulu: az çoğulda **أَبْعِرَةٌ**; ve **أَباعِرُ** ve **أَباعيرُ** ve **بُعْرانٌ** ve **بِعْرانٌ**.
İbn Berrî dedi: **أَباعِرُ** , **أَبْعِرةٍ**’nin çoğuludur; **أَبْعِرَةٌ** , **بَعير**’in çoğuludur; **أَباعِرُ** ise çoğulun çoğuludur, **بعير** için bir çoğul değildir. **الأَباعر**’ın şahidi, çölde meşhur hırsızlardan biri olan ve tevbe etmiş bulunan el-ʿUḳaylî Yezîd b. es-Ṣıḳḳîl’in sözü(dür):
أَلا قُلْ لرُعْيانِ الأَباعِرِ: أَهْمِلوا،
فَقَدْ تابَ عَمّا تَعْلَمونَ يَزيدُ
وإِنَّ امْرَأً يَنْجو من النار، بَعْدَما
تَزَوَّدَ منْ أَعْمالِها، لسَعيدُ
Dedi: Bu beyit, insanlar tarafından çokça temsil edilir de söyleyenini bilmezler. Yezîd’in tevbesinin sebebi şuydu: Osman b. Affân Şam’a gazâ eden bir ordu sevk etti; bu Yezîd Hicaz’ın bazı bozkırlarında koyun ve deve çalardı, aranırsa bulunmazdı; orduyu gazâya yönelmiş görünce tevbesini halis kıldı ve onlarla yürüdü.
Cevherî dedi: **البعير** develerden, insanların içinden insanın konumu gibidir; erkeğe **بَعيرٌ**, dişiye **بَعيرٌ** denir. Dedi: Ona ancak **أَجذع** olduğu zaman **بعير** denir. “Uzaktan bir **بعيراً** gördüm” denir; erkek mi dişi mi aldırmaz. Temîm oğulları **بِعير** derler, **الباء**’yı kesreli (okuyarak); ve **شِعير** (derler); diğer Arapların tamamı **بَعير** der; iki dilin en fasihi odur. Hâlid b. Züheyr el-Hüzelî’nin sözü:
فإِن كنتَ تَبْغِي للظُّلامَةِ مَرْكَباً
ذَلُولاً، فإِني ليسَ عِنْدِي بَعِيرُها
Der ki: Eğer zulüm için, beni zulümle binek edinip bineceğin bir binek istiyorsan, ben sana bunu ikrar etmem ve sana onu, devenin yüklendiği şeyi yüklenmesi gibi yüklenmem.
**وبَعِرَ الجَمَلُ بَعَراً**: deve, deve oldu (yani **بعيراً** oldu).
İbn Berrî dedi: **البعير** hakkında, Seyfüddevle b. Hamdân’ın meclisinde cereyan eden bir soru vardır; soran İbn Hâlaveyh, cevaplayan el-Mütenebbî idi. İbn Hâlaveyh dedi: **والبعير** ayrıca eşektir; bu, nadir bir harftir; onu Seyfüddevle’nin huzurunda Mütenebbî’ye attım; onda bir **خُنْزُوانَةٌ** ve **عُنْجُهِيَّة** vardı; sarsıldı; ben de dedim: Yüce Allah’ın sözü olan “**ولمن جاء به حِمْلُ بَعير**”de **البعير** ile murad eşektir; böylece onun izzetini kırdım; o da şudur: Kur’an’da **البعير** eşektir. Bu, Yakub ve Yusuf’un kardeşleri—onlara salât ve selâm olsun—Ken‘ân diyarında idiler; orada deve yoktu; ancak eşekler üzerinde azık tedarik ederlerdi. Allah Teâlâ dedi: “**ولمن جاء به حمل بعير**” yani “eşek yükü”. Mukâtil b. Süleymân da tefsirinde onu böyle zikretti.
Dâvûd’un Zebûr’unda: **البعير** yük taşıyan her şeydir; İbranice’de yük taşıyan her şeye **بعير** denir.
Câbir hadîsinde: Resûlullah—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—**ليلة البعير** gecesi benim için yirmi beş kere istiğfar etti; o, Resûlullah’ın—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—seferde iken Câbir’den devesini satın aldığı gecedir. **حديث الجمل** meşhurdur.

**والبَعْرَة**: **البَعْر**’ın bir tanesi.
**والبَعْرُ والبَعَرُ**: deve, koyun, yaban sığırı ve ceylanın **الخُف** ve **الظِّلف** pisliği; ancak evcil sığır hariç; çünkü o **تَخْثي** eder; o da onun **خَثْيُ**’sidir. Çoğulu **أَبْعَارٌ**. Tavşan da **تَبْعَرُ** (pisler) ayrıca. Koyun ve deve **بَعَرَتِ**; **يَبْعَرُ بَعْراً**.

**والمِبْعَرُ والمَبْعَرُ**: dört ayaklı her şeyden **البَعَر**’ın bulunduğu yer; çoğulu **مَباعِرُ**.

**والمِبْعارُ**: koyun ve dişi deve, sağanını **تُباعِرُ** (pisliğiyle kirletir).
Koyun ve dişi deve, sağanına doğru **باعَرَتِ**: acele etti; adı **البِعارُ**’dır; ayıp sayılır; çünkü belki **بَعَرَ**’ını **المِحْلَب** içine bırakır.

**والبَعْرُ**: tam ve sürekli fakirlik. **والبَعَرَةُ**: **الكَمَرَةُ**.

**والبُعَيْرَةُ**: **البَعْرَة**’nin küçültmesi; o, Allah—azze ve celle—hakkında **الغَضْبَةُ**’dır.
Atasözlerindendir: “Sen **صاحب البَعْرَة** gibisin.” Onun hikâyesinden: Bir adamın kavminde bir şüphesi vardı; onları toplayıp kendilerini temize çıkarmalarını istedi; bir **بَعْرَة** aldı ve dedi: “Ben bu **بعرتي** ile şüphe sahibimi taşlayacağım.” Onlardan biri ondan ürktü ve dedi: “Beni onunla taşlama.” Böylece kendi aleyhine ikrar etti.

**والبَعَّارُ**: bir adamın lakabı. **والبَيْعَرَة**: bir yer. **وأَبناء البعير**: bir kavim. **وبنو بُعْرَان**: bir kabile.
