# بعص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B9%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بعص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بعص

البعص، كالمنع: نحافة البدن ودقته، عن ابن الأعرابي. وقال ابن دريد: البعص: الاضطراب، يقال: ضربه حتى تبعص، وتبعرص، وتبعصص، بمعنى واحد. والبعصوص، كعصفور وحلزون: الضئيل الجسم، واقتصر ابن دريد على الأول، والبعصوص: عظم الورك، وهو عظيم صغير بين أليتي الإنسان، عن ابن عباد. والبعصوصة، بهاء: دويبة صغيرة، كالوزغة، بيضاء لها بريق من بياضها، قاله أبو عبيد، ونقله الجوهري، وقال ابن دريد: هي البعصوص، كقربوس، كما نقله الصاغاني. وتبعصص الشيء: اضطرب، نقله الجوهري، كتبعص. وتبعصصت الحية: قتلت فتلوت، نقله الجوهري عن ابن السكيت، وأنشد للعجاج يصف ناقته: كأن تحتي حية تبعصص. وقال أبو محمد الأسود الغندجاني: قد رد على ابن السيرافي قوله: يصف ناقته، إنما هو في نعت جمل وأوله:
  وتحت أقتادي ذلول بصبص                      يكاد بي لولا الزمام يلمص وتبعه الصاغاني في هذه التخطئة، وزاد: وليس الرجز للعجاج. ومما يستدرك عليه: يا بعصوصة كفى: سب للجواري. ويقال للصبي الصغير، والصبية الصغيرة: بعصوصة، لصغر، خلقه وضعف جسمه. وقال ابن الأعرابي: يقال للجوهرية الضاوية: البعصوصة، والعنفص والبطيطة والحطيطة. والبعبصة: الدغدغة، مولدة.

### Türkçe

**البعص**، **كالمنع**: bedenin inceliği ve narinliği; İbnü’l-A‘râbî’den. İbn Düreyd dedi: **البعص**: çalkantı; denir: ona vurdu, ta ki **تبعص** oluncaya kadar; ve **تبعرص**; ve **تبعصص**; tek bir mânâda.

**والبعصوص**، **كعصفور وحلزون**: cismi küçük olan; İbn Düreyd yalnız birincisiyle yetindi. Ve **البعصوص**: kalça kemiği; o, insanın iki kalçası arasında bulunan büyükçe küçük bir kemiktir; İbn Abbâd’dan.

**والبعصوصة**، **بهاء**: küçük bir canlı; **كالوزغة**; beyaz, beyazlığından bir parıltısı vardır; bunu Ebû Ubeyd söyledi, Cevherî onu nakletti. İbn Düreyd dedi: o, **البعصوص**’tur, **كقربوس**; Sâgânî’nin naklettiği üzere.

**وتبعصص الشيء**: çalkalandı; Cevherî nakletti; **كتبعص**.

**وتبعصصت الحية**: öldürüldü de kıvrıldı; Cevherî, İbnü’s-Sikkît’ten nakletti. Ve ‘Accâc’a, devesini vasfederken, şu beyit okundu:
كأن تحتي حية تبعصص

Ebû Muhammed el-Esved el-Gundecânî dedi: İbnü’s-Sîrâfî’nin “devesini vasfediyor” sözünü reddetmiştir; ancak o, bir devenin sıfatındadır; ve başı şudur:

  وتحت أقتادي ذلول بصبص                      يكاد بي لولا الزمام يلمص

Sâgânî bu hataya nispet etmede ona tâbi oldu ve ekledi: ve recez ‘Accâc’a ait değildir.

Ve ondan istidrâk olunanlardandır: “ya **بعصوصة** kefâ”: câriyeler için sövüştür. Ve küçük oğlana ve küçük kıza denir: **بعصوصة**; yaratılışının küçüklüğü ve cisminin zayıflığı sebebiyle.

İbnü’l-A‘râbî dedi: sönük mücevherci kadına denir: **البعصوصة**; ve **العنفص** ve **البطيطة** ve **الحطيطة**.

**والبعبصة**: gıdıklama; müvelleddir.
