# بعض (ب-ع-ض) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B9%D8%B6

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan gelir

- Harfler: ب - ع - ض
- Kur'an'da: 158 geçiş · 87 ayet · 20 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (20)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [بَعْضٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B6%D9%8D.md) | فَعْلٍ | Bazısı | 37 | 37 | [2:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:76.md) |
| [بَعْضُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B6%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعْلُهُمْ | Onların bazısı | 23 | 23 | [2:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:76.md) |
| [بَعْضَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B6%D9%8E.md) | فَعْلَ | Bazısı | 14 | 14 | [2:259](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:259.md) |
| [بَعْضُكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B6%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعْلُكُمْ | Bazınız | 12 | 11 | [2:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:36.md) |
| [بِبَعْضٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B6%D9%8D.md) | بِفَعْلٍ | Bazısıyla; Bazısını | 11 | 10 | [2:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:85.md) |
| [بَعْضَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B6%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعْلَهُمْ | Onların bazısı | 10 | 9 | [2:251](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:251.md) |
| [بَعْضًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B6%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Bazısı | 9 | 9 | [2:283](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:283.md) |
| [لِبَعْضٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/siga/%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B6%D9%8D.md) | لِفَعْلٍ | Bazısı; Bazısı için; Bazısına | 8 | 8 | [2:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:36.md) |
| [بَعْضَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B6%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعْلَكُمْ | Bazınız | 6 | 6 | [4:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/4:32.md) |
| [بَعْضُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B6%D9%8F.md) | فَعْلُ | Bazısı | 6 | 5 | [6:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/6:158.md) |
| [بَعْضِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B6%D9%90.md) | فَعْلِ | Bazısı | 4 | 4 | [5:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/5:49.md) |
| [بِبَعْضِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B6%D9%90.md) | بِفَعْلِ | Bazısıyla; Bazısını | 4 | 4 | [2:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:85.md) |
| [بَعْضَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B6%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَعْلَهُ | Onun bazısı | 3 | 3 | [8:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/8:37.md) |
| [بَعْضُنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B6%D9%8F%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعْلُنَا | Bazımız | 3 | 3 | [3:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/3:64.md) |
| [بَعْضُهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B6%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعْلُهَا | Onun bazısı | 2 | 2 | [3:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/3:34.md) |
| [بَعْضِكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B6%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعْلِكُمْ | Bazınız | 2 | 2 | [24:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/24:63.md) |
| [بَعُوضَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%B6%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَعُولَةً | Virüs | 1 | 1 | [2:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:26.md) |
| [بَعْضَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/siga/%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B6%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعْلَهَا | Onun bazısı | 1 | 1 | [13:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/13:4.md) |
| [بِبَعْضِهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B6%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | بِفَعْلِهَا | Onun bazısıyla | 1 | 1 | [2:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:73.md) |
| [لِبَعْضِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/siga/%D9%84%D9%90%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%B6%D9%90.md) | لِفَعْلِ | Bazısı için | 1 | 1 | [24:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/24:62.md) |

## Mücavir kökler — 172 mücavir (409 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 50 ortak ayet · G² 28 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
2. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 19 ortak ayet · G² 19 · Beyn topraktaki yarık demektir
3. [فوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82.md) — 6 ortak ayet · G² 18 · Üst
4. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 12 ortak ayet · G² 18 · Veli arka demektir
5. [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 18 · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
6. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 8 ortak ayet · G² 17 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
7. [داود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 17 · Davut
8. [هبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B7.md) — 3 ortak ayet · G² 15 · İnin
9. [درج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AC.md) — 4 ortak ayet · G² 15 · Derc : “Derc” tomar demektir
10. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 35 ortak ayet · G² 14 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
11. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 14 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
12. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 6 ortak ayet · G² 14 · Tanınan ile
13. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 8 ortak ayet · G² 13 · Yumruk demektir
14. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 22 ortak ayet · G² 13 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
15. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 12 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
16. [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır
17. [زلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Zülal yumurta akı demektir
18. [نشز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Tümsek yer demektir
19. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 11 · Arka demektir
20. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 10 · “Sehl” ova demektir
21. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 10 · Kazandı
22. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 10 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
23. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 6 ortak ayet · G² 10 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
24. [موج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Dalga
25. [قبض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Ve avuçlarlar
26. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 15 ortak ayet · G² 8 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
27. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 14 ortak ayet · G² 8 · Şey
28. [دفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Def : Dalgaların denizden getirdiği atıklar
29. [لبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Kaldınız
30. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · Korkuluk demektir
31. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
32. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Örnek verdi
33. [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Anlaşma
34. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 7 ortak ayet · G² 7 · Kesr(sin ile) kırık demektir
35. [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Et
36. [حين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · İna (Elif) sütün sağıldığı kap demektir
37. [فدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Fidye
38. [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Hoşlanmadı
39. [حدث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…
40. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Rical ayak demektir
41. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 18 ortak ayet · G² 6 · Dağın sivri noktası demektir
42. [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Tanınmayan
43. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Yiyecek demektir
44. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Gem demektir
45. [أثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · İsm hurmadan yapılan içkidir
46. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
47. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · El ve kol demektir
48. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 9 ortak ayet · G² 5 · Zalimler
49. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 8 ortak ayet · G² 5 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
50. [حذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
51. [حلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Halim meme ucu demektir
52. [فقه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Kavrarlar
53. [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Su sızdırmayan sağlam tulumdur
54. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
55. [غرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
56. [عقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Akledersiniz
57. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 4 · Uyanık yılan demektir
58. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 9 ortak ayet · G² 4 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
59. [ثوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Sevb dış elbise demektir
60. [فحش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بعض |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [جزء](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D8%A3.md), [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md), [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md), [شطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1.md), [فلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [كلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bütünün bölünmesi, ayrıştırılması ve bütünden kopan parça veya pay |
| Çekirdek Özet 2 | Bir bütünün üyeleri arasındaki karşılıklı bağımlılık, parça-bütün ilişkisi ve göreli pay |
| Çekirdek Özet 3 | Mutlak teklik karşısında çokluğun iç dinamizmi; varlıkların birbirine muhtaç ve birbirini dengeleyen parçalı yapısı |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin yalnızca belirsizlik bildiren sıradan bir zamir veya edat sayılarak ayetlerde kurduğu ontolojik ve toplumsal parça-bütün örüntüsünün gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بع | Harekete geçirme, yayma, dışa fırlatma veya bütünden ayırma; [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) kökünde uykudan veya ölümden diriltip yayma, [بعثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%B1.md) kökünde altüst edip saçma, [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) kökünde mesafeyi açıp uzaklaştırma, [بعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B1.md) kökünde dışarı atılan atık, [بعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D9%84.md) kökünde ise kendi başına yeten veya üstün çıkan gövde anlamlarında bu dışa salma ve ayrılma dinamiği görülür | ض | ض harfinin getirdiği sıkışma, basma ve sınırlandırma etkisiyle dışa doğru yayılma eylemi somut bir sınırla tutulur; böylece dağılıp yok olmak yerine bir bütüne ait sınırlı bir parça, kesit ve pay anlamı kesinleşir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir sınırla çevrili alanı, kabı veya bütünü temsil eder; parçalanacak olan gövdenin içsel birliğini kurar |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Algılanan nesneyi, yüzeyi, odağı ve dışa açılan kaynağı simgeler; bütünün yüzeyine ve ayrışma noktasına odaklanmayı sağlar |
| ض | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (ikiz harf ص türetmesi) | Baskı uygulama, kıstırma ve bir kesiti diğerinden ayırıp sınır koyma hareketini ifade eder |
| بعض | Bütünsel bir gövdenin içinden odaklanarak bir kesiti sıkıştırıp ayırma | Kuşatıcı bir hacmin içinden belirli bir sınır ve baskıyla bir kısmın koparılması, bütüne nispet edilen sınırlı bir parçanın meydana gelmesi hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir cismi, eti veya nesneyi keserek kısımlara ayırma; bütünden koparılan pay veya parça; bedeni sokup ısıran ve kanından pay koparan küçük asalak sinek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa meşhur muallakasında nefsinin veya canının ölümle yakalanışını anlatırken kelimeyi bütünden bir pay veya doğrudan kişinin kendi benliği anlamında kullanmıştır: تَرَّاكُ أَمْكِنَةٍ إِذَا لَمْ أَرْضَهَا / أَوْ يَرْتَبِطْ بَعْضَ النُّفُوسِ حِمَامُهَا |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'l-Mukaffa gibi erken dönem nesir yazarlarının ve kabile anlatımlarının metinlerinde «العِلْمُ كَثِيرٌ وَأَخْذُ البَعْضِ خَيْرٌ مِنْ تَرْكِ الكُلّ» ifadesinde geçtiği üzere parçanın bütüne nispetle ihmal edilmemesi gereken payı için kullanılmıştır |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīwānu Lebîd.

### Sami etimolojik katman

Arapça بعض kökü, Sami dillerinde parçalama, ısırma, koparma ve pay etme eylemlerini ifade eden fonetik ve semantik bir havuzla irtibatlıdır. Kökün İbranice karşılığı olan ב-ע-ץ veya ısırma, sokma ve ezme çağrışımı taşıyan biçimleri ile Aramice ve Süryanicedeki parçalama ve bölme bildiren yapıları arasında belirgin bir semantik kesişim bulunur. Kökün en ilksel somut tezahürlerinden biri olan «بعوضة» kelimesi, eti sokup parçalayan ve canlıdan pay alan küçük asalağı tanımlarken, kökün fiil ve isim kalıpları bir nesnenin kısımlara bölünmesini (teb‘îd) ve her bir kısmın bütüne ait bir pay oluşunu temsil eder. Arapçada bu kök hem fiziksel bir ayrılmayı hem de mantıksal ve ilişkisel bir parça-bütün bağıntısını koruyarak varlığını sürdürmüştür.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane's Lexicon, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesneyi kısımlara ayırma (تبعِيض) ve bütünden ayrılan pay | Bütünü bölen eylemden hareketle her bir parçaya isim olmuş, ayrıca bedeni ısırıp koparan küçük sinek için türetilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicede ısırma, bölme ve küçük parça anlam alanları | Canlıdan veya bütünden bir cüz koparma eyleminin ortak Sami dilleri zemininde parçalanma kavramıyla örtüşmesi | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrudan genetik bir soydaşlık formu tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بعض | Anlamlı | Bütünden bir pay veya parça | Bütünü kısımlara ayırmak, parçalardan her biri; sivrisinek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [بضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B6%D8%B9.md) | Anlamlı | Kesmek, yarmak, pay etmek | Eti kemikten ayırmak, ticaret sermayesinden bir pay vermek (bidaa); üç ile dokuz arasındaki sayısal parça | Kur'an'da geçer; ortak kesme ve ayırma çekirdeği |
| [عبض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B6.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
| [عضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%A8.md) | Anlamlı | Keskin kılıç, kesmek | Keskin kılıç ile bir şeyi tek vuruşta kesip ayırmak; boynuzu kırık veya kulağı kesik hayvan | Kur'an'da geçmez; fiziksel kesme ve koparma anlamı |
| [ضبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%B9.md) | Anlamlı | Pazı, kol uzatma; sırtlan | Hızlı yürüyüşte kolları öne uzatmak; leş parçalayan yırtıcı hayvan (sırtlan) | Kur'an'da geçmez; gövdenin uzvu ve parçalayıcı hayvan |
| [ضعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D8%A8.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Fonetik yapı nedeniyle Arapçada terkip edilmemiştir; mühmel |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بعض | Merkez | Parça, pay, cüz | Bütünle bağı kopmamış, bütüne nispet edilen ve ilişkisellik barındıran cüz | Hem niceliksel hem niteliksel olarak bütünden bir kısmı ifade eder |
| [جزء](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D8%A3.md) | Komşu | Cüz, bölüntü | Bir bütünün ayrılmış, bağımsızlaşmış somut parçası | Parçanın kendi başına bağımsız bir birim haline gelmesine odaklanır |
| [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) | Komşu | Pay, hisse, nasip | Dağıtım ve adalet sonucu birine düşen belirlenmiş hisse | Ölçülü bir bölüştürme ve hak ediş süreci içerir |
| [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) | Komşu | Adil pay, denge | Dağıtımda adaleti sağlayan denkleştirilmiş pay | Parçanın adil ve dengeli bir ölçüye dayanmasını öne çıkarır |
| [شطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1.md) | Komşu | Yarı, yön, taraf | Bütünün ikiye bölünmüş yarısı veya yönelinen yarım parça | İkiye ayrılma ve bir yöne yönelme vurgusu taşır |
| [فلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82.md) | Komşu | Yarılma, parça | Bir şeyin ortadan ikiye çatlayıp yarılmasıyla ortaya çıkan parça | Hızlı ve köklü bir yarılma hareketini bildirir |
| [كلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%84.md) | Zıt | Bütün, hep, kuşatıcı | Parçaların tamamını içeren, eksiksiz ve kuşatıcı yekun | Parçalanmamışlığı ve bütünselliği ifade eder |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بعض | Bütünden bir parça veya pay | Bütüne bağıntılı olan cüz, karşılıklılık ve göreli pay | Kesin |
| Latince | Pars, portio | Parça, hisse, kısım | Bir bütünün bölündüğü somut parça ve dağıtılan payı karşılar; ancak Arapçadaki karşılıklı ilişki kurma zamirleşmesini tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | Part, portion, some | Parça, pay, bazısı | Hem bütüne ait parçayı hem de belirsiz bir grubu (some) karşılar; ilişkisellik bağlamında «each other» ifadesiyle tamamlanır | Güçlü |
| Almanca | Teil, Anteil, manche | Parça, hisse, birtakım | Bir bütünden ayrılan payı ve belirsiz miktarı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Partie, portion, certains | Parça, porsiyon, bazıları | Bütünün unsurunu ve belirsiz kişi veya nesneleri karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis and Short, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ / بَعْضُهُمْ بَعْضًا | Toplumsal ilişkisellik, karşılıklılık ve diyalektik bağ | İnsanların, inananların veya inkarcıların birbirine karşı düşmanlığı, dostluğu veya velayeti bağlamı (Bakara [2:36](https://lisan.digital/tr/ayet/2:36.md), Âl-i İmrân [3:195](https://lisan.digital/tr/ayet/3:195.md), Mâide [5:51](https://lisan.digital/tr/ayet/5:51.md), Tevbe [9:71](https://lisan.digital/tr/ayet/9:71.md)) |
| بَعْضَ الَّذِي / بِبَعْضِ | Bütünden bir pay veya bir kısım | Tehdit edilen azabın bir kısmı veya ilahi kitabın bazı hükümleri bağlamı (Bakara [2:85](https://lisan.digital/tr/ayet/2:85.md), Nisâ [4:150](https://lisan.digital/tr/ayet/4:150.md), Mü'min [40:28](https://lisan.digital/tr/ayet/40:28.md), Zuhruf [43:63](https://lisan.digital/tr/ayet/43:63.md)) |
| وَفَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ | Derecelendirme, hiyerarşi ve işbölümü | Peygamberlerin veya insanların kabiliyet ve rızık bakımından farklılaştırılması bağlamı (Bakara [2:253](https://lisan.digital/tr/ayet/2:253.md), İsrâ [17:21](https://lisan.digital/tr/ayet/17:21.md), Zuhruf [43:32](https://lisan.digital/tr/ayet/43:32.md)) |
| بَعُوضَةً | Somut biyolojik varlık (sivrisinek) | Allah'ın hakikati açıklamak için küçük bir yaratığı misal getirmesi bağlamı (Bakara [2:26](https://lisan.digital/tr/ayet/2:26.md)) |
| بَعْضَ يَوْمٍ | Zamanın sınırlı bir kesiti | Ölümden veya uykudan sonra geçen sürenin azlığını ifade bağlamı (Bakara [2:259](https://lisan.digital/tr/ayet/2:259.md), Kehf [18:19](https://lisan.digital/tr/ayet/18:19.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Cüz-küll meselesi, teb‘îz ve tenzih | Allah'ın zatının cüzlerden ve parçalardan (eb'âd) münezzeh oluşu; Kur'an'ın bir kısmına inanıp bir kısmını inkar etmenin küfür sayılması | Bölünemezlik ve mutlak birlik karşısında parçalılığın yaratılmışlık alameti sayılması |
| Fıkıh | Mülkiyetin taksimi, muba‘ad köle, abdestte başın bir kısmının meshi | Ortak mülkün parçalara ayrılması (kısmetü't-teb‘îd); kölenin bir kısmının azat edilmiş olması durumu; başın ne kadarlık kısmının meshedileceği tartışması | Hukuki hakların ve mükellefiyetlerin bütünden düşen hisse oranında paylaştırılması |
| Tefsir | İstisna, tahsis ve mücmel lafızların beyanı | «Bazı» kelimesinin geçtiği ayetlerde bu payın neye tekabül ettiği ve mütekellimin kendi nefsini kinaye yoluyla ifade edip etmediği meselesi | Bütünün içinden belirli bir grubun veya hükmün ayrıştırılması |
| Hadis | Toplumsal dayanışma ve ümmet bilinci | Müminlerin birbirini destekleyen bir bina veya organları birbirine bağlı bir beden gibi oluşunu anlatan rivayetler | Bütünün parçalarının birbirini tamamlaması ve kenetlenmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve şeriatın bütünlüğü | Hakikatin parçalanamazlığı | Bölünmeyi ve seçmeci imanı engelleme | Dinin bir kısmını kabul edip bir kısmını reddetmek bütünü inkar sayılır (Bakara [2:85](https://lisan.digital/tr/ayet/2:85.md)) | Kesin |
| İlmi | Varlık ve bilgi hiyerarşisi | Parça-bütün metodolojisi | Bütünü parçaları üzerinden çözümleme ve sentezleme | Bilginin ve varlığın göreli kısımlarını kendi bağlamında inceleyerek bütüne ulaşma | Güçlü |
| Siyasi | Toplum düzeni ve otorite | Sınıfların ve zümrelerin karşılıklı denetimi | Kuvvetler dengesi ve tefâdü'n-nâs (defetme) | İnsanların bir kısmı ile diğer kısmının dengelenmesi fesadı önler (Bakara [2:251](https://lisan.digital/tr/ayet/2:251.md), Hac [22:40](https://lisan.digital/tr/ayet/22:40.md)) | Kesin |
| İktisadi | İşbölümü ve rızık dağılımı | Derecelendirme ve uzmanlaşma | Hizmet ve üretim dolaşımının sağlanması | İnsanların bazısının diğerine iş gördürmesi için derecelerle farklılaştırılması (Zuhruf [43:32](https://lisan.digital/tr/ayet/43:32.md)) | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kümeler teorisinde alt küme ($A \subset S$) ve fraktal parçalanma | Bir ana kümenin içinden ayrılan ancak o kümenin elemanları arasında tanımlanan alt küme ve bütünü yansıtan göreli birim | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide yapısal işlevselcilik ve toplumsal tabakalaşma | Toplum bütününü oluşturan organların, sınıfların veya bireylerin karşılıklı bağımlılık içinde birbirini ikmal etmesi | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca Türkçedeki «bazı» veya İngilizcedeki «some» kelimesi gibi belirsiz, önemsiz ve rastgele bir nicelik sıfatına indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da بعض kelimesi yalnızca belirsizlik bildirmez; parçaların birbirini var ettiği, denetlediği, çatıştığı veya tamamladığı organik bir ilişkisellik ağı (diyalektik nizam) kurar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki «bazınız bazınızdan» veya «onların bazısı bazısının velisidir» gibi derin sosyolojik ve ahlaki bağıntıların sıradan bir belirsizlik kalıbı sanılarak toplumsal birlik ve denge yasalarının ıskalanması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın ve toplumun tekdüze (homojen) değil, birbirine muhtaç ve birbirini dengeleyen parçalardan oluştuğunu; yaratılmışlar aleminde mutlak bütünlüğün ancak parçaların uyumuyla anlaşılabileceğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İman-küfür kutuplaşması, müminlerin velayeti, toplumsal işbölümü, kavimler arası güç dengesi (tedâfü‘) ve rızık hiyerarşisini bildiren ayet gruplarında anahtar rol oynar. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlıkların bağımsız ve kendi kendine yeten mutlak varlıklar olduğu yanılgısını yıkar; insanın ve toplumun her unsurunun ancak bir bütünün parçası olarak anlam kazanabileceğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir bütünü kısımlara ayırma, etten veya maddeden koparılan pay ve bedenden pay alan küçük canlı (sivrisinek).
- Soyut anlam: Bir bütünün unsurları arasındaki karşılıklı bağımlılık, göreli eksiklik, birbirini tamamlama ve ilişkisellik.
- Sistematik karşılık: Mutlak teklik karşısında çokluğun nizamı; toplumsal işbölümü ve zıtların veya eşlerin birbirini dengelediği ilahi yasa.
- LaTeX modeli: $$S = \bigcup_{i=1}^{n} B_i \quad \text{veya} \quad B_i \cap B_j \neq \emptyset \implies R(B_i, B_j)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$ evreni veya toplumsal bütünü, $B_i$ bu bütünden ayrılan ve ona bağımlı olan parçaları (ba‘d) temsil eder. Bütün ($S$), bu parçaların ($B_i$) birleşimiyle var olur. Parçalar arasındaki $R$ bağıntısı ise Kur'an'ın «bazınız bazınızdan» veya «bazısı bazısına velidir» ilkesi gereğince parçaların birbirini etkileme, tamamlama, denetleme veya düşmanlık gibi karşılıklı ilişkisellik fonksiyonunu ifade eder. Tek bir parça kendi başına $S$ olamaz, ancak $S$ içindeki fonksiyonuyla değer kazanır.

## Geçtiği ayetler (87 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:26.md) — بَعُوضَةً

إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا مَا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا يُضِلُّ بِهِ كَثِيرًا وَيَهْدِي بِهِ كَثِيرًا وَمَا يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفَاسِقِينَ

Meal (IK): Şüphe yok ki, Allah, bir sivri sineği ve ondan küçük bir şeyi misal getirmekten çekinmez. İman etmiş olanlar bunun Rablarından bir gerçek olduğunu bilirler. Kafirler ise; Allah bu misali vermekle ne murad etmiş? derler. Allah onunla bir çoğunu sapıtır, bir çoğunu da hidayete erdirir. Bununla fasıklardan başkasını saptırmaz.

### [Bakara 2:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:36.md) — بَعْضُكُمْ · لِبَعْضٍ

فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ وَقُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ

Meal (IK): Nihayet şeytan onları cennetten kaydırdı. Onları bulundukları yerden çıkardı. Biz de: Kiminiz kiminize düşman olarak inin. Yeryüzünde sizin için bir zamana kadar yerleşim ve faydalanma vardır, dedik.

### [Bakara 2:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:73.md) — بِبَعْضِهَا

فَقُلْنَا اضْرِبُوهُ بِبَعْضِهَا كَذَلِكَ يُحْيِي اللَّهُ الْمَوْتَى وَيُرِيكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Sığırın bir parçasını ölüye vurun, demiştik. İşte Allah ölüleri böyle diriltir. Ve sizlere ayetlerini gösterir ki, aklınızı başınıza alasınız.

### [Bakara 2:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:76.md) — بَعْضُهُمْ · بَعْضٍ

وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَا بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ قَالُوا أَتُحَدِّثُونَهُمْ بِمَا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ لِيُحَاجُّوكُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّكُمْ أَفَلَا تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Mü’minlerle karşılaştıkları zaman, inandık derlerdi, birbirleriyle baş başa kaldıklarında, Rabbınızın katında, aleyhinde delil göstersinler diye mi Allah’ın size açıkladığını onlara anlatıyorsunuz, buna aklınız ermiyormu? diye birbirlerini uyarırlardı.

### [Bakara 2:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:85.md) — بِبَعْضِ · بِبَعْضٍ

ثُمَّ أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَكُمْ وَتُخْرِجُونَ فَرِيقًا مِنْكُمْ مِنْ دِيَارِهِمْ تَظَاهَرُونَ عَلَيْهِمْ بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَإِنْ يَأْتُوكُمْ أُسَارَى تُفَادُوهُمْ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْكُمْ إِخْرَاجُهُمْ أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتَابِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَمَا جَزَاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذَلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Sonra sizler; birbirinizi öldüren, aranızdan bir takımını yurtlarından süren, onlara karşı günah ve düşmanlıkla birleşen, onları (yurtlarından) çıkarmak haram kılınmışken esir olarak geldiklerinde fidyeleşmeye kalkan kimselersiniz. Yoksa kitabın bir kısmına inanıp bir kısmını inkar mı ediyorsunuz? Sizden böyle yapanın cezası; dünya hayatında rezil olmaktan başka birşey değildir. Kıyamet gününde ise onlar, azabın en şiddetlisine uğratılırlar. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

### [Bakara 2:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:145.md) — بَعْضُهُمْ · بَعْضٍ

وَلَئِنْ أَتَيْتَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ بِكُلِّ آيَةٍ مَا تَبِعُوا قِبْلَتَكَ وَمَا أَنْتَ بِتَابِعٍ قِبْلَتَهُمْ وَمَا بَعْضُهُمْ بِتَابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّكَ إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; sen, kendilerine kitab verilmiş olanlara her ayeti getirsen, onlar yine senin kıblene uymazlar. Sen de onların kıblesine uyacak değilsin. Onların kimi de, kiminin kıblesine uyacak değildirler. Andolsun ki; sana gelen bunca ilimden sonra şayet sen onların heveslerine uyacak olursan, o takdirde şüphesiz zalimlerden olursun.

### [Bakara 2:251](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:251.md) — بَعْضَهُمْ · بِبَعْضٍ

فَهَزَمُوهُمْ بِإِذْنِ اللَّهِ وَقَتَلَ دَاوُدُ جَالُوتَ وَآتَاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَهُ مِمَّا يَشَاءُ وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ وَلَكِنَّ اللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Allah’ın izniyle onları hemen hezimete uğrattılar. Davud da Calut’u öldürdü. Allah ona mülk ve hikmet verdi. Dilemekte olduğunu da ona öğretti. Şayet Allah’ın insanları birbiriyle def’edip savması olmasaydı yeryüzü muhakkak fesada uğrardı. Ancak Allah, alemler üzerinde lutuf sahibidir.

### [Bakara 2:253](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:253.md) — بَعْضَهُمْ · بَعْضٍ

تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ مِنْهُمْ مَنْ كَلَّمَ اللَّهُ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَاتٍ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ وَلَكِنِ اخْتَلَفُوا فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ وَمِنْهُمْ مَنْ كَفَرَ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلُوا وَلَكِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ

Meal (IK): Şu peygamberler onlardan kimini kiminden üstün kıldık. Allah, onlardan kimiyle söyleşmiş, kimini de derecelerle yükseltmiştir. Meryem oğlu İsa’ya da açık deliller verdik. Ve onu Ruh’ul-Kudüs ile destekledik. Eğer Allah dilesydi; onların arkasındakiler; kendilerine apaçık deliller geldikten sonra birbirlerini öldürmezlerdi. Fakat ihtilafa düştüler, sonra onlardan kimi inandı, kimi de inkar etti. Allah dileseydi; birbirlerini öldürmezlerdi. Ancak Allah, istediğini yapar.

### [Bakara 2:259](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:259.md) — بَعْضَ

أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَى قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّى يُحْيِي هَذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ وَانْظُرْ إِلَى حِمَارِكَ وَلِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنَّاسِ وَانْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Yahut altı üstüne gelmiş bir kasabaya uğrayan kimse gibisini görmedin mi? Allah, bunu ölümünden sonra nasıl diriltecek? dedi. Bunun üzerine Allah, onu yüz sene ölü bıraktı, sonra diriltti. Na kadar kaldın? dedi. O da: Bir gün veya bir günden daha az kaldım, dedi. Hayır, yüz yıl kaldın. Öyle iken yiyeceğine içeçeğine bak; henüz bozulmamış, bir de merkebine bak. Hem seni insanlara bir ibret kılacağız. Kemiklere bak, onları nasıl birleştirip yerli yerine koyuyor ve sonra onlara nasıl et giydiriyoruz? dedi. Bu hal ona apaçık belli olunca: Artık Allah’ın herşeye Kadir olduğunu biliyorum, dedi.

### [Bakara 2:283](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/2:283.md) — بَعْضُكُمْ · بَعْضًا

وَإِنْ كُنْتُمْ عَلَى سَفَرٍ وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا فَرِهَانٌ مَقْبُوضَةٌ فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ وَمَنْ يَكْتُمْهَا فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ

Meal (IK): Eğer seferde olur da yazacak kimse bulamazsanız; alınan rehinler yeter. Şayet birbirinize güvenirseniz güvenilen kimse Rabbı olan Allah’tan korksun da borcunu ödesin. Bir de şehadeti gizlemeyin. Onu gizleyenin kalbi günahkardır. Allah yaptıklarınızı bilir.

### [Ali İmran 3:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/3:34.md) — بَعْضُهَا · بَعْضٍ

ذُرِّيَّةً بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Onlar, birbirlerinden türemiş bir soydur. Allah, Semi’dir, Alim’dir.

### [Ali İmran 3:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/3:50.md) — بَعْضَ

وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَلِأُحِلَّ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي حُرِّمَ عَلَيْكُمْ وَجِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

Meal (IK): Benden önce gelen Tevrat’ı tasdik etmek ve size haram kılınanların bir kısmını helal kılmak üzere Rabbınızdan size bir ayet getirdim. Artık Allah’tan korkun ve bana itaat edin.

### [Ali İmran 3:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/3:64.md) — بَعْضُنَا · بَعْضًا

قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ

Meal (IK): De ki: Ey Ehl-i Kitab; hepiniz, sizinle bizim aramızda eşit olan bir kelimeye gelin: Allah’dan başkasına kulluk etmeyelim. O’na hiçbir şeyi eş koşmayalım. Ve Allah’ı bırakıp da kimimiz, kimimizi Rab edinmesin. Eğer yüz çevirirlerse; o vakit şahid olun ki biz, müslümanız, deyin.

### [Ali İmran 3:155](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/3:155.md) — بِبَعْضِ

إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا وَلَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): İki topluluğun karşılaştığı gün; içinizden geri dönenleri, yaptıklarının bir kısmından ötürü şeytan yoldan çıkarmak istemiştir. Bununla beraber Allah onları bağışladı. Gerçekten Allah, Gafur’dur, Halim’dir.

### [Ali İmran 3:195](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/3:195.md) — بَعْضُكُمْ · بَعْضٍ

فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ثَوَابًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ

Meal (IK): Nihayet Rabbları, onlara icabet etti: Birbirinizden meydana gelen sizlerden; gerek erkek olsun gerek dişi olsun, çalışanın işini boşa çıkarmam. Hicret edenlerin, yurtlarından çıkarılanların, benim yolumda işkenceye, hakarete, ziyana uğrayanların, muharebe edenlerin ve öldürülenlerin suçlarını elbette örteceğim, Allah katından mükafat olmak üzere; onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağım. Sevabın en güzeli, Allah katındadır.

### [Nisa 4:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/4:19.md) — بِبَعْضِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّسَاءَ كَرْهًا وَلَا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ مَا آتَيْتُمُوهُنَّ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا

Meal (IK): Ey iman edenler; kadınlara zorla varis olmaya kalkmanız size helal değildir. Apaçık hayasızlık etmedikçe onlara verdiğinizden mehrin bir kısmını alıp götürmeniz için onları sıkıştırmayın, onlarla iyi geçinin. Eğer onlardan boşanmıyorsanız; olabilir ki bir şey, sizin hoşunuza gitmez de Allah onu çok daha hayırlı kılar.

### [Nisa 4:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/4:21.md) — بَعْضُكُمْ · بَعْضٍ

وَكَيْفَ تَأْخُذُونَهُ وَقَدْ أَفْضَى بَعْضُكُمْ إِلَى بَعْضٍ وَأَخَذْنَ مِنْكُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا

Meal (IK): Onu nasıl alırsınız ki; birbirinize karışıp katıldınız. Ve onlar, sizden kuvvetli te’minat aldılar.

### [Nisa 4:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/4:25.md) — بَعْضُكُمْ · بَعْضٍ

وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِكُمْ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَنَاتٍ غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ وَلَا مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَأَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Sizden; hür, inanmış kadınlarla evlenmeye güç yetiremeyen kimse, inanmış genç kızlarınızdan sağ ellerinizin sahib olduklarından (alsın) . Allah sizin imanınızı daha iyi bilir. Birbirinizdensiniz. Onlarla zinadan kaçınmaları, iffetli yaşamış ve gizli dost tutmamış olmaları halinde, velilerinin izniyle evlenin. Ve ma’ruf şekilde mehirlerini verin. Evlendiklerinde zina edecek olurlarsa; onlara hür kadınlara verilen cezanın yarısı verilir. Bu; içinizden, günaha girme korkusu olanlaradır. Sabretmeniz ise sizin için daha hayırlıdır. Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nisa 4:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/4:32.md) — بَعْضَكُمْ · بَعْضٍ

وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبْنَ وَاسْأَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا

Meal (IK): Allah’ın sizi birbirinizden üstün kıldığı şeyleri özlemeyin. Erkeklere kazandıklarından bir pay vardır. Kadınlara da kazandıklarından bir pay vardır. Allah’ın lütfundan isteyin. Muhakkak ki Allah; herşeyi bilici olandır.

### [Nisa 4:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/4:34.md) — بَعْضَهُمْ · بَعْضٍ

الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا

Meal (IK): Allah’ın kimini kimine üstün kılmış olması ve onların mallarından infak etmeleri sebebiyle erkekler, kadınlar üzerine hakimdirler. İyi kadınlar; itaatli olan ve Allah’ın kendilerini korumasına karşılık, kendileri de gizliyi koruyanlardır. Serkeşlik etmelerinden endişelendiğiniz kadınlara öğüt verin, kendilerini yataklarında yalnız bırakın, (yine uslanmazlarsa) dövün, sizi itaat ederlerse aleyhlerinde bir yol aramayın. Muhakkak ki Allah; Aliyy ve Kebir olandır.

### [Nisa 4:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/4:150.md) — بِبَعْضٍ

إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيُرِيدُونَ أَنْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ اللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَنَكْفُرُ بِبَعْضٍ وَيُرِيدُونَ أَنْ يَتَّخِذُوا بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلًا

Meal (IK): Doğrusu Allah’ı ve peygamberlerini inkar edenler, Allah ile peygamberlerinin arasını ayırmak isteyenler, bir kısmına inanır, bir kısmını da inkar ederiz, diyerek bu ikisinin arasında yol tutmak isteyenler;

### [Maide 5:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/5:49.md) — بَعْضِ · بِبَعْضِ

وَأَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ وَاحْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُصِيبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ النَّاسِ لَفَاسِقُونَ

Meal (IK): Ve aralarında Allah’ın indirdiği ile hükmet. Onların heveslerine uyma. Seni Allah’ın sana indirdiğinden vazgeçirmelerinden sakın. Eğer yüz çevirirlerse; bil ki, bir kısım günahları yüzünden Allah onları cezalandırmak istiyor. Gerçekten insanların bir çoğu fasıklardır.

### [Maide 5:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/5:51.md) — بَعْضُهُمْ · بَعْضٍ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاءَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler, yahudi ve hristiyanları dost edinmeyin. Onlar birbirlerinin dostudurlar. Sizden her kim ki, onları dost edinirse; o da, onlardandır. Şüphesiz ki Allah, zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

### [En'am 6:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/6:53.md) — بَعْضَهُمْ · بِبَعْضٍ

وَكَذَلِكَ فَتَنَّا بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لِيَقُولُوا أَهَؤُلَاءِ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنْ بَيْنِنَا أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ

Meal (IK): Biz, böylece onların bir kısmını bir kısmıyla denedik ki: Aramızadan Allah bunlara mı lütfetti? desinler. Allah; şükredenleri daha iyi bilen değil midir?

### [En'am 6:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/6:65.md) — بَعْضَكُمْ · بَعْضٍ

قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ

Meal (IK): De ki: Üstünüzden ve altınızdan size azab göndermeye, sizi fırka fırka yapıp kiminizin hıncını kimine tattırmaya Kadir olan O’dur. Bak; onlar iyice anlasınlar diye ayetlerimizi nasıl açıklıyoruz.

### [En'am 6:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/6:112.md) — بَعْضُهُمْ · بَعْضٍ

وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): İşte böylece Biz, her peygambere insan ve cinn şeytanlarını düşman yaptık. Onlardan kimi, kimini aldatmak için cazip sözler fısıldarlar. Eğer Rabbın dileseydi; bunu yapamazlardı. Öyleyse onları iftiraları ile başbaşa bırak.

### [En'am 6:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/6:128.md) — بَعْضُنَا · بِبَعْضٍ

وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا يَامَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَكْثَرْتُمْ مِنَ الْإِنْسِ وَقَالَ أَوْلِيَاؤُهُمْ مِنَ الْإِنْسِ رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنَا بِبَعْضٍ وَبَلَغْنَا أَجَلَنَا الَّذِي أَجَّلْتَ لَنَا قَالَ النَّارُ مَثْوَاكُمْ خَالِدِينَ فِيهَا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): O gün, onların hepsini toplar. Ey cinn topluluğu; insanlardan bir çoğunu yoldan çıkardınız ha? Onların dostları olan insanlar da diyecek ki: Rabbımız, kimimiz kimimizden faydalandık. Ve bizim için takdir ettiğin ecelimize ulaştık. Buyurur ki: Allah’ın diledikleri müstesna, devamlı kalmak üzere duracağınız yer, ateştir. Muhakkak ki Rabbın; Hakim’dir, Alim’dir.

### [En'am 6:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/6:129.md) — بَعْضَ · بَعْضًا

وَكَذَلِكَ نُوَلِّي بَعْضَ الظَّالِمِينَ بَعْضًا بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): İşte böylece zalimlerden kimini kimine kazandıklarından ötürü musallat ederiz.

### [En'am 6:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/6:158.md) — بَعْضُ

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلَائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ لَا يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا قُلِ انْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ

Meal (IK): Onlar; hala kendilerine meleklerin gelmesini, yahut Rabbının gelmesini veya Rabbının ayetlerinden birinin gelmesini mi bekliyorlar? Rabbının ayetleri geldiği gün; kişi daha önceden inanmamış veya imanından bir hayır kazanmamışsa; imanı, ona hiç fayda vermez. De ki: Bekleyin, doğrusu biz de bekleyenlerdeniz.

### [En'am 6:165](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/6:165.md) — بَعْضَكُمْ · بَعْضٍ

وَهُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلَائِفَ الْأَرْضِ وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُمْ إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقَابِ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Sizi, verdikleriyle denemek için yeryüzünün halifeleri yapan ve kiminizi kiminize derecelerle üstün kılan O’dur. Şüphe yok ki O; Gafur, Rahim’dir.

### [Araf 7:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/7:24.md) — بَعْضُكُمْ · لِبَعْضٍ

قَالَ اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ

Meal (IK): Buyurdu ki: Kimimiz kiminize düşman olarak inin. Sizin için yeryüzünde bir müddet yerleşip kalmak ve geçinmek vardır.

### [Enfal 8:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/8:37.md) — بَعْضَهُ · بَعْضٍ

لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَيَجْعَلَ الْخَبِيثَ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ فَيَرْكُمَهُ جَمِيعًا فَيَجْعَلَهُ فِي جَهَنَّمَ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

Meal (IK): Allah; murdarı temizden ayırdetsin ve murdarı birbiri üstüne koyup topunu birden yığsın da, cehenneme atsın diye. İşte onlar; hüsrana uğrayanların kendileridir.

### [Enfal 8:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/8:72.md) — بَعْضُهُمْ · بَعْضٍ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يُهَاجِرُوا مَا لَكُمْ مِنْ وَلَايَتِهِمْ مِنْ شَيْءٍ حَتَّى يُهَاجِرُوا وَإِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ إِلَّا عَلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Muhakkak ki iman edip hicret eden, mallarıyla ve canlarıyla Allah yolunda cihad edenler; barındırıp yardım edenler, işte onlar; birbirinin dostudurlar. İman edip de hicret etmeyenlere gelince; hicret edene kadar sizin onlarla bir dostluğunuz yoktur. Şayet onlar da din hususunda sizden yardım isterlerse; sizinle aralarında muahede bulunan bir kavim aleyhinde olmamak üzere onlara yardım etmek boynunuza borçtur. Allah yaptıklarınızı görendir.

### [Enfal 8:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/8:73.md) — بَعْضُهُمْ · بَعْضٍ

وَالَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ

Meal (IK): Küfredenler ise birbirlerinin dostudurlar. Eğer siz bunu yapmazsanız; yeryüzünde bir fitne ve büyük bir fesad olur.

### [Enfal 8:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/8:75.md) — بَعْضُهُمْ · بِبَعْضٍ

وَالَّذِينَ آمَنُوا مِنْ بَعْدُ وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا مَعَكُمْ فَأُولَئِكَ مِنْكُمْ وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Sonra iman edip de hicret edenler ve sizinle birlikte savaşanlar; işte onlar sizdendir. Hısımlar, Allah’ın kitabına göre birbirine daha yakındırlar. Muhakkak ki Allah, her şeyi bilendir.

### [Tevbe 9:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/9:67.md) — بَعْضُهُمْ · بَعْضٍ

الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ

Meal (IK): Münafık erkeklerle, münafık kadınlar birbirlerindendirler. Münkeri emreder ve ma’rufu nehyederler. Ellerini sımsıkı tutarlar. Onlar Allah’ı unuttular; O da onları unuttu. Muhakkak ki münafıklar; fasıkların kendileridir.

### [Tevbe 9:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/9:71.md) — بَعْضُهُمْ · بَعْضٍ

وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Mü’min erkekler ve mü’min kadınlar; birbirlerinin velileridirler. Ma’rufu emreder, münkerden nehyederler. Namaz kılarlar, zekat verirler, Allah’a ve Rasulüne itaat ederler. İşte Allah, bunlara rahmet edecektir. Muhakkak ki Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Tevbe 9:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/9:127.md) — بَعْضُهُمْ · بَعْضٍ

وَإِذَا مَا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ هَلْ يَرَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ ثُمَّ انْصَرَفُوا صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَفْقَهُونَ

Meal (IK): Bir sure indiği zaman; birbirlerine bakarlar ve: Sizi bir kimse görüyor mu? der, sonra dönüp giderler. Allah, onların kalblerini döndürmüştür. Çünkü onlar, anlamazlar güruhudur.

### [Yunus 10:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/10:46.md) — بَعْضَ

وَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ اللَّهُ شَهِيدٌ عَلَى مَا يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Onlara vaadettiğimizin bir kısmını sana gösteririz veya seni alırız. Onların dönüşü bizedir. Allah onların yaptıklarına şahiddir.

### [Hud 11:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/11:12.md) — بَعْضَ

فَلَعَلَّكَ تَارِكٌ بَعْضَ مَا يُوحَى إِلَيْكَ وَضَائِقٌ بِهِ صَدْرُكَ أَنْ يَقُولُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ كَنْزٌ أَوْ جَاءَ مَعَهُ مَلَكٌ إِنَّمَا أَنْتَ نَذِيرٌ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ

Meal (IK): Belki de sen; ona bir hazine indirilmeli veya yakında bir melek gelmeli değil miydi? demelerinden ötürü sana vahyolunanların bir kısmını terkedecek olursun. Sen, ancak bir uyarıcısın. Ve Allah; her şeye Vekil’dir.

### [Hud 11:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/11:54.md) — بَعْضُ

إِنْ نَقُولُ إِلَّا اعْتَرَاكَ بَعْضُ آلِهَتِنَا بِسُوءٍ قَالَ إِنِّي أُشْهِدُ اللَّهَ وَاشْهَدُوا أَنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ

Meal (IK): İlahlarımızdan biri seni fena çarpmış, demekten başka bir şey de söylemeyiz. Dedi ki: Doğrusu ben, Allah’ı şahid tutuyorum. Siz de şahid olun ki; sizin Allah’tan başka şirk koştuğunuz şeylerden, ben uzağım.

### [Yusuf 12:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/12:10.md) — بَعْضُ

قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ لَا تَقْتُلُوا يُوسُفَ وَأَلْقُوهُ فِي غَيَابَةِ الْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ إِنْ كُنْتُمْ فَاعِلِينَ

Meal (IK): İçlerinden bir sözcü dedi ki: Yusuf’u öldürmeyin, onu bir kuyunun derinliklerine bırakın da yolculardan bir onu bulup alsın, eğer yapacaksanız.

### [Rad 13:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/13:4.md) — بَعْضَهَا · بَعْضٍ

وَفِي الْأَرْضِ قِطَعٌ مُتَجَاوِرَاتٌ وَجَنَّاتٌ مِنْ أَعْنَابٍ وَزَرْعٌ وَنَخِيلٌ صِنْوَانٌ وَغَيْرُ صِنْوَانٍ يُسْقَى بِمَاءٍ وَاحِدٍ وَنُفَضِّلُ بَعْضَهَا عَلَى بَعْضٍ فِي الْأُكُلِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

Meal (IK): Yeryüzünde birbirine komşu toprak parçaları, üzüm bağları, ekinler ve çatallı çatalsız hurma ağaçları vardır. Hepsi de aynı su ile sulanır. Ama lezzetçe onları birbirinden ayrı kılmışızdır. Şüphesiz ki bunlarda; akleden bir kavim için ayetler vardır.

### [Rad 13:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/13:36.md) — بَعْضَهُ

وَالَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَفْرَحُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمِنَ الْأَحْزَابِ مَنْ يُنْكِرُ بَعْضَهُ قُلْ إِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ وَلَا أُشْرِكَ بِهِ إِلَيْهِ أَدْعُو وَإِلَيْهِ مَآبِ

Meal (IK): Kendilerine kitab verdiklerimiz, sana indirilenden memnun olurlar. Karşı gruplar içinde de onun bir kısmını inkar edenler vardır. De ki: Ben, ancak Allah’a ibadet etmek ve O’na şirk koşmamakla emrolundum. Ben, hepinizi O’na çağırıyorum ve dönüşüm de O’nadır.

### [Rad 13:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/13:40.md) — بَعْضَ

وَإِنْ مَا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ وَعَلَيْنَا الْحِسَابُ

Meal (IK): Onlara vaad ettiğimizin bir kısmını sana göstersek de, senin canını alsak da; senin vazifen, sadece tebliğ etmektir. Hesab görmekse Bize düşer.

### [Nahl 16:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/16:71.md) — بَعْضَكُمْ · بَعْضٍ

وَاللَّهُ فَضَّلَ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ فِي الرِّزْقِ فَمَا الَّذِينَ فُضِّلُوا بِرَادِّي رِزْقِهِمْ عَلَى مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَهُمْ فِيهِ سَوَاءٌ أَفَبِنِعْمَةِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ

Meal (IK): Allah; rızık hususunda kiminizi kiminizden üstün kıldı. Üstün kılınanlar buyrukları altında bulunanların rızıklarını vermezler. Halbuki bunda hepsi eşittir. Yoksa Allah’ın nimetini bile bile inkar mı ediyorlar?

### [İsra 17:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/17:21.md) — بَعْضَهُمْ · بَعْضٍ

انْظُرْ كَيْفَ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَلَلْآخِرَةُ أَكْبَرُ دَرَجَاتٍ وَأَكْبَرُ تَفْضِيلًا

Meal (IK): Bak, nasıl onların bir kısmını bir kısmına üstün kıldık. Elbetteki ahiret; dereceler bakımından da büyüktür, üstünlük bakımından da.

### [İsra 17:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/17:55.md) — بَعْضَ · بَعْضٍ

وَرَبُّكَ أَعْلَمُ بِمَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَقَدْ فَضَّلْنَا بَعْضَ النَّبِيِّينَ عَلَى بَعْضٍ وَآتَيْنَا دَاوُدَ زَبُورًا

Meal (IK): Rabbın göklerde ve yerde olanları daha iyi bilendir. Andolsun ki; Biz, peygamberlerden bir kısmını bir kısmına üstün kıldık, Davud’a da Zebur’u verdik.

### [İsra 17:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/17:88.md) — بَعْضُهُمْ · لِبَعْضٍ

قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَالْجِنُّ عَلَى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هَذَا الْقُرْآنِ لَا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا

Meal (IK): De ki: İnsanlar ve cinnler bu Kur’an’ın bir benzerini getirmek için toplansalardı; birbirlerine yardımcı da olsalar onun bir benzerini getiremezlerdi.

### [Kehf 18:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/18:19.md) — بَعْضَ

وَكَذَلِكَ بَعَثْنَاهُمْ لِيَتَسَاءَلُوا بَيْنَهُمْ قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ كَمْ لَبِثْتُمْ قَالُوا لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالُوا رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا لَبِثْتُمْ فَابْعَثُوا أَحَدَكُمْ بِوَرِقِكُمْ هَذِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ فَلْيَنْظُرْ أَيُّهَا أَزْكَى طَعَامًا فَلْيَأْتِكُمْ بِرِزْقٍ مِنْهُ وَلْيَتَلَطَّفْ وَلَا يُشْعِرَنَّ بِكُمْ أَحَدًا

Meal (IK): Böylece, birbirine sorsunlar diye onları uyandırdık. İçlerinden biri; ne kadar kaldınız? dedi. Bir gün veya daha az bir müddet kaldık, dediler. Ne kadar kaldığınızı Rabbınız daha iyi bilendir. Şimdi siz, birinizi paranızla şehre gönderin de yiyeceklere baksın, hangisi daha temiz ise ondan size getirsin. Orada nazik davransın da sakın sizi kimseye duyurmasın, dediler.

### [Kehf 18:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/18:99.md) — بَعْضَهُمْ · بَعْضٍ

وَتَرَكْنَا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِي بَعْضٍ وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَجَمَعْنَاهُمْ جَمْعًا

Meal (IK): O gün; Biz, onları bırakırız, dalgalar halinde birbirlerine girerler. Sur’a üflenince hepsini bir araya toplarız.

### [Taha 20:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/20:123.md) — بَعْضُكُمْ · لِبَعْضٍ

قَالَ اهْبِطَا مِنْهَا جَمِيعًا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى

Meal (IK): Buyurdu ki: Birbirinize düşman olarak hepiniz oradan inin. Benden size bir yol gösteren gelir de kim, benim yoluma uyarsa; ne sapar, ne de bedbaht olur.

### [Hac 22:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/22:40.md) — بَعْضَهُمْ · بِبَعْضٍ

الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيرًا وَلَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ

Meal (IK): Onlar ki; haksız yere ve sadece: Rabbımız Allah’tır dedikleri için yurtlarından çıkarılmışlardır. Şüphesiz ki Allah; insanların bir kısmını diğerleriyle bertaraf etmeseydi; manastırlar, kiliseler, havralar ve içinde Allah’ın adı çok anılan mescidler yıkılır giderdi. Allah; kendisine yardım edenlere elbette yardım eder. Şüphesiz ki Allah; Kavi’dir, Aziz’dir.

### [Müminun 23:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/23:44.md) — بَعْضَهُمْ · بَعْضًا

ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَى كُلَّمَا جَاءَ أُمَّةً رَسُولُهَا كَذَّبُوهُ فَأَتْبَعْنَا بَعْضَهُمْ بَعْضًا وَجَعَلْنَاهُمْ أَحَادِيثَ فَبُعْدًا لِقَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Sonra birbiri ardı sıra peygamberlerimizi gönderdik. Her ümmete peygamber geldikçe onu yalanladılar. Biz de onları birbiri ardı sıra yok edip hepsini birer söylenti yaptık. İnanmayan bir kavim uzak olsun.

### [Müminun 23:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/23:91.md) — بَعْضُهُمْ · بَعْضٍ

مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ وَلَدٍ وَمَا كَانَ مَعَهُ مِنْ إِلَهٍ إِذًا لَذَهَبَ كُلُّ إِلَهٍ بِمَا خَلَقَ وَلَعَلَا بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ

Meal (IK): Allah, hiç bir çocuk edinmemiştir ve O’nunla birlikte hiç bir ilah da yoktur. Olsaydı; o zaman, her ilah, kendi yarattığını alıp götürür ve birbirinden üstün çıkmaya çalışırlardı. Allah, onların nitelendirdiklerinden mğünezzehtir.

### [Müminun 23:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/23:113.md) — بَعْضَ

قَالُوا لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ فَاسْأَلِ الْعَادِّينَ

Meal (IK): Bir gün veya daha az bir süre kaldık, sayanlara sor, dediler.

### [Nur 24:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/24:40.md) — بَعْضُهَا · بَعْضٍ

أَوْ كَظُلُمَاتٍ فِي بَحْرٍ لُجِّيٍّ يَغْشَاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ سَحَابٌ ظُلُمَاتٌ بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ إِذَا أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرَاهَا وَمَنْ لَمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُورًا فَمَا لَهُ مِنْ نُورٍ

Meal (IK): Veya engin bir denizdeki karanlıklara benzer. Onun üstünü bir dalga kaplar, onun üstünde bir dalga, onun da üstünde bir bulut vardır. Karanlıklar üstünde karanlıklar. Elini uzattığı zaman; neredeyse onu bile göremez. Allah’ın nur vermediği kimsenin, asla nuru olmaz.

### [Nur 24:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/24:58.md) — بَعْضُكُمْ · بَعْضٍ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِيَسْتَأْذِنْكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ وَالَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ مِنْ قَبْلِ صَلَاةِ الْفَجْرِ وَحِينَ تَضَعُونَ ثِيَابَكُمْ مِنَ الظَّهِيرَةِ وَمِنْ بَعْدِ صَلَاةِ الْعِشَاءِ ثَلَاثُ عَوْرَاتٍ لَكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَلَا عَلَيْهِمْ جُنَاحٌ بَعْدَهُنَّ طَوَّافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; ellerinizin altında olan köle ve cariyeler ve sizden henüz erginlik çağına gelmemiş olanlar; sabah namazından önce, öğle sıcağında soyunduğunuz zaman ve yatsı namazından sonra, yanınıza girecekleri vakit üç defa izin istesinler. Bunlar sizin üç mahrem vaktinizdir. Bu vakitlerin dışında birbirinizin yanına girip çıkmakta size de, onlara da bir sorumluluk yoktur. Allah; size ayetlerini böylece açıklar. Ve Allah; Alim’dir, Hakim’dir.

### [Nur 24:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/24:62.md) — لِبَعْضِ

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِذَا كَانُوا مَعَهُ عَلَى أَمْرٍ جَامِعٍ لَمْ يَذْهَبُوا حَتَّى يَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ أُولَئِكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوكَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Mü’minler; ancak Allah’a ve Rasulüne iman edenler ve peygamberle birlikte bir işe karar vermek için toplandıklarında, ondan izin isteyip alıncaya kadar ayrılıp gitmeyenlerdir. Gerçekten senden izin isteyenler; işte onlar, Allah’a ve Rasulüne iman edenlerdir. Bir takım işleri için senden izin isterlerse içlerinden dilediğine izin ver ve Allah’tan onların bağışlanmalarını dile. Şüphesiz ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nur 24:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/24:63.md) — بَعْضِكُمْ · بَعْضًا

لَا تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاءِ بَعْضِكُمْ بَعْضًا قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذًا فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Peygamberin çağırmasını; kendi aranızda birbirinizi çağırmanız gibi saymayın. Allah; içinizden bir diğerini siper ederek sıvışıp gidenleri muhakkak bilir. Onun buyruğuna aykırı hareket edenler, başlarına bir bela gelmesinden veya elim bir azaba uğramaktan sakınsınlar.

### [Furkan 25:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/25:20.md) — بَعْضَكُمْ · لِبَعْضٍ

وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا إِنَّهُمْ لَيَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَيَمْشُونَ فِي الْأَسْوَاقِ وَجَعَلْنَا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَتَصْبِرُونَ وَكَانَ رَبُّكَ بَصِيرًا

Meal (IK): Senden önce gönderdiğimiz bütün peygamberler de şüphesiz yemek yerler, sokaklarda gezinirlerdi. Sabreder misiniz diye sizi birbirinizle deneriz. Ve Rabbın Basir olandır.

### [Şuara 26:198](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/26:198.md) — بَعْضِ

وَلَوْ نَزَّلْنَاهُ عَلَى بَعْضِ الْأَعْجَمِينَ

Meal (IK): Biz, onu arapça bilmeyen kimselerden birine indirseydik.

### [Neml 27:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/27:72.md) — بَعْضُ

قُلْ عَسَى أَنْ يَكُونَ رَدِفَ لَكُمْ بَعْضُ الَّذِي تَسْتَعْجِلُونَ

Meal (IK): De ki: Çabucak istemekte olduğunuzun bir kısmı ensenize inmek üzeredir.

### [Ankebut 29:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/29:25.md) — بَعْضُكُمْ · بِبَعْضٍ · بَعْضًا

وَقَالَ إِنَّمَا اتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْثَانًا مَوَدَّةَ بَيْنِكُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ثُمَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُمْ بِبَعْضٍ وَيَلْعَنُ بَعْضُكُمْ بَعْضًا وَمَأْوَاكُمُ النَّارُ وَمَا لَكُمْ مِنْ نَاصِرِينَ

Meal (IK): Ve o: Dünya hayatında Allah’ı bırakıp aranızda putları dostluk vesilesi kıldınız. Sonra da kıyamet gününde birbirinize küfreder ve karşılıklı la’net okursunuz. Varacağınız yer, ateştir. Sizin yardımcılarınız da yoktur, dedi.

### [Rum 30:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/30:41.md) — بَعْضَ

ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُمْ بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ

Meal (IK): İnsanların elleriyle işlediklerinden dolayı karada ve denizde Fesad belirdi. Ki yaptıklarının bir kısmını onlara tattırsın. Belki dönerler.

### [Ahzab 33:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/33:6.md) — بَعْضُهُمْ · بِبَعْضٍ

النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ إِلَّا أَنْ تَفْعَلُوا إِلَى أَوْلِيَائِكُمْ مَعْرُوفًا كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا

Meal (IK): Peygamber; mü’minler için kendi öz nefislerinden daha evladır. Onun eşleri ise onların anneleridir. Akraba olanlar da Allah’ın kitabında birbirlerine diğer mü’minlerden ve muhacirlerden daha yakındırlar. Dostlarınıza yapacağınız uygun bir vasiyet başkadır. Bu, Kitab’da yazılmıştır.

### [Sebe 34:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/34:31.md) — بَعْضُهُمْ · بَعْضٍ

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ نُؤْمِنَ بِهَذَا الْقُرْآنِ وَلَا بِالَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَلَوْ تَرَى إِذِ الظَّالِمُونَ مَوْقُوفُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ الْقَوْلَ يَقُولُ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لَوْلَا أَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Küfretmiş olanlar dediler ki: Biz kesin olarak ne bu Kur’an’a ne de ondan öncekilere inanırız. Bir görseydin, hani zalimler Rabblarının huzurunda dikilmişler, bir kısmı bir kısmına söz atıyordu. Güçsüz sayılanlar büyüklük taslayanlara diyorlardı ki: Siz olmasaydınız biz, muhakkak inananlar olurduk.

### [Sebe 34:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/34:42.md) — بَعْضُكُمْ · لِبَعْضٍ

فَالْيَوْمَ لَا يَمْلِكُ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ نَفْعًا وَلَا ضَرًّا وَنَقُولُ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذَابَ النَّارِ الَّتِي كُنْتُمْ بِهَا تُكَذِّبُونَ

Meal (IK): İşte bugün; bir kısmınız, bir kısmınız için ne bir fayda, ne de bir zarar verebilir. Zulmetmiş olanlara da deriz ki: Yalanladığınız ateşin azabını tadın.

### [Fatır 35:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/35:40.md) — بَعْضُهُمْ · بَعْضًا

قُلْ أَرَأَيْتُمْ شُرَكَاءَكُمُ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَرُونِي مَاذَا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْكٌ فِي السَّمَوَاتِ أَمْ آتَيْنَاهُمْ كِتَابًا فَهُمْ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْهُ بَلْ إِنْ يَعِدُ الظَّالِمُونَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا إِلَّا غُرُورًا

Meal (IK): De ki: Allah’tan başka taptığınız ortaklarınızı gördünüz mü? Yeryüzünde ne yaratmışlardır gösterin bana. Yoksa onların ortaklığı göklerde midir? Yoksa onlara bir kitab verdik de onlar bundan bir delile mi dayanıyorlar? Hayır, o zalimler; birbirine ancak aldatıcı şeyler vaad ederler.

### [Saffat 37:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/37:27.md) — بَعْضُهُمْ · بَعْضٍ

وَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسَاءَلُونَ

Meal (IK): Bir kısmı bir kısmına dönerek soruştururlar.

### [Saffat 37:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/37:50.md) — بَعْضُهُمْ · بَعْضٍ

فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسَاءَلُونَ

Meal (IK): Bir kısmı bir kısmına dönerek soruştururlar.

### [Sad 38:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/38:22.md) — بَعْضُنَا · بَعْضٍ

إِذْ دَخَلُوا عَلَى دَاوُدَ فَفَزِعَ مِنْهُمْ قَالُوا لَا تَخَفْ خَصْمَانِ بَغَى بَعْضُنَا عَلَى بَعْضٍ فَاحْكُمْ بَيْنَنَا بِالْحَقِّ وَلَا تُشْطِطْ وَاهْدِنَا إِلَى سَوَاءِ الصِّرَاطِ

Meal (IK): Davud’un yanına girmişlerdi de o, kendilerinden ürkmüştü. Demişlerdi ki: Korkma, iki davacı; birimiz birimizin hakkına tecavüz etti. Sen, aramızda hak ile hüküm ver. Ve ondan ayrılma. Bizi, doğru yolun ortasına ilet.

### [Sad 38:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/38:24.md) — بَعْضُهُمْ · بَعْضٍ

قَالَ لَقَدْ ظَلَمَكَ بِسُؤَالِ نَعْجَتِكَ إِلَى نِعَاجِهِ وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْخُلَطَاءِ لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَقَلِيلٌ مَا هُمْ وَظَنَّ دَاوُدُ أَنَّمَا فَتَنَّاهُ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَخَرَّ رَاكِعًا وَأَنَابَ

Meal (IK): O da dedi ki: Senin dişi koyununu, kendi dişi koyunlarına katmak için istemekle sana zulmetmiştir. Doğrusu ortakçıların çoğu birbirinin hakkına tecavüz eder. Ancak inanmış olup salih ameller işleyenler müstesnadır. Ama onlar pek azdır. Davud, kendisini imtihan ettiğimizi zannederek Rabbından mağfiret diledi. Rukua kapanarak Allah’a yöneldi.

### [Mü'min 40:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/40:28.md) — بَعْضُ

وَقَالَ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَكْتُمُ إِيمَانَهُ أَتَقْتُلُونَ رَجُلًا أَنْ يَقُولَ رَبِّيَ اللَّهُ وَقَدْ جَاءَكُمْ بِالْبَيِّنَاتِ مِنْ رَبِّكُمْ وَإِنْ يَكُ كَاذِبًا فَعَلَيْهِ كَذِبُهُ وَإِنْ يَكُ صَادِقًا يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِي يَعِدُكُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّابٌ

Meal (IK): Firavun hanedanından olup da imanını gizleyen mü’min bir adam da demiştir ki: Rabbım Allah’tır, dedi diye bir kişiyi mi öldüreceksiniz? Halbuki o, size Rabbınızdan ayetlerle gelmiştir. Eğer yalancıysa; yalanı kendisinedir. Eğer doğru sözlü ise; sizi tehdit ettiklerinin bir kısmı başınıza gelebilir. Muhakkak ki Allah; haddi aşan yalancı bir kimseyi hidayete erdirmez.

### [Mü'min 40:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/40:77.md) — بَعْضَ

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيْنَا يُرْجَعُونَ

Meal (IK): Şu halde sen; sabret. Muhakkak ki Allah’ın vaadi haktır. Onlara vaadettiğimiz azabın bir kısmını sana gösteririz veya senikendimize alırız. Nihayet onların dönüşü ancak Bizedir.

### [Zuhruf 43:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/43:32.md) — بَعْضَهُمْ · بَعْضٍ · بَعْضُهُمْ · بَعْضًا

أَهُمْ يَقْسِمُونَ رَحْمَةَ رَبِّكَ نَحْنُ قَسَمْنَا بَيْنَهُمْ مَعِيشَتَهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَرَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا سُخْرِيًّا وَرَحْمَةُ رَبِّكَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ

Meal (IK): Yoksa Rabbının rahmetini onlar mı paylaştırıyorlar? Dünya hayatında onların geçimlerini aralarında Biz paylaştırdık. Birbirlerine iş gördürebilmeleri için kimini kimine derecelerle üstün kıldık. Rabbının rahmeti, onların biriktirdikleri şeylerden daha hayırlıdır.

### [Zuhruf 43:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/43:63.md) — بَعْضَ

وَلَمَّا جَاءَ عِيسَى بِالْبَيِّنَاتِ قَالَ قَدْ جِئْتُكُمْ بِالْحِكْمَةِ وَلِأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

Meal (IK): İsa huccetlerle gelince; demişti ki: Size hikmetle ve ihtilafa düştüğünüz şeylerin bir kısmını açıklamak için geldim. Öyleyse Allah’tan korkun ve bana itaat edin.

### [Zuhruf 43:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/43:67.md) — بَعْضُهُمْ · لِبَعْضٍ

الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِينَ

Meal (IK): O gün; müttakilerin dışında, dostlar birbirlerine düşman olurlar.

### [Casiye 45:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/45:19.md) — بَعْضُهُمْ · بَعْضٍ

إِنَّهُمْ لَنْ يُغْنُوا عَنْكَ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا وَإِنَّ الظَّالِمِينَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ وَاللَّهُ وَلِيُّ الْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Muhakkak ki onlar; Allah’a karşı sana hiç bir fayda veremezler. Doğrusu zalimler birbirlerinin velileridir. Allah da muttakilerin velisidir.

### [Muhammed 47:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/47:4.md) — بَعْضَكُمْ · بِبَعْضٍ

فَإِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ حَتَّى إِذَا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثَاقَ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاءً حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزَارَهَا ذَلِكَ وَلَوْ يَشَاءُ اللَّهُ لَانْتَصَرَ مِنْهُمْ وَلَكِنْ لِيَبْلُوَ بَعْضَكُمْ بِبَعْضٍ وَالَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمَالَهُمْ

Meal (IK): Öyleyse küfredenlerle karşılaştığınızda hemen boyunlarını vurun. Nihayet onları sindirince, bağı sıkı basın. Sonra da ya bir lütuf veya bir fidye. Yeter ki harb hazırlıklarını bıraksın. Eğer Allah, dileseydi; onlardan elbette intikam alırdı. Fakat kiminizi kiminizle denemek ister. Allah yolunda öldürülenlere gelince; Allah onların amellerini asla boşa çıkarmaz.

### [Muhammed 47:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/47:26.md) — بَعْضِ

ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لِلَّذِينَ كَرِهُوا مَا نَزَّلَ اللَّهُ سَنُطِيعُكُمْ فِي بَعْضِ الْأَمْرِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِسْرَارَهُمْ

Meal (IK): İşte böyle. Zira onlar, Allah’ın indirdiğini çirkin karşılayanlara; bazı işlerde size itaat edeceğiz, demişlerdi. Allah, onların gizlediklerini bilir.

### [Hucurat 49:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/49:2.md) — بَعْضِكُمْ · لِبَعْضٍ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ وَلَا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمَالُكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تَشْعُرُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; seslerinizi peygamberin sesinden yüksek çıkarmayın. Birbirinize bağırdığınız gibi peygambere bağırmayın. Yoksa siz farkına varmadan amelleriniz boşa gider.

### [Hucurat 49:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/49:12.md) — بَعْضَ · بَعْضُكُمْ · بَعْضًا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; zannın bir çoğundan kaçının. Çünkü bazı zan günahtır. Birbirinizin kusurunu araştırmayın, kiminiz kiminizi arkasından çekiştirmesin. Hangi biriniz ölü kardeşinin etini yemekten hoşlanır? Bundan tiksindiniz değil mi? Allah’tan korkun, şüphesiz ki Allah; Tevvab’dır, Rahim’dir.

### [Tur 52:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/52:25.md) — بَعْضُهُمْ · بَعْضٍ

وَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسَاءَلُونَ

Meal (IK): Birbirlerine dönüp sorarlar:

### [Tahrim 66:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/66:3.md) — بَعْضِ · بَعْضَهُ · بَعْضٍ

وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِ وَأَظْهَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَأَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمَّا نَبَّأَهَا بِهِ قَالَتْ مَنْ أَنْبَأَكَ هَذَا قَالَ نَبَّأَنِيَ الْعَلِيمُ الْخَبِيرُ

Meal (IK): Hani Peygamber; eşlerinden birine, gizlice bir söz söylemişti. O, bunu haber verdi de Allah da bunu ona açıklayınca; bir kısmını bildirmiş, bir kısmından da vazgeçmişti. Artık bunu kendisine söyleyince; eşi: Bunu sana kim bildirdi? demişti. Bana her şeyi bilen, her şeyden haberdar olan Allah haber verdi, demişti.

### [Kalem 68:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/68:30.md) — بَعْضُهُمْ · بَعْضٍ

فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَلَاوَمُونَ

Meal (IK): Şimdi birbirlerini yermeye başladılar.

### [Hakka 69:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/ayet/69:44.md) — بَعْضَ

وَلَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنَا بَعْضَ الْأَقَاوِيلِ

Meal (IK): Eğer o; bazı sözleri Bize karşı buna katmış olsaydı,

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan gelir. Parça anlamında kullanılmaktadır. Türkçedeki biri veya kimi karşılığında baad kullanılır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والضاد والباء معهما
ع ض ب، ب ع ض، ض ب ع، ب ض ع مستعملات ع ب ض، ض ع ب مهملان عضب: العَضْبُ: السيف القاطع. عَضَبَهُ يَعْضِبُهُ عَضْباً، أي قطعه.
وشاة عضباء: مكسورة القرن. وقد عَضِبَتْ عَضَباً، وأعضبتها إعضاباً، وعَضَبْتُ قَرْنَها فانعضب، أي: انكسر. ويقال العَضَبُ يكون في أحد القرنين. وناقة عضباء أي: مشقوقة الأذن، ويقال: هي التي في أحد أُذُنَيْها شق وسمّيت ناقة رسول الله صلّى الله عليه وسلّم العضباء.
بعض: بعض كل شيء: طائفة منه، وبعضته تبعيضاً، إذا فرَّقته أجزاء.
وبعض مذكَّر في الوجوه كلّها، فقولك: هذه الدّار متّصل بعضُها ببعض.
وبعض العرب يصل ببعض كما يصل بما، كقول الله عزّ وجلّ: " فبما رحمة من الله " .
وكذلك ببعض في هذه الآية: " وإن يكُ صادقاً يُصِبْكُمْ بعض الذي يعدكم " .
والبعوض : جمع البعوضة، وهي المؤذية العاضَّة في الصيف.
ضبع: ضَبِعَتِ النّاقةُ ضَبْعاً وضَبَعَةً فهي ضَبِعَةٌ، وأَضْبَعَتْ فهي مُضْبِعَةٌ إذا أرادتِ الفحل.
وفي معنىً آخر: ضَبَعَتْ تَضْبَعُ ضَبْعاً، وضبّعت تضبيعاً، وهي شدّة سيرها، وضَبَعانها اهتزازها، واشتقاقها من أنّها تمّد ضَبْعَيْها في السَّير، والضَّبْعُ وسط العضُد بلحمه، قال العجاج:
وبلدة تمطو العَناقَ الضُّبَّعا
قال عرّام: الضَّبعة: اللحم الذي تحت العضُدِ مما يلي الإبط. والمَضْبَعَةُ اللّحم الذي تحت الإبط من قُدُم.
قال موسى: فرس ضابع إذا كان يتبعُ أحد شقّيه، فَيَثْني عُنُقه، وهو أن يركض فيقدم إحدى رجليه.. ويجمع: ضوابع.
والرّجُل يضطبع بالثوب أو بالشيء إذا تأبَّطه.
ضُباعَةُ اسمُ امرأة. ضُبَيعَة: قبيلة، والنسبة إليها: ضَبَعِيّ.
والضِّبْعان: الذكر من الضِّباع، ويجمع على ضِبْعانات، لم يُرِدْ بالتاءالتأنيث، إنما هو مثل قولك: فلان من رجالات الدّنيا.
قال الخليل: كلّما اضطرّوا إلى جماعة فَصَعُبَ عليهم واستُقبح ذهبوا به إلى هذه الجماعة، تقول: حمّام وحمّامات، كما يقولون: فلان من رجالاتِ الدّنيا.
قال:
وبُهلُولاً وشِيعَتَهُ تركنا		لضِبْعَانَات مَعْقُلَةٍ منابا
قال زائدة: هو منّى مناب، أي: هو منّى على بعد ليس كلّ البعد.
والضِّبَاعُ: جمع للذَّكَر والأُنْثَى، ولغة للعرب: ضَبْع جزم.
والضَّبْعُ: السنة المجدبة. قال:
أبا خراشةَ إمّا كنتَ ذا نفر		فإنَّ قومي لم تأكلهم الضَّبُعُ
بضع: بَضَعْتُ اللحم أَبْضَعُه بَضْعاً، وبضَّعْتُه تبضيعاً، أي: جعلته قِطَعاً. والبَضْعَةُ: القطعة، وهي الهَبْرَةُ.
وفلان شديد البَضْع والبَضْعَة أي حسنها إذا كان ذا جسم وسِمَنٍ. قال:
خاظي البضيع لحمه كالمرمر
وبضعت من صاحبي بضوعاً إذا أمرته بشيء فلم يفعله فدخلك منه شيء، وبضعت من الماء بضوعاً، أي: رويت.
والبُضْعُ: اسم باضعتها، أي: باشرتها. وبضعتها بَضْعاً، وبُضعاً، وهو الجِماع.
والبضاعة: ما أبضعت للبيع كائناً ما كان. ومنه الإبضاعُ والإبتضاعُ.
والباضعة: شجة تقطع اللحم.
والباضعةُ: قطعة من الغنم انقطعت عن الغنم.
يقال: فِرْقٌ بواضعُ.
والبَضِيعُ: البحر. قال:
سادٍ تجرّمَ في البَضِيع ثمانياً		يُلْوَى بفيفاء البحور ويُجْنَبُ
ويُرْوَي بعَيْقات البحور.
قال الهذليّ يصف حمار الوحش:
فظلَّ يُراعي الشَّمْس حتَّى كأنَّها		فويق البَضِيع في الشعاع جميل
الجميل ههنا: الشّحم المذاب، شبه شعاع الشمس في البحر بدسم الشحم المذاب.
والبِضْعُ من العدد ما بين الثلاثة إلى العشرة، ويقال: هو سبعة. قال عرَّام: ما زاد على عقد فهو بِضع، تقول: بضعة عشر وبضع وعشرون وثلاثون ونحوه.
وأبْضَعْته بالكلام إبضاعاً، وهو أن تبيّن له ما تنازعه حتى تشتفي منه كائناً ما كان.
وبَضَعْتُه فانبضع، أي قطعته فانقطع.
وبُضِعَ الشيء، أي: فُهِمَ.

##### Türkçe

باب **العين** ve **الضاد** ve **الباء** onlarla birlikte
ع ض ب، ب ع ض، ض ب ع، ب ض ع kullanımdadır; ع ب ض، ض ع ب ihmâl edilmiştir. **عضب**: **العَضْبُ**: kesici kılıç. **عَضَبَهُ يَعْضِبُهُ عَضْباً**; yani onu kesti.

Ve **شاة عضباء**: boynuzu kırık. Ve **عَضِبَتْ عَضَباً**; ve **أعضبتها إعضاباً**; ve **عَضَبْتُ قَرْنَها فانعضب**; yani: kırıldı. Ve denir ki **العَضَبُ** iki boynuzdan birinde olur. Ve **ناقة عضباء** yani: kulağı yarık; ve denir: iki kulağından birinde yarık olan odur; ve Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in devesi **العضباء** diye adlandırıldı.

**بعض**: her şeyin **بعض**’ı: ondan bir taife. Ve **بعضته تبعيضاً**: onu parçalara ayırdığında.
Ve **بعض** bütün vecihlerde müzekkerdir; senin sözün: bu ev, **بعضُها** **ببعض** bitişiktir.
Ve Arapların bir kısmı **ببعض**’ı, **بما**’yı bitiştirdikleri gibi bitiştirir; Aziz ve Celil olan Allah’ın sözü gibi: “ **فبما** رحمة من الله ”.
Ve bu âyetteki **ببعض** da böyledir: “ وإن يكُ صادقاً يُصِبْكُمْ **بعض** الذي يعدكم ”.
Ve **البعوض**: **البعوضة**’nin cem‘i; o, yazın ısıran eziyet vericidir.

**ضبع**: **ضَبِعَتِ النّاقةُ ضَبْعاً وضَبَعَةً**; o hâlde o **ضَبِعَةٌ**’dir. Ve **أَضْبَعَتْ**; o hâlde o **مُضْبِعَةٌ**’dir; erkek deveyi istediğinde.
Ve başka bir mânâda: **ضَبَعَتْ تَضْبَعُ ضَبْعاً**; ve **ضبّعت تضبيعاً**; bu, onun yürüyüşünün şiddetidir. Ve **ضَبَعانها** onun sallanmasıdır. Ve onun iştikakı, yürüyüşte iki **ضَبْع**’ını uzatmasındandır. Ve **الضَّبْعُ**: pazunun etli orta kısmıdır. **العجاج** dedi ki:
وبلدة تمطو العَناقَ الضُّبَّعا
**عرّام** dedi: **الضَّبعة**: koltuk altına bitişik olan pazunun altındaki ettir. Ve **المَضْبَعَةُ**: önden koltuk altının altındaki ettir.
**موسى** dedi: **فرس ضابع**: iki yanından birini izlediğinde; böylece boynunu büker; bu, koşup iki ayağından birini öne almasıdır.. Ve cem‘ edilir: **ضوابع**.
Ve adam, elbise ile yahut bir şey ile **يضطبع** eder; onu koltuğunun altına aldığında.

**ضُباعَةُ** bir kadının adıdır. **ضُبَيعَة**: bir kabile; ona nisbet: **ضَبَعِيّ**.
Ve **الضِّبْعان**: **الضِّباع**’ın erkeğidir; ve **ضِبْعانات** üzere cem‘ edilir; **التاء** ile te’nîsi kastetmedi; ancak bu, senin “falanca dünya **رجالات**’ındandır” sözün gibidir.
**الخليل** dedi: Ne zaman bir cem‘e muhtaç olsalar, bu onlara zor gelse ve çirkin görülse, onu bu cem‘e götürürler; dersin: **حمّام** ve **حمّامات**; onların “falanca dünya **رجالات**’ındandır” demeleri gibi.
Dedi ki:
وبُهلُولاً وشِيعَتَهُ تركنا		لضِبْعَانَات مَعْقُلَةٍ منابا
**زائدة** dedi: o, benden **مناب**’dır; yani: o, benden uzaklık üzeredir; bütün uzaklık değil.
Ve **الضِّبَاعُ**: erkek ve dişi için bir cem‘dir. Ve Arap için bir lugat: **ضَبْع** (cezm ile).
Ve **الضَّبْعُ**: kıtlık yılıdır. Dedi ki:
أبا خراشةَ إمّا كنتَ ذا نفر		فإنَّ قومي لم تأكلهم الضَّبُعُ

**بضع**: **بَضَعْتُ اللحم أَبْضَعُه بَضْعاً**; ve **بضَّعْتُه تبضيعاً**; yani: onu parçalar kıldım. Ve **البَضْعَةُ**: parça; o, **الهَبْرَةُ**’dir.
Ve falanca **البَضْع** ve **البَضْعَة** bakımından şiddetlidir; yani, cüsseli ve şişman olduğunda onun güzeli. Dedi ki:
خاظي البضيع لحمه كالمرمر
Ve **بضعت من صاحبي بضوعاً**: ona bir şey emrettiğimde de yapmadığında, ondan dolayı içine bir şey girdiğinde. Ve **بضعت من الماء بضوعاً**; yani: kandım.
Ve **البُضْعُ**: **باضعتها**’nın adıdır; yani: ona temas ettim. Ve **بضعتها بَضْعاً** ve **بُضعاً**; o, cinsel birleşmedir.
Ve **البضاعة**: satış için **أبضعت** ettiğin şey, her ne olursa olsun. Ondan **الإبضاعُ** ve **الإبتضاعُ** vardır.
Ve **الباضعة**: eti kesen bir yaradır.
Ve **الباضعةُ**: koyundan, koyundan kopmuş bir parçadır.
Denir: **فِرْقٌ بواضعُ**.
Ve **البَضِيعُ**: denizdir. Dedi ki:
سادٍ تجرّمَ في البَضِيع ثمانياً		يُلْوَى بفيفاء البحور ويُجْنَبُ
Ve **بعَيْقات البحور** ile rivayet olunur.
**الهذليّ** yaban eşeğini vasfederek dedi ki:
فظلَّ يُراعي الشَّمْس حتَّى كأنَّها		فويق البَضِيع في الشعاع جميل
**الجميل** burada: eritilmiş yağdır; güneşin ışığını denizde, eritilmiş yağın yağına benzetti.
Ve sayıdan **البِضْعُ**: üç ile on arasıdır; ve denir ki: o yedidir. **عرَّام** dedi: akdi aşan şey **بِضع**’dır; dersin: **بضعة عشر** ve **بضع وعشرون** ve **ثلاثون** ve benzeri.
Ve **أبْضَعْته بالكلام إبضاعاً**; bu, her ne olursa olsun, çekiştiği şeyi ona açıklaman ve böylece ondan tatmin olmandır.
Ve **بَضَعْتُه فانبضع**; yani: onu kestim de kesildi.
Ve **بُضِعَ الشيء**; yani: anlaşıldı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

بَعْضُ الشيءِ: واحدُ أبْعاضِهِ. وقد بَعَّضْتُهُ تَبْعِيضاً، أي جزَّأتُهُ، فَتَبَعَّضَ.

##### Türkçe

**بَعْضُ الشيءِ**: onun parçalarından biri. Ve onu **تَبْعِيضاً** **بَعَّضْتُهُ**; yani onu parçalara ayırdım; böylece o **فَتَبَعَّضَ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والضاد مع الباء
عضب ، ضبع ، بضع ، بعض : مستعملة
عضب : قال الشافعي في المناسك : ( وإذا كان الرجل معضوباً لا يستمسك على الراحلة فحجَّ عنه رجلٌ في تلك الحالة فإنّه يَجْزِيه ) . والمعضوب في كلام العرب : المخبول الزَّمِن الذي لا حَراكَ به . يقال عضبَتْهُ الزَّمانةُ تَعضِبه عَضباً ، إذا أقعدته عن الحركة وأزمنَتْه .
وقال أبو الهيثم : العَضَب : الشَّلَل ، والعَرَج والخبَل .
وقال شمر : يقال عضبت يَده بالسيف ، إذا قطعتَها . وتقول : لا يَعضِبُك الله ، ولا يَعضِب الله فلاناً ، أي لا يَخْبِله الله وإنَّه لمعضوب اللسان ، إذا كان مقطوعاً عَييّاً فَدْماً . وفي مثلٍ : ( إنَّ الحاجة ليَضِبُها طلبُها قبلَ وقتها ) . يقول : يقطعها ويُفسدها . والعَضَب في الرمح : الكسر ؛ ويقال عَضِب قَرنُه عَضَباً . قال : وتدعو العربُ على الرجل فتقول : ماله عضَبَه الله يدعون عليه بقطع يده ورجله .
وروى أبو عبيدة عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) بإسناده ، أنه ( نَهَى أن يضحَّى بالأعضَبِ القَرْنِ والأذُن ) ، قال أبو عبيد : الأعضب : المكسور القرن الداخل قال : وقد يكون العَضَب في الأذن أيضاً . فأما المعروف ففي القَرْن وأنشد للأخطل :
إنَّ السيوفَ غُدوَّها ورواحَها
تركت هوازنَ مثلَ قرنِ الأعضَب
قال أبو عبيد : وأمّا ناقة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) التي كانت تسمَّى العضْباء ، فليس من هذا ، إنما ذاك اسمٌ لها سمِّيت به .
وقال أبو عمرو : يقال عضبتُه بالعصا ، إذا ضربتَه بها ، أعضِبُه عضْباً . ويقال عضبتُه بالرُّمح أيضاً ، وهو أن يشغَله عنه . وقال غيره : عَضَب عليه ، أي رجَع عليه . وفلانٌ يُعاضِب فلاناً ، أي يرادّه . وقال الأصمعيّ : إنك لتَعضِبُني عن حاجتي ، أي تقطعني عنها .
وقال الليث : العَضْب : القَطْع ؛ يقال عضَبَه يَعضِبُه ، أي قَطَعه . والعَضْب : السيف القاطع .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للغلام الحادِّ الرأس الخفيف الجسم : عَضْب ، ونَدْبٌ ، وشَطْب ، وشَهْب ، وعَصْب ، وعَكْب ، وسَكْب .
أبو حاتم عن الأصمعيّ : يقال لولد البقرة إذا طلع قرنُه ، وذلك بعدما يأتي عليه حولٌ : عَضْب ، وذلك قبل إجذاعه . وقال الطائفيّ : إذا قُبِض على قرنه فهو عَضْبٌ ، والأنثى عَضبة ، ثم جَذَع ، ثم ثَنِيٌّ ، ثم رَباعٍ ، ثم سَدَسٌ ، ثم التَّمَم والتَّمَمة . فإذا استجمعت أسنانُه فهو عَمَمٌ .
ضبع : شمر عن ابن الأعرابيّ : الضَّبْع من الأرض : أكمة سوداءُ مستطيلة قليلاً .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّ رجلاً أتاه فقال : ( يا رسولَ الله أكلَتْنا الضَّبُع ) قال أبو عبيد : الضَّبُع هي السنة المُجْدبة . وأنشد :
أبَا خُراشةَ أمّا أنتَ ذا نفرٍ
فإنّ قوميَ لم تأكلهمُ الضَّبُعُ
والضَّبُع : الأنثى من الضِّباع . ويقال للذكر ضِبعانٌ ويجمع ، ضُبْعاً وضِباعاً ومَضْبَعة . وأمّا الضَّبْعُ بسكون الباء فهو العَضُدُ ؛ يقال أخَذ بضَبْعيه ، أي بعضُديه .
أبو عبيد عن أبي عمرو قال : الاضطباع بالثوب : أن يُدخل رداءه تحت يده اليمنى ثم يُلقِيَه على عاتقه الأيسر ، كالرجل يريد أن يعالجَ أمراً فيتهيّأ له . يقال قد اضطبعتُ بثوبي . وهو مأخوذ من الضَّبْع ، وهو العضُد .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : إذا لوى الفرسُ حافرَه إلى عَضُدِه فذلك الضَّبْع ، فإذا هَوَى بحافره إلى وحشيِّه فذلك الخِناف . ويقال ضَبَعت الناقة تَضبَع ضَبْعاً ، وضبّعت تضبيعاً ، إذا مدَّت ضَبْعَيها في سيرها واهتزَّت . ويقال ضَبَع الرجُل يَضْبَعُ ضَبْعاً ، إذا رفَعَ يديه بالدُّعاء . ومنه قول الراجز :
وماتَنِي أيدٍ علينا تَضْبَعُ
ويقال ضابعناهم بالسيوف ، أي مددنا أيديَنا إليهم بالسُّيوف ومدُّوها إلينا . وقال الراجز :
لا صُلحَ حتّى تضبعوا ونضبعا
ويقال ضَبَعَوا لنا من الطَّريق ضَبْعاً ، أي جعلوا لنا فيه قسماً ، كما تقول : ذَرعوا لنا طريقاً .
أبو عبيد عن أبي عمرو : ضَبَع القومُ للصُّلح ، أي مالوا إليه وأرادوه . قال شمر : ولم أسمعْ هذا إلاّ لأبي عمرو ، وهو من نوادره . وقال الأصمعي : مرّت النَّجائبُ ضوابعَ . وضَبْعها : أن تَهوى بأخفافها إلى العَضُد إذا سارت .
أبو سعيد : الضَّبْع : الجَور . وفلان يَضْبَع ، أي يجور .
سلمة عن الفراء قال : الضُّبْع : فناء الإنسان ، يقال كنّا في ضُبْعٍ فلانٍ ، أي فنائه . قال : والضَّبُع : السنة المُهلِكة .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : يقال للناقة إذا أرادت الفحل : قد ضَبِعَتْ ضَبَعةً . وقال الليث : يقال أضبعَتْ فهي مُضْبِعة . قال : والمَضبَعة : اللحم الذي تحت الإبط من قُدُم . وفرسٌ ضابع وجمعه ضوابع ، وهو الكثير الجري . وضُبَيعة : قبيلة في ربيعة . وضُبَاعة : اسم امرأة .
وفي ( نوادر الأعراب ) : حِمارٌ مضبوع ، ومخنوق ، ومذءوب ، أي به خُنَاقِيَّةٌ وذئبة ، وهما داءان . ومعنى المضبوع دعاءٌ عليه أن تأكله الضبع .
بضع : أبو عبيد عن الأصمعي وأبي زيد : إذا شرِب حتى يروى قال بَضَعت أبضَع ، وقد أبضَعَني . وقال أبو زيد : بضَعتُ به ومنه بُضوعاً . وقال الأصمعي : أعطيته بَضعةً من اللحم وجمعها بِضَع ، إذا أعطاه قطعةً مجتمعة . ومثلها الهَبرة .
وقال الليث : بضَعت اللحم بَضْعاً وبضّعته تبضيعاً ، إذا قطّعته ، وإنّ فلاناً لشديد البَضْعة حسَنُها ، إذا كان ذا جِسمٍ وسِمَن . قال : والبضيع : اللحم أيضاً وأنشد :
خاظي البضيع لحمُه خَظَا بَظَا
قال : وَبَضعتُ من صاحبي بُضوعاً ، إذا أمرتَه بشيء فلم يفعله ، فدخَلَك منه ما سئمت من أن تأمره أيضاً بشيء .
سلمة عن الفراء : بَضْعة وبَضْع مثل تَمْرة وتَمْر ، وبَضْعة وبَضَعات مثل تَمْرة وتَمَرات ، وبَضْعة وبِضَع مثل بَدْرة وبِدَر ، وبضعة وبِضاع مثل صحفة وصحاف .
أبو عبيد عن الأصمعي : البضيع : الجزيرة في البحر . والبضيع : اللَّحْم . قال ساعدة الهذلي :
سادٍ تجَرَّم بالبَضِيعِ ثمانيا
يُلوِي بِعَيقات البحور ويُجنَبُ
سادٍ مقلوب من الإسآد ، وهو سَيْر الليل . تجَرَّم في البَضِيع ، أي أقام في الجزيرة . يُلوِي بعَيْقات ، أي يذهب بما في ساحات البحر . ويُجنَب ، أي يُصيبه الجَنوب .
ويقال جبهتُه تتبضَّع ، أي تسيل عرقاً . قاله الأصمعيُّ . وقال أبو ذؤيب :
إلاّ الحميمَ فإنه يتبضَّعُ
قال : يتبضَّع : يتفتَّح بالعرق ويسيل متقطِّعاً قال : والبُضَيع : اسم موضع وأنشد لحسان :
فالبُضَيع فحَوملِ
وقال الله : ( فَلَبِثَ فِى السِّجْنِ بِضْعَ سِنِينَ ) ( يُوسُف : 42 ) قال الفراء : البِضع : ما بين الثلاثة إلى ما دون العشرة . وقال شمر : البِضْع لا يكون أقلَّ من ثلاث ولا أكثرَ من عَشرة . وقال أبو زيد : أقمت عنده بِضْع سنين . وقال بعضهم : بَضْع سنين . وقال أبو عبيدة : البِضْع : ما لم يبلغ العَقْدَ ولا نصفَه ، يريد ما بين الواحد إلى أربعة . وقال الليث : البِضْع : ما بين ثلاثة إلى عشرة . ويقال البضع سبعة . وقال أبو زيد : يقال له بضعة وعشرون رجلاً وله بضع وعشرون امرأة .
وقال الله عزّ وجلّ : ( وَجِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُّزْجَاةٍ ) ( يُوسُف : 88 ) البضاعة : السِّلعة ، وأصلها القطعة من المال الذي يُتْجَر فيه ، وأصلها من البَضْع وهو القَطْع . وقال أبو العباس : البِضاعة : جزء من أجزاء المال . قال : والبِضْع من أربعٍ إلى تسع . قال : وقال الفراء : يقال للسُّيوف بَضَعة واحدها باضع وللسِّياط خَضَعة ، واحدها خاضع . قال : والباضع في الإبل مثل الدَّلاّل في الدُّور . قال : واختلف الناس في البُضْع ، فقال قوم : هو الفرج ، وقال قوم : هو الجماع .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : بضَعتُه بالكلام وأبضَعته ، وهو أن تبيِّن له ما تنازعه حتَّى يشتفيَ كائناً من كان . وقال الأصمعيّ : يقال مَلك فلانٌ بُضْعَ فلانة ، إذا ملك عُقدَة نكاحها ، وهو كناية عن موضع الغِشْيان . وقال بعضُهم : ابتضعَ فلانٌ وبَضَع ، إذا تزوَّج . والمباضعة : المباشرة ، يقال باضَعَها مباضعَةً ، إذا جامَعَها ، والاسم البُضْع .
الليث : يقال بضعتُه فانبضَع وبَضَع ، أي بيّنته فتبيَّنَ . قال : والباضعة من الغنم : قطعةٌ انقطعَتْ عنها ، تقول فِرْقٌ بَواضع .
أبو عبيد عن الأصمعي وغيره : الباضعة من الشجاج : التي تشُجُّ اللحم تَبضَعه بعد الجلد وبعد المتلاحِمة .
أبو سعيد : هو شريكي وبَضِيعي ، وهم بُضَعائي وشركائي . وقال أوس بن حجر يصف قوساً :
ومَبضوعةً من رأسِ فَرعِ شظيّةٍ
يعني قوساً بَضَعَها ، أي قطَعها .
ويقال أبضَعْت بضاعة للبيع كائنة ما كانت .
بعض : قال الله جلّ وعزّ في قصة مؤمن آل فرعون وما أجراه على لسانه فيما وعظَ به آل فرعون : ( رَّبِّكُمْ وَإِن يَكُ كَاذِباً فَعَلَيْهِ كَذِبُهُ وَإِن يَكُ صَادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِى ) ( غَافر : 28 ) . أخبرني المنذريّ عن أبي الهيثم أنّه قال في تفسير قوله : ( صَادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِى ) ( غَافر : 28 ) ، قال : كل الذي يعدكم ، أي إن يكنْ موسى صادقاً يُصبْكم كل الذي ينذركم ويتوعّدكم به ، لا بعضٌ دونَ بعض ، لأنّ ذلك من فعل الكُهَّان ، وأمّا الرسل فلا يوجد عليهم وعدٌ مكذوب . وأنشد :
فياليتَه يُعفَى ويُقرِعُ بيننا
عن الموت أو عن بعض شكواه مُقْرِعُ
ليس يريد عن بعض شكواه دونَ بعض ، بل يريد الكلّ ، وبعض ضدُّ كلّ . وقال ابن مُقْبل يخاطب ابنَتيْ عَصَر :
لولا الحياءُ ولولا الدِّين عِبتُكما
بِبعض ما فيكما إذْ عِبْتُما عَوَري
أراد : بكلّ ما فيكما ، فيما يقال .
وقال أبو إسحاق في قوله : ( كَذِبُهُ وَإِن يَكُ صَادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِى ) ( غَافر : 28 ) : من لطيف المسائل أن النبيَّ ج إذا وعَدَ وعداً وقعَ الوعدُ بأسْره ولم يقعْ بعضُه ، فمن أين جاز أن يقول بعضُ الذي يعدكم ، وحقُّ اللفظ كلّ الذي يعدِكم . وهذا بابٌ من النظر يذهب فيه المُناظِر إلى إلزام الحجّة بأيسر ما في الأمر . وليس في هذا نفيُ إصابة الكلّ ومثله قول القطاميّ :
قد يُدرِك المتأنِّي بعضَ حاجته
وقد يكون مع المستَعْجِلِ الزَّلَلُ
وإنّما ذكر البعض ليوجب له الكلّ ، لا أنَّ البعضَ هو الكلّ ، ولكنّ القائل إذا قال أقلّ ما يكون للمتأني إدراك بعض الحاجة ، وأقل ما يكون للمستعجل الزَّلَل ، فقد أبانَ فضلَ المتأنّي على المستعجل بما لا يقدر الخصمُ أن يدفعَه . وكأنَّ مُؤمنَ آل فرعون قال لهم : أقلُّ ما يكون في صدقه أن يصيبكم بعضُ الذي يعدكم .
وقال أبو العباس أحمد بن يحيى : أجمعَ أهلُ النحو على أنّ البعضَ شيءٌ من أشياء ، أو شيء من شيء ، إلاّ هشاماً ، فإنه زعم أن قول لبيد :
أو يعتلقْ بعضَ النُّفوسِ حِمَامُها
فادّعى وأخطأ أنّ البعض هاهنا جمع . ولم يكن هذا من عمله ، وإنّما أراد لبيد ببعض النفوس نفسه . قال : وأما جزم ( أو يعتلقْ ) فإنّه ردّه على معنى الكلام الأوّل ومعناه جزاء ، كأنّه قال : وإن أخرجْ في طلب المال أُصبْ ما أمّلت أو يعتلق الموتُ نفسي . وقال في قوله : ( صَادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِى ) ( غَافر : 28 ) إنَّه كان وعدَهم شيئين من العذاب : عذاب الدنيا وعذاب الآخرة ، فقال : يصبكم هذا العذابُ في الدُّنيا ، وهو بعضُ الوعدَين ، من غير أن نَفَى عذابَ الآخرة .
وقال الليث : يقال إنّ بعض العرب تصل ببعضٍ كما تصل بما . من ذلك قول الله :
) كَذِبُهُ وَإِن يَكُ صَادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِى ) ( غَافر : 28 ) . قال : وبعض كلِّ شيءٍ طائفة منه . ويقال جارية حُسَّانة يشبه بعضُها بعضاً . وبعَّضتُ الشيء تبعيضاً ، إذا فرَّقتَه أجزاء . وبعضٌ مذكّر في الوجوه كلّها . والبعوضة معروفة ، والجميع البَعوض .
وقال الكسائيّ : قومٌ مبعوضون . وقد بُعِض القوم ، إذا آذاهم البعوض . وأبعَضُوا : إذا كان في أرضهم بعوض . وأرضٌ مَبْعَضة ورمل البعوضة معروفة بالبادية .
وقال أبو حاتم : قلت للأصمعيّ : رأيت في ( كتاب ابن المقفّع ) : ( العلم كثيرٌ ولكنَّ أخْذَ البعض خيرٌ من تَرك الكُلّ ) . فأنكره أشدّ الإنكار وقال : الألف واللام لا تدخلان في بعض وكلّ ؛ لأنهما معرفة بغير ألف ولام ، وفي القرآن : ( شَآءَ اللَّهُ وَكُلٌّ ) ( النَّمل : 87 ) قال أبو حاتم : ولا تقول العربُ الكلَّ ولا البعضَ ، وقد استعمله الناسُ حتى سيبويه والأخفش في كتبهما ، لقلة علمهما بهذا النحو ، فاجتنِبْ ذلك فإنه ليس من كلام العرب .

##### Türkçe

**باب العين والضاد مع الباء**
**عضب** ، **ضبع** ، **بضع** ، **بعض** : kullanımdadır.

**عضب** : Şâfiî menâsikte dedi ki: (Ve eğer adam **معضوباً** ise, binek üzerinde tutunamazsa; o hâlde bir adam o durumda onun yerine haccederse, şüphesiz bu ona yeter.) Arapların sözünde **المعضوب**: hareketi olmayan, yerinden kalkamayan, aklı bozuk, kronik hasta kimsedir. Denir: **عضبَتْهُ الزَّمانةُ تَعضِبه عَضباً**; yani onu hareketten alıkoyduğunda ve onu kronik hasta yaptığında.

Ebû’l-Heysem dedi: **العَضَب**: felçtir; topallık ve akıl bozukluğudur.

Şemmer dedi: Denir: **عضبت يَده بالسيف**; yani onu kestiğinde. Ve dersin: **لا يَعضِبُك الله** ve **ولا يَعضِب الله فلاناً**; yani Allah onu aklı bozuk yapmasın. Ve “dilce **لمعضوب**”dur; yani kesik, tutuk, peltek olduğunda. Ve bir meselde: (Şüphesiz ihtiyaç, vaktinden önce talep edilmesi onu **يَضِبُها**.) der; yani onu keser ve bozar. Ve mızrakta **العَضَب**: kırılmadır; ve denir: **عَضِب قَرنُه عَضَباً**. Dedi: Araplar adama beddua eder, derler ki: “Malı yok; Allah onu **عضَبَه**”; ona elinin ve ayağının kesilmesiyle beddua ederler.

Ebû Ubeyde, isnadıyla Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet etti: (Boynuzu ve kulağı **الأعضَب** olanla kurban kesmeyi yasakladı.) Ebû Ubeyd dedi: **الأعضب**: boynuzu kırık, içeri girmiş olandır. Dedi: **العَضَب** kulakta da olabilir. Ama bilinen, boynuzdadır. Ve Ahtal’dan şu beyti okudu:
إنَّ السيوفَ غُدوَّها ورواحَها
تركت هوازنَ مثلَ قرنِ الأعضَب

Ebû Ubeyd dedi: Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) **العضْباء** diye adlandırılan devesi ise bundan değildir; o ancak ona ait bir addır, onunla adlandırılmıştır.

Ebû Amr dedi: Denir: **عضبتُه بالعصا**; yani onu onunla dövdüğünde; **أعضِبُه عضْباً**. Ve mızrakla da denir: **عضبتُه بالرُّمح**; o da onu ondan meşgul etmendir. Başkası dedi: **عَضَب عليه**; yani ona geri döndü. Ve falan, falana **يُعاضِب**; yani ona karşılık verir. Asmaî dedi: Şüphesiz sen beni ihtiyacımdan **تَعضِبُني**; yani beni ondan kesiyorsun.

Leys dedi: **العَضْب**: kesmedir; denir: **عضَبَه يَعضِبُه**; yani onu kesti. Ve **العَضْب**: kesici kılıçtır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Keskin başlı, hafif gövdeli oğlana denir: **عَضْب**; ve **نَدْبٌ**; ve **شَطْب**; ve **شَهْب**; ve **عَصْب**; ve **عَكْب**; ve **سَكْب**.

Ebû Hâtim, Asmaî’den: İneğin yavrusuna, boynuzu çıktığında—bu da üzerinden bir yıl geçtikten sonradır—denir: **عَضْب**; bu, **إجذاعه**’dan öncedir. Tâifî dedi: Boynuzu tutulacak hâle geldiğinde o **عَضْبٌ**’dur; dişisi **عَضبة**’dir; sonra **جَذَع**; sonra **ثَنِيٌّ**; sonra **رَباعٍ**; sonra **سَدَسٌ**; sonra **التَّمَم** ve **التَّمَمة**. Dişleri tamamlandığında o **عَمَمٌ**’dur.

**ضبع** : Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: Yerden **الضَّبْع**: biraz uzunca, siyah bir tepeciktir.

Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet edildi ki bir adam ona geldi ve dedi: (Ey Allah’ın Elçisi, bizi **الضَّبُع** yedi.) Ebû Ubeyd dedi: **الضَّبُع** kıtlık yılıdır. Ve şu beyti okudu:
أبَا خُراشةَ أمّا أنتَ ذا نفرٍ
فإنّ قوميَ لم تأكلهمُ الضَّبُعُ

Ve **الضَّبُع**: sırtlanların dişisidir. Erkeğe **ضِبعانٌ** denir; ve çoğulu: **ضُبْعاً** ve **ضِباعاً** ve **مَضْبَعة**. Ama **الضَّبْعُ** (bâ’sı sâkin) ise o **العَضُدُ**’dur; denir: **أخَذ بضَبْعيه**; yani iki pazusundan.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan dedi ki: Elbiseyle **الاضطباع**: ridâsını sağ elinin altına sokması, sonra onu sol omzunun üzerine atmasıdır; bir iş yapmak isteyen adam gibi, ona hazırlanır. Denir: **قد اضطبعتُ بثوبي**. Bu, **الضَّبْع**’dan alınmıştır; o da pazudur.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: At, tırnağını pazusuna doğru bükerse bu **الضَّبْع**’dır; tırnağıyla kendi dış yanına doğru düşerse bu **الخِناف**’tır. Ve denir: **ضَبَعت الناقة تَضبَع ضَبْعاً**; ve **ضبّعت تضبيعاً**; yürüyüşünde iki pazusunu uzatıp sallandığında. Ve denir: **ضَبَع الرجُل يَضْبَعُ ضَبْعاً**; dua ile iki elini kaldırdığında. Ondandır râcizin sözü:
وماتَنِي أيدٍ علينا تَضْبَعُ

Ve denir: **ضابعناهم بالسيوف**; yani kılıçlarla ellerimizi onlara uzattık, onlar da bize uzattılar. Râciz dedi:
لا صُلحَ حتّى تضبعوا ونضبعا

Ve denir: **ضَبَعَوا لنا من الطَّريق ضَبْعاً**; yani onda bize bir pay yaptılar; “bize bir yol ölçtüler” dediğin gibi.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **ضَبَع القومُ للصُّلح**; yani ona meylettiler ve onu istediler. Şemmer dedi: Bunu Ebû Amr’dan başka kimseden işitmedim; bu onun nadirlerindendir. Asmaî dedi: **مرّت النَّجائبُ ضوابعَ**. Ve onun **ضَبْع**’ı: yürüdüğünde toynaklarıyla pazusuna doğru düşmesidir.

Ebû Saîd: **الضَّبْع**: zulümdür. Ve falan **يَضْبَع**; yani zulmeder.

Seleme, Ferrâ’dan dedi: **الضُّبْع**: insanın avlusudur; denir: **كنّا في ضُبْعٍ فلانٍ**; yani onun avlusunda. Dedi: ve **الضَّبُع**: helâk edici yıldır.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Dişi deve erkeği istediğinde denir: **قد ضَبِعَتْ ضَبَعةً**. Leys dedi: denir: **أضبعَتْ**; o hâlde o **مُضْبِعة**’dir. Dedi: ve **المَضبَعة**: önden koltuk altının altındaki ettir. Ve **فرسٌ ضابع**; çoğulu **ضوابع**; o, çok koşandır. Ve **ضُبَيعة**: Rebîa’da bir kabiledir. Ve **ضُبَاعة**: bir kadının adıdır.

( **نوادر الأعراب** )’da: **حِمارٌ مضبوع**; ve **مخنوق**; ve **مذءوب**; yani onda **خُنَاقِيَّةٌ** ve **ذئبة** vardır; ikisi de iki hastalıktır. **المضبوع**’un manası: sırtlanın onu yemesi için ona edilen bir bedduadır.

**بضع** : Ebû Ubeyd, Asmaî ve Ebû Zeyd’den: İçip doyuncaya kadar içtiğinde der: **بَضَعت أبضَع**; ve “beni **أبضَعَني**” denir. Ebû Zeyd dedi: **بضَعتُ به**; ve ondan **بُضوعاً**. Asmaî dedi: Ona etten bir **بَضعةً** verdim; çoğulu **بِضَع**; yani ona birleşik bir parça verdiğinde. Bunun benzeri **الهَبرة**’dir.

Leys dedi: **بضَعت اللحم بَضْعاً** ve **بضّعته تبضيعاً**; yani onu parçaladığında. Ve şüphesiz falan, **شديد البَضْعة حسَنُها**’dır; yani beden ve şişmanlık sahibi olduğunda. Dedi: ve **البضيع**: yine ettir. Ve şu beyti okudu:
خاظي البضيع لحمُه خَظَا بَظَا

Dedi: Ve **وَبَضعتُ من صاحبي بُضوعاً**; yani ona bir şey emrettin de yapmadıysa, bundan sana, ona yine bir şey emretmekten bıktıran bir şey girdiğinde.

Seleme, Ferrâ’dan: **بَضْعة** ve **بَضْع**; **تَمْرة** ve **تَمْر** gibi. Ve **بَضْعة** ve **بَضَعات**; **تَمْرة** ve **تَمَرات** gibi. Ve **بَضْعة** ve **بِضَع**; **بَدْرة** ve **بِدَر** gibi. Ve **بضعة** ve **بِضاع**; **صحفة** ve **صحاف** gibi.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **البضيع**: denizde adadır. Ve **البضيع**: ettir. Sa‘ide el-Hüzelî dedi:
سادٍ تجَرَّم بالبَضِيعِ ثمانيا
يُلوِي بِعَيقات البحور ويُجنَبُ

**سادٍ**: **الإسآد**’dan çevrilmiştir; o, gece yürüyüşüdür. **تجَرَّم في البَضِيع**: yani adada ikamet etti. **يُلوِي بعَيْقات**: yani denizin sahalarındakini götürür. **ويُجنَب**: yani ona güney rüzgârı isabet eder.

Ve denir: **جبهتُه تتبضَّع**; yani ter olarak akar. Bunu Asmaî söyledi. Ebû Züeyb dedi:
إلاّ الحميمَ فإنه يتبضَّعُ

Dedi: **يتبضَّع**: terle açılır ve kesik kesik akar. Dedi: ve **البُضَيع**: bir yer adıdır. Hassân’dan şu beyti okudu:
فالبُضَيع فحَوملِ

Allah dedi: ( **فَلَبِثَ فِى السِّجْنِ بِضْعَ سِنِينَ** ) (Yûsuf: 42). Ferrâ dedi: **البِضع**: üç ile ondan aşağısı arasıdır. Şemmer dedi: **البِضْع** üçten az olmaz, ondan çok olmaz. Ebû Zeyd dedi: Onun yanında **بِضْع سنين** kaldım. Bazıları dedi: **بَضْع سنين**. Ebû Ubeyde dedi: **البِضْع**: **العَقْد**’e ve onun yarısına ulaşmamış olandır; bir ile dört arası demek ister. Leys dedi: **البِضْع**: üç ile on arasıdır. Ve denir: **البضع** yedidir. Ebû Zeyd dedi: Denir: “Onun yirmi küsur adamı vardır” ve “onun yirmi küsur kadını vardır”.

Allah عزّ وجلّ dedi: ( **وَجِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُّزْجَاةٍ** ) (Yûsuf: 88). **البضاعة**: metadır; aslı, ticaret edilen maldan bir parçadır; aslı **البَضْع**’dandır, o da kesmedir. Ebû’l-Abbâs dedi: **البِضاعة**: malın parçalarından bir parçadır. Dedi: ve **البِضْع** dört ile dokuz arasıdır. Dedi: Ferrâ dedi: Kılıçlara **بَضَعة** denir; tekili **باضع**. Kamçılara **خَضَعة**; tekili **خاضع**. Dedi: ve develerde **الباضع**, evlerde **الدَّلاّل** gibidir. Dedi: İnsanlar **البُضْع** hakkında ihtilaf etti; bir kavim dedi: o ferçtir; bir kavim dedi: o cimadır.

Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: **بضَعتُه بالكلام وأبضَعته**; o, her kim olursa olsun, çekiştiği şeyi ona açıklaman, ta ki şifa bulsun. Asmaî dedi: Denir: Falan, falancanın **بُضْعَ**’ını mülk edindi; yani onun nikâh akdinin düğümünü mülk edindi; bu, cima yerinden kinayedir. Bazıları dedi: **ابتضعَ** falan ve **بَضَع**; yani evlendi. Ve **المباضعة**: temas etmektir; denir: **باضَعَها مباضعَةً**; yani onunla cima etti; isim **البُضْع**’dır.

Leys: Denir: **بضعتُه فانبضَع وبَضَع**; yani onu açıkladım da o da açığa çıktı. Dedi: ve koyunlardan **الباضعة**: ondan kopmuş bir parçadır; dersin: **فِرْقٌ بَواضع**.

Ebû Ubeyd, Asmaî ve başkasından: Yaralardan **الباضعة**: deriden ve **المتلاحِمة**’den sonra eti yarıp onu **تَبضَعه** eden yaradır.

Ebû Saîd: O benim ortağım ve **بَضِيعي**’mdir; onlar benim **بُضَعائي**’m ve ortaklarımdır. Evs b. Hacer bir yayı vasfederek dedi:
ومَبضوعةً من رأسِ فَرعِ شظيّةٍ
Yani bir yay; onu **بَضَعَها**; yani onu kesti.

Ve denir: Satmak için bir **بضاعة** çıkardım; her ne olursa olsun.

**بعض** : Allah جلّ وعزّ, Firavun ailesinin mü’mininin kıssasında ve Firavun ailesine öğüt verirken onun dili üzere akıttığı şeyde dedi: ( **رَّبِّكُمْ وَإِن يَكُ كَاذِباً فَعَلَيْهِ كَذِبُهُ وَإِن يَكُ صَادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِى** ) (Ğâfir: 28). Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi ki o, şu sözün tefsirinde dedi: ( **صَادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِى** ) (Ğâfir: 28): “Size vaad ettiği şeyin hepsi”; yani eğer Mûsâ doğru ise, sizi uyardığı ve tehdit ettiği şeyin hepsi size isabet eder; bir kısmı değil bir kısmı; çünkü bu, kâhinlerin işindendir; resullere gelince, onlarda yalanlanmış bir vaad bulunmaz. Ve şu beyti okudu:
فياليتَه يُعفَى ويُقرِعُ بيننا
عن الموت أو عن بعض شكواه مُقْرِعُ

“Şikâyetinin bir kısmından değil bir kısmından” demek istemiyor; bilakis hepsini istiyor. Ve **بعض** “**كلّ**”in zıddıdır. İbn Mukbil, **عَصَر**’ın iki kızına hitap ederek dedi:
لولا الحياءُ ولولا الدِّين عِبتُكما
بِبعض ما فيكما إذْ عِبْتُما عَوَري
Şunu kastetti: “Sizde olanın hepsiyle”; denildiği üzere.

Ebû İshâk, şu sözde: ( **كَذِبُهُ وَإِن يَكُ صَادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِى** ) (Ğâfir: 28) dedi: İnce meselelerdendir ki Peygamber, bir vaadde bulunduğunda vaad bütünüyle vuku bulur, onun bir kısmı vuku bulmaz; öyleyse “size vaad ettiği şeyin **بعض**’u size isabet eder” demesi nereden caiz oldu? Lafzın hakkı “size vaad ettiği şeyin hepsi”dir. Bu, nazar babındandır; münazır, işteki en kolay şeyle hücceti ilzam etmeye gider. Bunda, hepsinin isabetini nefy yoktur. Benzeri, Katamî’nin sözü:
قد يُدرِك المتأنِّي بعضَ حاجته
وقد يكون مع المستَعْجِلِ الزَّلَلُ

**بعض**’u ancak ona “hepsi”ni gerektirmek için zikretti; yoksa **بعض** “hepsi” değildir. Fakat söyleyen, “ağır davrananın elde edeceği en az şey ihtiyacın bir kısmına erişmektir; acele edenin en az şeyi de sürçmedir” dediğinde, hasmın defedemeyeceği bir şeyle ağır davrananın acele edene üstünlüğünü açıklamış olur. Sanki Firavun ailesinin mü’mini onlara dedi ki: Onun doğruluğunda en az olan, size vaad ettiği şeyin **بعض**’unun isabet etmesidir.

Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ dedi: Nahiv ehli, **البعض**’un “şeylerden bir şey” yahut “bir şeyden bir şey” olduğu üzerinde icmâ etti; yalnız Hişâm müstesna: o, Lebîd’in şu sözünün:
أو يعتلقْ بعضَ النُّفوسِ حِمَامُها
“**البعض** burada cem‘dir” diye zannetti; iddia etti ve hata etti. Bu, onun işi değildi; Lebîd, **بعض النفوس** ile ancak kendi nefsini kastetti. Dedi: **( أو يعتلقْ )**’ın cezmi ise, onu ilk sözün manasına döndürmüştür; manası şart-cezadır; sanki şöyle dedi: “Mal talebinde çıkarsam umduğumu elde ederim yahut ölüm nefsime yapışır.” Ve şu sözde: ( **صَادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِى** ) (Ğâfir: 28) dedi: Onlara azaptan iki şeyi vaad etmişti: dünya azabı ve âhiret azabı; dedi ki: “Bu azap dünyada size isabet eder”; o, iki vaadden birinin **بعض**’udur; âhiret azabını nefyetmiş olmaksızın.

Leys dedi: Denir: Şüphesiz bazı Araplar, **بعض**’u **ما**’yı sıla yaptıkları gibi sıla yaparlar. Ondan Allah’ın sözü: ( **كَذِبُهُ وَإِن يَكُ صَادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِى** ) (Ğâfir: 28). Dedi: Her şeyin **بعض**’u ondan bir taifedir. Ve denir: Güzel bir cariye; onun **بعض**’u **بعض**’una benzer. Ve **بعَّضتُ الشيء تبعيضاً**; yani onu parçalara ayırdığında. Ve **بعضٌ** bütün vecihlerde müzekkerdir. **البعوضة** bilinir; cemîsi **البَعوض**’dur.

Kisâî dedi: **قومٌ مبعوضون**. Ve **بُعِض القوم**; yani sivrisinek onlara eziyet ettiğinde. Ve **أبعَضُوا**; yani topraklarında sivrisinek olduğunda. Ve **أرضٌ مَبْعَضة**; ve **رمل البعوضة** çölde bilinir.

Ebû Hâtim dedi: Asmaî’ye dedim: (İbnü’l-Mukaffa‘ kitabında) şunu gördüm: (İlim çoktur; fakat **البعض**’u almak, **الكُلّ**’ü terk etmekten hayırlıdır.) Bunu en şiddetli inkârla inkâr etti ve dedi: Elif-lâm, **بعض** ve **كلّ**’e girmez; çünkü ikisi elif-lâmsız olarak marifedir. Kur’ân’da: ( **شَآءَ اللَّهُ وَكُلٌّ** ) (en-Neml: 87). Ebû Hâtim dedi: Araplar **الكلَّ** demez, **البعضَ** da demez. İnsanlar bunu kullanmıştır; hatta Sîbeveyh ve Ahfeş bile kitaplarında; bu nahivdeki bilgilerinin azlığından dolayı. Öyleyse bundan sakın; çünkü bu, Arapların sözünden değildir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والعين وما يثلثهما)
(بعق) الباء والعين والقاف أصلٌ واحد، وهو شقُّ الشّيء وفَتْحُه. ثمّ يُتَّسَع فيه فيُحمَل عليه ما يقاربُه. قال الخليل: البُعَاقُ شدّة الصوت. والمطر البُعاق، بَعَق الوابلُ إذا انفتح فَجْأَةً. قال أبو زياد: البُعاق من الأمطار أشَدُّها، وقال أرضٌ مبعوقةٌ. قال: والانبعاقُ أن ينبَعِقَ عليك الشّيءُ فجأةً. وأنشد:
بينَمَا المرء آمِنٌ راعَه رَا *** ئِعُ حَتْفٍ لم يَخْشَ منه انبعاقَهْ([1])ويقال: بعَقْتُ الإبلَ، أي نَحَرْتُها. وفي الحديث: "مَنْ هؤلاء الّذِين يَبْعَقُون لِقاحَنا" أي ينحرونها([2]). أصله من سَيلان الدّم.
قال أبو عليّ: البَعْق الشَّقُّ الذي يكون في أَلْيَة الحافر([3]). حكى بعضُ الأعراب: بَعَقْتُ فُلاناً عن الأمر بَعْقاً، أي مَزَّقْته وكَشَفْته.ومُنْبَعَق المَفَازةِ مُتَّسَعُها. وقال جَنْدَلُ الطُّهَويّ:
للرِّيحِ في مَبْعَقِها المَجْهُولِ  *** مَسَاحِبٌ مَيَّاسَةُ الذُّيُولِ
قال الضّبيّ في كَلامٍ: "كانت قِبَلَنَا ذِئْبةٌ مُجْرِيَةٌ، فأقْبَلَتْ هي وعِرْسُها([4]) ليلاً، فبَعَقا غَنَمَنا"، أي شقّقا بطونَها.
(بعك) الباء والعين والكاف أصلٌ واحد، يجمع التجمُّعَ والازدحامَ والاختِلاط. قال الدُّرَيديّ: البَعَك الغِلَظ في الجِسْم والكَزَازَة، ومنه اشتقاق بَعْكَكٍ، وهو رجلٌ من قُرَيش.
قال غيره: تركتُهُ في بَعْكُوكةِ القوم، أي مجتمع منازلهم، ونرى أنّه فتح الباء فقال فَعلولة، لأنّه أخرجه مُخْرَجَ المصادر، مثل سار سَيرورةً، وحادَ حَيدُودَةً، وقال قَيْلُولة. وأنشد:
يخرُجْنَ من بَعْكوكة الخِلاطِ *** وهُنَّ أَمْثَالُ السُِّرى الأَمْرَاطِ([5])وأمَّا البَصريُّون فإنّهم يأبَوْنَ هذا البناءَ في المصادِر إلاّ للمعتَلاَّت. قال بعضُ العلماء: بُعْكوكة الشيء وَسَطه. قال عُبَيْدُ بنُ أيّوب:
ويا ربِّ إلاّ تَعْفُ عَنِّيَ تُلْقِني *** مِنَ النَّار في بُعْكوكها المُتَدَاني
ويقال وقع في بَعْكوكاءَ أي شرّ وجَلَبَة. قال الفَرَّاء: البَعْكُوكة ازدِحام الإبل في اجتماعِها، وقيل هي الجماعةُ منها، والجمع بَعَاكيك.
قال أبو زيد: الباعِكُ مِن الرّجال الهالِكُ حُمْقاً، وهو من ذلك الأصل لأنّهُ مُخْتَلِط.
(بعل) الباء والعين واللام أصولٌ ثلاثةٌ: فالأوّل الصاحب، *يقال للزَّوج بَعْل، وكانُوا يُسَمُّون بعضَ الأصنام بَعْلاً. ومن ذلك البِعالُ، وهو مُلاعَبَة الرّجلِ أهْلَه. وفي الحديث في أيام التشريق: "إنّها أيّامُ التّشْريق، إنّها أيّامُ أَكْلٍ وشُرْبٍ وبِعال". قال الحطيئة:
وكم مِن حَصَانٍ ذاتِ بَعْلٍ تَرَكْتَهَا  *** إذا اللّيْلُ أَدْجَى لَمْ تَجِدْ مَنْ تُبَاعلُهْ([6])والأصل الثاني جِنْسٌ من الحَيْرة والدَّهَش، يقال بَعِلَ الرجُلَ إذا دَهِشَ. ولعلّ من هذا قولَهم امرأةٌ بَعِلةٌ، إذا كانت لا تُحسِنُ لُبْسَ الثِّياب.
والأصل الثالث البَعْل من الأرض، المرتَفِعة التي لا يُصِيبُها المطر في السنّةِ إلا مرّة واحدةً. قال الشَّاعر:
إذا ما عَلَوْنا ظَهْرَ بَعْلٍ عَريضةٍ  *** تَخَالُ عَلَينا قَيْضَ بَيضٍ مُفَلّق([7])ومما يُحمَل على هذا الباب الثّالث البَعْل، وهو ما شَرِب بعُرُوقه من الأرض من غير سَقْي سَماءٍ، وهو في قوله صلى الله عليه وآله وسلم في صدقة النَّخْل: "ما شَرِبَ مِنْهُ بَعْلاً ففيه العُشْر". وقال ابنُ رَوَاحة:
هنالِكَ لا أبالي نَخْل سَقْيٍ *** ولا بَعْلٍ وإنْ عَظُمَ الإناءُ([8])
(بعو/ي) الباء والعين والواو والياء أصلان: الجناية وأخْذُ الشيء عارِيَّةً أو قَمْراً.
فالأصل الأوّل قولهم بَعَوْتُ أبْعُو وأَبْعَى، إذا اجْترَمْتَ. قال عوفُ ابنُ الأحوص:
وإبسالي بَنِيَّ بغَيْرِ جُرْمٍ *** بَعَونَاهُ ولا بِدَمٍ مُرَاقِ([9])قالوا: ومِنه بَعَوْتُه بعَيني أي أَصبتُه.
والأصل الثّاني البَعْو. قال الخليل: هو العاريّة، يقال استَبْعَيْتُ منه، أي استعرت. وقال أيضاً البَعْوُ القَمْر، يقال بَعوْتُه بَعْواً أي أصبتُ مِنْه وقَمَرتُه. قال:
صَحَا القَلْبُ بعد الإلْفِ وارتَدَّ شَأْوُهُ *** وَرَدَّتْ عَلَيْهِ ما بَعَتْهُ تُمَاضِرُ([10])قال الأصمعيّ: يقال أَبْعَيْتُ فلاناً فَرَساً، في معنى أخْبَلْتُه([11])، وذلك إذا أَعَرْتَه إيّاه ليغْزُوَ عليه. والاستبعاءُ أن يَستعِير الرَّجلُ فَرَساً من آخَرَ يسابِق عليه. يقال استبعَيتُه فأبْعَاني؛ وهو البَعْو. قال الكميت:
ليستَبْعِيا كَلْباً بَهِيماً مُخَزَّماً *** وَمَنْ يَكُ أَفْيالاً أُبُوَّتُهُ يَفِلْ
(بعث) الباء والعين والثاء أصلٌ واحد، وهو الإثارة. ويقال بعثْتُ النّاقةَ إذا أثَرْتَها. وقال ابنُ أحمر([12]):
فبعثْتُها تَقِصُ المقَاصِرُ بَعْدَما *** كَرَبَتْ حَياةُ النَّارِ للمُتَنَوِّرِ([13])(بعج) الباء والعين والجيم أصل واحدٌ، وهو الشَّقّ والفَتْح. هذا والبابُ الذي ذكرناهُ في الباء والعين والقاف من وادٍ واحد، لا يكادانِ يَتَزَيَّلان.
قال الخليل: بَعَجَ بطنَه بالسّكّين، أي شجّه وشقّه وخَضْخَضَهُ. قال: وقد تَبَعَّجَ السَّحابُ تبعُّجاً، وهو انفراجُه عن الوَدْق. قال:
* حيثُ استهلَّ المُزْنُ أو تبعَّجَا([14]) *
وبَعّجَ المطرُ الأرضَ تبعيجاً([15]) وذلك من شدّة فَحْصِه الحجارةَ. ورجُلٌ بَعِجٌ كأنَّه منفَرِج البَطْن من ضعف مَشيْه. قال:
ليلةَ أَمْشِي على مُخاطَرَةٍ  *** مَشْياً رُوَيداً كَمِشْيَةِ البَعِجِ([16])
وحكى أبو عَمرو: بَعَجْتُ إليه بَطني، أي أخرجْتُ إليه سِرّي([17]) ويقال: بَعَجَهُ حُزْنٌ. وبطنٌ بَعِيجٌ في معنى مبعُوج. قال أبو ذؤيب:
وذَلِكِ أعلى مِنْكِ فَقْداً لأنَّهُ  *** كريمٌ وبَطْنِي بالكرامِ بَعيجُ([18])
قال اللِّحيانيّ: رجلٌ بعيجٌ وامرأةٌ بعيج، ونِسْوةٌ بَعْجى. وكذلك الرّجال. ويقال هو تَخَرُّقُ الصِّفاقِ وانديالُ ما فيه. والانديال: الزَّوال([19]). قال الخليل: باعِجَةَ الوادي حيثُ ينبعِج ويتَّسع. قال:
* ونَصِيُّ باعِجةٍ ومَحْضٌ مُنْقَعُ([20]) *
قال أبو زياد: [و] أبو فقعس: الباعجة الرُّحَيْبَة الصغيرة بَعَجَتِ الوادِي من أحَدِ جانبَيْه؛ وهي مِن مَنابت النّصيّ. ويقال الباعِجة آخرُ الرَّمل، مكانٌ بين السّهل والحَزْن، رُبما كان مرتفِعاً وربما كان مُنْحَدِراً. قال النَّضر: الباعجة مكان مطمئنٌّ من الرِّمال كهيئة الغائط، أرض مَدْكوكة لا أسناد لها، تُنبت الرِّمْث والحَمْضَ* وأطايب العُشْب.
وكلُّ ما تَرَكْنَاهُ من هذا الجِنْس كنَحو ما ذَكرناه([21]). وباعِجة القِرْدان مَوضِعٌ في قول أوس:
* فباعِجةِ القِرْدان فالمُتَثَلِّمِ([22]) *
(بعد) الباء والعين والدال أصلان: خِلاَفُ القُرْبِ، ومُقابِلُ قَبْل. قالوا: البُعْد خلاف القُرْب، والبُعْد والبَعَد الهلاك. وقالوا في قوله تعالى: {كما بَعِدَتْ
ثَمُودُ} [هود 95]، أي هَلَكَت. وقياسُ ذلك واحدٌ. والأباعد خلاف الأقارب. قال:
إذا أنْتَ لم تَعْرُكْ بِجَنْبِكَ بَعْضَ ما *** يُريب مِن الأدْنَى رَمَاكَ الأباعدُ
وتقول: تَنَحَّ غير باعِدٍ، أي غيرَ صاغر. وتَنَحَّ غير بَعيدٍ، أي كُن قريباً.
وأمّا الآخرُ فقولك جاء مِنْ بَعْدُ، كما تقولُ في خلافِهِ: مِن قَبْلُ.
(بعر) الباء والعين والراء أصلان: الجمال، والبَعَْر. يقال بعير وأبعِرةٌ وأباعِرُ وبُعْرَانُ. قال بعضُ اللصوص([23]):
وإنّي لأسْتَحْيي مِنَ الله أَنْ أُرَى  *** أُجَرِّرُ حَبْلاً ليس فيه بَعِيرُ
وأَن أسأَلَ المرءَ اللّئيمَ بَعِيرَهُ *** وَبُعْرَانُ رَبِّي في البلادِ كثيرُ([24])والبَعَْر معروف.
(بعص) الباء والعين والصاد أصلٌ واحد، وهو الاضطراب. قال أبو مَهْدِيّ: تبَعْصَصَ الشيءُ ارتَكَضَ في اليَدِ واضطرَبَ، وكذلك تَبَعْصَصَ في النَّار، إذا أُلقِيَ فيها فأَخَذَ يعدو ولا عَدْوَ به. والأرْنَب تتبعصَص في يَدِ الإنسان. ويقال للحيّة إذا ضُرِبَتْ ولَوَتْ بذَنبها قد تَبَعْصَصَتْ.
(بعض) الباء والعين والضاد أصلٌ واحدٌ، وهو تجزئة للشيءِ. وكلُّ طائفةٍ منه بعضٌ. قال الخليل: بعضُ كلِّ شيءٍ طائفةٌ منه. تقول: جاريةٌ يُشْبِهُ بعضُها بعْضاً. وبَعْضٌ مذكَّر. تقول هذه الدّارُ متَّصِلٌ بعضُها ببعْض. وبعّضْتُ الشيءَ تبعيضاً إذا فَرّقْتَه أجزاءً. ويقال: إنّ العَرَبَ تَصِلُ ببعض كما تصل بما، كقوله تعالى فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللهِ} [آل عمران 159]، ومِمّا خَطِيئاتِهْم} [نوح 25]. قال: وكذلك بعضُ في قولـه تعالى: ﴿وإِنْ يَكُ صَادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الّذي يَعِدُكُمْ﴾ ([25])[غافر28]. وقال أعرابيّ: "رأيتُ غِرْباناً يَتَبَعْضَضْنَ" كأنّه أراد يتناوَلُ بعضُها بعضاً.
وممّا شذّ عن هذا الأصل البَعُوضة، وهي معروفة، والجمع بَعُوض. قال:
* وَصِرْتُ عَبْداً للْبَعُوضِ أَخْضَعَا *
وهذه ليلة بَعِضَة، أي كثيرة البَعُوض، ومَبْعُوضةٌ أيضاً، كقولهم: مكان سَبِع ومَسْبُوع، وذَئِب ومذْؤوب. وفي المثل: "كلَّفتَني مُخَّ البَعوض"، لما لا يكُون. قال ابنُ أَحمَر:
ما كنت من قومي بِدالهةٍ *** لو أنَّ مَعْصِيّاً لَهُ أَمْرُ([26])كلَّفتَني مخ البعوض فقد *** أقْصَرْتُ لا نُجْحٌ ولا عُذْرُ([27])وأصحابُ البَعُوضةِ قومٌ قَتَلَهُمْ خالدُ بنُ الوليد في الرِّدَّة، وفيهم يقول الشاعر([28]):
* على مِثْلِ أصحاب البَعُوضَةِ فاخمِشي([29]) *
(بعط) الباء والعين والطاء ليس بأصل، وذلك أنّ الطاءَ في أبْعَطَ مُبْدَلةٌ من دال. يقال أبْعَطَ في السَّوْمِ، مثل أبعَدَ.
--------------ـــــ
([1]) البيت في اللسان (بعق 304).
([2]) في الأصل: "يحجرونها". وانظر اللسان (11: 304).
([3]) كذا في الأصل.
([4]) عرسها، أي ذكرها. يقال للذكر والأنثى عرسان. وفي الأصل: "غرسها".
([5]) البيت الأول في اللسان (بعك) والثاني فيه (مرط، سرا).
([6]) البيت من قصيدة لـه في ديوانه 36-39 يمدح بها الوليد بن عقبة بن أبي معيط. وأنشده في اللسان (13: 62).
([7]) البيت لسلامة بن جندل السعدي من قصيدة لـه في ديوانه 15-19 وهي من الأصمعيات. ورواية الديوان: "إذا ما علونا ظهر نشزٍ كأنما"،والأصمعيات: "إذا ما علونا ظهر بعل كأنما". والقيض: قشرة البيضة العليا، وفي الأصل: "فيض" تحريف. وأنشده في اللسان برواية: "عليها" وقال: "أنثها -يعني البعل- على معنى الأرض".
([8]) البيت لعبد الله بن رواحة. وقد سبق الكلام عليه في حواشي ص52.
([9]) سبق الكلام على البيت في حواشي مادة (بسل).
([10]) أنشده في اللسان (بعا).
([11]) الإخبال: أن يعطي الرجل الرجل البعير أو الناقة لينتفع بها ثم يردها إليه. قال زهير:
هنالك إن يستخبلوا المال يخبلوا *** وإن يسألوا يعطوا وإن ييسروا يغلوا
 ([12]) نسب البيت التالي في اللسان (6: 409/ 7: 375) إلى ابن مقبل يصف ناقة.
([13]) انظر اللسان (18: 233).
([14]) البيت للعجاج في ديوانه 9 واللسان (3: 36). وقبله:
* رعى بها مرج ربيع ممرجا *
([15]) الأصل: "تبعجاً" تحريف. وفي اللسان: "وبعج المطر تبعيجاً  في الأرض، فحص الحجارة لشدة وقعه".
([16]) البيت في اللسان (3: 36).
([17]) شاهده قول الشماخ:
بعجت إليه البطن حتى انتصحته *** وما كل من يفشي إليه بناصح
([18]) البيت في القسم الأول من ديوان الهذليين ص61 طبع دار الكتب. وإنشاده في الديوان واللسان (بعج): "فذلك".
([19])في اللسان: "واندال ما في بطنه من معي أو صفاق طعن فخرج ذلك منه".
([20]) هو في صفة فرس. والنصي: نبت سبط أبيض ناعم من أفضل المرعى. وفي الأصل: "نضى" تحريف. وصدر البيت كما في اللسان (3: 36):
* فأنى له بالصيف ظل بارد *
([21]) في الأصل: "ما ذكرناه وهو".
([22]) صدره كما في ديوان أوس بن حجر 26 واللسان (3: 36):
* وبعد ليالينا بنعف سويقة *
([23]) هو الأحيمر السعدي، كما في ترجمته من الشعراء لابن قتيبة.
([24]) وكذا ورد إنشاده في المجمل. وفي الشعراء: "وأن أسأل العبد".
([25]) الآية 28 من سورة غافر. وفي الأصل: "يعدكم به" تحريف.
([26]) الدالهة: الضعيف النفس، كما في اللسان (دله). وفي الحيوان (3: 318): "بمهتضم" وفي بعض نسخه "بذاهلة".
([27]) البيت في الحيوان وثمار القلوب 399.
([28]) هو متمم بن نويرة كما في اللسان (8: 389)، ومعجم البلدان (البعوضة).
([29]) من أبيات على روي الألف، رواها ياقوت في معجمه. وعجز البيت:
* لك الويل حر الوجه أو يبك من بكى *

ـ

##### Türkçe

(باب **الباء** ve **العين** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**بعق**) **الباء** ve **العين** ve **القاف** tek bir asıldır; o da şeyin yarılması ve açılmasıdır. Sonra onda genişletilir de ona yakın olan şey ona hamledilir. Halîl dedi: **البُعَاقُ** sesin şiddetidir. Ve yağmur **البُعاق**tır; sağanak **بَعَق** etti, ansızın açıldı(ğı zaman). Ebû Ziyâd dedi: **البُعاق** yağmurlardan en şiddetlisidir; ve “**أرضٌ مبعوقةٌ**” dedi. Dedi: ve **الانبعاقُ** şeyin sana ansızın fışkırıp gelmesidir. Ve inşad etti:

Birdenbire kişi emniyette iken onu ürküttü, ölümün ürkütücüsü; ondan **انبعاقَهْ**’ını korkmamıştı([1])

Ve denir: develeri **بعَقْتُ**; yani onları boğazladım. Ve hadiste: “Kimdir bunlar ki bizim süt develerimizi **يَبْعَقُون**” yani onları boğazlıyorlar([2]). Aslı kanın akmasındandır.

Ebû Ali dedi: **البَعْق** toynağın kalçasında olan yarıktır([3]). Bazı bedevîlerden nakletti: “Falancayı işten **بَعْقاً** ile **بَعَقْتُ**”; yani onu parçaladım ve açığa çıkardım. Ve çölün **مُنْبَعَق**’ı onun geniş yeridir. Ve Cendel et-Tuhavî dedi:

Rüzgârın, bilinmeyen **مَبْعَقِها**’sında  *** kuyrukları salınan bulutlar vardır

Dabbî bir söz içinde dedi: “Bizim tarafımızda koşucu bir dişi kurt vardı; o ve eşi([4]) geceleyin geldiler de bizim koyunlarımızı **فبَعَقا** ettiler”; yani karınlarını yardılar.

(**بعك**) **الباء** ve **العين** ve **الكاف** tek bir asıldır; toplanmayı, sıkışmayı ve karışmayı bir araya getirir. Düreydî dedi: **البَعَك** bedende kalınlık ve kabalıktır; ondan **بَعْكَكٍ** iştikakı vardır; o da Kureyş’ten bir adamdır.

Başkası dedi: “Onu kavmin **بَعْكُوكةِ**’sinde bıraktım”; yani evlerinin toplandığı yerde. Ve biz görüyoruz ki **الباء**’yı fetha yaptı da **فَعلولة** dedi; çünkü onu masdarların çıkış yerine çıkardı; “**سار سَيرورةً**”, “**حادَ حَيدُودَةً**” ve “**قَيْلُولة**” gibi. Ve inşad etti:

Karışıkların **بَعْكوكة**’sinden çıkarlar  *** ve onlar, çıplak gece yürüyüşü gibidirler([5])

Ama Basralılar, bu binayı masdarlarda ancak illetli fiiller için kabul etmezler. Bazı âlimler dedi: şeyin **بُعْكوكة**’si onun ortasıdır. Ubeyd b. Eyyûb dedi:

Ey Rabbim, eğer beni affetmezsen beni atarsın  *** ateşin, yakın olan **بُعْكوكها**’suna

Ve denir: **بَعْكوكاءَ**’ya düştü; yani şerre ve gürültüye. Ferrâ dedi: **البَعْكُوكة** develerin toplanmalarında sıkışmasıdır; ve denildi ki o, onlardan bir topluluktur; çoğulu **بَعَاكيك**.

Ebû Zeyd dedi: erkeklerden **الباعِكُ** ahmaklıkla helâk olandır; ve o, o asıldandır; çünkü o karışıktır.

(**بعل**) **الباء** ve **العين** ve **اللام** üç asıldır: birincisi yoldaştır; kocaya **بَعْل** denir; ve bazı putlara **بَعْلاً** adını verirlerdi. Bundan **البِعالُ** vardır; o, erkeğin ailesiyle oynaşmasıdır. Ve hadiste teşrîk günlerinde: “Şüphesiz o, teşrîk günleridir; şüphesiz o, yeme, içme ve **بِعال** günleridir.” Hutay’e dedi:

Nice iffetli, **بَعْلٍ** sahibi (kadın) bıraktım  *** gece karardığında, oynaşacağı kimse bulamaz([6])

İkinci asıl: hayret ve şaşkınlıktan bir cinstir; “adam **بَعِلَ**” denir, şaşırdı(ğı zaman). Belki bundan onların “**امرأةٌ بَعِلةٌ**” sözü de vardır; elbiseyi giymeyi iyi beceremediği zaman.

Üçüncü asıl: yerden **البَعْل**; yılda ancak bir kere yağmurun isabet ettiği, yüksek yer. Şair dedi:

Geniş bir **بَعْلٍ** sırtına çıktığımızda  *** üzerimize, yarılmış yumurta kabuğu sıcağını sanırsın([7])

Bu üçüncü bab üzerine hamledilenlerdendir **البَعْل**; o, gökten sulama olmaksızın, kökleriyle yerden içtiği şeydir. Ve o, Peygamber’in (Allah’ın salâtı onun ve âlinin üzerine olsun) hurmanın zekâtı hakkında sözündedir: “Ondan **بَعْلاً** içen şeyde onda onda bir vardır.” Ve İbn Revâha dedi:

Orada ben aldırmam sulama hurmasına  *** ne de **بَعْلٍ**’a, kap büyüse bile([8])

(**بعو/ي**) **الباء** ve **العين** ve **الواو** ve **الياء** iki asıldır: cinayet ve şeyi ödünç (âriyet) yahut kumar olarak almak.

Birinci asıl onların sözüdür: “**بَعَوْتُ** **أبْعُو** ve **أَبْعَى**”; suç işlediğin zaman. Avf b. Ahvas dedi:

Oğullarımı suçsuz yere rehin bırakmam  *** onu **بَعَونَاهُ** ettik; ne dökülmüş bir kanla([9])

Dediler: ve ondan “onu gözümle **بَعَوْتُ**”; yani onu vurdum.

İkinci asıl **البَعْو**’dur. Halîl dedi: o âriyettir; “ondan **استَبْعَيْتُ**” denir; yani ödünç aldım. Ve yine dedi: **البَعْوُ** kumardır; “onu **بَعوْتُه** **بَعْواً**” denir; yani ondan kazandım ve onu kumarda yendim. Dedi:

Kalp ülfetten sonra ayıldı ve koşusu geri döndü  *** ve Tümâdır, ona, onu **بَعَتْهُ** olanı geri verdi([10])

Asmaî dedi: “Falancaya bir at **أَبْعَيْتُ**” denir; **أَخْبَلْتُه** manasında([11]); bu, onu ona ödünç verdiğin zamandır ki onunla onun üzerine gazâ etsin. Ve **الاستبعاءُ** erkeğin, onunla yarışacağı bir atı başkasından ödünç istemesidir. “Onu **استبعَيتُ** de o bana **أبْعَاني** etti” denir; ve o **البَعْو**’dur. Kümeyt dedi:

Köpek(ten) kara, burun halkalı birini **ليستَبْعِيا** etsinler diye  *** ve kim atalarca fillerse, onun babalığı yıkılır

(**بعث**) **الباء** ve **العين** ve **الثاء** tek bir asıldır; o da harekete geçirmedir. Ve “deveyi **بعثْتُ**” denir; onu harekete geçirdiğin zaman. Ve İbn Ahmer([12]) dedi:

Onu **فبعثْتُها** ettim; ahırları kesip geçiyordu, sonra  *** ateşin hayatı, ateş yakan için yaklaşmıştı([13])

(**بعج**) **الباء** ve **العين** ve **الجيم** tek bir asıldır; o da yarma ve açmadır. Bu ve **الباء** ve **العين** ve **القاف**’ta zikrettiğimiz bab tek bir vadidendir; neredeyse birbirinden ayrılmazlar.

Halîl dedi: bıçağıyla karnını **بَعَجَ** etti; yani onu yardı ve yarıp açtı ve çalkaladı. Dedi: bulut **تَبَعَّجَ** ile **تبعُّجاً** etti; o, yağmurdan açılıp ayrılmasıdır. Dedi:

* Bulut yağmuru başlattığı yerde yahut **تبعَّجَا** ettiği yerde([14]) *

Ve yağmur yeri **تبعيجاً** ile **بَعّجَ** etti([15]); bu, taşları şiddetle kazımasındandır. Ve adam **بَعِجٌ**’dir; sanki yürüyüşünün zayıflığından karnı ayrılmış gibidir. Dedi:

Tehlike üzerinde yürüdüğüm gece  *** yavaş yürüyüşle, **البَعِجِ** yürüyüşü gibi([16])

Ebû Amr nakletti: “Ona karnımı **بَعَجْتُ**”; yani ona sırrımı çıkardım([17]). Ve denir: ona bir hüzün **بَعَجَهُ** etti. Ve karın **بَعِيجٌ**, **مبعُوج** manasındadır. Ebû Züeyb dedi:

Ve bu, senden daha büyük bir kayıptır; çünkü o  *** kerîmdir; ve benim karnım kerîmlerle **بَعيجُ**’dir([18])

Lihyânî dedi: adam **بعيجٌ** ve kadın **بعيج**; ve kadınlar **بَعْجى**. Erkekler de böyledir. Ve denir: o, karın zarının yırtılması ve içindekinin akıp gitmesidir. Ve **الانديال**: yok olup gitmedir([19]). Halîl dedi: vadinin **باعِجَةَ**’si, onun fışkırıp genişlediği yerdir. Dedi:

* Ve bir **باعِجةٍ**’nin tepesi ve ıslanmış tuzlu ot([20]) *

Ebû Ziyâd dedi: [ve] Ebû Fuq‘as: **الباعجة** küçük genişçik (yer)dir; vadiyi iki yanından birinden **بَعَجَتِ**; ve o, **النّصيّ** bitkisinin bittiği yerlerdendir. Ve denir: **الباعِجة** kumun sonudur; düz ile sert arazi arasında bir yerdir; bazen yüksek olur bazen eğimli olur. Nadr dedi: **الباعجة** kumlardan, çukur biçiminde alçak bir yerdir; dayanakları olmayan sıkıştırılmış bir topraktır; **الرِّمْث** ve **الحَمْضَ** ve otun en iyilerini bitirir.

Bu cinsten terk ettiğimiz her şey, zikrettiğimiz gibidir([21]). Ve **باعِجة القِرْدان** Evs’un sözünde bir yerdir:

* **فباعِجةِ القِرْدان** sonra **فالمُتَثَلِّمِ**([22]) *

(**بعد**) **الباء** ve **العين** ve **الدال** iki asıldır: yakınlığın zıddı ve “önce”nin karşılığı. Dediler: **البُعْد** yakınlığın zıddıdır; ve **البُعْد** ve **البَعَد** helâktir. Ve Allah’ın sözü hakkında dediler: ﴿كما **بَعِدَتْ ثَمُودُ**﴾ [Hûd 95]; yani helâk oldu. Ve bunun kıyası birdir. **الأباعد** akrabaların zıddıdır. Dedi:

Eğer sen yanınla, en yakından şüphe verenin bir kısmını sürtüp gidermesen  *** **الأباعدُ** seni atar

Ve dersin: “çekil, **غير باعِدٍ**”; yani zelil olmadan. Ve “çekil, **غير بَعيدٍ**”; yani yakın ol.

Ama öteki ise senin “**مِنْ بَعْدُ** geldi” demendir; onun zıddında dediğin gibi: “**مِن قَبْلُ**”.

(**بعر**) **الباء** ve **العين** ve **الراء** iki asıldır: develer ve **البَعَْر**. **بعير** ve **أبعِرةٌ** ve **أباعِرُ** ve **بُعْرَانُ** denir. Bazı hırsızlar([23]) dedi:

Ve ben Allah’tan utanırım ki görüleyim  *** içinde **بَعِيرُ** olmayan bir ipi sürüklüyorum

Ve alçak kişiden onun devesini isteyeyim  *** hâlbuki Rabbimin **بُعْرَانُ**’ı memleketlerde çoktur([24])

Ve **البَعَْر** bilinir.

(**بعص**) **الباء** ve **العين** ve **الصاد** tek bir asıldır; o da çalkantıdır. Ebû Mehdî dedi: şey **تبَعْصَصَ** etti; elde sıçrayıp çalkalandı; ve ateşte de **تَبَعْصَصَ** eder; içine atıldığı zaman, koşması olmadığı hâlde koşmaya başlar. Tavşan insanın elinde **تتبعصَص** eder. Ve yılan için, vurulduğunda kuyruğuyla kıvrılıp dolandıysa “**تَبَعْصَصَتْ**” denir.

(**بعض**) **الباء** ve **العين** ve **الضاد** tek bir asıldır; o da şeyin parçalanmasıdır. Ve ondan her taife **بعضٌ**tur. Halîl dedi: her şeyin **بعضُ**’u ondan bir taifedir. Dersin: bir cariye; onun **بعضُها**’sı **بعْضاً**’a benzer. Ve **بَعْضٌ** müzekkerdir. Dersin: bu ev; onun **بعضُها**’sı onun **بعْض**’ına bitişiktir. Ve şeyi **بعّضْتُ** **تبعيضاً** ile; onu parçalara ayırdığın zaman. Ve denir: Arap, **بعض**’u **ما** ile bağladığı gibi bağlar; Allah’ın sözü gibi: ﴿**فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللهِ**﴾ [Âl-i İmrân 159] ve ﴿**مِمّا خَطِيئاتِهْم**﴾ [Nûh 25]. Dedi: ve yine Allah’ın sözü olan **بعضُ** da böyledir: ﴿وإِنْ يَكُ صَادِقاً يُصِبْكُمْ **بَعْضُ الّذي يَعِدُكُمْ**﴾ ([25])[Ğâfir 28]. Ve bir bedevî dedi: “**غِرْباناً يَتَبَعْضَضْنَ** gördüm”; sanki istedi ki: onların **بعضُها**’sı **بعضاً**’ı alıp yiyor.

Bu asıldan şâz olanlardandır **البَعُوضة**; o bilinir; çoğulu **بَعُوض**. Dedi:

* Ve **لِلْبَعُوضِ** köle oldum; boyun eğen([؟]) *

Ve bu, **ليلة بَعِضَة**’dir; yani **البَعُوض**’u çok. Ve **مَبْعُوضةٌ** da; onların “**مكان سَبِع** ve **مَسْبُوع**; ve **ذَئِب** ve **مذْؤوب**” demeleri gibi. Ve meselde: “Sana **مُخَّ البَعوض**’u yükledim”; olmayacak şey için. İbn Ahmer dedi:

Kavmimden **بِدالهةٍ** değildim  *** eğer **مَعْصِيّاً**’ya onun emri olsaydı([26])

Bana **مخ البعوض**’u yükledin; artık  *** kısalttım; ne başarı var ne özür([27])

Ve **أصحابُ البَعُوضةِ** ridde’de Hâlid b. Velîd’in öldürdüğü bir kavimdir; şair onların hakkında der([28]):

* **أصحاب البَعُوضَةِ** gibilerine karşı tırmala([29]) *

(**بعط**) **الباء** ve **العين** ve **الطاء** asıl değildir; çünkü **أبْعَطَ**’taki **الطاء** **دال**’dan بدل edilmiştir. “Pazarlıkta **أبْعَطَ** etti” denir; **أبعَدَ** gibi.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- بعض الشيء: جزء منه، ويقال ذلك بمراعاة كل، ولذلك يقابل به كل، فيقال: بعضه وكله، وجمعه أبعاض. قال عز وجل: ﴿بعضكم لبعض عدو﴾ [البقرة/36]، ﴿وكذلك نولي بعض الظالمين بعضا﴾ [الأنعام/129]، ﴿ويلعن بعضكم بعضا﴾ [العنكبوت/25]، وقد بعضت كذا: جعلته أبعاضا نحو جزأته. قال أبو عبيدة: ﴿ولأبين لكم بعض الذي تختلفون فيه﴾ [الزخرف/63]، أي: الذي (راجع: مجاز القرآن 2/205)، كقول الشاعر:
*أو يرتبط بعض النفوس حمامها *
(العجز للبيد، وشطره الأول:
تراك أمكنة، إذا لم أرضها
وهو من معلقته؛ انظر ديوانه ص 175؛ وشرح المعلقات 1/161)
وفي قوله هذا قصور نظر منه (قال ثعلب: أجمع أهل النحو على أن البعض شيء من أشياء، أو شيء من شيء، إلا هشاما فإنه زعم أن قول لبيد:
أو يعتلق بعض النفوس حمامها
فادعى وأخطأ أن البعض ههنا جمع، ولم يكن هذا من عمله وإنما أراد لبيد ببعض النفوس نفسه. انظر: اللسان: (بعض) )، وذلك أن الأشياء على أربعة أضرب:
- ضرب في بيانه مفسدة فلا يجوز لصاحب الشريعة أن يبينه، كوقت القيامة ووقت الموت.
- وضرب معقول يمكن للناس إدراكه من غير نبي، كمعرفة الله ومعرفته في خلق السموات والأرض، فلا يلزم صاحب الشرع أن يبينه، ألا ترى أنه كيف أحال معرفته على العقول في نحو قوله: ﴿قل انظروا ماذا في السموات والأرض﴾ [يونس/101]، وبقوله: ﴿أو لم يتفكروا﴾ [الأعراف/184]، وغير ذلك من الآيات.
- وضرب يجب عليه بيانه، كأصول الشرعيات المختصة بشرعه.
- وضرب يمكن الوقوف عليه بما بينه صاحب الشرع، كفروع الأحكام.
وإذا اختلف الناس في أمر غير الذي يختص بالمنهي بيانه فهو مخير بين أن يبين وبين ألا يبين حسب ما يقتضي اجتهاده وحكمته، فإذا قوله تعالى: ﴿ولأبين لكم بعض الذي تختلفون فيه﴾ [الزخرف/63]، لم يرد به كل ذلك، وهذا ظاهر لمن ألقى العصبية عن نفسه، وأما قول الشاعر:
*أو يرتبط بعض النفوس حمامها *
(تقدم في الصفحة السابقة)
فإنه يعني به نفسه، والمعنى: إلا أن يتداركني الموت، لكن عرض ولم يصرح، حسب ما بنيت عليه جملة الإنسان في الابتعاد من ذكر موته. قال الخليل: يقال: رأيت غربانا تتبعض (في المخطوطة: تتبعضض؛ وانظر العين 1/283)، أي: يتناول بعضها بعضا، والبعوض بني لفظه من بعض، وذلك لصغر جسمها بالإضافة إلى سائر الحيوانات.

##### Türkçe

- **بعض** şey: ondan bir parça; ve bu, bir bütün gözetilerek söylenir; bu sebeple onunla **كل** karşılanır; şöyle denir: **بعضه** ve **كله**; onun çoğulu **أبعاض**’dır. Aziz ve celil olan dedi ki: ﴿بعضكم لبعض عدو﴾ [البقرة/36], ﴿وكذلك نولي بعض الظالمين بعضا﴾ [الأنعام/129], ﴿ويلعن بعضكم بعضا﴾ [العنكبوت/25]. Ve “**بعضت** şunu” (yani): onu **أبعاض** yaptım; “onu parçaladım” gibi. Ebû Ubeyde dedi: ﴿ولأبين لكم بعض الذي تختلفون فيه﴾ [الزخرف/63], yani: **الذي** (bkz.: **مجاز القرآن** 2/205); şairin sözü gibi:
*أو يرتبط بعض النفوس حمامها *
(beyit sonu Lebîd’indir; onun ilk yarısı:
تراك أمكنة، إذا لم أرضها
ve o, onun muallakasındandır; bkz. divanı s. 175; ve Şerhu’l-Muallakât 1/161)
Ve onun bu sözünde, ondan bir bakış kısalığı vardır (Sa‘leb dedi: Nahiv ehlinin tamamı, **البعض**’ın “eşyalardan bir şey” yahut “bir şeyden bir şey” olduğu üzerinde icmâ etti; ancak Hişâm, Lebîd’in şu sözü:
أو يعتلق بعض النفوس حمامها
hakkında, iddia etti ve hata etti ki **البعض** burada bir çoğuldur; bu onun işi değildi; ancak Lebîd, **بعض النفوس** ile kendi nefsini kastetti. Bkz.: **اللسان**: (**بعض**) ); ve bu, şundan dolayıdır ki eşyâ dört kısım üzeredir:
- Bir kısım: onun beyanında bir fesat vardır; bu sebeple şeriat sahibine onu beyan etmek câiz olmaz; kıyametin vakti ve ölümün vakti gibi.
- Bir kısım: akledilir; insanların onu bir peygamber olmaksızın idrak etmesi mümkündür; Allah’ı bilmek ve göklerin ve yerin yaratılışında O’nu bilmek gibi; bu sebeple şeriat sahibine onu beyan etmek lâzım gelmez; görmez misin ki O’nun bilgisini akıllara nasıl havale etti; şu sözü gibi: ﴿قل انظروا ماذا في السموات والأرض﴾ [يونس/101], ve şu sözüyle: ﴿أو لم يتفكروا﴾ [الأعراف/184], ve âyetlerden bunun dışındakiler.
- Bir kısım: onun beyanı ona vaciptir; kendi şeriatine mahsus şer‘îlerin asılları gibi.
- Bir kısım: şeriat sahibinin beyan ettiği şeyle ona vukuf mümkündür; hükümlerin fer‘leri gibi.
Ve insanlar, beyanı yasaklanan şeye mahsus olmayan bir işte ihtilaf ederse, onun içtihadının ve hikmetinin gerektirdiğine göre, beyan etmek ile beyan etmemek arasında muhayyerdir. Öyleyse Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿ولأبين لكم بعض الذي تختلفون فيه﴾ [الزخرف/63], onunla bütün bunu murat etmedi; ve bu, asabiyeti nefsinden atan kimse için açıktır. Şairin sözüne gelince:
*أو يرتبط بعض النفوس حمامها *
(önceki sayfada geçti)
şüphesiz onunla kendi nefsini kasteder; ve mâna: “ancak ölüm beni yakalarsa”; fakat üstü kapalı söyledi ve açıkça söylemedi; insan cümlesinin, ölümünü anmaktan uzak durma üzerine bina edildiği şeye göre. Halîl dedi: denir ki: “Kargalar gördüm **تتبعض** (yazmada: **تتبعضض**; bkz. **العين** 1/283)”, yani: bazısı bazısını alır (yer); ve **البعوض** lafzının binası **بعض**’tan yapılmıştır; bu, bedeninin küçüklüğünden dolayıdır; diğer hayvanlara nispetle.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ب ع ض
بعض الشر أهون من بعض‏.‏
ويقال للرجل من القوم‏:‏ من فعل كذا فيقول‏:‏ أحدنا أو بعضنا يريد نفسه‏.‏
ومنه قول لبيد‏:‏ يريد نفيه‏.‏
وهذه جارية حسانة يشبه بعضها بعضاً‏.‏
وأخذوا ماله فبعضوه تبعيضاً إذا فرقوه‏.‏
وبعض الشاة وبعضها‏.‏
وأبعض القوم فهم مبعضون‏:‏ كثر في أرضهم البعوض‏.‏
وليلة مبعوضة وبعضة‏.‏
وسمع بعض هذيل يقول‏:‏ باتت علينا ليلة بعضة كادت تأكلنا‏.‏
ومن المجاز‏:‏ كلفتني مخ البعوض أي الأمر الشديد‏.‏

##### Türkçe

ب ع ض
Bazı şer, bazı(ndan) daha hafiftir.
Ve kavimden bir adama denilir: Şunu şunu kim yaptı? der; o da: **أحدنا** yahut **بعضنا** der; kendisini kasteder.
Ve ondan Lebîd’in sözü: onun nefyini ister.
Ve bu, güzel bir câriyedir; onun bazısı bazısına benzer.
Ve onun malını aldılar; onu **فبعضوه تبعيضاً** (diye) eğer onu ayırdılarsa.
Ve koyunun bir parçası ve onun bir parçası.
Ve kavim **وأبعض** oldu; onlar **مبعضون**dur: onların arazisinde sivrisinek çoğaldı.
Ve sivrisinekli bir gece ve **بعضة**.
Ve Hüzeyl’in bazısının şöyle dediği işitildi: Üzerimize **ليلة بعضة** geceledi; neredeyse bizi yiyecekti.
Ve mecazdan: Bana **مخ البعوض** yükledin; yani şiddetli iş.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

بَعْضُ الشيء: طائفة منه، والجمع أَبعاض؛ قال ابن سيده: حكاه ابن جني فلا أَدري أَهو تسمُّح أَم هو شيء رواه، واستعمل الزجاجي بعضاً بالأَلف واللام فقال: وإِنما قلنا البَعْض والكل مجازاً، وعلى استعمال الجماعة لهُ مُسامحة، وهو في الحقيقة غير جائر يعني أَن هذا الاسم لا ينفصل من الإضافة. قال أَبو حاتم: قلت للأصمعي رأَيت في كتاب ابن المقفع: العِلْمُ كثيرٌ ولكن أَخْذُ البعضِ خيرٌ مِنْ تَرْكِ الكل، فأَنكره أَشدَّ الإِنكار وقال: الأَلف واللام لا يدخلان في بعض وكل لأَنهما معرفة بغير أَلف ولامٍ. وفي القرآن العزيز: وكلٌّ أَتَوْه داخِرين. قال أَبو حاتم: ولا تقول العرب الكل ولا البعض، وقد استعمله الناس حتى سيبويه والأَخفش في كُتُبهما لقلة علمهما بهذا النحو فاجْتَنِبْ ذلك فإِنه ليس من كلام العرب. وقال الأَزهري: النحويون أَجازوا الأَلف واللام في بعض وكل، وإِنَّ أَباهُ الأَصمعيُّ. ويقال: جارية حُسّانةٌ يُشْبِه بعضُها بَعْضاً، وبَعْضٌ مذكر في الوجوه كلها.
وبَعّضَ الشيء تَبْعِيضاً فتبَعَّضَ: فرّقه أَجزاء فتفرق. وقيل: بَعْضُ الشيء كلُّه؛ قال لبيد:
أَو يَعْتَلِقْ بَعْضَ النُّفوسِ حِمامُها
قال ابن سيده: وليس هذا عندي على ما ذهب إِليه أَهل اللغة من أَن البَعْضَ في معنى الكل، هذا نقض ولا دليل في هذا البيت لأَنه إِنما عنى ببعض النفوس نَفْسَه. قال أَبو العباس أَحمد بن يحيى: أَجمع أَهل النحو على أَن البعض شيء من أَشياء أَو شيء من شيء إِلاّ هشاماً فإِنه زعم أَن قول لبيد:أَو يعتلق بعض النفوس حمامها
فادعى وأَخطأَ أَن البَعْضَ ههنا جمع ولم يكن هذا من عمله وإِنما أَرادَ لَبِيدٌ ببعض النفوس نَفْسَه. وقوله تعالى: تَلْتَقِطه بَعْضُ السيّارة، بالتأْنيث في قراءة من قرأ به فإِنه أَنث لأَنّ بَعْضَ السيّارة سَيّارةٌ كقولهم ذهَبتْ بَعْضُ أَصابعه لأَن بَعْض الأَصابع يكون أُصبعاً وأُصبعين وأَصابع. قال: وأَما جزم أَو يَعْتَلِقْ فإِنه رَدَّهُ على معنى الكلام الأَول، ومعناه جزاء كأَنه قال: وإِن أَخرجْ في طلب المال أُصِبْ ما أَمَّلْت أَو يَعْلَق الموتُ نفسي. وقال: قوله في قصة مؤمن آلِ فرعون وما أَجراه على لسانه فيما وعظ به آل فرعون: إِن يَكُ كاذباً فعليه كَذِبُه وإِن يَكُ صادقاً يُصِبْكُم بَعْضُ الذي يَعِدُكم، إِنه كان وَعَدَهم بشيئين: عذاب الدنيا وعذاب الآخرة فقال: يُصِبْكم هذا العذاب في الدنيا وهو بَعْضُ الوَعْدَينِ من غير أَن نَفى عذاب الآخرة. وقال الليث: بعض العرب يَصِلُ بِبَعْضٍ كما تَصِلُ بما، من ذلك قوله تعالى: وإِن يَكُ صادِقاً يُصِبْكُم بَعْضُ الذي يعدكم؛ يريد يصبكم الذي يعدكم، وقيل في قوله بَعْضُ الذي يعدكم أَي كلُّ الذي يعدكم أَي إِن يكن موسى صادقاً يصبكم كل الذي يُنْذِرُكم به وبتوَعّدكم، لا بَعْضٌ دونَ بَعضٍ لأَن ذلك مِنْ فعل الكُهَّان، وأَما الرسل فلا يُوجد عليهم وَعْدٌ مكذوب؛ وأَنشد: فيا ليته يُعْفى ويُقرِعُ بيننا
عنِ المَوتِ، أَو عن بَعْض شَكواه مقْرعُ
ليس يريد عن بَعْضِ شكواه دون بَعْضٍ بل يريد الكل، وبَعْضٌ ضدُّ كلٍّ؛ وقال ابن مقبل يخاطب ابنتي عَصَر:
لَوْلا الحَياءُ ولولا الدِّينُ، عِبْتُكما
بِبَعْضِ ما فِيكُما إِذْ عِبْتُما عَوَري
أٌَّاد بكل ما فيكما فيما يقال. وقال أَبو إِسحق في قوله بَعْضُ الذي يعدكم: من لطيف المسائل أَن النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، إِذا وَعَدَ وعْداً وقع الوَعْدُ بأَسْرِه ولم يقع بَعْضُه، فمن أَين جاز أَن يقول بَعْضُ الذي يَعدكم وحَقُّ اللفظ كلُّ الذي يعدكم؟ وهذا بابٌ من النظر يذهب فيه المناظر إِلى إِلزام حجته بأَيسر ما في الأَمر. وليس في هذا معنى الكل وإِنما ذكر البعض ليوجب له الكل لأَن البَعْضَ هو الكل؛ ومثل هذا قول الشاعر:
قد يُدْرِكُ المُتَأَنّي بَعْضَ حاجتِه،
وقد يكونُ مع المسْتَعْجِل الزَّلَلُ
لأَن القائل إِذا قال أَقلُّ ما يكون للمتأَني إِدراكُ بَعْضِ الحاجة، وأَقلُّ ما يكون للمستعجل الزَّلَلُ، فقد أَبانَ فضلَ المتأَني على المستعجل بما لا يَقْدِرُ الخصمُ أَن يَدْفَعَه، وكأَنّ مؤمنَ آل فرعون قال لهم: أَقلُّ ما يكون في صِدْقه أَن يُصِيبَكم بعضُ الذي يَعِدكم، وفي بعض ذلك هلاكُكم، فهذا تأْويل قوله يُصِبْكم بَعْضُ الذي يَعِدُكم. والبَعُوض: ضَرْبٌ من الذباب معروف، الواحدة بَعُوضة؛ قال الجوهري: هو البَقّ، وقوم مَبْعُوضُونَ. والبَعْضُ: مَصْدر بَعَضَه البَعُوضُ يَبْعَضُه بَعْضاً: عَضَّه وآذاه، ولا يقال في غير البَعُوض؛ قال يمدح رجلاً بات في كِلّة:
لَنِعْم البَيْتُ بَيْتُ أَبي دِثارٍ،
إِذا ما خافَ بَعْضُ القومَ بَعْضا
قوله بَعْضا: أَي عَضّاً. وأَبو دِثَار: الكِّلة. وبُعِضَ القومُ: آذاهم البَعُوضُ. وأَبْعَضُوا إِذا كان في أَرضهم بَعُوضٌ. وأَرض مَبْعَضة ومَبَقّة أَي كثيرة البَعُوضِ والبَقّ، وهو البَعُوضُ؛ قال الشاعر: يَطِنُّ بَعُوضُ الماء فَوْقَ قَذالها،
كما اصطَخَبَتْ بعدَ النَجِيِّ خُصومُ
وقال ذو الرمة:
كما ذبّبَتْ عَذْراء، وهي مُشِيحةٌ،
بَعُوض القُرى عن فارِسيٍّ مُرَفّل
مُشيحة: حَذِرة. والمُشِحُ في لغة هذيل: المُجدُّ؛ وإِذا أَنشد الهذلي هذا البيت أَنشده:
كما ذببت عذراء غير مشيحة
وأَنشد أَبو عبيداللّه محمد بن زياد الأَعرابي:
ولَيْلة لم أَدْرِ ما كراها،
أُسامِرُ البَعُوضَ في دجاها
كلّ زجُولٍ يُتَّقَى شَذاها،
لا يَطْرَبُ السامعُ من غِناها
وقد ورد في الحديث ذكرُ البَعُوض وهو البقّ. والبَعُوضة: موضع كان للعرب فيه يوم مذكور؛ قال متمم بن نويرة يذكر قتلى ذلك اليوم:
على مثل أَصحابِ البعوضة فاخْمُشِي،
لَكِ الويلُ حُرَّ الوجه أَو يَبْكِ مَن بكى
ورَمْل البَعُوضة: معروفة بالبادية.

##### Türkçe

**بَعْضُ** şey: ondan bir taife; çoğulu **أَبعاض**; İbn Sîde dedi: Bunu İbn Cinnî nakletti; bilmem, bu bir müsamaha mıdır yoksa rivayet ettiği bir şey midir. Zecâcî **بعضاً**’ı **الأَلف واللام** ile kullandı da şöyle dedi: Biz ancak **البَعْض** ve **الكل**’ü mecazen söyledik; cemaatin onu kullanması üzerine bir müsamahadır; o ise hakikatte câiz değildir; yani bu isim izâfeden ayrılmaz. Ebû Hâtim dedi: Asmaî’ye dedim: İbnü’l-Mukaffa‘ın kitabında gördüm: “İlim çoktur; fakat **أَخْذُ البعضِ** **تَرْكِ الكل**’den hayırlıdır”; onu en şiddetli inkâr ile inkâr etti ve dedi: **الأَلف واللام** **بعض** ve **كل**’e girmez; çünkü ikisi **أَلف** ve **لام** olmaksızın ma‘rifedir. Kur’ân-ı azîzde: “**وكلٌّ أَتَوْه داخِرين**.” Ebû Hâtim dedi: Arap **الكل** ve **البعض** demez; insanlar onu kullanmıştır; hatta Sîbeveyh ve Ahfeş de kitaplarında, bu nahivdeki bilgilerinin azlığından dolayı; öyleyse bundan sakın; çünkü o Arap kelâmından değildir. Ezherî dedi: Nahivciler **بعض** ve **كل**’de **الأَلف واللام**’ı câiz gördüler; Asmaî ise onu reddetti. Ve denilir: Bir câriye güzel; onun **بعضُها**’sı **بَعْضاً**’a benzer; ve **بَعْضٌ** bütün vecihlerde müzekkerdir.

Ve **بَعّضَ** şeyi **تَبْعِيضاً**; sonra **تبَعَّضَ**: onu parçalara ayırdı da ayrıldı.

Ve denildi: **بَعْضُ** şey onun tamamıdır; Lebîd dedi:
أَو يَعْتَلِقْ بَعْضَ النُّفوسِ حِمامُها
İbn Sîde dedi: Bu, benim yanımda, ehl-i lügatın gittiği üzere, **البَعْض**’ın **الكل** mânasında olduğuna göre değildir; bu bir nakzdır; bu beyitte delil yoktur; çünkü o, **بعض النفوس** ile ancak kendi nefsini kastetti. Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ dedi: Ehl-i nahiv, **البعض**’ın eşyalardan bir şey yahut bir şeyden bir şey olduğunda icmâ etti; ancak Hişâm müstesna; çünkü o, Lebîd’in sözü:
أَو يعتلق بعض النفوس حمامها
hakkında iddia etti ve hata etti ki **البَعْض** burada cem‘dir; bu onun işi değildi; ancak Lebîd **بعض النفوس** ile kendi nefsini murad etti. Ve Yüce’nin sözü: **تَلْتَقِطه بَعْضُ السيّارة**; onu okuyan kimsenin kıraatinde te’nîs ile; çünkü o, te’nîs yaptı; zira **بَعْضَ السيّارة** bir **سَيّارةٌ**’dır; onların “**ذهَبتْ بَعْضُ أَصابعه**” demeleri gibi; çünkü **بَعْض الأَصابع** bir parmak, iki parmak ve parmaklar olabilir. Dedi: **أَو يَعْتَلِقْ**’in cezmi ise, onu ilk sözün mânasına döndürdü; mânası ceza (şart cevabı)dır; sanki dedi ki: “Eğer mal talebinde çıkarsam umduğumu elde ederim; yahut ölüm nefsime ilişir.” Dedi: Mü’min Âl-i Firavun kıssasında ve Firavun âline vaaz ederken onun dili üzere cereyan eden sözünde: “**إِن يَكُ كاذباً فعليه كَذِبُه وإِن يَكُ صادقاً يُصِبْكُم بَعْضُ الذي يَعِدُكم**”; o, onlara iki şey vaad etmişti: dünya azabı ve âhiret azabı; dedi ki: Bu azap dünyada size isabet eder; o da iki vaadden **بَعْضُ**’tır; âhiret azabını nefyetmeksizin. Leys dedi: Arapların bazısı **بِبَعْضٍ**’ı, **بما** ile vaslettiği gibi vasleder; bundan Yüce’nin sözü: “**وإِن يَكُ صادِقاً يُصِبْكُم بَعْضُ الذي يعدكم**”; yani “size, vaad ettiği şey isabet eder” demektir. Ve **بَعْضُ الذي يعدكم** sözünde denildi: yani “vaad ettiği şeyin tamamı”; yani “Mûsâ doğru ise, sizi uyardığı ve sizi tehdit ettiği şeyin tamamı size isabet eder; bir **بَعْضٌ** diğer **بَعْضٌ**’tan ayrı olarak değil”; çünkü bu, kâhinlerin fiilindendir; resullere gelince, üzerlerinde yalanlanmış bir vaad bulunmaz. Ve şu beyit okundu:
فيا ليته يُعْفى ويُقرِعُ بيننا
عنِ المَوتِ، أَو عن بَعْض شَكواه مقْرعُ
“Şikâyetinin bir kısmı” ile, bir kısmı diğer kısmından ayrı olarak kastetmiyor; bilakis tamamını kast ediyor; ve **بَعْضٌ** **كلٍّ**’in zıddıdır. İbn Mukbil, Asar’ın iki kızına hitap ederek dedi:
لَوْلا الحَياءُ ولولا الدِّينُ، عِبْتُكما
بِبَعْضِ ما فِيكُما إِذْ عِبْتُما عَوَري
Yani: “Sizde olanın tamamı ile” demek istiyor; denildiği üzere. Ebû İshâk, **بَعْضُ الذي يعدكم** sözünde dedi: Latif meselelerdendir ki, Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, bir vaad vaad ettiğinde vaad bütünüyle vâki olur; onun **بَعْضُ**’ı vâki olmaz; öyleyse nereden câiz oldu ki “**بَعْضُ الذي يَعدكم**” desin; lafzın hakkı “vaad ettiği şeyin tamamı” iken? Bu, nazar babıdır; münâzır, onda hüccetini işin en kolayına ilzâm etmeye gider. Burada **الكل** mânası yoktur; ancak **البعض**’ı zikretti ki onunla **الكل**’ü gerekli kılsın; çünkü **البَعْضَ** **الكل**’dür. Bunun benzeri şairin sözü:
قد يُدْرِكُ المُتَأَنّي بَعْضَ حاجتِه،
وقد يكونُ مع المسْتَعْجِل الزَّلَلُ
Çünkü söyleyen, “müteennî için en az olan, ihtiyacın **بَعْضُ**’ına erişmektir; müsta‘cil için en az olan, sürçmedir” dediğinde, müteennînin faziletini, hasmın defedemeyeceği bir şeyle açıklamış olur. Sanki Mü’min Âl-i Firavun onlara dedi ki: “Onun doğruluğunda en az olan, size vaad ettiği şeyin **بَعْضُ**’ının isabet etmesidir; onun **بَعْضُ**’ında sizin helâkiniz vardır.” İşte bu, “**يُصِبْكم بَعْضُ الذي يَعِدُكم**” sözünün te’vilidir.

**والبَعُوض**: bilinen bir sinek türü; tekili **بَعُوضة**; Cevherî dedi: O, **البَقّ**’tır; ve “**قوم مَبْعُوضُونَ**”. Ve **البَعْضُ**: **بَعَضَه البَعُوضُ يَبْعَضُه بَعْضاً**’ın masdarıdır: onu ısırdı ve ona eziyet etti; **البَعُوض**’tan başkası hakkında söylenmez. Bir adamı, bir çadırda geceleyen birini överek dedi:
لَنِعْم البَيْتُ بَيْتُ أَبي دِثارٍ،
إِذا ما خافَ بَعْضُ القومَ بَعْضا
Onun “**بَعْضا**” sözü: yani “ısırma”dır. Ve Ebû Dithâr: çadırdır. Ve “**بُعِضَ القومُ**”: **البَعُوضُ** onlara eziyet etti. Ve “**أَبْعَضُوا**”: yerlerinde **بَعُوضٌ** olduğunda. Ve “**أَرض مَبْعَضة**” ve “**مَبَقّة**”: yani **البَعُوضِ** ve **البَقّ**’ı çok; o da **البَعُوضُ**’tur. Şair dedi:
يَطِنُّ بَعُوضُ الماء فَوْقَ قَذالها،
كما اصطَخَبَتْ بعدَ النَجِيِّ خُصومُ
Ve Zû’r-Rumme dedi:
كما ذبّبَتْ عَذْراء، وهي مُشِيحةٌ،
بَعُوض القُرى عن فارِسيٍّ مُرَفّل
**مُشيحة**: sakınan. Ve **المُشِحُ** Hüzeyl dilinde: ciddi olan. Hüzeylî bu beyti inşâd ettiğinde onu şöyle inşâd eder:
كما ذببت عذراء غير مشيحة
Ebû Ubeydullah Muhammed b. Ziyâd el-A‘râbî inşâd etti:
ولَيْلة لم أَدْرِ ما كراها،
أُسامِرُ البَعُوضَ في دجاها
كلّ زجُولٍ يُتَّقَى شَذاها،
لا يَطْرَبُ السامعُ من غِناها
Hadiste **البَعُوض** zikri vârid olmuştur; o, **البقّ**’tır. Ve **البَعُوضة**: Arapların, içinde meşhur bir günü olan bir yer; Mutammim b. Nüveyre, o günün ölülerini anarak dedi:
على مثل أَصحابِ البعوضة فاخْمُشِي،
لَكِ الويلُ حُرَّ الوجه أَو يَبْكِ مَن بكى
Ve **رَمْل البَعُوضة**: bâdiyede bilinir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب ع ض * * بَعْضُ * الشيء واحد * أَبْعاضِهِ * وقد * بَعَّضَهُ تَبعِيضاً * أي جزأه * فتبعَّضَ * و * البَعُوضُ * البق الواحدة * بَعُوضَةٌ

##### Türkçe

* ب ع ض * * **بَعْضُ** şeyin **واحد**’idir; * **أَبْعاضِهِ**’i. Ve muhakkak ki * **بَعَّضَهُ تَبعِيضاً** * yani onu parçaladı; * böylece **فتبعَّضَ**. Ve * **البَعُوضُ** * tek bir **البق**’tur; **بَعُوضَةٌ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

بعض كل شيء: طائفة منه  ، سواء قلت أو كثرت، يقال: بعض الشر أهون من بعض.  ج أبعاض  ، قال ابن سيده: حكاه ابن جني، فلا أدري، أهو تسمح أم هو شيء رواه.  ولا تدخله اللام  ، أي لام التعريف لأنها في الأصل مضافة، فهي معرفة بالإضافة لفظا أو تقديرا، فلا تقبل تعريفا آخر  خلافا لابن درستويه  والزجاجي فإنهما قالا: البعض والكل. قال ابن سيده: وفيه مسامحة، وهو في الحقيقة غير جائز، يعني أن هذا الاسم لا ينفصل عن الإضافة. وفي العباب: وقد خالف ابن درستويه الناس قاطبة في عصره، وقال الناقدي:
  فتى درستوي إلى خفض                      أخطأ في كل وفي بعض
  دماغه عفـنـه نـومـه                      فصار محتاجا إلى نفض

  قال  أبو حاتم  : قلت للأصمعي: رأيت في كتاب ابن المقفع: العلم كثير، ولكن أخذ البعض خير من ترك الكل، فأنكره أشد الإنكار وقال: الألف واللام لا يدخلان في بعض وكل لأنهما معرفة بغير ألف ولام. وفي القرآن العزيز:  وكل أتوه داخرين  . قال أبو حاتم: لا تقول العرب الكل ولا البعض، وقد  استعملها  الناس حتى  سيبويه والأخفش في كتابيهما لقلة علمهما بهذا النحو  ، فاجتنب ذلك، فإنه ليس من كلام العرب. انتهى. قال شيخنا: وهذا من العجائب، فلا يحتاج إلى كلام. قلت: وقال الأزهري: النحويون أجازوا الألف واللام في بعض وكل، وإن أباه الأصمعي. قال شيخنا أي بناء على أنها عوض عن المضاف إليه، أو غير ذلك، وجوزه بعض. على أنه مؤول بالجزء، وهو يدخل عليه  ال  فكذا ما قام مقامه، وعورض بأنه ليس محل النزاع.  والبعوضة: البقة، ج بعوض  ، قاله الجوهري، وقد ورد في الحديث، وهكذا فسر، وقال الشاعر:
  يطن بعوض الماء فوق قذالـهـا                      كما اصطخبت بعد النجي خصوم وأنشد محمد بن زياد الأعرابي:
  وليلة لم أدر ما كراها
  أسامر البعوض في دجاها
  كل زجول يتقى شذاها
  لا يطرب السامع من غناها وقال المصنف في البصائر: إنما أخذ لفظه من بعض، لصغر جسمه بالإضافة إلى سائر الحيوانات. البعوضة:  ماء لبني أسد  ، قريب القعر، كان للعرب فيه يوم مذكور. قال متمم بن نويرة يذكر قتلى ذلك اليوم:
  على مثل أصحاب البعوضة فاخمشيلك الويل حر الوجه أو يبك من بكى ورمل البعوضة: موضع في البادية، قاله الكسائي.  وبعضوا، بالضم: آذاهم  ، وفي الأساس: أكلهم البعوض.  وليلة بعضة  ، كفرحة  ومبعوضة، وأرض بعضة  ،  أي كثيرته. وأبعضوا  فهم مبعضون:  صار في أرضهم البعوض  ، أو كثر، كما في الأساس. من المجاز:  كلفني  فلان  مخ البعوض، أي مالا يكون  ، كما في التكملة. وفي الأساس: أي الأمر الشديد. قال الليث:  البعضوضة، بالضم: دويبة كالخنفساء  ، تقرض الوطاب، وهي غير البعصوصة، بالصاد، التي تقدم ذكرها.  والغربان تتبعضض  ، أي  يتناول بعضها بعضا  ، نقله الصاغاني.  وبعضته تبعيضا: جزأته، فتبعض  ، أي  تجزأ  ، نقله الجوهري. ومنه: أخذوا ماله فبعضوه، أي فرقوه أجزاء. وبعض الشاة وبعضها. قال الصاغاني: والتركيب يدل على تجزئة الشيء، وقد شذ عنه البعوض. ومما يستدرك عليه: البعض: مصدر بعضه البعوض يبعضه بعضا: عضه، وآذاه، ولا يقال في غير البعوض. قال يمدح رجلا بات في كلة:
  لنعم البـيت بـين أبـي دثـار                      إذا ما خاف بعض القوم بعضا قوله بعضا، أي عضا. وأبو دثار: الكلة. وقوم مبعوضون، وأرض مبعضة، كما يقال: مبقة، أي كثيرتهما. تذنيب: نقل عن أبي عبيدة أنه جعل البعض من الأضداد، وأنه يكون بمعنى الكل واستدل له بقوله تعالى:  يصبكم بعض الذي يعدكم  أي كله. واستدل بقول لبيد:
  أو يعتلق بعض النفوس حمامها

  فإنهم حملوه على الكل. قلت: وهكذا فسر أبو الهيثم الآية أيضا. قال ابن سيده: وليس هذا عندي على ما ذهب إليه أهل اللغة من أن البعض في معنى الكل. هذا نقض ولا دليل في هذا البيت، لأنه إنما عنى ببعض النفوس نفسه. قال أبو العباس أحمد بن يحيى: أجمع أهل النحو على أن البعض شيء من أشياء أو شيء من شيء، إلا هشاما فإنه زعم أن قول لبيد: أو يعتلق إلخ فادعى وأخطأ أن البعض هنا جمع، ولم يكن هذا من عمله؛ وإنما أراد لبيد ببعض النفوس نفسه. قال: وقوله تعالى: يصبكم بعض الذي يعدكم  أنه كان وعدهم بشيئين عذاب الدنيا وعذاب الآخرة، فقال: يصبكم هذا العذاب في الدنيا، وهو بعض الوعدين من غير أن نفى عذاب الآخرة. وقال أبو إسحاق في قوله:  بعض الذي يعدكم  من لطيف المسائل أن النبي صلى الله عليه وسلم إذا وعد وعدا وقع الوعد بأسره ولم يقع بعضه، فمن أين جاز أن يقول بعض الذي يعدكم، وحق اللفظ: كل الذي يعدكم، وهذا باب من النظر يذهب فيه المناظر إلى إلزام حجته بأيسر ما في الأمر، وليس هذا في معنى الكل، وإنما ذكر البعض ليوجب له الكل، لأن البعض هو الكل. ونقل المصنف في البصائر عن أبي عبيدة كلامه السابق، إلا أنه ذكر في استدلاله قوله تعالى:  ولأبين لكم بعض الذي تختلفون فيه  أي كل، وذكر قول لبيد أيضا. قال: هذا قصور نظر منه، وذلك أن الأشياء على أربعة أضرب: ضرب في بيانه مفسدة، فلا يجوز لصاحب الشريعة بيانه، كوقت القيامة، ووقت الموت. وضرب معقول يمكن للناس إدراكه من غير نبي، كمعرفة الله، ومعرفة خلق السموات والأرض، فلا يلزم صاحب الشرع أن يبينه، ألا ترى أنه أحال معرفته على العقول في نحو قوله  قل انظروا ماذا في السموات والأرض  وقوله:  أولم ينظروا في ملكوت السموات  . وضرب يجب عليه بيانه، كأصول الشرعيات المختصة بشرعه. وضرب يمكن الوقوف عليه بما يبينه صاحب الشرع، كفروع الأحكام. فإذا اختلف الناس في أمر غير الذي يختص بالنبي بيانه، فهو مخير بين أن يبين وبين أن لا يبين، حسب ما يقتضيه اجتهاده وحكمته. وأما الشاعر فإنه عنى نفسه. والمعنى إلا أن يتداركني الموت، لكن عرض ولم يصرح تفاديا من ذكر موت نفسه، فتأمل.

##### Türkçe

**بعض** her şeyin: ondan bir taife(=kısım)dır; ister az olsun ister çok. Denilir ki: **بعض** şer, **بعض**tan daha hafiftir. Çoğulu **أبعاض**. İbn Sîde dedi: Bunu İbn Cinnî hikâye etti; bilmem, bu bir müsamaha mıdır, yoksa rivayet ettiği bir şey midir. Ve ona **اللام** girmez; yani tarif **لام**’ı; çünkü aslında muzâftır; o, lafzen yahut takdiren izafetle marifedir; bu yüzden başka bir tarif kabul etmez; İbn Düresteveyh’e ve ez-Zeccâcî’ye muhalefet olarak; zira ikisi şöyle dedi: **البعض** ve **الكل**. İbn Sîde dedi: Bunda müsamaha vardır; hakikatte caiz değildir; yani bu isim izafetten ayrılmaz. Ve el-ʿUbâb’da: İbn Düresteveyh kendi asrında insanların hepsine muhalefet etti; ve en-Nâkidî dedi ki:
  İbn Düresteveyh’in bir delikanlısı cerre(=خفض) doğru,
  **كل**’de ve **بعض**’ta hata etti.
  Beyni, uykusu onu çürüttü,
  böylece silkelenmeye muhtaç oldu.

Ebû Hâtim dedi: el-Asmaʿî’ye dedim: İbnü’l-Mukaffaʿ’ın kitabında gördüm: “İlim çoktur; fakat **البعض**’u almak **الكل**’i terk etmekten hayırlıdır.” O bunu en şiddetli inkâr ile inkâr etti ve dedi: **الألف** ve **اللام**, **بعض** ve **كل**’e girmez; çünkü ikisi **ألف** ve **لام** olmaksızın marifedir. Kur’ân-ı azîzde: “Ve hepsi ona zelil olarak geldiler.” Ebû Hâtim dedi: Arap **الكل** demez, **البعض** da demez; insanlar onu kullanmıştır; hatta Sîbeveyh ve el-Ahfeş iki kitaplarında, bu nahivdeki ilimlerinin azlığından dolayı. Öyleyse bundan sakın; çünkü o Arap kelâmından değildir. Bitti. Şeyhimiz dedi: Bu acayiplerdendir; söze ihtiyaç yoktur. Dedim: el-Ezherî dedi: Nahivciler **الألف** ve **اللام**’ı **بعض** ve **كل**’de caiz gördüler; el-Asmaʿî onu reddetse de. Şeyhimiz dedi: yani onun, muzâfun ileyh’in bedeli olması yahut başka bir şey üzerine binaen; ve bazıları onu caiz gördü. Şu da var ki o, **الجزء** ile te’vil edilmiştir; ona **ال** girer; öyleyse onun makamında duran da böyledir. Ve “ihtilaf mahalli bu değildir” diye itiraz edildi.

Ve **البعوضة**: **البقة**’dır. Çoğulu **بعوض**. Bunu el-Cevherî söyledi. Hadiste vârid olmuştur; ve böyle tefsir edilmiştir. Şair dedi ki:
  Suyun sivrisinekleri onun başının üstünde vızıldar,
  nacîden sonra hasımların gürültüyle bağrışması gibi.
Muhammed b. Ziyâd el-Aʿrâbî şu beyti rivayet etti:
  Bir gece; onun kederini ne olduğunu bilmedim;
  onun karanlığında **البعوض** ile sohbet ederim;
  her uğultulu(=زجول) (şey) onun kokusundan sakınılır;
  dinleyen onun şarkısından hoşlanmaz.
Musannif el-Basâir’de dedi: Onun lafzı ancak **بعض**’tan alınmıştır; bedeninin küçüklüğünden dolayı, diğer hayvanlara nispetle. **البعوضة**: Benî Esed’e ait bir sudur; dibi yakın; Arapların onda zikredilen bir günü vardı. Mütemmim b. Nüveyre o günün ölülerini anarak dedi ki:
  **البعوضة** ashabı gibiler üzerine; yüzü kızgın olan için yazıklar olsun; yahut ağlayan ağlasın.
Ve **رمل البعوضة**: bâdiyede bir yerdir; bunu el-Kisâî söyledi. Ve **بعضوا**, damme ile: onlara eziyet ettiler. Ve el-Esâs’ta: **البعوض** onları yedi. Ve **ليلة بعضة**; **كفرحة** vezninde; ve **مبعوضة**; ve **أرض بعضة**: yani **البعوض**’u çok olan. Ve **أبعضوا**; artık onlar **مبعضون**: onların arazisinde **البعوض** oldu; yahut çoğaldı; el-Esâs’ta olduğu gibi. Mecazdan: Falan bana **مخ البعوض** yükledi; yani olmayacak bir şey; et-Tekmile’de olduğu gibi. Ve el-Esâs’ta: yani şiddetli iş. el-Leys dedi: **البعضوضة**, damme ile: böcek gibi bir küçük hayvancık; **الوطاب**’ı kemirir; o, daha önce zikri geçen **البعصوصة** (ص ile) değildir. Ve kargalar **تتبعضض** eder; yani bazısı bazısını yer; bunu es-Sağânî nakletti. Ve onu **تبعيضا** ile **بعضته**: onu parçaladım; böylece **تبعض** etti; yani parçalandı; bunu el-Cevherî nakletti. Ondandır: Onlar onun malını aldılar da onu **فبعضوه**; yani onu parçalara ayırdılar. Ve **بعض الشاة** ve **بعضها**. es-Sağânî dedi: Terkip, şeyin parçalanmasına delalet eder; **البعوض** bundan şâz olmuştur.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenler: **البعض**: “**بعضه البعوض يبعضه بعضا**”ın masdarıdır: onu ısırdı ve ona eziyet etti; **البعوض**’tan başkası hakkında söylenmez. Bir adamı, bir **كلة** içinde geceleyen (kimseyi) överken dedi ki:
  Ne güzel evdir Ebû Dithâr’ın yanında,
  kavmin bazısı bazısından korktuğu vakit.
Onun “**بعضا**” sözü: yani “ısırma”dır. Ve Ebû Dithâr: **الكلة**’dir. Ve **قوم مبعوضون** ve **أرض مبعضة**; “**مبقة**” denildiği gibi; yani ikisi de çok olan.

Taznîb: Ebû ʿUbeyde’den nakledildi ki o, **البعض**’u ezdâddan kıldı; ve onun **الكل** manasında olacağını (söyledi); ve buna şu âyetle delil getirdi: “Size vaad ettiği şeyin **بعض**’u isabet eder”; yani hepsi. Ve Lebîd’in şu sözüyle delil getirdi:
  Yahut nefislerin **بعض**’unu eceli asılır(=yakalar).
Çünkü onlar onu **الكل** üzerine حمل ettiler. Dedim: Ebû’l-Heysem de âyeti böyle tefsir etti. İbn Sîde dedi: Bu, bende, lugat ehlinin gittiği gibi “**البعض** **الكل** manasındadır” üzere değildir. Bu bir nakzdır; bu beyitte delil yoktur; çünkü o, **بعض النفوس** ile ancak kendi nefsini kastetti. Ebû’l-ʿAbbâs Ahmed b. Yahyâ dedi: Nahiv ehli icmâ etti ki **البعض** şeylerden bir şeydir yahut bir şeyden bir şeydir; ancak Hişâm müstesna; zira o, Lebîd’in “**أو يعتلق** …” sözü hakkında iddia etti ve hata etti ki **البعض** burada cem’dir; bu onun işi değildi; Lebîd ancak **بعض النفوس** ile kendi nefsini murad etti. Dedi: Ve Allah’ın sözü: “Size vaad ettiği şeyin **بعض**’u isabet eder”; o, onlara iki şey vaad etmişti: dünya azabı ve âhiret azabı; şöyle dedi: Bu azap dünyada size isabet eder; o, iki vaadden bir vaadin **بعض**’udur; âhiret azabını nefyetmiş olmaksızın. Ebû İshâk, “**بعض الذي يعدكم**” sözü hakkında dedi: Latif meselelerdendir ki Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem bir vaad vaad ettiğinde vaad bütünüyle vâki olur; onun **بعض**’u vâki olmaz; öyleyse nereden caiz oldu ki “**بعض الذي يعدكم**” desin? Lafzın hakkı: “**كل الذي يعدكم**”dır. Bu, nazar babındandır; münâzır, hüccetini işin en kolayına ilzâm etmeye gider. Bu, **الكل** manasında değildir; ancak **البعض**’u zikretti ki onunla **الكل**’i vacip kılsın; çünkü **البعض** **الكل**’dir. Musannif el-Basâir’de Ebû ʿUbeyde’nin önceki sözünü nakletti; ancak istidlâlinde şu âyeti zikretti: “Size ihtilaf ettiğiniz şeyin **بعض**’unu açıklayayım”; yani hepsini; ve Lebîd’in sözünü de zikretti. Dedi: Bu, ondan nazarın kusurudur. Çünkü şeyler dört kısımdır: Bir kısım ki onun beyanında fesat vardır; şeriat sahibine onu beyan caiz olmaz; kıyametin vakti ve ölümün vakti gibi. Ve bir kısım ki makuldür; insanların onu nebî olmaksızın idrak etmesi mümkündür; Allah’ı bilmek ve göklerin ve yerin yaratılışını bilmek gibi; şeriat sahibine onu beyan lâzım gelmez; görmez misin ki onun bilgisini akıllara havale etti; şu sözü gibi: “De ki: Göklerde ve yerde ne var bakın.” Ve şu sözü: “Göklerin melekûtunda bakmadılar mı?” Ve bir kısım ki onun beyanı ona vaciptir; kendi şeriatine mahsus şer’î asıllar gibi. Ve bir kısım ki şeriat sahibinin beyan ettiğiyle ona vakıf olunabilir; ahkâmın fer’leri gibi. İnsanlar, nebîye beyanı mahsus olmayan bir işte ihtilaf ettiklerinde, o, beyan etmek ile etmemek arasında muhayyerdir; içtihadının ve hikmetinin gerektirdiğine göre. Şaire gelince: o, kendi nefsini kastetti. Mana: “Ancak ölüm beni yakalarsa”; fakat kinaye yaptı ve kendi ölümünü zikretmekten sakınarak açıkça söylemedi; öyleyse düşün.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَعَضَهُ البَعُوضُ
1 بَعَضَهُ البَعُوضُ بعضه البعوض , [aor. بَعَضَ ,] inf. n. بَعْضٌ, The بَعُوض [or gnats, or musquitoes,] bit him; and annoyed, or molested, him. (TA.) And بُعِضُوا They were bitten by the بَعُوض: (A:) or were annoyed, or molested, thereby. (K.) بَعَضَهُ is not used in relation to anything but بَعُوض. (TA.) A poet says, praising a man who passed the night within a كِلَّة [or thin curtain used for protection from gnats, or musquitoes], which is also called أَبُو دِثَارٍ,
لَنِعْمَ البَيْتُ بَيْتُ أَبِى دِثَارٍ
اـِذَا مَا خَافَ بَعْضُ القَوْمِ بَعْضَا
[Excellent indeed is the tent, the tent of Aboo-Dithلr, when some of the people fear biting, and annoyance, or molestation, from gnats, or musquitoes]: by بعضا meaning عَضًّا. (TA.)

بعضهُ
2 بعضهُ عض عضة بعض بعضه بعضة , inf. n. تَبْعِيضٌ, He divided it into parts, or portions, (S, A, Msb, K,) distinct, or separate, one from another. (Msb) You say, أَخَذُوا مَالَهُ فَبَعَّضُوهُ They took his property and divided it into parts, or portions. (A, TA.) And عَضَّى الشَّاةَ وَ بَعَّضَهَا [He limbed, or dismembered, the sheep, or goat, and divided it into parts, or portions]. (A, TA.) [Hence,] مِنْ in certain cases, and بِ in the like cases, as in the saying شَرِبْتُ بِمَآءِ كَذَا [“ I drank of, ” i. e. “ some of, such water ”], are said to be لِلتَّبْعِيضِ [For the purpose of dividing into parts, or portions]. (Msb.)

ابعضوا
4 ابعضوا ابعضوا They had بَعُوض [or gnats, or musquitoes], (K,) or abundance thereof, (A,) in their land. (A, K.)

تبعّض
5 تبعّض بعض تبعض It was, or became, divided into parts, or portions. (S, K.)

بَعْضٌ
بَعْضٌ عض بعض Some, or somewhat or some one, (lit. a thing,) of things, or of a thing: Th says that it signifies thus accord. to all the grammarians; (Msb, TA;) except Hishلm, as will be seen hereafter: (TA:) or a part, or portion, (A, Msb, K,) of a thing, (Msb,) or of anything; (A, K;) whether little or much: (TA:) accord. to both these explanations, it may denote the greater part; as eight of ten: (Msb:) [thus it signifies some one or more; and it relates to persons and to other things:] pl. أَبْعَاضٌ; (S, IJ, K;) but ISd doubts whether IJ had an authority for this. (TA.) You say, بَعْضُ الشَّرِّ أَهْوَنُ مِنْ بَعْضٍ [Some kinds of evil are easier to be borne than some]. (A.) And جَارِيَةٌ حُسَّانَةٌ يُشْبِهُ بَعْضُهَا بَعْضًا [A very beautiful girl, parts of whom resemble other parts]. (A.) [And ضَرَبَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا Some of them beat some; i. e. they beat one another.] And لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ [We have tarried a day or part of a day]. (Kur xviii. 18.) And one says to a man of a company of men, “ Who did this? ” and he answers, أَحَدُنَا or بَعْضُنَا [Some one of us]; meaning himself. (A.) The article ال should not be prefixed to it, (K, * TA,) because it is originally a prefixed n., and as such determinate either literally or virtually, so that it does not admit another cause of being determinate; (TA;) contr. to what is said by IDrst (K, TA) and Ez-Zejjلjee; for they said البَعْضُ and الكُلُّ; which, properly, as ISd says, is not allowable; and it is said in the O that IDrst, in this matter, was at variance with all the people of his age: (TA:) AHلt says that the Arabs did not say الكُلُّ nor البَعْضُ, but that people used these expressions, even Sb and Akh in their two books, by reason of their little knowledge in this way: (K, * TA:) a remark, says MF, which is extr., and needs no comment: (TA:) [for who surpassed Sb and Akh in knowledge respecting matters of this kind?] AHلt also relates his having told As that he had seen in the book of [that celebrated and chaste author] Ibn-ElMukaffa', العِلْمُ الكَثِيرٌ وَ لٰكِنَّ أَخْذَ البَعْضِ خَيْرٌ مِنْ تَرْكِ الكُلِّ [Science is large; but the acquiring of part is better than the neglecting of the whole]; and that As disapproved of it most strongly, saying that the article ال is not prefixed to بَعْضٌ and كُلٌّ because they are determinate without it: (TA:) Az, however, says that the grammarians allow its being prefixed to these two words, (Msb, TA,) though As disallows it, (TA,) because they are meant to be understood as prefixed ns.; (Msb;) or because the article is meant to be a substitute for the noun to which they should be prefixed; or, in the case of بَعْضٌ, because this word is equivalent to جُزْءٌ, which receives the article ال. (MF.) It is related of AO, that he assigned also to بَعْضٌ the contr. meaning of All; or the whole: adducing as a proof thereof the words of the Kur [xl. 29], يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِى يَعِدُكُمْ as meaning All of that with which he threateneth you will befall you: and the saying of Lebeed.
أَوْ يَعْتَلِقْ بَعْضَ النُّفُوسِ حِمَامُهَا
[as meaning Or their death shall cling to all living creatures: or, accord. to another relation, او يَرْتَبِطْ, which means the same as او يعتلق]: thus also AHeyth explains the above-cited verse of the Kur; and thus Hishلm explains the saying of Lebeed, erroneously asserting that بعض is here a pl.: (TA:) but with respect to the former instance, the Prophet had threatened them with two things, the punishment of the present world and that of the world to come; so he says, “ This punishment will befall you in the present world; ” which is part (بعض] of the two threats; without denying the punishment of the world to come: or, as Aboo-Is-hلk says, he mentions the part to indicate the necessary consequence of the whole: and as to the saying of Lebeed, by بعض النفوس he means himself. (TA [app. from ISd].)

أَرْضٌ بَعِضَةٌ
أَرْضٌ بَعِضَةٌ ذ A land abounding with بَعُوض [or gnats, or musquitoes]; (K;) as also ↓ مَبْعَضَةٌ, like as you say مَبَقَّةٌ. (TA.) And لَيْلَةٌ بَعِضَةٌ A night in which are many بَعُوض; as also ↓ مَبْعُوضَةٌ (A, K.)

بَعُوضٌ
بَعُوضٌ عوض بعوض [Gnats, or musquitoes;] i. q. بَقَّ [which signifies both gnats, or musquitoes, (called in Egypt نَامُوس,) and also bugs]: n. un. with ة: (S:) or pl. of بَعُوضَةٌ, (K,) which signifies i. q. بَقَّةٌ. (A, K.) A poet speaks of the humming of the بعوض of the water. (TA.) The author of the K says, in the B, that the word is taken from بَعْضٌ, because of the smallness of the body of the بعوضة in comparison with other living things. (TA.) You say, كَلَّفَنِى مُخَّ البَعُوضِ (tropical:) He imposed upon me a difficult thing: (A:) or an impossible thing. (TS, K.)

أَرْضٌ مَبْعَضَةٌ
أَرْضٌ مَبْعَضَةٌ ذ : see بَعِضَةٌ

لَيْلَةٌ مَبْعُوضَةٌ
لَيْلَةٌ مَبْعُوضَةٌ ليلة مبعوضه ليلة مبعوضة : see بَعِضَةٌ

##### Türkçe

بَعَضَهُ البَعُوضُ
1 **بَعَضَهُ البَعُوضُ** بعضه البعوض , [muzâri‘ı **بَعَضَ** ,] mastar ismi **بَعْضٌ**, **بَعُوض** [yahut tatarcıklar yahut sivrisinekler] onu ısırdı; ve onu rahatsız etti yahut ona eziyet verdi. (TA.) Ve **بُعِضُوا** Onlar **بَعُوض** tarafından ısırıldılar: (A:) yahut bununla rahatsız edildiler yahut eziyet gördüler. (K.) **بَعَضَهُ** hiçbir şey hakkında **بَعُوض** dışında kullanılmaz. (TA.) Bir şair, gecesini bir **كِلَّة** [yahut tatarcıklar yahut sivrisineklerden korunmak için kullanılan ince perde] içinde geçiren bir adamı överek söyler; ki buna ayrıca **أَبُو دِثَارٍ** da denir,
لَنِعْمَ البَيْتُ بَيْتُ أَبِى دِثَارٍ
اـِذَا مَا خَافَ بَعْضُ القَوْمِ بَعْضَا
[Gerçekten ne güzel çadırdır, **أَبِى دِثَارٍ**’ın çadırı; bazı kavim, tatarcıklardan yahut sivrisineklerden ısırılmaktan ve rahatsız edilmekten yahut eziyet görmekten korktuğu zaman]: **بعضا** ile **عَضًّا** kastedilerek. (TA.)

بعضهُ
2 بعضهُ عض عضة بعض بعضه بعضة , mastar ismi **تَبْعِيضٌ**, Onu parçalara yahut kısımlara böldü, (S, A, Msb, K,) birbirinden ayırt edilmiş yahut birbirinden ayrı olarak. (Msb) Şöyle dersin: **أَخَذُوا مَالَهُ فَبَعَّضُوهُ** Onun malını aldılar da onu parçalara yahut kısımlara böldüler. (A, TA.) Ve **عَضَّى الشَّاةَ وَ بَعَّضَهَا** [Koyunu yahut keçiyi parçaladı yahut uzuvlarına ayırdı ve onu parçalara yahut kısımlara böldü]. (A, TA.) [Bundan dolayı,] **مِنْ** bazı durumlarda ve benzeri durumlarda **بِ**; şu sözde olduğu gibi **شَرِبْتُ بِمَآءِ كَذَا** [“Şundan su içtim”, yani “böyle bir sudan (bir kısmını) içtim”], **لِلتَّبْعِيضِ** [parçalara yahut kısımlara ayırma maksadıyla] denir. (Msb.)

ابعضوا
4 ابعضوا ابعضوا Onların arazisinde **بَعُوض** [yahut tatarcıklar yahut sivrisinekler] vardı, (K,) yahut ondan bolluk vardı. (A,) (A, K.)

تبعّض
5 تبعّض بعض تبعض O, parçalara yahut kısımlara ayrıldı yahut ayrılır oldu. (S, K.)

بَعْضٌ
**بَعْضٌ** عض بعض Bazısı, yahut birazı, yahut birisi, (lafzen bir şey,) şeylerden yahut bir şeyden: Th der ki bütün nahivcilere göre bu şekilde anlam ifade eder; (Msb, TA;) Hishلm hariç; ileride görüleceği üzere: (TA:) yahut bir şeyin bir parçası yahut kısmı, (A, Msb, K,) bir şeyin, (Msb,) yahut herhangi bir şeyin; (A, K;) az olsun çok olsun: (TA:) bu iki açıklamaya göre, daha büyük kısmı da gösterebilir; ondan sekizi gibi: (Msb:) [böylece bir veya daha fazlası anlamına gelir; ve kişilere ve diğer şeylere nispet edilir:] çoğulu **أَبْعَاضٌ**; (S, IJ, K;) fakat ISd, IJ’nin bunun için bir dayanağı olup olmadığından şüphe eder. (TA.) Şöyle dersin: **بَعْضُ الشَّرِّ أَهْوَنُ مِنْ بَعْضٍ** [Şerrin bazı türleri, bazısından daha hafiftir]. (A.) Ve **جَارِيَةٌ حُسَّانَةٌ يُشْبِهُ بَعْضُهَا بَعْضًا** [Çok güzel bir cariye; onun bazı kısımları bazı kısımlarına benzer]. (A.) [Ve **ضَرَبَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا** Onların bazısı bazısını dövdü; yani birbirlerini dövdüler.] Ve **لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ** [Bir gün yahut günün bir kısmı kadar kaldık]. (Kur xviii. 18.) Ve bir kimse, erkeklerden bir topluluktan bir adama “Bunu kim yaptı?” der; o da **أَحَدُنَا** yahut **بَعْضُنَا** [Bizden biri] diye cevap verir; kendisini kastederek. (A.) Başına **ال** takısı getirilmemelidir, (K, * TA,) çünkü aslında muzaf bir isimdir; ve bu sıfatla, lafzen yahut hükmen belirli olduğundan, belirli olmanın başka bir sebebini kabul etmez; (TA;) IDrst (K, TA) ve Ez-Zejjلjee’nin söylediğinin aksine; zira onlar **البَعْضُ** ve **الكُلُّ** dediler; ki, ISd’nin dediği gibi, doğru olarak caiz değildir; ve O’da denir ki IDrst bu meselede kendi çağının bütün insanlarına muhalif idi: (TA:) AHلt der ki Araplar **الكُلُّ** demezlerdi, **البَعْضُ** da demezlerdi; fakat insanlar bu ifadeleri kullandılar; hatta Sb ve Akh bile iki kitaplarında, bu yoldaki bilgilerinin azlığı sebebiyle: (K, * TA:) MF der ki bu, fazlalıktır ve yoruma ihtiyaç duymaz: (TA:) [zira bu tür meselelerde bilgi bakımından Sb ve Akh’i kim geçti?] AHلt ayrıca, As’a, [o meşhur ve iffetli yazar] Ibn-ElMukaffa‘’ın kitabında **العِلْمُ الكَثِيرٌ وَ لٰكِنَّ أَخْذَ البَعْضِ خَيْرٌ مِنْ تَرْكِ الكُلِّ** [İlim çoktur; fakat bir kısmını almak, tamamını terk etmekten daha hayırlıdır] sözünü gördüğünü söylediğini; ve As’ın bunu en şiddetli şekilde ayıpladığını; **ال** takısının **بَعْضٌ** ve **كُلٌّ**’e getirilmediğini, çünkü onun onsuz da belirli olduğunu söyleyerek: (TA:) Az ise, nahivcilerin bu iki kelimenin başına onun getirilmesini caiz gördüklerini söyler, (Msb, TA,) her ne kadar As bunu caiz görmese de, (TA,) çünkü muzaf isimler olarak anlaşılmaları murad edilir; (Msb;) yahut çünkü takı, muzaf olmaları gereken ismin yerine kaim kılınmak istenir; yahut **بَعْضٌ** hakkında, bu kelime **جُزْءٌ**’e denk olduğundan, ki o **ال** takısını alır. (MF.) AO’dan rivayet edilir ki o, **بَعْضٌ**’a ayrıca “Hepsi” yahut “tamamı” zıt anlamını da verdi: buna delil olarak Kur’ân’ın [xl. 29] sözünü, **يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِى يَعِدُكُمْ** ifadesini, “Sizi tehdit ettiği şeyin tamamı size isabet edecektir” anlamında; ve Lebeed’in sözünü getirdi:
أَوْ يَعْتَلِقْ بَعْضَ النُّفُوسِ حِمَامُهَا
[“Yahut onların ölümü bütün canlılara yapışacaktır” anlamında: yahut başka bir rivayete göre **او يَرْتَبِطْ**, ki **او يعتلق** ile aynı anlama gelir]: AHeyth de yukarıda zikredilen Kur’ân âyetini böyle açıklar; ve Hishلm de Lebeed’in sözünü böyle açıklar; yanlış olarak **بعض**’un burada bir çoğul olduğunu iddia ederek: (TA:) fakat birinci örneğe gelince, Peygamber onları iki şeyle tehdit etmişti: dünya azabı ve âhiret azabı; bu yüzden “Bu azap size dünyada isabet edecektir” der; bu, iki tehdidin bir parçasıdır (**بعض**) ; âhiret azabını inkâr etmeksizin: yahut Aboo-Is-hلk’ın dediği gibi, bütüne zorunlu olarak delalet etsin diye parçayı zikreder: Lebeed’in sözüne gelince, **بعض النفوس** ile kendisini kasteder. (TA [ISd’den ilâve görünür].)

أَرْضٌ بَعِضَةٌ
**أَرْضٌ بَعِضَةٌ** ذ **بَعُوض** [yahut tatarcıklar yahut sivrisinekler] bakımından bol olan bir arazi; (K;) bunun gibi ↓ **مَبْعَضَةٌ** da; tıpkı **مَبَقَّةٌ** dediğin gibi. (TA.) Ve **لَيْلَةٌ بَعِضَةٌ** içinde çok **بَعُوض** bulunan bir gece; bunun gibi ↓ **مَبْعُوضَةٌ** da. (A, K.)

بَعُوضٌ
**بَعُوضٌ** عوض بعوض [Tatarcıklar yahut sivrisinekler;] **بَقَّ** ile aynı anlamdadır [ki bu, hem tatarcıklar yahut sivrisinekler (Mısır’da **نَامُوس** diye adlandırılır) hem de tahtakuruları anlamına gelir]: tekil isim (n. un.) ة iledir: (S:) yahut **بَعُوضَةٌ**’nin çoğuludur, (K,) ki o da **بَقَّةٌ** ile aynı anlamdadır. (A, K.) Bir şair, suyun **بعوض**’unun vızıltısından söz eder. (TA.) K’nin müellifi, B’de, kelimenin **بَعْضٌ**’dan alındığını söyler; **بعوضة**’nin bedeninin küçüklüğünden dolayı, diğer canlılara nispetle. (TA.) Şöyle dersin: **كَلَّفَنِى مُخَّ البَعُوضِ** (mecaz:) Bana zor bir şeyi yükledi: (A:) yahut imkânsız bir şeyi. (TS, K.)

أَرْضٌ مَبْعَضَةٌ
**أَرْضٌ مَبْعَضَةٌ** ذ : **بَعِضَةٌ**’ye bak.

لَيْلَةٌ مَبْعُوضَةٌ
**لَيْلَةٌ مَبْعُوضَةٌ** ليلة مبعوضه ليلة مبعوضة : **بَعِضَةٌ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَعَضَ
بَعَضَ A ( n. ac. بَعْض 1 ),
a.  Stung ( mosquito ).

بَعَّضَ
بَعَّضَ II ,
a.  Divided, parted; dissected, dismembered; portioned out.

تَبَعَّضَ
تَبَعَّضَ V ,
a.  Pass. of II.

بَعْض
بَعْض 1 , ( pl. أَبْعَاْض 38 ),
a.  Part, portion, lot.

b.  Some, a few; one, some one.

بَعُوْضَة
بَعُوْضَة 26t , ( pl. بَعُوْض 26 ),
a.  Gnat, mosquito.

بَعْضَهُم بَعْضًا
بَعْضَهُم بَعْضًا
a.  Amongst themselves; each other.

##### Türkçe

بَعَضَ
بَعَضَ A ( n. ac. **بَعْض** 1 ),
a.  (Sivrisinek) soktu.

بَعَّضَ
بَعَّضَ II ,
a.  Böltü, ayırdı; parçalara ayırdı, uzuvlarına ayırdı; paylaştırdı.

تَبَعَّضَ
تَبَعَّضَ V ,
a.  II’nin edilgeni.

بَعْض
**بَعْض** 1 , ( pl. **أَبْعَاْض** 38 ),
a.  Parça, pay, hisse.

b.  Bazısı, birkaçı; biri, bir kimse.

بَعُوْضَة
**بَعُوْضَة** 26t , ( pl. **بَعُوْض** 26 ),
a.  Tatarcık, sivrisinek.

بَعْضَهُم بَعْضًا
**بَعْضَهُم بَعْضًا**
a.  Kendi aralarında; birbirleri.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

بعض
بَعَضَ - يَبْعَضُ - بَعْض - بَعُوْض
بَعَضَ - يَبْعَضُ + كائن + كائنات أو أشياء: يفرقها طوائف ومجموعات وفئات متفرقة مختلفة المقدار
بَعْض: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " بَعَضَ - يَبْعَضُ ": إحدى الطوائف والمجموعات من مجموع ما كان يؤلف مجموعة واحدة: وهو ايضاً لفظ اختصار يدل على أن جزءاً أو قسماً من "عددٍ " من الكائنات هو المراد بالفعل، وليس كل ما يمكن أن يشملهم الفعل
بعض اليوم - بعض الشأن - بعض الكسب: جزء من اليوم أو الشأن أو الكسب إلخ
بعضكم: جزء أو قسم منكم
بعضهم ببعض: جزء أو قسم أو عدد منهم بجزء أو قسم أو عدد منهم
بَعُوْض: على وزن " فَعول": اسم فاعل مبالغة من " بَعَضَ - يَبْعَضُ ": الذي يفرق الأشياء المجتمعة إلى طوائف ومجموعات: وهو اصطلاحاً اسم دابة حشرة معروفة: ويبدو أنها سميت بذلك لأنها تفرق أعضاء الوخز لديها وتباعدها على شكل أربعة أو خمسة شعيرات وإبر ، ثم تجمعها حين الوخز فتخرق فيها الجلد ثم تستعملها كأنبوب ماص
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قطع الشيء وفصله إلى جزأين أو عدة أجزاء كبيرة"، وهي:
نَصَفَ - يَنْصُفُ، شَطََرَ - يَشْطُرُ، فَلَقَ - يَفْلِقُ (فَلَقَ - يَفْلُقُ)، فَطَرَ- يَفْطِرُ (فَطَرَ- يَفْطُرُ)، جَزَأَ - يَجْزَأُ، بَعَضَ - يَبْعَضُ
بعضكم لبعض
بعضكم لبعض عدو	﴿فأزلهما الشيطان عنها فأخرجهما مما كانا فيه وقلنا اهبطوا بعضكم لبعض عدو ولكم في الأرض مستقر ومتاع إلى حين(36)﴾ البقرة ﴿قال اهبطوا بعضكم لبعض عدو ولكم في الأرض مستقر ومتاع إلى حين(24)﴾ الأعراف
 	﴿قال اهبطا منها جميعا بعضكم لبعض عدو فإما يأتينكم مني هدى فمن اتبع هداي فلا يضل ولا يشقى(123)﴾ طه ﴿الأخلاء يومئذ بعضهم لبعض عدو إلا المتقين(67)﴾ الزخرف
 	﴿قل لئن اجتمعت الإنس والجن على أن يأتوا بمثل هذا القرآن لا يأتون بمثله ولو كان بعضهم لبعض ظهيرا(88)﴾ الإسراء ﴿فاليوم لا يملك بعضكم لبعض نفعا ولا ضرا ونقول للذين ظلموا ذوقوا عذاب النار التي كنتم بها تكذبون(42)﴾ سبأ ﴿ياأيها الذين آمنوا لا ترفعوا أصواتكم فوق صوت النبي ولا تجهروا له بالقول كجهر بعضكم لبعض أن تحبط أعمالكم وأنتم لا تشعرون(2)﴾ الحجرات
بعضهم ببعض
 	﴿فهزموهم بإذن الله وقتل داوود جالوت وآتاه الله الملك والحكمة وعلمه مما يشاء ولولا دفع الله الناس بعضهم ببعض لفسدت الأرض ولكن الله ذو فضل على العالمين(251)﴾ البقرة ﴿الذين أخرجوا من ديارهم بغير حق إلا أن يقولوا ربنا الله ولولا دفع الله الناس بعضهم ببعض لهدمت صوامع وبيع وصلوات ومساجد يذكر فيها اسم الله كثيرا ولينصرن الله من ينصره إن الله لقوي عزيز(40)﴾ الحج
 	﴿وكذلك فتنا بعضهم ببعض ليقولوا أهؤلاء من الله عليهم من بيننا أليس الله بأعلم بالشاكرين(53)﴾ الأنعام ﴿وما أرسلنا قبلك من المرسلين إلا إنهم ليأكلون الطعام ويمشون في الأسواق وجعلنا بعضكم لبعض فتنة أتصبرون وكان ربك بصيرا(20)﴾ الفرقان
 	﴿وقال إنما اتخذتم من دون الله أوثانا مودة بينكم في الحياة الدنيا ثم يوم القيامة يكفر بعضكم ببعض ويلعن بعضكم بعضا ومأواكم النار وما لكم من ناصرين(25)﴾ العنكبوت
 	﴿ويوم يحشرهم جميعا يامعشر الجن قد استكثرتم من الإنس وقال أولياؤهم من الإنس ربنا استمتع بعضنا ببعض وبلغنا أجلنا الذي أجلت لنا قال النار مثواكم خالدين فيها إلا ما شاء الله إن ربك حكيم عليم(128)﴾ الأنعام ﴿فإذا لقيتم الذين كفروا فضرب الرقاب حتى إذا أثخنتموهم فشدوا الوثاق فإما منا بعد وإما فداء حتى تضع الحرب أوزارها ذلك ولو يشاء الله لانتصر منهم ولكن ليبلو بعضكم ببعض والذين قتلوا في سبيل الله فلن يضل أعمالهم(4)﴾ محمد
بعضهم على بعض
فضل الله بعضهم على بعض	﴿تلك الرسل فضلنا بعضهم على بعض منهم من كلم الله ورفع بعضهم درجات وآتينا عيسى ابن مريم البينات وأيدناه بروح القدس ولو شاء الله ما اقتتل الذين من بعدهم من بعد ما جاءتهم البينات ولكن اختلفوا فمنهم من آمن ومنهم من كفر ولو شاء الله ما اقتتلوا ولكن الله يفعل ما يريد(253)﴾ البقرة ﴿وربك أعلم بمن في السماوات والأرض ولقد فضلنا بعض النبيين على بعض وآتينا داوود زبورا(55)﴾ الإسراء ﴿ولا تتمنوا ما فضل الله به بعضكم على بعض للرجال نصيب مما اكتسبوا وللنساء نصيب مما اكتسبن واسألوا الله من فضله إن الله كان بكل شيء عليما(32)﴾ النساء ﴿الرجال قوامون على النساء بما فضل الله بعضهم على بعض وبما أنفقوا من أموالهم فالصالحات قانتات حافظات للغيب بما حفظ الله واللاتي تخافون نشوزهن فعظوهن واهجروهن في المضاجع واضربوهن فإن أطعنكم فلا تبغوا عليهن سبيلا إن الله كان عليا كبيرا(34)﴾ النساء ﴿وفي الأرض قطع متجاورات وجنات من أعناب وزرع ونخيل صنوان وغير صنوان يسقى بماء واحد ونفضل بعضها على بعض في الأكل إن في ذلك لآيات لقوم يعقلون(4)﴾ الرعد ﴿والله فضل بعضكم على بعض في الرزق فما الذين فضلوا برادي رزقهم على ما ملكت أيمانهم فهم فيه سواء أفبنعمة الله يجحدون(71)﴾ النحل ﴿انظر كيف فضلنا بعضهم على بعض وللآخرة أكبر درجات وأكبر تفضيلا(21)﴾ الإسراء
 	﴿وأقبل بعضهم على بعض يتساءلون(27)﴾ الصافات ﴿فأقبل بعضهم على بعض يتساءلون(50)﴾ الصافات ﴿وأقبل بعضهم على بعض يتساءلون(25)﴾ الطور
 	﴿فأقبل بعضهم على بعض يتلاومون(30)﴾ القلم
 	﴿إذ دخلوا على داوود ففزع منهم قالوا لا تخف خصمان بغى بعضنا على بعض فاحكم بيننا بالحق ولا تشطط واهدنا إلى سواء الصراط(22)﴾ ص ﴿قال لقد ظلمك بسؤال نعجتك إلى نعاجه وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات وقليل ما هم وظن داوود أنما فتناه فاستغفر ربه وخر راكعا وأناب(24)﴾ ص
 	﴿ليميز الله الخبيث من الطيب ويجعل الخبيث بعضه على بعض فيركمه جميعا فيجعله في جهنم أولئك هم الخاسرون(37)﴾ الأنفال ﴿ما اتخذ الله من ولد وما كان معه من إله إذا لذهب كل إله بما خلق ولعلا بعضهم على بعضسبحان الله عما يصفون(91)﴾ المؤمنون ﴿ياأيها الذين آمنوا ليستأذنكم الذين ملكت أيمانكم والذين لم يبلغوا الحلم منكم ثلاث مرات من قبل صلاة الفجر وحين تضعون ثيابكم من الظهيرة ومن بعد صلاة العشاء ثلاث عورات لكم ليس عليكم ولا عليهم جناح بعدهن طوافون عليكم بعضكم على بعض كذلك يبين الله لكم الآيات والله عليم حكيم(58)﴾ النور
بعضكم إلى بعض
 	﴿وإذا لقوا الذين آمنوا قالوا آمنا وإذا خلا بعضهم إلى بعض قالوا أتحدثونهم بما فتح الله عليكم ليحاجوكم به عند ربكم أفلا تعقلون(76)﴾ البقرة ﴿وكيف تأخذونه وقد أفضى بعضكم إلى بعض وأخذن منكم ميثاقا غليظا(21)﴾ النساء ﴿وإذا ما أنزلت سورة نظر بعضهم إلى بعض هل يراكم من أحد ثم انصرفوا صرف الله قلوبهم بأنهم قوم لا يفقهون(127)﴾ التوبة ﴿وكذلك جعلنا لكل نبي عدوا شياطين الإنس والجن يوحي بعضهم إلى بعض زخرف القول غرورا ولو شاء ربك ما فعلوه فذرهم وما يفترون(112)﴾ الأنعام ﴿وقال الذين كفروا لن نؤمن بهذا القرآن ولا بالذي بين يديه ولو ترى إذ الظالمون موقوفون عند ربهم يرجع بعضهم إلى بعض القول يقول الذين استضعفوا للذين استكبروا لولا أنتم لكنا مؤمنين(31)﴾ سبأ
بعضكم فوق بعض
رفع بعضكم فوق بعض درجات	﴿وهو الذي جعلكم خلائف الأرض ورفع بعضكم فوق بعض درجات ليبلوكم في ما آتاكم إن ربك سريع العقاب وإنه لغفور رحيم(165)﴾ الأنعام ﴿أهم يقسمون رحمة ربك نحن قسمنا بينهم معيشتهم في الحياة الدنيا ورفعنا بعضهم فوق بعض درجات ليتخذ بعضهم بعضا سخريا ورحمة ربك خير مما يجمعون(32)﴾ الزخرف
 	﴿أو كظلمات في بحر لجي يغشاه موج من فوقه موج من فوقه سحاب ظلمات بعضها فوق بعض إذا أخرج يده لم يكد يراها ومن لم يجعل الله له نورا فما له من نور(40)﴾ النور
بعضها من بعض
بعضكم من بعض﴿ذرية بعضها من بعض والله سميع عليم(34)﴾ آل عمران ﴿فاستجاب لهم ربهم أني لا أضيع عمل عامل منكم من ذكر أو أنثى بعضكم من بعض فالذين هاجروا وأخرجوا من ديارهم وأوذوا في سبيلي وقاتلوا وقتلوا لأكفرن عنهم سيئاتهم ولأدخلنهم جنات تجري من تحتها الأنهار ثوابا من عند الله والله عنده حسن الثواب(195)﴾ آل عمران ﴿ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات المؤمنات فمن ما ملكت أيمانكم من فتياتكم المؤمنات والله أعلم بإيمانكم بعضكم من بعض فانكحوهن بإذن أهلهن وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب ذلك لمن خشي العنت منكم وأن تصبروا خير لكم والله غفور رحيم(25)﴾ النساء
 	﴿المنافقون والمنافقات بعضهم من بعض يأمرون بالمنكر وينهون عن المعروف ويقبضون أيديهم نسوا الله فنسيهم إن المنافقين هم الفاسقون(67)﴾ التوبة ﴿والمؤمنون والمؤمنات بعضهم أولياء بعض يأمرون بالمعروف وينهون عن المنكر ويقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة ويطيعون الله ورسوله أولئك سيرحمهم الله إن الله عزيز حكيم(71)﴾ التوبة
بعضهم أولياء بعض	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا اليهود والنصارى أولياء بعضهم أولياء بعض ومن يتولهم منكم فإنه منهم إن الله لا يهدي القوم الظالمين(51)﴾ المائدة ﴿وكذلك نولي بعض الظالمين بعضا بما كانوا يكسبون(129)﴾ الأنعام
 	﴿والذين كفروا بعضهم أولياء بعض إلا تفعلوه تكن فتنة في الأرض وفساد كبير(73)﴾ الأنفال ﴿إنهم لن يغنوا عنك من الله شيئا وإن الظالمين بعضهم أولياء بعض والله ولي المتقين(19)﴾ الجاثية
 	﴿والمؤمنون والمؤمنات بعضهم أولياء بعض يأمرون بالمعروف وينهون عن المنكر ويقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة ويطيعون الله ورسوله أولئك سيرحمهم الله إن الله عزيز حكيم(71)﴾ التوبة ﴿إن الذين آمنوا وهاجروا وجاهدوا بأموالهم وأنفسهم في سبيل الله والذين آووا ونصروا أولئك بعضهم أولياء بعض والذين آمنوا ولم يهاجروا ما لكم من ولايتهم من شيء حتى يهاجروا وإن استنصروكم في الدين فعليكم النصر إلا على قوم بينكم وبينهم ميثاق والله بما تعملون بصير(72)﴾ الأنفال
 	﴿والذين آمنوا من بعد وهاجروا وجاهدوا معكم فأولئك منكم وأولوا الأرحام بعضهم أولى ببعض في كتاب الله إن الله بكل شيء عليم(75)﴾ الأنفال ﴿النبي أولى بالمؤمنين من أنفسهم وأزواجه أمهاتهم وأولو الأرحام بعضهم أولى ببعض في كتاب الله من المؤمنين والمهاجرين إلا أن تفعلوا إلى أوليائكم معروفا كان ذلك في الكتاب مسطورا(6)﴾ الأحزاب
بعضكم بعضا
 	﴿وقال إنما اتخذتم من دون الله أوثانا مودة بينكم في الحياة الدنيا ثم يوم القيامة يكفر بعضكم ببعض ويلعن بعضكم بعضا ومأواكم النار وما لكم من ناصرين(25)﴾ العنكبوت ﴿وإن كنتم على سفر ولم تجدوا كاتبا فرهان مقبوضة فإن أمن بعضكم بعضا فليؤد الذي اؤتمن أمانته وليتق الله ربه ولا تكتموا الشهادة ومن يكتمها فإنه آثم قلبه والله بما تعملون عليم(283)﴾ البقرة ﴿ثم أرسلنا رسلنا تترى كل ما جاء أمة رسولها كذبوه فأتبعنا بعضهم بعضا وجعلناهم أحاديث فبعدا لقوم لا يؤمنون(44)﴾ المؤمنون ﴿لا تجعلوا دعاء الرسول بينكم كدعاء بعضكم بعضا قد يعلم الله الذين يتسللون منكم لواذا فليحذر الذين يخالفون عن أمره أن تصيبهم فتنة أو يصيبهم عذاب أليم(63)﴾ النور ﴿قل أرأيتم شركاءكم الذين تدعون من دون الله أروني ماذا خلقوا من الأرض أم لهم شرك في السماوات أم آتيناهم كتابا فهم على بينة منه بل إن يعد الظالمون بعضهم بعضا إلا غرورا(40)﴾ فاطر ﴿ياأيها الذين آمنوا اجتنبوا كثيرا من الظن إن بعض الظن إثم ولا تجسسوا ولا يغتب بعضكم بعضا أيحب أحدكم أن يأكل لحم أخيه ميتا فكرهتموه واتقوا الله إن الله تواب رحيم(12)﴾ الحجرات
 	﴿قل ياأهل الكتاب تعالوا إلى كلمة سواء بيننا وبينكم ألا نعبد إلا الله ولا نشرك به شيئا ولا يتخذ بعضنا بعضا أربابا من دون الله فإن تولوا فقولوا اشهدوا بأنا مسلمون(64)﴾ آل عمران ﴿أهم يقسمون رحمة ربك نحن قسمنا بينهم معيشتهم في الحياة الدنيا ورفعنا بعضهم فوق بعض درجات ليتخذ بعضهم بعضا سخريا ورحمة ربك خير مما يجمعون(32)﴾ الزخرف

بعض يوم	﴿أو كالذي مر على قرية وهي خاوية على عروشها قال أنى يحيي هذه الله بعد موتها فأماته الله مائة عام ثم بعثه قال كم لبثت قال لبثت يوما أو بعض يوم قال بل لبثت مائة عام فانظر إلى طعامك وشرابك لم يتسنه وانظر إلى حمارك ولنجعلك آية للناس وانظر إلى العظام كيف ننشزها ثم نكسوها لحما فلما تبين له قال أعلم أن الله على كل شيء قدير(259)﴾ البقرة ﴿وكذلك بعثناهم ليتساءلوا بينهم قال قائل منهم كم لبثتم قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم قالوا ربكم أعلم بما لبثتم فابعثوا أحدكم بورقكم هذه إلى المدينة فلينظر أيها أزكى طعاما فليأتكم برزق منه وليتلطف ولا يشعرن بكم أحدا(19)﴾ الكهف ﴿قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم فاسأل العادين(113)﴾ المؤمنون
نؤمن ببعض ونكفر ببعض	﴿ثم أنتم هؤلاء تقتلون أنفسكم وتخرجون فريقا منكم من ديارهم تتظاهرون عليهم بالإثم والعدوان وإن يأتوكم أسارى تفادوهم وهو محرم عليكم إخراجهم أفتؤمنون ببعض الكتاب وتكفرون ببعض فما جزاء من يفعل ذلك منكم إلا خزي في الحياة الدنيا ويوم القيامة يردون إلى أشد العذاب وما الله بغافل عما تعملون(85)﴾ البقرة ﴿إن الذين يكفرون بالله ورسله ويريدون أن يفرقوا بين الله ورسله ويقولون نؤمن ببعض ونكفر ببعض ويريدون أن يتخذوا بين ذلك سبيلا(150)﴾ النساء
 	﴿وإما نرينك بعض الذي نعدهم أو نتوفينك فإلينا مرجعهم ثم الله شهيد على ما يفعلون(46)﴾ يونس ﴿فاصبر إن وعد الله حق فإما نرينك بعض الذي نعدهم أو نتوفينك فإلينا يرجعون(77)﴾ غافر ﴿وإن ما نرينك بعض الذي نعدهم أو نتوفينك فإنما عليك البلاغ وعلينا الحساب(40)﴾ الرعد
 	﴿فقلنا اضربوه ببعضها كذلك يحي الله الموتى ويريكم آياته لعلكم تعقلون(73)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا يحل لكم أن ترثوا النساء كرها ولا تعضلوهن لتذهبوا ببعض ما آتيتموهن إلا أن يأتين بفاحشة مبينة وعاشروهن بالمعروف فإن كرهتموهن فعسى أن تكرهوا شيئا ويجعل الله فيه خيرا كثيرا(19)﴾ النساء ﴿وأن احكم بينهم بما أنزل الله ولا تتبع أهواءهم واحذرهم أن يفتنوك عن بعض ما أنزل الله إليك فإن تولوا فاعلم أنما يريد الله أن يصيبهم ببعض ذنوبهم وإن كثيرا من الناس لفاسقون(49)﴾ المائدة
 	﴿إن الذين تولوا منكم يوم التقى الجمعان إنما استزلهم الشيطان ببعض ما كسبوا ولقد عفا الله عنهم إن الله غفور حليم(155)﴾ آل عمران ﴿وأن احكم بينهم بما أنزل الله ولا تتبع أهواءهم واحذرهم أن يفتنوك عن بعض ما أنزل الله إليك فإن تولوا فاعلم أنما يريد الله أن يصيبهم ببعض ذنوبهم وإن كثيرا من الناس لفاسقون(49)﴾ المائدة
 	﴿وقال رجل مؤمن من آل فرعون يكتم إيمانه أتقتلون رجلا أن يقول ربي الله وقد جاءكم بالبينات من ربكم وإن يك كاذبا فعليه كذبه وإن يك صادقا يصبكم بعض الذي يعدكم إن الله لا يهدي من هو مسرف كذاب(28)﴾ غافر ﴿إنما المؤمنون الذين آمنوا بالله ورسوله وإذا كانوا معه على أمر جامع لم يذهبوا حتى يستأذنوه إن الذين يستأذنونك أولئك الذين يؤمنون بالله ورسوله فإذا استأذنوك لبعض شأنهم فأذن لمن شئت منهم واستغفر لهم الله إن الله غفور رحيم(62)﴾ النور ﴿ومصدقا لما بين يدي من التوراة ولأحل لكم بعض الذي حرم عليكم وجئتكم بآية من ربكم فاتقوا الله وأطيعوني(50)﴾ آل عمران ﴿فلعلك تارك بعض ما يوحى إليك وضائق به صدرك أن يقولوا لولا أنزل عليه كنز أو جاء معه ملك إنما أنت نذير والله على كل شيء وكيل(12)﴾ هود ﴿إن نقول إلا اعتراك بعض آلهتنا بسوء قال إني أشهد الله واشهدوا أني بريء مما تشركون(54)﴾ هود ﴿قال قائل منهم لا تقتلوا يوسف وألقوه في غيابة الجب يلتقطه بعض السيارة إن كنتم فاعلين(10)﴾ يوسف ﴿والذين آتيناهم الكتاب يفرحون بما أنزل إليك ومن الأحزاب من ينكر بعضه قل إنما أمرت أن أعبد الله ولا أشرك به إليه أدعو وإليه مآب(36)﴾ الرعد ﴿ولو نزلناه على بعض الأعجمين(198)﴾ الشعراء ﴿قل عسى أن يكون ردف لكم بعض الذي تستعجلون(72)﴾ النمل ﴿ظهر الفساد في البر والبحر بما كسبت أيدي الناس ليذيقهم بعض الذي عملوا لعلهم يرجعون(41)﴾ الروم ﴿ولما جاء عيسى بالبينات قال قد جئتكم بالحكمة ولأبين لكم بعض الذي تختلفون فيه فاتقوا الله وأطيعوني(63)﴾ الزخرف ﴿ذلك بأنهم قالوا للذين كرهوا ما نزل الله سنطيعكم في بعض الأمر والله يعلم إسرارهم(26)﴾ محمد ﴿وإذ أسر النبي إلى بعض أزواجه حديثا فلما نبأت به وأظهره الله عليه عرف بعضه وأعرض عن بعض فلما نبأها به قالت من أنبأك هذا قال نبأني العليم الخبير(3)﴾ التحريم ﴿ولو تقول علينا بعض الأقاويل(44)﴾ الحاقة ﴿ياأيها الذين آمنوا اجتنبوا كثيرا من الظن إن بعض الظن إثم ولا تجسسوا ولا يغتب بعضكم بعضا أيحب أحدكم أن يأكل لحم أخيه ميتا فكرهتموه واتقوا الله إن الله تواب رحيم(12)﴾ الحجرات
 	﴿هل ينظرون إلا أن تأتيهم الملائكة أو يأتي ربك أو يأتي بعض آيات ربك يوم يأتي بعض آيات ربك لا ينفع نفسا إيمانها لم تكن آمنت من قبل أو كسبت في إيمانها خيرا قل انتظروا إنا منتظرون(158)﴾ الأنعام

 	﴿ولئن أتيت الذين أوتوا الكتاب بكل آية ما تبعوا قبلتك وما أنت بتابع قبلتهم وما بعضهم بتابع قبلة بعض ولئن اتبعت أهواءهم من بعد ما جاءك من العلم إنك إذا لمن الظالمين(145)﴾ البقرة ﴿قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا من فوقكم أو من تحت أرجلكم أو يلبسكم شيعاويذيق بعضكم بأس بعض انظر كيف نصرف الآيات لعلهم يفقهون(65)﴾ الأنعام

 	﴿وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض ونفخ في الصور فجمعناهم جمعا(99)﴾ الكهف
بعوضة
 	﴿إن الله لا يستحيي أن يضرب مثلا ما بعوضة فما فوقها فأما الذين آمنوا فيعلمون أنه الحق من ربهم وأما الذين كفروا فيقولون ماذا أراد الله بهذا مثلا يضل به كثيرا ويهدي به كثيرا وما يضل به إلا الفاسقين(26)﴾ البقرة
مختار الصحاح
● [بعض] ب ع ض: بَعْضُ الشيء واحد أَبْعاضِهِ وقد بَعَّضَهُ تَبعِيضاً أي جزأه فتبعَّضَ و البَعُوضُ البق الواحدة بَعُوضَةٌ
الراغب
بعض
- بعض الشيء: جزء منه، ويقال ذلك بمراعاة كل، ولذلك يقابل به كل، فيقال: بعضه وكله، وجمعه أبعاض. قال عز وجل: }بعضكم لبعض عدو﴿[البقرة/36]،﴾وكذلك نولي بعض الظالمين بعضا﴿[الأنعام/129]،﴾ويلعن بعضكم بعضا﴿[العنكبوت/25]، وقد بعضت كذا: جعلته أبعاضا نحو جزأته. قال أبو عبيدة:﴾ولأبين لكم بعض الذي تختلفون فيه{ [الزخرف/63]، أي: الذي (راجع: مجاز القرآن 2/205)، كقول الشاعر:
- 60 - أو يرتبط بعض النفوس حمامها *** (العجز للبيد، وشطره الأول:
تراك أمكنة، إذا لم أرضها
وهو من معلقته؛ انظر ديوانه ص 175؛ وشرح المعلقات 1/161)
وفي قوله هذا قصور نظر منه (قال ثعلب: أجمع أهل النحو على أن البعض شيء من أشياء، أو شيء من شيء، إلا هشاما فإنه زعم أن قول لبيد:
أو يعتلق بعض النفوس حمامها
فادعى وأخطأ أن البعض ههنا جمع، ولم يكن هذا من عمله وإنما أراد لبيد ببعض النفوس نفسه. انظر: اللسان: (بعض) )، وذلك أن الأشياء على أربعة أضرب:
- ضرب في بيانه مفسدة فلا يجوز لصاحب الشريعة أن يبينه، كوقت القيامة ووقت الموت.
- وضرب معقول يمكن للناس إدراكه من غير نبي، كمعرفة الله ومعرفته في خلق السموات والأرض، فلا يلزم صاحب الشرع أن يبينه، ألا ترى أنه كيف أحال معرفته على العقول في نحو قوله: }قل انظروا ماذا في السموات والأرض﴿[يونس/101]، وبقوله:﴾أو لم يتفكروا{ [الأعراف/184]، وغير ذلك من الآيات.
- وضرب يجب عليه بيانه، كأصول الشرعيات المختصة بشرعه.
- وضرب يمكن الوقوف عليه بما بينه صاحب الشرع، كفروع الأحكام.
وإذا اختلف الناس في أمر غير الذي يختص بالمنهي بيانه فهو مخير بين أن يبين وبين ألا يبين حسب ما يقتضي اجتهاده وحكمته، فإذا قوله تعالى: }ولأبين لكم بعض الذي تختلفون فيه{ [الزخرف/63]، لم يرد به كل ذلك، وهذا ظاهر لمن ألقى العصبية عن نفسه، وأما قول الشاعر:
- 61 - أو يرتبط بعض النفوس حمامها *** (تقدم في الصفحة السابقة)
فإنه يعني به نفسه، والمعنى: إلا أن يتداركني الموت، لكن عرض ولم يصرح، حسب ما بنيت عليه جملة الإنسان في الابتعاد من ذكر موته. قال الخليل: يقال: رأيت غربانا تتبعض (في المخطوطة: تتبعضض؛ وانظر العين 1/283)، أي: يتناول بعضها بعضا، والبعوض بني لفظه من بعض، وذلك لصغر جسمها بالإضافة إلى سائر الحيوانات.
ملخص اللسان
1.     بَعَضَه البَعُوضُ  يَبْعَضُه بَعْضاً: عَضَّه وآذاه،
2. وبَعّضَ الشيء تَبْعِيضاً فتبَعَّضَ: فرّقه أَجزاء فتفرق
3.     وبَعْضٌ ضدُّ كلٍّ؛
4.     بَعْضُ الشيء: طائفة منه،
5.     بَعْضُ الشيء كلُّه؛
6.     وإِن يَكُ صادِقاً  يُصِبْكُم بَعْضُ الذي يعدكم؛ يريد يصبكم الذي يعدكم،
7.     والبَعُوض: ضَرْبٌ من الذباب معروف، هو  البَقّ،
8.     بَعْضا: أَي عَضّاً.
9.     وبُعِضَ القومُ: آذاهم  البَعُوضُ.
10.                        وأَبْعَضُوا إِذا كان في أَرضهم بَعُوضٌ.
11.                        وأَرض مَبْعَضة  ومَبَقّة أَي كثيرة البَعُوضِ والبَقّ، وهو البَعُوضُ؛
12.                        والبَعُوضة: موضع كان للعرب  فيه يوم مذكور؛
13.                        ورَمْل البَعُوضة: معروفة بالبادية.
لسان العرب
● - بعض: بَعْضُ الشيء: طائفة منه، والجمع أَبعاض؛ قال ابن سيده: حكاه ابن  جني فلا أَدري أَهو تسمُّح أَم هو شيء رواه، واستعمل الزجاجي بعضاً  بالأَلف واللام فقال: وإِنما قلنا البَعْض والكل مجازاً، وعلى استعمال الجماعة  لهُ مُسامحة، وهو في الحقيقة غير جائر يعني أَن هذا الاسم لا ينفصل من  الإضافة. قال أَبو حاتم: قلت للأصمعي رأَيت في كتاب ابن المقفع: العِلْمُ  كثيرٌ ولكن أَخْذُ البعضِ خيرٌ مِنْ تَرْكِ الكل، فأَنكره أَشدَّ الإِنكار  وقال: الأَلف واللام لا يدخلان في بعض وكل لأَنهما معرفة بغير أَلف  ولامٍ. وفي القرآن العزيز: وكلٌّ أَتَوْه داخِرين. قال أَبو حاتم: ولا تقول  العرب الكل ولا البعض، وقد استعمله الناس حتى سيبويه والأَخفش في كُتُبهما  لقلة علمهما بهذا النحو فاجْتَنِبْ ذلك فإِنه ليس من كلام العرب. وقال  الأَزهري: النحويون أَجازوا الأَلف واللام في بعض وكل، وإِنَّ أَباهُ  الأَصمعيُّ. ويقال: جارية حُسّانةٌ يُشْبِه بعضُها بَعْضاً، وبَعْضٌ مذكر في  الوجوه كلها.  وبَعّضَ الشيء تَبْعِيضاً فتبَعَّضَ: فرّقه أَجزاء فتفرق.  وقيل: بَعْضُ الشيء كلُّه؛ قال لبيد:  أَو يَعْتَلِقْ بَعْضَ النُّفوسِ حِمامُها  قال ابن سيده: وليس هذا عندي على ما ذهب إِليه أَهل اللغة من أَن  البَعْضَ في معنى الكل، هذا نقض ولا دليل في هذا البيت لأَنه إِنما عنى ببعض  النفوس نَفْسَه. قال أَبو العباس أَحمد بن يحيى: أَجمع أَهل النحو على أَن  البعض شيء من أَشياء أَو شيء من شيء إِلاّ هشاماً فإِنه زعم أَن قول  لبيد:أَو يعتلق بعض النفوس حمامها  فادعى وأَخطأَ أَن البَعْضَ ههنا جمع ولم يكن هذا من عمله وإِنما أَرادَ  لَبِيدٌ ببعض النفوس نَفْسَه. وقوله تعالى: تَلْتَقِطه بَعْضُ السيّارة،  بالتأْنيث في قراءة من قرأ به فإِنه أَنث لأَنّ بَعْضَ السيّارة  سَيّارةٌ كقولهم ذهَبتْ بَعْضُ أَصابعه لأَن بَعْض الأَصابع يكون أُصبعاً  وأُصبعين وأَصابع. قال: وأَما جزم أَو يَعْتَلِقْ فإِنه رَدَّهُ على معنى  الكلام الأَول، ومعناه جزاء كأَنه قال: وإِن أَخرجْ في طلب المال أُصِبْ ما  أَمَّلْت أَو يَعْلَق الموتُ نفسي. وقال: قوله في قصة مؤمن آلِ فرعون وما  أَجراه على لسانه فيما وعظ به آل فرعون: إِن يَكُ كاذباً فعليه كَذِبُه  وإِن يَكُ صادقاً يُصِبْكُم بَعْضُ الذي يَعِدُكم، إِنه كان وَعَدَهم  بشيئين: عذاب الدنيا وعذاب الآخرة فقال: يُصِبْكم هذا العذاب في الدنيا وهو  بَعْضُ الوَعْدَينِ من غير أَن نَفى عذاب الآخرة. وقال الليث: بعض العرب  يَصِلُ بِبَعْضٍ كما تَصِلُ بما، من ذلك قوله تعالى: وإِن يَكُ صادِقاً  يُصِبْكُم بَعْضُ الذي يعدكم؛ يريد يصبكم الذي يعدكم، وقيل في قوله بَعْضُ  الذي يعدكم أَي كلُّ الذي يعدكم أَي إِن يكن موسى صادقاً يصبكم كل الذي  يُنْذِرُكم به وبتوَعّدكم، لا بَعْضٌ دونَ بَعضٍ لأَن ذلك مِنْ فعل  الكُهَّان، وأَما الرسل فلا يُوجد عليهم وَعْدٌ مكذوب؛ وأَنشد:  فيا ليته يُعْفى ويُقرِعُ بيننا  عنِ المَوتِ، أَو عن بَعْض شَكواه مقْرعُ  ليس يريد عن بَعْضِ شكواه دون بَعْضٍ بل يريد الكل، وبَعْضٌ ضدُّ كلٍّ؛  وقال ابن مقبل يخاطب ابنتي عَصَر:  لَوْلا الحَياءُ ولولا الدِّينُ، عِبْتُكما  بِبَعْضِ ما فِيكُما إِذْ عِبْتُما عَوَري  أٌَّاد بكل ما فيكما فيما يقال. وقال أَبو إِسحق في قوله بَعْضُ الذي  يعدكم: من لطيف المسائل أَن النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، إِذا وَعَدَ  وعْداً وقع الوَعْدُ بأَسْرِه ولم يقع بَعْضُه، فمن أَين جاز أَن يقول  بَعْضُ الذي يَعدكم وحَقُّ اللفظ كلُّ الذي يعدكم؟ وهذا بابٌ من النظر يذهب  فيه المناظر إِلى إِلزام حجته بأَيسر ما في الأَمر. وليس في هذا معنى الكل  وإِنما ذكر البعض ليوجب له الكل لأَن البَعْضَ هو الكل؛ ومثل هذا قول  الشاعر:  قد يُدْرِكُ المُتَأَنّي بَعْضَ حاجتِه،  وقد يكونُ مع المسْتَعْجِل الزَّلَلُ  لأَن القائل إِذا قال أَقلُّ ما يكون للمتأَني إِدراكُ بَعْضِ الحاجة،  وأَقلُّ ما يكون للمستعجل الزَّلَلُ، فقد أَبانَ فضلَ المتأَني على  المستعجل بما لا يَقْدِرُ الخصمُ أَن يَدْفَعَه، وكأَنّ مؤمنَ آل فرعون قال  لهم: أَقلُّ ما يكون في صِدْقه أَن يُصِيبَكم بعضُ الذي يَعِدكم، وفي بعض  ذلك هلاكُكم، فهذا تأْويل قوله يُصِبْكم بَعْضُ الذي يَعِدُكم.  والبَعُوض: ضَرْبٌ من الذباب معروف، الواحدة بَعُوضة؛ قال الجوهري: هو  البَقّ، وقوم مَبْعُوضُونَ. والبَعْضُ: مَصْدر بَعَضَه البَعُوضُ  يَبْعَضُه بَعْضاً: عَضَّه وآذاه، ولا يقال في غير البَعُوض؛ قال يمدح رجلاً بات  في كِلّة:  لَنِعْم البَيْتُ بَيْتُ أَبي دِثارٍ،  إِذا ما خافَ بَعْضُ القومَ بَعْضا  قوله بَعْضا: أَي عَضّاً. وأَبو دِثَار: الكِّلة. وبُعِضَ القومُ: آذاهم  البَعُوضُ. وأَبْعَضُوا إِذا كان في أَرضهم بَعُوضٌ. وأَرض مَبْعَضة  ومَبَقّة أَي كثيرة البَعُوضِ والبَقّ، وهو البَعُوضُ؛ قال الشاعر:  يَطِنُّ بَعُوضُ الماء فَوْقَ قَذالها،  كما اصطَخَبَتْ بعدَ النَجِيِّ خُصومُ  وقال ذو الرمة:  كما ذبّبَتْ عَذْراء، وهي مُشِيحةٌ،  بَعُوض القُرى عن فارِسيٍّ مُرَفّل  مُشيحة: حَذِرة. والمُشِحُ في لغة هذيل: المُجدُّ؛ وإِذا أَنشد الهذلي  هذا البيت أَنشده:  كما ذببت عذراء غير مشيحة  وأَنشد أَبو عبيداللّه محمد بن زياد الأَعرابي:  ولَيْلة لم أَدْرِ ما كراها،  أُسامِرُ البَعُوضَ في دجاها  كلّ زجُولٍ يُتَّقَى شَذاها،  لا يَطْرَبُ السامعُ من غِناها  وقد ورد في الحديث ذكرُ البَعُوض وهو البقّ. والبَعُوضة: موضع كان للعرب  فيه يوم مذكور؛ قال متمم بن نويرة يذكر قتلى ذلك اليوم:  على مثل أَصحابِ البعوضة فاخْمُشِي،  لَكِ الويلُ حُرَّ الوجه أَو يَبْكِ مَن بكى  ورَمْل البَعُوضة: معروفة بالبادية.
مقاييس اللغة:
بعض الباء والعين والضاد أصلٌ واحدٌ، وهو تجزئة الشيءِ، وكلُّ طائفةٍ منه بَعْضٌ. قال الخليل: بعضُ كلِّ شيءٍ طائفةٌ منه، تقول: جاريةٌ يُشْبِهُ بعضُها بعْضاً. وَبَعْضٌ مذكَّر. تقول هذه الدار متَّصِلٌ بعضُها ببعْض، وبعّضْتُ الشيءَ تبعِضاً إذا فرّقْتَه أجزاءً. ويقال: إنّ العَرَبَ تَصِلُ ببعض كما تصل بما، كقوله تعالىٹ: ﴿فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ ااِ﴾ (آل عمران159) و ﴿مِمَّا خَطِيئَاتِهمْ﴾ (نوح25)؛ قال: وكذلك بعضُ في قوله تعالىٹ: ﴿وَإِنْ يَكُ صَادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الذِي يَعِدُكُمْ﴾ (غافر28). وقال أعرابيّ: «رأيتُ غِرْباناً يَتَبَعْضَضْنَ» كأنّه أراد يتناوَلُ بعضُها بعضاً.
وممّا شذّ عن هذا الأصل البَعُوضة، وهي معروفة، والجمع بَعُوض، قال:
وصِرْتُ عَبْداً لِلْبَعُوضِ أَخْضَعَا
وهذه ليلة بَعِضَة، أي كثيرة البَعُوض، ومَبعُوضةٌ أيضاً، كقولهم: مكان سَبِع ومَسْبُوع، وذَئِب ومذْءُوب. وفي المثل: «كَلفْتنِي مُخَّ البَعوض»، لما لا يكُون، قال ابنُ أحمَر:
ما كنت من قومي بِدالهةٍ
لو أنَّ مَعْصِيّاً لَهُ أَمْرُ
كلّفَتني مخ البَعوض فقد
أقْصَرْتُ لا نُجْحٌ ولا عُذْرُ
وأصحابُ البَعُوضةِ قومٌ قتَلَهُمْ خالدُ بنُ الوَليد في الرِّدَّة، وفيهم يقول الشاعر:
على مِثْلِ أصحاب البَعُوضَة فاخمِشي
القاموس المحيط:
بَعْضُ كُلِّ شيءٍ طائفةٌ منه ج أبْعاضٌ، ولا تَدْخُلُهُ اللامُ، خِلافاً لابنِ دَرَسْتَوَيْهِ. أبو حاتِمٍ اسْتَعْمَلَها سِيبَوَيْهِ والأخْفَشُ في كتابَيْهما، لقِلَّةِ عِلْمِهِما بهذا النَّحْوِ. والبَعوضَةُ البَقَّةُ ج بعوضٌ، وماءٌ لبنِي أسَدٍ. وبُعِضوا، بالضم آذاهُمْ. ولَيْلَةٌ بَعِضَةٌ ومَبْعُوضَةٌ، وأرْضٌ بَعِضَةٌ كثيرتُهُ.
وأبْعَضُوا: صارَ في أرْضِهِم البعوضُ. وكَلَّفَنِي مُخَّ البَعوضِ، أي: ما لا يكونُ. والبُعْضوضَةُ، بالضم: دُوَيبَّةٌ كالخُنْفَساءِ. والغِرْبانُ تَتَبَعْضَضُ: يَتَناوَلُ بعضُها بعضاً. وبَعَّضْتُه تَبْعيضاً: جَزَّأْتُهُ، فَتَبَعَّضَ: تَجَزَّأَ.
تاج العروس:
بعض
" بَعْضُ كُلِّ شَيْءٍ : طائِفَةٌ مِنْه " سَوَاءٌ قَلَّتْ أَوْ كَثُرَتْ يُقَالُ : بَعْضُ الشَّرِّ أَهْوَنُ مِنْ بَعْضِ . " ج أَبْعَاضُ " قال ابنُ سِيدَهْ : حَكَاهُ ابنُ جِنِّي فلا أَدْرِي أَهو تَسَمُّحٌ أَم هُو شَيْءٌ رَوَاه . " ولا تَدْخُلُهُ الَّلامُ " أَي لامُ التَّعْرِيف لأَنَّهَا في الأَصْلِ مُضَافَةٌ فهي مَعرفةٌ بالإِضَافَةِ لَفْظاً أَو تَقْدِيراً فلا تَقْبَل تَعْرِيفاً آخَرَ " خِلافاً لابْنِ دَرَسْتَوَيْه " والزَّجَاجِيِّ فإِنَّهما قَالا : البَعْضُ والكُلُّ . قال ابنُ سِيدَه : وفيه مُسَامَحَة وهُو في الحَقِيقَة غيْرُ جَائِزٍ يَعْنِي أَنَّ هذا الاسْمَ لا يَنْفَصِلُ عن الإِضَافَةِ . وفي العُبَابِ : وقد خَالَفَ ابنُ دَرَسْتَوَيْهِ النَّاسَ قاطِبَةً في عَصْرِه وقال النَّاقِدِيّ :
فَتَى دَرَسْتَوِيّ إِلى خَفْضِ ... أَخْطَأَ في كُلِّ وفي بَعْضِ
دِمَاغُه عَفَّنَه نَوْمُه ... فصارَ مُحْتاجاً إِلى نَفْضِ
قال " أَبُو حَاتم " : قلت للأَصْمَعِيّ : رَأَيْت في كِتَابِ ابنِ المُقَفَّع : العِلْم كَثِير ولكِنَّ أَخْذَ البَعْضِ خيْرٌ من تَرْكِ الكُلَّ فأَنْكَرَهُ أَشَدَّ الإِنْكَار وقال : الأَلفُ والَّلامُ لا يَدْخُلاَن في بَعْضٍ وكُلِّ لأَنَّهُمَا مَعْرِفَةٌ بغيْرِ أَلِفٍ ولاَمٍ . وفي القُرْآنِ العَزيز : " وكُلّ أَتُوْهُ دَاخِرِينَ " . قال أَبو حاتِمٍ : لا تَقُولُ العَرَبُ الكُلّ ولا البَعْض وقد " اسْتَعْمَلَها " النَّاسُ حَتَّى " سِيبَويْه والأَخْفَشُ في كِتَابَيْهِما لِقِلَّة عِلْمِهِما بِهذَا النَّحْوِ " فاجْتَنِبْ ذلِكَ فإِنَّهُ ليْسَ من كَلامِ العَرَب . انْتَهَى . قال شيْخُنَا : وهذَا من العَجَائِب فلا يَحْتَاج إِلى كَلاَمٍ . قُلتُ : وقالَ الأَزْهَرِيُّ : النَّحْوِيُّون أَجَازُوا الأَلِفَ والَّلامَ في بَعْضِ وكُلٍّ وإِنْ أَبَاهُ الأَصمَعِيُّ . قال شيْخُنا أَيْ بِناءً على أَنَّها عِوَضٌ عن المُضَافِ إِليْه أَو غيْر ذلِكَ وجَوَّزَهُ بَعْضٌ . على أَنَّهُ مُؤَوَّلٌ بالجُزْءِ وهو يَدْخُلُ عَليْه " ال " فَكَذَا ما قَامَ مَقَامَه وعُورِضَ بأَنَّه ليْسَ مَحَلَّ النِّزَاعِ . " والبَعُوضَةُ : البَقَّة ج بَعُوضٌ " قاله الجَوْهَرِيّ وقد وَرَدَ في الحَدِيث وهكذا فُسِّرَ وقال الشَّاعِرُ :
يَطِنُّ بَعُوضُ المَاءِ فَوْقَ قَذَالِهَا ... كمَا اصْطَخبَت بَعْدَ النَّجِيِّ خُصُومُ وأَنْشَدَ مُحَمَّدُ بنُ زِيَادٍ الأَعْرَابِيُّ :
" ولَيْلَةٍ لَمْ أَدْرِ ما كَرَاهَا
" أُسَامِرُ البَعُوضَ في دُجَاهَا
" كُلّ زَجُولٍ يُتَّقَى شَذَاهَا
" لا يَطْرَبُ السَّامِعُ مِنْ غِنَاهَا وقال المُصَنِّف في البَصَائِر : إِنّما أُخِذَ لَفْظُه من بَعْضٍ لصِغَرِ جِسْمه بالإِضَافَةِ إِلى سَائر الحَيَوانات . البَعُوضَةُ : " مَاءٌ لبَنِي أَسَدٍ " قَرِيبُ القَعْرِ كانَ لِلْعَرَب فيه يَوْمٌ مَذْكُورٌ . قال مُتَمِّمُ بنُ نُوَيْرَةَ يَذْكُرُ قَتْلَى ذلِكَ اليَوْمِ :
" على مِثْلِ أَصْحَابِ البَعُوضَةِ فاخْمِشِيلَكِ الوَيْلُ حُرَّ الوَجْهِ أَوْ يَبْكِ مَن بَكَى ورَمْلُ البَعُوضَةِ : مَوْضِعٌ في البَادِية قالَهُ الكِسَائِيّ . " وبُعِضُوا بالضَّمِّ : آذَاهُم " وفي الأَساسِ : أَكَلَهُمُ البَعُوضُ . " ولَيْلَةٌ بَعِضَةٌ " كفَرِحَة " ومَبْعُوضَةٌ وأَرْضٌ بَعِضَةٌ " " أَي كَثِيرَتُه . وأَبْعَضُوا " فهم مُبْعِضُونَ : " صَارَ في أَرْضِهِمْ البَعُوضُ " أَو كَثُرَ كما في الأَسَاس . من المَجَاز : " كَلَّفَنِي " فُلانٌ " مُخَّ البَعُوضِ أَي مَالا يَكُون " كما في التَّكْمِلَةِ . وفي الأَساسِ : أَي الأَمْرَ الشَّدِيدَ . قال اللَّيْثُ : " البُعْضُوضَةُ بالضَّمِّ : دُوَيْبَّة كالخُنْفَساءِ " تَقْرِضُ الوِطَابَ وهي غيْرُ البُعْصَوصَةِ بالصادِ الّتي تَقَدَّم ذِكْرُها . " والغِرْبانُ تَتبَعْضَضُ " أَي " يَتَنَاوَلُ بَعْضُهَا بَعْضاً " نقله الصّاغَانِيّ . " وبَعَّضْتُهُ تَبْعِيضاً : جَزَّأْتُهُ فتَبَعَّضَ " أَيْ " تَجَزَّأَ " نقله الجَوْهَرِيّ . ومنه : أَخَذُوا مالَه فبَعَّضُوه أَي فَرَّقُوهُ أَجْزاءً . وبَعَضَ الشَّاةَ وبَعَّضَهَا . قال الصَّاغَانِيُّ : والتَّرْكِيب يَدُلُّ على تَجْزِئَةِ الشَّيْءِ وقد شَذَّ عَنْهُ البَعُوض . وممّا يُسْتَدْرَك عليه : البَعْضُ : مَصْدَرُ بَعَضَهُ البَعُوض يَبْعَضُه بَعْضاً : عَضَّهُ وآذَاهُ ولا يَقَال في غيْرِ البَعُوضِ . قال يَمْدَحُ رَجُلاً باتَ في كِلَّةٍ :
لَنِعْمَ البَيْتُ بَيْنُ أَبِي دِثَارٍ ... إِذا ما خَافَ بَعْضُ القَوْمِ بَعْضَا قوله بَعْضاً أَي عَضّاً . وأَبو دِثَارٍ : الكِلَّةُ . وقَوْمٌ مَبْعُوضُونَ وأَرْضٌ مَبْعَضَةٌ كما يُقَال : مَبَقَّة أَيْ كَثِيرَتُهُمَا . تَذْنِيبٌ : نُقِلَ عن أَبي عُبَيْدَةَ أَنَّهُ جَعَلَ البَعْضَ من الأَضْدادِ وأَنَّهُ يَكُون بمَعْنَى الكُلِّ واسْتَدَلَّ له بقَوْلِه تَعالى : " يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِي يَعِدُكم " أَي كُلّه . واستَدَلَّ بِقَوْلِ لبِيد :
" أَوْ يَعْتَلِقْ بَعْضَ النُّفُوسِ حِمَامُها
فإِنَّهُم حَمَلُوه على الكُلِّ . قُلتُ : وهكذا فَسَّرَ أَبُو الهيْثَمِ الآيَةَ أَيضاً . قال ابنُ سِيدَه : وليْسَ هذَا عِنْدي على ما ذَهَب إِليْه أَهْلُ اللُّغَةِ مِنْ أَنَّ البَعْضَ في مَعْنَى الكُلّ . هذا نَقْضٌ ولا دَلِيلَ في هذا البَيْتِ لأَنَّهُ إِنَّمَا عَنَى ببَعْضِ النُّفُوسِ نَفْسَهُ . قال أَبُو العَبّاسِ أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى : أَجْمَع أَهْلُ النَّحْوِ على أَنَّ البَعْضَ شَيْءٌ من أَشيَاءَ أَو شَيْءٌ من شَيْءٍ إِلاّ هِشَاماً فإِنَّه زَعَم أَنَّ قَوْلَ لِبيدٍ : أَوْ يَعْتَلِقْ إِلخ فادَّعَى وأَخْطَأَ أَنَّ البَعْضَ هُنَا جَمْعٌ ولم يَكُنْ هذَا مِنْ عَمَلِهِ ؛ وإِنّمَا أَرادَ لبِيدٌ ببَعْضِ النُّفُوسِ نَفْسَهُ . قال : وقَوْلُه تَعَالَى : يُصِبْكم بَعْضُ الَّذِي يَعِدُكُم " أَنَّه كان وَعَدَهُم بشَيئين عَذَاب الدُّنِيَا وعَذَاب الآخِرَة فقَال : يُصِبْكُمْ هذَا العَذَابُ في الدُّنيَا وهو بَعْضُ الوَعْدَين من غيْرِ أَنْ نَفَى عَذَابَ الآخِرَة . وقال أَبو إِسْحاقَ في قَوْله : " بَعْضُ الَّذِي يَعِدكم " من لَطِيفِ المَسَائِل أَنَّ النَّبِيَّ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم إِذا وَعَدَ وَعْداً وَقَعَ الوَعْدُ بأَسْرِه ولم يَقَعْ بَعْضُه فمِنْ أَيْنَ جازَ أَنْ يَقُولَ بَعْض الَّذِي يَعِدُكُم وحَقُّ اللَّفْظِ : كُلُّ الَّذِي يَعِدُكُم وهذا بَابٌ من النَّظَرِ يَذْهَبُ فيه المُنَاظِرُ إِلى إِلْزَام حُجَّتِه بأَيْسَرِ مَا فِي الأَمْرِ وليْس هذا في مَعْنَى الكُلِّ وإِنَّمَا ذَكَرَ البَعْضَ لِيُوجِبَ له الكُلَّ لأَنَّ البَعْضَ هو الكُلُّ . ونَقَل المصَنِّف في البَصَائر عن أَبِي عُبَيْدَةَ كَلاَمَهُ السَّابِقَ إِلاّ أَنَّه ذَكَر في اسْتِدْلاَلِهِ قَوْلَهُ تَعَالَى : " ولأُبَيِّنَ لكُم بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ " أَي كُلَّ وذَكَر قَوْلَ لبِيدٍ أَيْضاً . قَال : هذا قُصُورُ نَظَرٍ منه وذلِكَ أَنَّ الأَشيَاءَ على أَرْبَعَةِ أَضْرُبٍ : ضَرْب في بَيانِهِ مَفْسَدَةٌ فلا يَجُوزُ لِصَاحِبِ الشَّرِيعَةِ بَيَانُه كوَقْتِ القِيَامَة ووَقْتِ المَوْتِ . وضَرْب مَعْقُول يُمْكِن لِلْنَّاسِ إِدراكُه من غيْر نَبيّ كمَعْرِفة اللهِ ومَعْرِفَةِ خَلْقِ السَّموَاتِ والأَرْضِ فلا يَلْزَمُ صَاحِبَ الشَّرْعِ أَنْ يُبَيِّنَه أَلاَ تَرَى أَنَّه أَحالَ مَعْرِفَتُه على العُقُول في نَحْوِ قَولِه " قُل انْظُروا مَاذَا فِي السَّموَاتِ والأَرْضِ " وقوله : " أَوْلَم يَنْظُرُوا في مَلَكُوتِ السَّمواتِ " . وضَرْب يَجِبُ عليه بَيَانُه كأَصُولِ الشَّرْعِيّات المُخْتَصَّةِ بشَرِعِهِ . وضَرْب يُمْكِنُ الوُقُوفُ عليه بِمَا يُبَيِّنُه صاحِبُ الشَّرْع كفُرُوعِ الأَحْكَام . فإِذَا اخْتَلَفَ النَّاسُ في أَمْرٍ غيْرِ الَّذِي يَخْتَصُّ بالنَّبِيِّ بَيَانُه فهو مُخَيَّر بَيْنَ أَنْ يُبَيِّنَ وبَيْنَ أَنْ لا يُبَيِّنَ حَسْبَ ما يَقْتَضِيه اجْتِهَادُه وحِكْمَتُه . وأَمّا الشَّاعِرُ فإِنّهُ عَنَى نَفْسَهُ . والمَعْنَى إِلاّ أَنْ يَتَدَارَكَنِي المَوْتُ لكِنْ عَرَّضَ ولَمْ يُصَرِّح تَفَادِياً من ذِكْرِ مَوْتِ نَفْسِه فتَأَمَّلْ

_Türkçe çeviri henüz yok_
