# بعض — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B9%D8%B6/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: بعض

- بعض الشيء: جزء منه، ويقال ذلك بمراعاة كل، ولذلك يقابل به كل، فيقال: بعضه وكله، وجمعه أبعاض. قال عز وجل: ﴿بعضكم لبعض عدو﴾ [البقرة/36]، ﴿وكذلك نولي بعض الظالمين بعضا﴾ [الأنعام/129]، ﴿ويلعن بعضكم بعضا﴾ [العنكبوت/25]، وقد بعضت كذا: جعلته أبعاضا نحو جزأته. قال أبو عبيدة: ﴿ولأبين لكم بعض الذي تختلفون فيه﴾ [الزخرف/63]، أي: الذي (راجع: مجاز القرآن 2/205)، كقول الشاعر:
*أو يرتبط بعض النفوس حمامها *
(العجز للبيد، وشطره الأول:
تراك أمكنة، إذا لم أرضها
وهو من معلقته؛ انظر ديوانه ص 175؛ وشرح المعلقات 1/161)
وفي قوله هذا قصور نظر منه (قال ثعلب: أجمع أهل النحو على أن البعض شيء من أشياء، أو شيء من شيء، إلا هشاما فإنه زعم أن قول لبيد:
أو يعتلق بعض النفوس حمامها
فادعى وأخطأ أن البعض ههنا جمع، ولم يكن هذا من عمله وإنما أراد لبيد ببعض النفوس نفسه. انظر: اللسان: (بعض) )، وذلك أن الأشياء على أربعة أضرب:
- ضرب في بيانه مفسدة فلا يجوز لصاحب الشريعة أن يبينه، كوقت القيامة ووقت الموت.
- وضرب معقول يمكن للناس إدراكه من غير نبي، كمعرفة الله ومعرفته في خلق السموات والأرض، فلا يلزم صاحب الشرع أن يبينه، ألا ترى أنه كيف أحال معرفته على العقول في نحو قوله: ﴿قل انظروا ماذا في السموات والأرض﴾ [يونس/101]، وبقوله: ﴿أو لم يتفكروا﴾ [الأعراف/184]، وغير ذلك من الآيات.
- وضرب يجب عليه بيانه، كأصول الشرعيات المختصة بشرعه.
- وضرب يمكن الوقوف عليه بما بينه صاحب الشرع، كفروع الأحكام.
وإذا اختلف الناس في أمر غير الذي يختص بالمنهي بيانه فهو مخير بين أن يبين وبين ألا يبين حسب ما يقتضي اجتهاده وحكمته، فإذا قوله تعالى: ﴿ولأبين لكم بعض الذي تختلفون فيه﴾ [الزخرف/63]، لم يرد به كل ذلك، وهذا ظاهر لمن ألقى العصبية عن نفسه، وأما قول الشاعر:
*أو يرتبط بعض النفوس حمامها *
(تقدم في الصفحة السابقة)
فإنه يعني به نفسه، والمعنى: إلا أن يتداركني الموت، لكن عرض ولم يصرح، حسب ما بنيت عليه جملة الإنسان في الابتعاد من ذكر موته. قال الخليل: يقال: رأيت غربانا تتبعض (في المخطوطة: تتبعضض؛ وانظر العين 1/283)، أي: يتناول بعضها بعضا، والبعوض بني لفظه من بعض، وذلك لصغر جسمها بالإضافة إلى سائر الحيوانات.

### Türkçe

- **بعض** şey: ondan bir parça; ve bu, bir bütün gözetilerek söylenir; bu sebeple onunla **كل** karşılanır; şöyle denir: **بعضه** ve **كله**; onun çoğulu **أبعاض**’dır. Aziz ve celil olan dedi ki: ﴿بعضكم لبعض عدو﴾ [البقرة/36], ﴿وكذلك نولي بعض الظالمين بعضا﴾ [الأنعام/129], ﴿ويلعن بعضكم بعضا﴾ [العنكبوت/25]. Ve “**بعضت** şunu” (yani): onu **أبعاض** yaptım; “onu parçaladım” gibi. Ebû Ubeyde dedi: ﴿ولأبين لكم بعض الذي تختلفون فيه﴾ [الزخرف/63], yani: **الذي** (bkz.: **مجاز القرآن** 2/205); şairin sözü gibi:
*أو يرتبط بعض النفوس حمامها *
(beyit sonu Lebîd’indir; onun ilk yarısı:
تراك أمكنة، إذا لم أرضها
ve o, onun muallakasındandır; bkz. divanı s. 175; ve Şerhu’l-Muallakât 1/161)
Ve onun bu sözünde, ondan bir bakış kısalığı vardır (Sa‘leb dedi: Nahiv ehlinin tamamı, **البعض**’ın “eşyalardan bir şey” yahut “bir şeyden bir şey” olduğu üzerinde icmâ etti; ancak Hişâm, Lebîd’in şu sözü:
أو يعتلق بعض النفوس حمامها
hakkında, iddia etti ve hata etti ki **البعض** burada bir çoğuldur; bu onun işi değildi; ancak Lebîd, **بعض النفوس** ile kendi nefsini kastetti. Bkz.: **اللسان**: (**بعض**) ); ve bu, şundan dolayıdır ki eşyâ dört kısım üzeredir:
- Bir kısım: onun beyanında bir fesat vardır; bu sebeple şeriat sahibine onu beyan etmek câiz olmaz; kıyametin vakti ve ölümün vakti gibi.
- Bir kısım: akledilir; insanların onu bir peygamber olmaksızın idrak etmesi mümkündür; Allah’ı bilmek ve göklerin ve yerin yaratılışında O’nu bilmek gibi; bu sebeple şeriat sahibine onu beyan etmek lâzım gelmez; görmez misin ki O’nun bilgisini akıllara nasıl havale etti; şu sözü gibi: ﴿قل انظروا ماذا في السموات والأرض﴾ [يونس/101], ve şu sözüyle: ﴿أو لم يتفكروا﴾ [الأعراف/184], ve âyetlerden bunun dışındakiler.
- Bir kısım: onun beyanı ona vaciptir; kendi şeriatine mahsus şer‘îlerin asılları gibi.
- Bir kısım: şeriat sahibinin beyan ettiği şeyle ona vukuf mümkündür; hükümlerin fer‘leri gibi.
Ve insanlar, beyanı yasaklanan şeye mahsus olmayan bir işte ihtilaf ederse, onun içtihadının ve hikmetinin gerektirdiğine göre, beyan etmek ile beyan etmemek arasında muhayyerdir. Öyleyse Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿ولأبين لكم بعض الذي تختلفون فيه﴾ [الزخرف/63], onunla bütün bunu murat etmedi; ve bu, asabiyeti nefsinden atan kimse için açıktır. Şairin sözüne gelince:
*أو يرتبط بعض النفوس حمامها *
(önceki sayfada geçti)
şüphesiz onunla kendi nefsini kasteder; ve mâna: “ancak ölüm beni yakalarsa”; fakat üstü kapalı söyledi ve açıkça söylemedi; insan cümlesinin, ölümünü anmaktan uzak durma üzerine bina edildiği şeye göre. Halîl dedi: denir ki: “Kargalar gördüm **تتبعض** (yazmada: **تتبعضض**; bkz. **العين** 1/283)”, yani: bazısı bazısını alır (yer); ve **البعوض** lafzının binası **بعض**’tan yapılmıştır; bu, bedeninin küçüklüğünden dolayıdır; diğer hayvanlara nispetle.
