# بعق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B9%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بعق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بعق

البُعاقُ: شدّة الصوت، وقد بَعَقَ الرجلُ وغيره وانْبَعَقَ وبعَقَت الإبلُ بُعاقاً. والباعِقُ: المُؤَذن، وقد بَعَقَ بُعاقاً؛ وأنشد: تَيَمَّمْتُ بالكِدْيَوْنِ كي لا يَفُوتَني،
من المَقْلةِ البَيْضاء، تَقْرِيظُ باعِق
قال: يعني ترجيع المؤذن إذا رجَّع في أذانه؛ قال الأَزهري: ورواه غيره تفريط ناعق، من نَعَق الرّاعي بغنمه، ولعلهما لغتان. وانْبَعَق الشيء: اندَرأَ مُفاجأَة وأَنت لا تشعُر من حيث لم تحتسبه، وهو الانْبِعاق؛ وأَنشد:بَيْنما المَرْء آمِناً راعَه را
ئعُ حَتْفٍ، لم يَخْشَ منه انْبِعاقَهْ
والباعِقُ: المطر يُفاجِئ بوابل. ومطر بُعاقٌ وبِعاقٌ: مُنْدفِع بالماء، وقد تَبَعَّق يتَبَعَّق وانْبَعَقَ يَنْبَعِق. وسيْلٌ بُعاق وبِعاق: شديد الدفْعة؛ قال أبو حنيفة: هو الذي يَجْرُف كل شيء. وأرض مَبْعُوقة: أصابها البُعاق. والبعاقُ: المطر الذي يَتبَعَّق بالماء تبعُّقاً؛ وأنشد ابن بري:
تبَعَّقَ فيه الوابِلُ المُتَهَطِّلُ
وبعَقَ الناقةَ: نَحَرَها وأسالَ دمَها. وفي حديث حُذيفة أنه قال: ما بقي من المُنافقين إلا أربعة، فقال رجل: فأَين الذين يُبَعِّقُون لِقاحَنا ويَنقُبون بيوتنا؟ فقال حُذيْفةُ: أُولئك هم الفاسقون؛ قال أبو عبيد: قوله يبعقون لقاحنا يعني أنهم ينْحَرون إبلنا ويُسيلون دِماءها. يقال: انبعق المطرُ إذا سال لكثرته. وفي حديث الاسْتِسقاء: جَمُّ البُعاق؛ هو بالضم، المطر الكثير الغزير الواسع.
وبعقْت الإبلَ: نحرْتُها، وتَبعَّقَت: أفاضَتْ بها
(* قوله «وتبعقت
أفاضت بها» كذا بالأصل ورمز له بعلامة وقفة). قال الأزهري: وفي نوادر الأَعراب انْبعَق فلان كذا وكذا انْبِعاقاً إذا أَخذه من تلقاء نفسه، فهو مُنْبعِق. وروي عن عمر، رضي الله عنه، أَنه قال: الانبعاق فيما لا ينبغي من شقاشِق الشيطان. وفي الحديث: إن الله يكره الانْبِعاقَ في الكلام، فرحم الله امْرأً أوجَز في كلامه؛ أَي التوسُّعَ فيه والتكثُّر منه، ويروى: التبعُّقَ في الكلام.
والبُعاق، بالضم: سحاب يتصبب بشدّة. وقد انْبعَقَ المُزْن إذا انْبعَجَ بالمطر، وتَبَعَّق مثله؛ قال رؤبة:
وَجُود مَرْوانَ، إذا تَدَفَّقا،
جُودٌ كجُودِ الغَيْثِ، إذ تَبَعَّقا
والبَعْقُ والبَعْجُ: الشَّقُّ. وبعَّقْت زِقَّ الخمر تَبْعِيقاً أي شققْتُه.

### Türkçe

**البُعاقُ**: sesin şiddeti; ve gerçekten adam ve başkası **بَعَقَ** ve **انْبَعَقَ** ve develer **بُعاقاً** olarak **بعَقَت**. Ve **الباعِقُ**: müezzin; ve gerçekten **بَعَقَ** **بُعاقاً**; ve (şu beyit) okundu:

Teyemmüm ettim **بالكِدْيَوْنِ** ile, ta ki beni kaçırmasın,
**من المَقْلةِ البَيْضاء**’dan, **تَقْرِيظُ باعِق**

Dedi: yani müezzinin, ezanında tercî‘ yaptığı zaman tercî‘i; **الأَزهري** dedi: ve başkası onu şöyle rivayet etti: **تفريط ناعق**; çobanın koyunlarına **نَعَق** etmesinden (olan); ve belki ikisi iki lehçedir. Ve **انْبَعَق الشيء**: sen farkında değilken, onu ummadığın yerden, ansızın itildi/atıldı; ve o **الانْبِعاق**tır; ve (şu beyit) okundu:

Bir sırada kişi emniyette iken onu ürküttü,
ölümün ürküteni; ondan **انْبِعاقَهْ**’ını korkmamıştı

Ve **الباعِقُ**: sağanakla ansızın gelen yağmur. Ve **مطر بُعاقٌ وبِعاقٌ**: su ile fışkıran/itilen; ve gerçekten **تَبَعَّق** **يتَبَعَّق** ve **انْبَعَقَ** **يَنْبَعِق**. Ve **سيْلٌ بُعاق وبِعاق**: itişi çok şiddetli; **أبو حنيفة** dedi: o, her şeyi sürükleyip götüren şeydir. Ve **أرض مَبْعُوقة**: ona **البُعاق** isabet etmiş (arazi). Ve **البعاقُ**: su ile **تَبَعَّق** eden yağmur; **ابن بري** şu beyiti okudu:

Orada dökülen sağanak **تبَعَّقَ**

Ve **بعَقَ الناقةَ**: onu boğazladı ve kanını akıttı. Ve **حُذيفة** hadîsinde, onun şöyle dediği (rivayet edilmiştir): münafıklardan dört kişiden başkası kalmadı; bunun üzerine bir adam dedi: peki bizim sağmal develerimizi **يُبَعِّقُون** edenler ve evlerimizi delenler nerede? Bunun üzerine **حُذيْفةُ** dedi: işte onlar fâsıklardır; **أبو عبيد** dedi: onun “sağmal develerimizi **يبعقون**” sözü, yani develerimizi boğazlıyorlar ve kanlarını akıtıyorlar demektir. Denir ki: yağmur çokluğundan aktığı zaman **انبعق المطرُ**. Ve **الاسْتِسقاء** hadîsinde: **جَمُّ البُعاق**; o, zamme iledir; çok, bol, geniş yağmur.

Ve **بعقْت الإبلَ**: onları boğazladım; ve **تَبعَّقَت**: onunla taşırdı/akıttı
(* onun “**وتبعقت أفاضت بها**” sözü: asılda böyle ve ona bir durak işaretiyle rumuz verilmiştir). **الأزهري** dedi: ve Arapların nadir sözlerinde: falan kimse şu ve şu şeyi, kendi kendine (kendiliğinden) aldığı zaman **انْبعَق** ... **انْبِعاقاً**; o hâlde o **مُنْبعِق**tir. Ve **عمر**’den, Allah ondan razı olsun, şöyle dediği rivayet edildi: uygun olmayan şeyde **الانبعاق**, şeytanın **شقاشِق**lerindendir. Ve hadîste: Allah, sözde **الانْبِعاقَ**ı kerih görür; öyleyse Allah, sözünde veciz olan kimseye rahmet etsin; yani onda genişlemeyi ve ondan çoğaltmayı; ve şöyle de rivayet edilir: sözde **التبعُّقَ**.

Ve **البُعاق** (zamme ile): şiddetle damlayan bulut. Ve gerçekten **انْبعَقَ المُزْن** yağmurla **انْبعَجَ** ettiği zaman; ve onun benzeri olarak **تَبَعَّق**; **رؤبة** dedi:

Mervân’ın cömertliği, akıp döküldüğü zaman,
yağmurun cömertliği gibi bir cömertliktir; **تَبَعَّقا** ettiği vakit

Ve **البَعْقُ** ve **البَعْجُ**: yarma/çatlatma. Ve **بعَّقْت زِقَّ الخمر تَبْعِيقاً** yani onu yardım/çatlatttım.
