# بعض — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: بعض

بَعَضَهُ البَعُوضُ
1 بَعَضَهُ البَعُوضُ بعضه البعوض , [aor. بَعَضَ ,] inf. n. بَعْضٌ, The بَعُوض [or gnats, or musquitoes,] bit him; and annoyed, or molested, him. (TA.) And بُعِضُوا They were bitten by the بَعُوض: (A:) or were annoyed, or molested, thereby. (K.) بَعَضَهُ is not used in relation to anything but بَعُوض. (TA.) A poet says, praising a man who passed the night within a كِلَّة [or thin curtain used for protection from gnats, or musquitoes], which is also called أَبُو دِثَارٍ,
لَنِعْمَ البَيْتُ بَيْتُ أَبِى دِثَارٍ
اـِذَا مَا خَافَ بَعْضُ القَوْمِ بَعْضَا
[Excellent indeed is the tent, the tent of Aboo-Dithلr, when some of the people fear biting, and annoyance, or molestation, from gnats, or musquitoes]: by بعضا meaning عَضًّا. (TA.)

بعضهُ
2 بعضهُ عض عضة بعض بعضه بعضة , inf. n. تَبْعِيضٌ, He divided it into parts, or portions, (S, A, Msb, K,) distinct, or separate, one from another. (Msb) You say, أَخَذُوا مَالَهُ فَبَعَّضُوهُ They took his property and divided it into parts, or portions. (A, TA.) And عَضَّى الشَّاةَ وَ بَعَّضَهَا [He limbed, or dismembered, the sheep, or goat, and divided it into parts, or portions]. (A, TA.) [Hence,] مِنْ in certain cases, and بِ in the like cases, as in the saying شَرِبْتُ بِمَآءِ كَذَا [“ I drank of, ” i. e. “ some of, such water ”], are said to be لِلتَّبْعِيضِ [For the purpose of dividing into parts, or portions]. (Msb.)

ابعضوا
4 ابعضوا ابعضوا They had بَعُوض [or gnats, or musquitoes], (K,) or abundance thereof, (A,) in their land. (A, K.)

تبعّض
5 تبعّض بعض تبعض It was, or became, divided into parts, or portions. (S, K.)

بَعْضٌ
بَعْضٌ عض بعض Some, or somewhat or some one, (lit. a thing,) of things, or of a thing: Th says that it signifies thus accord. to all the grammarians; (Msb, TA;) except Hishلm, as will be seen hereafter: (TA:) or a part, or portion, (A, Msb, K,) of a thing, (Msb,) or of anything; (A, K;) whether little or much: (TA:) accord. to both these explanations, it may denote the greater part; as eight of ten: (Msb:) [thus it signifies some one or more; and it relates to persons and to other things:] pl. أَبْعَاضٌ; (S, IJ, K;) but ISd doubts whether IJ had an authority for this. (TA.) You say, بَعْضُ الشَّرِّ أَهْوَنُ مِنْ بَعْضٍ [Some kinds of evil are easier to be borne than some]. (A.) And جَارِيَةٌ حُسَّانَةٌ يُشْبِهُ بَعْضُهَا بَعْضًا [A very beautiful girl, parts of whom resemble other parts]. (A.) [And ضَرَبَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا Some of them beat some; i. e. they beat one another.] And لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ [We have tarried a day or part of a day]. (Kur xviii. 18.) And one says to a man of a company of men, “ Who did this? ” and he answers, أَحَدُنَا or بَعْضُنَا [Some one of us]; meaning himself. (A.) The article ال should not be prefixed to it, (K, * TA,) because it is originally a prefixed n., and as such determinate either literally or virtually, so that it does not admit another cause of being determinate; (TA;) contr. to what is said by IDrst (K, TA) and Ez-Zejjلjee; for they said البَعْضُ and الكُلُّ; which, properly, as ISd says, is not allowable; and it is said in the O that IDrst, in this matter, was at variance with all the people of his age: (TA:) AHلt says that the Arabs did not say الكُلُّ nor البَعْضُ, but that people used these expressions, even Sb and Akh in their two books, by reason of their little knowledge in this way: (K, * TA:) a remark, says MF, which is extr., and needs no comment: (TA:) [for who surpassed Sb and Akh in knowledge respecting matters of this kind?] AHلt also relates his having told As that he had seen in the book of [that celebrated and chaste author] Ibn-ElMukaffa', العِلْمُ الكَثِيرٌ وَ لٰكِنَّ أَخْذَ البَعْضِ خَيْرٌ مِنْ تَرْكِ الكُلِّ [Science is large; but the acquiring of part is better than the neglecting of the whole]; and that As disapproved of it most strongly, saying that the article ال is not prefixed to بَعْضٌ and كُلٌّ because they are determinate without it: (TA:) Az, however, says that the grammarians allow its being prefixed to these two words, (Msb, TA,) though As disallows it, (TA,) because they are meant to be understood as prefixed ns.; (Msb;) or because the article is meant to be a substitute for the noun to which they should be prefixed; or, in the case of بَعْضٌ, because this word is equivalent to جُزْءٌ, which receives the article ال. (MF.) It is related of AO, that he assigned also to بَعْضٌ the contr. meaning of All; or the whole: adducing as a proof thereof the words of the Kur [xl. 29], يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِى يَعِدُكُمْ as meaning All of that with which he threateneth you will befall you: and the saying of Lebeed.
أَوْ يَعْتَلِقْ بَعْضَ النُّفُوسِ حِمَامُهَا
[as meaning Or their death shall cling to all living creatures: or, accord. to another relation, او يَرْتَبِطْ, which means the same as او يعتلق]: thus also AHeyth explains the above-cited verse of the Kur; and thus Hishلm explains the saying of Lebeed, erroneously asserting that بعض is here a pl.: (TA:) but with respect to the former instance, the Prophet had threatened them with two things, the punishment of the present world and that of the world to come; so he says, “ This punishment will befall you in the present world; ” which is part (بعض] of the two threats; without denying the punishment of the world to come: or, as Aboo-Is-hلk says, he mentions the part to indicate the necessary consequence of the whole: and as to the saying of Lebeed, by بعض النفوس he means himself. (TA [app. from ISd].)

أَرْضٌ بَعِضَةٌ
أَرْضٌ بَعِضَةٌ ذ A land abounding with بَعُوض [or gnats, or musquitoes]; (K;) as also ↓ مَبْعَضَةٌ, like as you say مَبَقَّةٌ. (TA.) And لَيْلَةٌ بَعِضَةٌ A night in which are many بَعُوض; as also ↓ مَبْعُوضَةٌ (A, K.)

بَعُوضٌ
بَعُوضٌ عوض بعوض [Gnats, or musquitoes;] i. q. بَقَّ [which signifies both gnats, or musquitoes, (called in Egypt نَامُوس,) and also bugs]: n. un. with ة: (S:) or pl. of بَعُوضَةٌ, (K,) which signifies i. q. بَقَّةٌ. (A, K.) A poet speaks of the humming of the بعوض of the water. (TA.) The author of the K says, in the B, that the word is taken from بَعْضٌ, because of the smallness of the body of the بعوضة in comparison with other living things. (TA.) You say, كَلَّفَنِى مُخَّ البَعُوضِ (tropical:) He imposed upon me a difficult thing: (A:) or an impossible thing. (TS, K.)

أَرْضٌ مَبْعَضَةٌ
أَرْضٌ مَبْعَضَةٌ ذ : see بَعِضَةٌ

لَيْلَةٌ مَبْعُوضَةٌ
لَيْلَةٌ مَبْعُوضَةٌ ليلة مبعوضه ليلة مبعوضة : see بَعِضَةٌ

### Türkçe

بَعَضَهُ البَعُوضُ
1 **بَعَضَهُ البَعُوضُ** بعضه البعوض , [muzâri‘ı **بَعَضَ** ,] mastar ismi **بَعْضٌ**, **بَعُوض** [yahut tatarcıklar yahut sivrisinekler] onu ısırdı; ve onu rahatsız etti yahut ona eziyet verdi. (TA.) Ve **بُعِضُوا** Onlar **بَعُوض** tarafından ısırıldılar: (A:) yahut bununla rahatsız edildiler yahut eziyet gördüler. (K.) **بَعَضَهُ** hiçbir şey hakkında **بَعُوض** dışında kullanılmaz. (TA.) Bir şair, gecesini bir **كِلَّة** [yahut tatarcıklar yahut sivrisineklerden korunmak için kullanılan ince perde] içinde geçiren bir adamı överek söyler; ki buna ayrıca **أَبُو دِثَارٍ** da denir,
لَنِعْمَ البَيْتُ بَيْتُ أَبِى دِثَارٍ
اـِذَا مَا خَافَ بَعْضُ القَوْمِ بَعْضَا
[Gerçekten ne güzel çadırdır, **أَبِى دِثَارٍ**’ın çadırı; bazı kavim, tatarcıklardan yahut sivrisineklerden ısırılmaktan ve rahatsız edilmekten yahut eziyet görmekten korktuğu zaman]: **بعضا** ile **عَضًّا** kastedilerek. (TA.)

بعضهُ
2 بعضهُ عض عضة بعض بعضه بعضة , mastar ismi **تَبْعِيضٌ**, Onu parçalara yahut kısımlara böldü, (S, A, Msb, K,) birbirinden ayırt edilmiş yahut birbirinden ayrı olarak. (Msb) Şöyle dersin: **أَخَذُوا مَالَهُ فَبَعَّضُوهُ** Onun malını aldılar da onu parçalara yahut kısımlara böldüler. (A, TA.) Ve **عَضَّى الشَّاةَ وَ بَعَّضَهَا** [Koyunu yahut keçiyi parçaladı yahut uzuvlarına ayırdı ve onu parçalara yahut kısımlara böldü]. (A, TA.) [Bundan dolayı,] **مِنْ** bazı durumlarda ve benzeri durumlarda **بِ**; şu sözde olduğu gibi **شَرِبْتُ بِمَآءِ كَذَا** [“Şundan su içtim”, yani “böyle bir sudan (bir kısmını) içtim”], **لِلتَّبْعِيضِ** [parçalara yahut kısımlara ayırma maksadıyla] denir. (Msb.)

ابعضوا
4 ابعضوا ابعضوا Onların arazisinde **بَعُوض** [yahut tatarcıklar yahut sivrisinekler] vardı, (K,) yahut ondan bolluk vardı. (A,) (A, K.)

تبعّض
5 تبعّض بعض تبعض O, parçalara yahut kısımlara ayrıldı yahut ayrılır oldu. (S, K.)

بَعْضٌ
**بَعْضٌ** عض بعض Bazısı, yahut birazı, yahut birisi, (lafzen bir şey,) şeylerden yahut bir şeyden: Th der ki bütün nahivcilere göre bu şekilde anlam ifade eder; (Msb, TA;) Hishلm hariç; ileride görüleceği üzere: (TA:) yahut bir şeyin bir parçası yahut kısmı, (A, Msb, K,) bir şeyin, (Msb,) yahut herhangi bir şeyin; (A, K;) az olsun çok olsun: (TA:) bu iki açıklamaya göre, daha büyük kısmı da gösterebilir; ondan sekizi gibi: (Msb:) [böylece bir veya daha fazlası anlamına gelir; ve kişilere ve diğer şeylere nispet edilir:] çoğulu **أَبْعَاضٌ**; (S, IJ, K;) fakat ISd, IJ’nin bunun için bir dayanağı olup olmadığından şüphe eder. (TA.) Şöyle dersin: **بَعْضُ الشَّرِّ أَهْوَنُ مِنْ بَعْضٍ** [Şerrin bazı türleri, bazısından daha hafiftir]. (A.) Ve **جَارِيَةٌ حُسَّانَةٌ يُشْبِهُ بَعْضُهَا بَعْضًا** [Çok güzel bir cariye; onun bazı kısımları bazı kısımlarına benzer]. (A.) [Ve **ضَرَبَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا** Onların bazısı bazısını dövdü; yani birbirlerini dövdüler.] Ve **لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ** [Bir gün yahut günün bir kısmı kadar kaldık]. (Kur xviii. 18.) Ve bir kimse, erkeklerden bir topluluktan bir adama “Bunu kim yaptı?” der; o da **أَحَدُنَا** yahut **بَعْضُنَا** [Bizden biri] diye cevap verir; kendisini kastederek. (A.) Başına **ال** takısı getirilmemelidir, (K, * TA,) çünkü aslında muzaf bir isimdir; ve bu sıfatla, lafzen yahut hükmen belirli olduğundan, belirli olmanın başka bir sebebini kabul etmez; (TA;) IDrst (K, TA) ve Ez-Zejjلjee’nin söylediğinin aksine; zira onlar **البَعْضُ** ve **الكُلُّ** dediler; ki, ISd’nin dediği gibi, doğru olarak caiz değildir; ve O’da denir ki IDrst bu meselede kendi çağının bütün insanlarına muhalif idi: (TA:) AHلt der ki Araplar **الكُلُّ** demezlerdi, **البَعْضُ** da demezlerdi; fakat insanlar bu ifadeleri kullandılar; hatta Sb ve Akh bile iki kitaplarında, bu yoldaki bilgilerinin azlığı sebebiyle: (K, * TA:) MF der ki bu, fazlalıktır ve yoruma ihtiyaç duymaz: (TA:) [zira bu tür meselelerde bilgi bakımından Sb ve Akh’i kim geçti?] AHلt ayrıca, As’a, [o meşhur ve iffetli yazar] Ibn-ElMukaffa‘’ın kitabında **العِلْمُ الكَثِيرٌ وَ لٰكِنَّ أَخْذَ البَعْضِ خَيْرٌ مِنْ تَرْكِ الكُلِّ** [İlim çoktur; fakat bir kısmını almak, tamamını terk etmekten daha hayırlıdır] sözünü gördüğünü söylediğini; ve As’ın bunu en şiddetli şekilde ayıpladığını; **ال** takısının **بَعْضٌ** ve **كُلٌّ**’e getirilmediğini, çünkü onun onsuz da belirli olduğunu söyleyerek: (TA:) Az ise, nahivcilerin bu iki kelimenin başına onun getirilmesini caiz gördüklerini söyler, (Msb, TA,) her ne kadar As bunu caiz görmese de, (TA,) çünkü muzaf isimler olarak anlaşılmaları murad edilir; (Msb;) yahut çünkü takı, muzaf olmaları gereken ismin yerine kaim kılınmak istenir; yahut **بَعْضٌ** hakkında, bu kelime **جُزْءٌ**’e denk olduğundan, ki o **ال** takısını alır. (MF.) AO’dan rivayet edilir ki o, **بَعْضٌ**’a ayrıca “Hepsi” yahut “tamamı” zıt anlamını da verdi: buna delil olarak Kur’ân’ın [xl. 29] sözünü, **يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِى يَعِدُكُمْ** ifadesini, “Sizi tehdit ettiği şeyin tamamı size isabet edecektir” anlamında; ve Lebeed’in sözünü getirdi:
أَوْ يَعْتَلِقْ بَعْضَ النُّفُوسِ حِمَامُهَا
[“Yahut onların ölümü bütün canlılara yapışacaktır” anlamında: yahut başka bir rivayete göre **او يَرْتَبِطْ**, ki **او يعتلق** ile aynı anlama gelir]: AHeyth de yukarıda zikredilen Kur’ân âyetini böyle açıklar; ve Hishلm de Lebeed’in sözünü böyle açıklar; yanlış olarak **بعض**’un burada bir çoğul olduğunu iddia ederek: (TA:) fakat birinci örneğe gelince, Peygamber onları iki şeyle tehdit etmişti: dünya azabı ve âhiret azabı; bu yüzden “Bu azap size dünyada isabet edecektir” der; bu, iki tehdidin bir parçasıdır (**بعض**) ; âhiret azabını inkâr etmeksizin: yahut Aboo-Is-hلk’ın dediği gibi, bütüne zorunlu olarak delalet etsin diye parçayı zikreder: Lebeed’in sözüne gelince, **بعض النفوس** ile kendisini kasteder. (TA [ISd’den ilâve görünür].)

أَرْضٌ بَعِضَةٌ
**أَرْضٌ بَعِضَةٌ** ذ **بَعُوض** [yahut tatarcıklar yahut sivrisinekler] bakımından bol olan bir arazi; (K;) bunun gibi ↓ **مَبْعَضَةٌ** da; tıpkı **مَبَقَّةٌ** dediğin gibi. (TA.) Ve **لَيْلَةٌ بَعِضَةٌ** içinde çok **بَعُوض** bulunan bir gece; bunun gibi ↓ **مَبْعُوضَةٌ** da. (A, K.)

بَعُوضٌ
**بَعُوضٌ** عوض بعوض [Tatarcıklar yahut sivrisinekler;] **بَقَّ** ile aynı anlamdadır [ki bu, hem tatarcıklar yahut sivrisinekler (Mısır’da **نَامُوس** diye adlandırılır) hem de tahtakuruları anlamına gelir]: tekil isim (n. un.) ة iledir: (S:) yahut **بَعُوضَةٌ**’nin çoğuludur, (K,) ki o da **بَقَّةٌ** ile aynı anlamdadır. (A, K.) Bir şair, suyun **بعوض**’unun vızıltısından söz eder. (TA.) K’nin müellifi, B’de, kelimenin **بَعْضٌ**’dan alındığını söyler; **بعوضة**’nin bedeninin küçüklüğünden dolayı, diğer canlılara nispetle. (TA.) Şöyle dersin: **كَلَّفَنِى مُخَّ البَعُوضِ** (mecaz:) Bana zor bir şeyi yükledi: (A:) yahut imkânsız bir şeyi. (TS, K.)

أَرْضٌ مَبْعَضَةٌ
**أَرْضٌ مَبْعَضَةٌ** ذ : **بَعِضَةٌ**’ye bak.

لَيْلَةٌ مَبْعُوضَةٌ
**لَيْلَةٌ مَبْعُوضَةٌ** ليلة مبعوضه ليلة مبعوضة : **بَعِضَةٌ**’ye bak.
