# بعك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B9%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بعك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بعك

بعكوكة الناس، بالضم: مجتمعهم عن ابن دريد، وقال ابن فارس: حكي عن بعض: خل عن بعكوكة القوم، أي: مجتمع منازلهم. وبعكه بالسيف بعكا: ضرب أطرافه. وقال ابن دريد: البعك، محركة: الغلظ والكزازة في الجسم نقله الجوهري. وقال أبو زيد: الباعك: الأحمق المتهالك. والبعكوكاء: الشر. وقال ابن السكيت: البعكوكاء والمعكوكاء: الجلبة والصياح، زاد ابن بري: والاختلاط، يقال: وقعوا في بعكوكاء: أي جلبة وصياح، وقيل: أي في شر واختلاط. وبعكوكة القوم بالضم وقد يفتح حكاه اللحياني، وهو نادر وبعكوكهم: أي آثارهم حيث نزلوا عن ابن دريد، أو خاصتهم أو جماعتهم قال ثعلب: وكذا من الإبل وأنشد لجساس:
  وهن أمثال السري الأمراط
  يخرجن من بعكوكة الخلاط والبعكوكة: وسط الشيء عن اللحياني. وأيضا: كثرة المال، وقيل: غباره وازدحامه قال الجوهري: كذا شرح في أبنية الكتاب. وبعكوكة الصيف والشتاء: اجتماع حره وبرده.
 والبعكوك: شدة الحر. قال الصاغاني: الباء في كل ما ذكر قياسها الضم، ولكنهم فتحوها.

  قلت: الذي حكى الفتح في هذه الحروف هو اللحياني، وجعلها نوادر؛ لأن الحكم في فعلول أن يكون مضموم الأول إلا أشياء نوادر، جاءت بالضم والفتح، فمنها بعكوكة قال: شبهت بالمصادر نحو سار سيرورة وحاد حيدودة، وقال الأزهري: هذا حرف جاء نادرا على فعلولة ولم يجئ في كلامهم مثله إلا صعفوق، ونقل ابن فارس الكلام الذي أوردناه عن اللحياني، ثم قال: وأما البصريون فإنهم يأبون هذا البناء في المصادر إلا للمعتلات.
 ومما يستدرك عليه: بعكك، كجعفر: اسم اشتق من البعك الذي هو الغلظ والكزازة في الجسم قاله ابن دريد، وهو والد أبي السنابل الصحابي رضي الله تعالى عنه، وسيأتي في اللام إن شاء الله تعالى. وبعكوكاء: موضع.

### Türkçe

**بعكوكة الناس**، (ضم ile): onların topluluğu; İbn Düreyd’den. İbn Fâris dedi: bazılarından hikâye olundu: “**خل عن بعكوكة القوم**”, yani: onların evlerinin topluluğu. Ve onu kılıçla **بعكا** olarak **بعكه**: onun uçlarını vurdu. İbn Düreyd dedi: **البعك**, (harekeli): bedende kalınlık ve kabalık; Cevherî onu nakletti. Ebû Zeyd dedi: **الباعك**: ahmak, helâk olmaya düşkün. Ve **البعكوكاء**: şer. İbn Sikkît dedi: **البعكوكاء** ve **المعكوكاء**: gürültü ve bağırış; İbn Berrî artırdı: ve karışıklık; denir: “**وقعوا في بعكوكاء**”: yani gürültü ve bağırışa (düştüler); ve denildi: yani şer ve karışıklığa. Ve **بعكوكة القوم** (ضم ile), bazen fetha da edilir; Lihyânî onu hikâye etti; ve o nadirdir. Ve **بعكوكهم**: yani kondukları yerdeki izleri; İbn Düreyd’den; yahut onların seçkinleri yahut cemaatleri. Sa‘leb dedi: ve develerden de böyledir. Cessâs’a ait olarak inşâd etti:
  Ve onlar, tüysüz serî (at) misalleridir
  **بعكوكة الخلاط**’tan çıkarlar.

Ve **البعكوكة**: şeyin ortası; Lihyânî’den. Ve ayrıca: malın çokluğu; ve denildi: onun tozu ve izdihamı. Cevherî dedi: Kitabın “ebniye”sinde böyle şerh olundu. Ve **بعكوكة الصيف والشتاء**: onun sıcağının ve soğuğunun toplanması.
Ve **الْبَعْكُوك**: sıcağın şiddeti. Sâğânî dedi: zikredilenlerin hepsinde **الباء**’ın kıyası dammadır; fakat onu fetha ettiler.

Dedim: bu harflerde fethayı hikâye eden Lihyânî’dir ve onları nevâdir kıldı; çünkü **فعلول**’da hüküm, ilkinin dammalı olmasıdır; ancak bazı nevâdir şeyler müstesna: damma ve fetha ile gelmiştir; onlardan biri **بعكوكة**’dır. Dedi: masdarlara benzetildi; نحو “**سار سيرورة**” ve “**حاد حيدودة**”. Ezherî dedi: bu, **فعلولة** üzere nadir olarak gelmiş bir harftir; onların كلامında onun benzeri, **صعفوق**’tan başka gelmedi. İbn Fâris, Lihyânî’den naklettiğimiz sözü nakletti; sonra dedi: Basralılara gelince, onlar bu binayı masdarlarda, ancak illetli fiiller için kabul ederler.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **بعكك**, “**جعفر**” gibi: bedende kalınlık ve kabalık olan **البعك**’tan türetilmiş bir isim; bunu İbn Düreyd söyledi. Ve o, sahâbî Ebû’s-Senâbil’in babasıdır, Allah Teâlâ ondan razı olsun; ve inşâallah Teâlâ, **اللام**’da gelecektir. Ve **بعكوكاء**: bir yer.
