# بعل — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D9%84/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B9%D9%84/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D9%84.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: بعل

بعل
بَعَلَ - يَبْعَلُ - بَعْل - بُعُوْل
بَعَلَ - يَبْعَلُ + كائن + كائناً: يرأسه فيوجهه ويقوده ويحصل على خضوعه وطاعته لتوجيهاته عن حب ورضى ومن غير قهر أو بطش
بَعْل: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل بمعنى فاعل من " بَعَلَ - يَبْعَلُ": وهو اصطلاحاً الزوج الذكر الذي تخضع امرأته لتوجيهه وسلطانه عن حب ورضى: وهو كذلك اسم صنم كان يعبد
بُعُوْل: جمع " بَعْل"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قيادة وسوق آخر للوصول إلى الهدف"، وهي:
رَأسَ - يَرْأسُ، حَنَكَ - يَحْنُكُ (حَنَكَ - يَحْنِكُ)، سَادَ - يَسُودُ، سَاقَ - يَسُوْقُ، وَجُهَ - يَوْجُهُ، بَعَلَ - يَبْعَلُ
بعل - بعول
	﴿والمطلقات يتربصن بأنفسهن ثلاثة قروء ولا يحل لهن أن يكتمن ما خلق الله في أرحامهن إن كن يؤمن بالله واليوم الآخروبعولتهن أحق بردهن في ذلك إن أرادوا إصلاحا ولهن مثل الذي عليهن بالمعروف وللرجال عليهن درجة والله عزيز حكيم(228)﴾ البقرة ﴿وإن امرأة خافت من بعلها نشوزا أو إعراضا فلا جناح عليهما أن يصلحا بينهما صلحا والصلح خير وأحضرت الأنفس الشح وإن تحسنوا وتتقوا فإن الله كان بما تعملون خبيرا(128)﴾ النساء
	﴿قالت ياويلتا أألد وأنا عجوز وهذا بعلي شيخا إن هذا لشيء عجيب(72)﴾ هود ﴿وقل للمؤمنات يغضضن من أبصارهن ويحفظن فروجهن ولا يبدين زينتهن إلا ما ظهر منها وليضربن بخمرهن على جيوبهن ولا يبدين زينتهن إلا لبعولتهن أو آبائهن أو آباء بعولتهن أو أبنائهن أو أبناء بعولتهن أو إخوانهن أو بني إخوانهن أو بني أخواتهن أو نسائهن أو ما ملكت أيمانهن أو التابعين غير أولي الإربة من الرجال أو الطفل الذين لم يظهروا على عورات النساء ولا يضربن بأرجلهن ليعلم ما يخفين من زينتهن وتوبوا إلى الله جميعا أيها المؤمنون لعلكم تفلحون(31)﴾ النور
مختار الصحاح
● [بعل] ب ع ل: البَعْلُ الزوج والجمع البُعُولَةُ ويقال للمرأة أيضا بَعْلٌ و بَعْلَةٌ كزوج وزوجة و البَعْلُ أيضا العذي وهو ما سقته السماء وقال الأصمعي العذي ما سقته السماء والبعل ما شرب بعروقه من غير سقي ولا سماء وفي الحديث ﴿ما شرب بعلا ففيه العشر﴾ والبعل اسم صنم كان لقوم إلياس عليه السلام قلت صوابه وبعل اسم صنم بغير الألف واللام كما قال و بَعْلَبَكّ اسم بلد والقول فيه كالقول في سام أبرص وإذ ذكرناه في ب ر ص
الراغب
بعل
البعل هو الذكر من الزوجين، قال الله عز وجل: }وهذا بعلي شيخا﴿[هود/72]، وجمعه بعولة، نحو: فحل وفحولة. قال تعالى:﴾وبعولتهن أحق بردهن﴿[البقرة/228]، ولما تصور من الرجل الاستعلاء على المرأة فجعل سائسها والقائم عليها كما قال تعالى:﴾الرجال قوامون على النساء﴿[النساء/34]، سمي باسمه كل مستعل على غيره، فسمى العرب معبودهم الذين يتقربون به إلى الله بعلا؛ لاعتقادهم ذلك فيه في نحو قوله تعالى:﴾أتدعون بعلا وتذرون أحسن الخالقين{ [الصافات/125]، ويقال: أتانا بعل هذه الدابة، أي: المستعلي عليها، وقيل للأرض المستعلية على غيرها بعل، ولفحل النخل بعل تشبيها بالبعل من الرجال، ولما عظم حتى يشرب بعروقه بعل لاستعلائه، قال صلى الله عليه وسلم: (فيما سقي بعلا العشر) (الحديث بهذه الرواية أخرجه ابن ماجة في سننه 1/581، ويروى عنه صلى الله عليه وسلم أنه قال: (فيما سقت السماء والعيون أو كان عثريا العشر، وما سقي بالنضح نضف العشر) وهذا متفق عليه. راجع: شرح السنة 6/42). ولما كانت وطأة العالي على المستولى عليه مستثقلة في النفس قيل: أصبح فلان بعلا على أهله، أي: ثقيلا لعلوه عليهم، وبني من لفظ البعل المباعلة والبعال كناية عن الجماع، وبعل الرجل (راجع: كتاب الأفعال 4/113) يبعل بعولة، واستبعل فهو بعل ومستبعل: إذا صار بعلا، واستبعل النخل: عظم (في اللسان: واستبعل الموضع والنخل: صار بعلا راسخ العروق في الماء مستغنيا عن السقي وعن إجراء الماء إليه)، وتصور من البعل الذي هو النخل قيامه في مكانه، فقيل: بعل فلان بأمره: إذا أدهش وثبت مكانه ثبوت النخل في مقره، وذلك كقولهم: ما هو إلا شجر، فيمن لا يبرح.
ملخص اللسان
وجوه اللفظ: الأَرض المرتفعة التي لا يصيبها مطر إِلا مرّة واحدة في السنة - البَعْل كل شجر أَو زرع لا يُسْقى،- والبَعْل: الذَّكَر من النَّخل. وبَعْلُ الشيء: رَبُّه ومالِكُه - المَالك والرئيس أَي ما زال رئيساً متملكاً- البَعْل: الزوج - بَعَلَت المرأَة أَي صارت ذات بَعْل - والتَّباعل والبِعال: ملاعبة المرءِ أَهلَه، -  البِعال النكاح؛ وبَعَل على الرجل: أَبى عليه. ثِقْلٌ عليهم. الدَّهَش عند الرَّوع. بَرِمَ فلم يدر كيف يصنع فيه
1.    بَعَل يَبْعَل بُعولة، فهو باعل أَي مُسْتَعْلِج؛
2.    البَعْلُ: الأَرض المرتفعة التي لا يصيبها مطر إِلا مرّة واحدة في    السنة،
3.    البَعْل المَالك والرئيس
4.    وبَعْلُ الشيء: رَبُّه ومالِكُه.
5.    وأَن تَلِدَ الأَمة بَعْلَها؛ المراد بالبعل ههنا المالك يعني كثرة السبي والتسرّي،
6.    البَعْل كل شجر أَو زرع لا يُسْقى،
7.    البَعْل والعَذْيُ واحد، وهو ما سفَتْه السماء،
8.    وبَعِل بِأَمره بَعَلاً، فهو بَعِلٌ: بَرِمَ فلم يدر كيف يصنع فيه.
9.    والبَعَل: الدَّهَش عند الرَّوع.
10.                        وهو بَعْلٌ على أَهله أَي ثِقْلٌ عليهم.
11.                       وبَعَل على الرجل: أَبى عليه.
12.                       صار فلان بَعْلاً على قومه أَي ثِقْلاً وعِيَالاً،
13.                       والبَعْل: الذَّكَر من النَّخل.
14.                       البَعْلُ من النخل ما هو من الغلط الذي ذكرناه عن القُتَبي،
15.                       البَعْل : الزوج،
16.                       بَعَلَت المرأَة أَي صارت ذات بَعْل؛
17.                        وتَبَعَّلَت المرأَةُ: أَطاعت بَعْلَها،
18.                       وتَبَعَّلَت له: تزينتْ.
19.                       والتَّباعل والبِعال: ملاعبة المرءِ أَهلَه،
20.                        البِعال النكاح؛
21.                       بَعْلاً صنماً من ذهب يعبدونه.
22.                       البَعَل الضَّجَر والتَّبَرُّم بالشيء؛
23.                       والبَعْلُ من النخل: ما شرب بعروقه من غير سَقْي ولا ماء سماء،
24.                       والبَعْل: ما أُعْطِي من الإِتَاوة على سَقْي النخل؛
25.                       البَعْل ما رَسَخ عُروقه في الماء فاسْتَغْنَى عن أَن يُسْقَى؛
26.                       العَجْوة شِفاء من السُّمِّ ونزل بَعْلُها من الجنة أَي أَصلها؛
27.                       فما زال وارثه بَعْلِيّاً حتى مات أَي غَنِيّاً ذا نَخْل ومال؛
28.                       وامرأَة حَسَنَة التَّبَعُّل إِذا كانت مُطاوِعة لزوجها مُحِبَّة له.
29.                        إِذا أَحْسَنْتُنَّ تَبَعُّل    أَزواجكن أَي مصاحبتهم في الزوجية والعِشْرة.
30.                       والبَعْل والتَّبَعُّل:    حُسْن العِشْرة من الزوجين.
31.                       والبِعال: حديث العَرُوسَيْن.
32.                       والمُباعَلة: المُباشَرة.
33.                       اليَوْمُ يومُ تَبَعُّل وقِرانٍ؛ يعني بالقِران التزويجَ.
34.                       هي تُباعِل زَوْجَها بِعالاً ومُباعَلة أَي تُلاعبه؛
35.                       وباعَلَ القومُ قوماً آخرين مُباعلَة وبِعالاً: تَزَوَّجَ بعضهم إِلى بعض.
36.                       مَنْ بَعْلُ هذه الناقة أَي مَنْ رَبُّها وصاحبها.
37.                       والبَعْلُ: اسم مَلِك.
38.                       وبَعِل بَعَلاً: فَرِق ودَهِشَ،
39.                        وامرأَة بَعِلة: لا تُحْسِن لُبْسَ الثياب.
40.                        وباعَله: جالَسه.
41.                       البَعْل: الكَلُّ؛
42.                       فمن بَعَل عليكم أَمرَكم فاقتلوه أَي من أَبى وخالف؛
43.                        فإِن بَعَل أَحد على المسلمين، يريد شَتَّت أَمرهم،
44.                       وبَعْلَبَكُّ: موضع،
لسان العرب
● - بعل: البَعْلُ: الأَرض المرتفعة التي لا يصيبها مطر إِلا مرّة واحدة في    السنة، وقال الجوهري: لا يصيبها سَيْح ولا سَيْل؛ قال سلامة    بن جندل:    إِذا ما عَلَونا ظَهْرَ بَعْل عَرِيضةٍ،    تَخَالُ عليها قَيْضَ بَيْضٍ مُفَلَّق    أَنثها على معنى الأَرض، وقيل: البَعْل كل شجر أَو زرع لا يُسْقى، وقيل:    البَعْل والعَذْيُ واحد، وهو ما سفَتْه السماء، وقد اسْتَبْعَل الموضع.    والبَعْلُ من النخل: ما شرب بعروقه من غير سَقْي ولا ماء سماء، وقيل: هو    ما اكتفى بماء السماة، وبه فسر ابن دريد ما في كتاب النبي،صلى الله عليه    وسلم، لأُكَيْدِر بن عبد الملك: لَكُم الضَّامنة من النَّخْل ولنا    الضاحية من البَعْل؛ الضامنة: ما أَطاف به سُورُ المدينة، والضاحية: ما كان    خارجاً أَي التي ظهرت وخرجت عن العِمارة من هذا النَّخيل؛ وأَنشد:    أَقسمت لا يذهب عني بَعْلُها،    أَوْ يَسْتوِي جَثِيثُها وجَعْلُها    وفي حديث صدقة النخل: ما سقي منه بَعْلاً فَفِيه العشر؛ هو ما شرب من    النخيل بعروقه من الأَرض من غير سَقْي سماء ولا غيرها. قال الأَصمعي:    البَعْل ما شرب بعروقه من الأَرض بغير سَقْي من سماء ولا غيرها. والبَعْل: ما    أُعْطِي من الإِتَاوة على سَقْي النخل؛ قال عبدالله بن رواحة الأَنصاري:    هُنالك لا أُبالي نَخْلَ بَعْل،    ولا سَقْيٍ، وإِنْ عَظُم الإِتَاء    قال الأَزهري: وقد ذكره القُتَيبي في الحروف التي ذكر أَنه أَصلح الغلط    الذي وقع فيها وأَلفيته يتعجب من قول الأَصمعي: البَعْل ما شرب بعروقه من    الأَرض من غير سقي من سماء ولا غيرها، وقال: ليت شعري أَنَّى يكون هذا    النخل الذي لا يُسْقى من سماء ولا غيرها؟ وتوهم أَنه يصلح غلطاً فجاء    بأَطَمّ غلط، وجهل ما قاله الأَصمعي وَحَمله جَهْلُه على التَّخبط فيما لا    يعرفه، قال: فرأَيت أَن أَذكر أَصناف النخيل لتقف عليها فَيضِحَ لك ما    قاله الأَصمعي: فمن النخيل السَّقِيُّ ويقال المَسْقَوِيُّ، وهو الذي    يُسْقَى بماء الأَنهار والعيون الجارية، ومن السَّقِيّ ما يُسْقى نَضْحاً    بالدِّلاء والنواعير وما أَشبهها فهذا صنف، ومنها العَذْي وهو ما نبت منها في    الأَرض السهلة، فإِذا مُطِرت نَشَّفت السهولة ماء المطر فعاشت عروقها    بالثرى الباطن تحت الأَرض، ويجيء ثمرها قَعْقَاعاً لأَنه لا يكون رَيَّان    كالسَّقِّيّ، ويسمى التمر إِذا جاء كذلك قَسْباً وسَحّاً، والصنف الثالث من    النخل ما نبت ودِيُّه في أَرض يقرب ماؤها الذي خلقه الله تعالى تحت    الأَرض في رقاب الأَرض ذات النَّزِّ فرَسَخَت عروقُها في ذلك الماء الذي تحت    الأَرض واستغنت عن سَقْي السماء وعن إِجْراء ماء الأَنهار وسَقْيِها    نَضْحاً بالدلاء، وهذا الضرب هو البَعْل الذي فسره الأَصمعي، وتمر هذا الضرب    من التمر أَن لا يكون رَيَّان ولا سَحّاً، ولكن يكون بينهما، وهكذا فسر    الشافعي البَعْل في باب القسم فقال: البَعْل ما رَسَخ عُروقه في الماء    فاسْتَغْنَى عن أَن يُسْقَى؛ قال الأَزهري: وقد رأَيت بناحية البَيْضاء من    بلاد جَذِيمَة عبد القَيْس نَخْلاً كثيراً عروقها راسخة في الماء، وهي    مستغنية عن السَّقْي وعن ماء السماء تُسَمَّى بَعْلاً. واستبعل الموضع    والنخل: صار بَعْلاً راسخ العروق في الماء مستغنياً عن السَّقْي وعن إِجراء    الماء في نَهر أَو عاثور إِليه. وفي الحديث: العَجْوة شِفاء من السُّمِّ    ونزل بَعْلُها من الجنة أَي أَصلها؛ قال الأَزهري: أَراد بِبَعْلِها    قَسْبَها الراسخة عُروقُه في الماء لا يُسْقَى بنَضْح ولا غيره ويجيء تَمْره    يابساً له صوت. واستبْعل النخلُ إِذا صار بَعْلاً. وقد ورد في حديث عروة:    فما زال وارثه بَعْلِيّاً حتى مات أَي غَنِيّاً ذا نَخْل ومال؛ قال    الخطابي: لا أَدري ما هذا إِلا أَن يكون منسوباً إِلى بَعْل النخلِ، يريد أَنه    اقتنى نَخْلاً كَثِيراً فنُسِب إِليه، أَو يكون من البَعْل المَالك    والرئيس أَي ما زال رئيساً متملكاً. والبَعْل: الذَّكَر من النَّخل. قال    الليث: البَعْلُ من النخل ما هو من الغلط الذي ذكرناه عن القُتَبي، زعم أَن    البَعْل الذكر من النخل والناس يسمونه الفَحْل؛ قال الأَزهري: وهذا غلط    فاحش وكأَنه اعتبر هذا التفسير من لفظ البَعْل الذي معناه الزوج، قال: قلت    وبَعْل النخل التي تُلْقَح فَتَحْمِل، وأَما الفُحَّال فإِن تمره ينتقض،    وإِنما يلْقَح بطَلْعه طَلْع الإِناث إِذا انشقَّ. والبَعْل: الزوج. قال    الليث: بَعَل يَبْعَل بُعولة، فهو باعل أَي مُسْتَعْلِج؛ قال الأَزهري:    وهذا من أَغاليط الليث أَيضاً وإِنما سمي زوج المرأَة بَعْلاً لأَنه سيدها    ومالكها، وليس من الاستعلاج في شيء، وقد بَعَل يَبْعَل بَعْلاً إِذا صار    بَعْلاً لها. وقوله تعالى: وهذا بَعْلي شيخاً؛ قال الزجاج: نصب شيخاً على    الحال، قال: والحال ههنا نصبها من غامض النحو، وذلك إِذا قلت هذا زيد    قائماً، فإِن كنت تقصد أَن تخبر من لم يَعْرِف زيداً أَنه زيد لم يَجُز أَن    تقول هذا زيد قائماً، لأَنه يكون زيداً ما دام قائماً، فإِذا زال عن    القيام فليس بزيد، وإِنما تقول للذي يعرف زيداً هذا زيد قائماً فيعمل في    الحال التنبيه؛ المعنى: انْتَبِه لزيد في حال قيامه أَو أُشيرُ إِلى زيد في    حال قيامه، لأَن هذا إِشارة إِلى من حضر، والنصب الوجه كما ذكرنا؛ ومن    قرأَ: هذا بَعْلي شيخٌ، ففيه وجوه: أَحدها التكرير كأَنك قلت هذا بعلي هذا    شيخ، ويجوز أَن يجعل شيخ مُبِيناً عن هذا، ويجوز أَن يجعل بعلي وشيخ    جميعاً خبرين عن هذا فترفعهما جميعاً بهذا كما تقول هذا حُلْوٌ حامض، وجمع    البَعْل الزوجِ بِعال وبُعُول وبُعُولة؛ قال الله عز وجل: وبُعولتهن أَحق    بردّهن. وفي حديث ابن مسعود: إِلا امرأَة يَئِسَتْ من البُعولة؛ قال ابن    الأَثير: الهاء فيها لتأْنيث الجمع، قال: ويجوز أَن تكون البُعولة مصدر    بَعَلَت المرأَة أَي صارت ذات بَعْل؛ قال سيبويه: أَلحقوا الهاء لتأْكيد    التأْنيث، والأُنثى بَعْل وبَعْلة مثل زَوْج وزَوْجة؛ قال الراجز:    شَرُّ قَرِينٍ للكَبِير بَعْلَتُه،    تُولِغُ كَلْباً سُؤرَه أَو تَكْفِتُه    وبَعَل يَبْعَل بُعولة وهو بَعْل: صار بَعْلاً؛ قال    يا رُبَّ بَعْلٍ ساءَ ما كان بَعَل    واسْتَبْعَلَ: كبَعَلَ. وتَبَعَّلَت المرأَةُ: أَطاعت بَعْلَها،    وتَبَعَّلَت له: تزينتْ. وامرأَة حَسَنَة التَّبَعُّل إِذا كانت مُطاوِعة لزوجها    مُحِبَّة له. وفي حديث أَسماء الأَشهلية: إِذا أَحْسَنْتُنَّ تَبَعُّل    أَزواجكن أَي مصاحبتهم في الزوجية والعِشْرة. والبَعْل والتَّبَعُّل:    حُسْن العِشْرة من الزوجين.    والبِعال: حديث العَرُوسَيْن. والتَّباعل والبِعال: ملاعبة المرءِ    أَهلَه، وقيل: البِعال النكاح؛ ومنه الحديث في أَيام التشريق: إِنها أَيام    أَكل وشرب وبِعال. والمُباعَلة: المُباشَرة. ويروى عن ابن عباس، رضي الله    عنه: أَن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، كان إِذا أَتى يومُ الجمعة قال:    يا عائشة، اليَوْمُ يومُ تَبَعُّل وقِرانٍ؛ يعني بالقِران التزويجَ. ويقال    للمرأَة: هي تُباعِل زَوْجَها بِعالاً ومُباعَلة أَي تُلاعبه؛ وقال    الحطيئة:    وكَمْ مِن حَصانٍ ذاتِ بَعْلٍ تَرَكْتَها،    إِذا الليل أَدْجَى، لم تَجِدْ من تُباعِلُه    أَراد أَنك قتلت زوجها أَو أَسرته. ويقال للرجل: هو بَعلُ المرأَة،    ويقال للمرأَة: هي بَعْلُه وبَعْلَتُه. وباعلَت المرأَةُ: اتخذت بَعْلاً.    وباعَلَ القومُ قوماً آخرين مُباعلَة وبِعالاً: تَزَوَّجَ بعضهم إِلى بعض.    وبَعْلُ الشيء: رَبُّه ومالِكُه. وفي حديث الايمان: وأَن تَلِدَ الأَمة    بَعْلَها؛ المراد بالبعل ههنا المالك يعني كثرة السبي والتسرّي، فإِذا    استولد المسلم جارية كان ولدها بمنزلة ربها.    وبَعْلٌ والبَعْل جميعاً: صَنَم، سمي بذلك لعبادتهم إِياه كأَنه    رَبُّهم. وقوله عز وجل: أَتدعون بَعْلاً وتَذَرُون أَحسن الخالقين؛ قيل: معناه    أَتدعون ربّاً، وقيل: هو صنم؛ يقال: أَنا بَعْل هذا الشيء أَي رَبُّه    ومالكه، كأَنه قال: أَتدعون رَبّاً سوى الله. وروي عن ابن عباس: أَن ضالَّة    أُنْشِدَت فجاء صاحبها فقال: أَنا بَعْلُها، يريد ربها، فقال ابن عباس: هو    من قوله أَتدعون بعلاً أَي رَبّاً. وورد أَن ابن عباس مَرَّ برجلين    يختصمان في ناقة وأَحدهما يقول: أَنا والله بَعْلُها أَي مالكها ورَبُّها.    وقولهم: مَنْ بَعْلُ هذه الناقة أَي مَنْ رَبُّها وصاحبها. والبَعْلُ: اسم    مَلِك. والبَعْل: الصنم مَعْموماً به؛ عن الزجاجي، وقال كراع: هو صَنَم    كان لقوم يونس، صلى الله على نبينا وعليه؛ وفي الصحاح: البَعْل صنم كان    لقوم إِلياس، عليه السلام، وقال الأَزهري: قيل إِن بَعْلاً كان صنماً من    ذهب يعبدونه.    ابن الأَعرابي: البَعَل الضَّجَر والتَّبَرُّم بالشيء؛ وأَنشد:    بَعِلْتَ، ابنَ غَزْوانٍ، بَعِلْتَ بصاحبٍ    به قَبْلَكَ الإِخْوَانُ لم تَكُ تَبْعَل    وبَعِل بِأَمره بَعَلاً، فهو بَعِلٌ: بَرِمَ فلم يدر كيف يصنع فيه.    والبَعَل: الدَّهَش عند الرَّوع. وبَعِل بَعَلاً: فَرِق ودَهِشَ، وامرأَة    بَعِلة. وفي حديث الأَحنف: لما نَزَل به الهَياطِلَة وهم قوم من الهند بَعِل    بالأَمر أَي دَهِش، وهو بكسر العين. وامرأَة بَعِلة: لا تُحْسِن لُبْسَ    الثياب. وباعَله: جالَسه. وهو بَعْلٌ على أَهله أَي ثِقْلٌ عليهم. وفي    الحديث: أَن رجلاً قال للنبي،صلى الله عليه وسلم: أُبايعك على الجهاد،    فقال: هل لك من بَعْلٍ؟ البَعْل: الكَلُّ؛ يقال: صار فلان بَعْلاً على قومه    أَي ثِقْلاً وعِيَالاً، وقيل: أَراد هل بقي لك من تجب عليك طاعته    كالوالدين. وبَعَل على الرجل: أَبى عليه. وفي حديث الشورى: فقال عمر قوموا    فتشاوروا، فمن بَعَل عليكم أَمرَكم فاقتلوه أَي من أَبى وخالف؛ وفي حديث آخر:    من تأَمَّر عليكم من غير مَشُورة أَو بَعَل عليكم أَمراً؛ وفي حديث آخر:    فإِن بَعَل أَحد على المسلمين، يريد شَتَّت أَمرهم، فَقدِّموه فاضربوا    عنقه.    وبَعْلَبَكُّ: موضع، تقول: هذا بَعْلَبَكُّ ودخلت بَعْلَبَكَّ ومررت    ببَعْلَبَكَّ، ولا تَصْرف،ومنهم من يضيف الأَول إِلى الثاني ويُجري الأَول    بوجوه الإِعراب؛ قال الجوهري: القول في بعلبك كالقول في سامِّ أَبْرَص؛    قال ابن بري: سامُّ أَبرص اسم مضاف غير مركب عند النحويين.
مقاييس اللغة:
بعل الباء والعين واللام أصولٌ ثلاثةٌ: فالأوّل الصاحب، يقال للزَّوج بَعْل، وكانُوا يُسَمُّونَ بعضَ الأصنام بَعْلاً. ومن ذلك البِعَالُ، وهو مُلاعَبَةُ الرَّجلِ أهْلَه، وفي الحديث في أيّام التشريق: «إنّها أيّامُ التّشْريق، إنَّها أيَّامُ أكْل وشُرْبٍ وبِعال»؛ قال الحطيئة:
وكم مِن حَصَانٍ ذاتِ بَعْلٍ تَرَكْتَهَا
إذا اللَّيْلُ أَدْجَى لَمْ تَجِدْ مَنْ تُبَاعلُهْ
والأصل الثاني جِنْسٌ من الحَيْرة والدَّهَش، ويقال بَعِلَ الرجُل إذا دَهِشَ، ولعلَّ من هذا قولَهم امرأةٌ بَعِلَةٌ، إذا كانت لا تُحسِنَ لُبْسَ الثِّياب.
والأصل الثالث البَعْل من الأرض: المرتَفِعَة التي لا يُصِيبُها المطَر في السّنةِ إلاّ مرّةً واحدةً، قال الشَّاعر:
إذا ما عَلَوْنَا ظَهْرَ بَعْلٍ عَريضةٍ
تَخَالُ عَلَينَا قَيْضَ بَيضٍ مُفَلَّقِ
وممّا يُحمل على هذا الباب الثَّالث البَعْل، وهو ما شَرِب بعُرُوقه من الأرض من غير سَقْي سَماءٍ، وهو في قوله صلَّى اللَّه عليه وآله وسلَّم في صدقة النَّخْل: «ما شَرِبَ مِنْهُ بَعْلاً فَفِيه العُشْر»؛ وقال ابنُ رَوَاحَة:
هناِلكَ لا أبالي نَخْل سَقْيٍ
ولا بَعْلٍ وإنْ عَظُمَ الإناءُ
القاموس المحيط:
البَعْلُ الأرضُ المُرْتَفِعَةُ، تُمْطَرُ في السَّنَةِ مرةً، وكلُّ نَخْلٍ وشَجَرٍ وزَرْعٍ لا يُسْقَى، أو ما سَقَتْهُ السماءُ، وقد اسْتَبْعَلَ المكانُ، و ما أُعْطِيَ من الإِتاوَة على سَقْيِ النَّخْلِ، والذَّكَرُ من النَّخْلِ، وصَنَمٌ كان لقَوْمِ إلياسَ، عليه السلامُ، ومَلِكٌ من المُلوكِ، ورَبُّ الشيءِ ومالِكُهُ، والثِّقَلُ، والزَّوْجُ، ج: بِعالٌ وبُعولَة وبُعولٌ، والْأُنْثَى: بَعْلٌ وبَعْلَةٌ.وبَعَلَ، كمَنَعَ، بُعولَةً: صارَ بَعْلاً، كاسْتَبْعَلَ، و عليه: أبى. وتَبَعَّلَتْ: أطاعَتْ بَعْلَها، أو تَزَيَّنَتْ له. والبِعالُ: الجِماعُ، ومُلاعَبَةُ الرجُلِ أَهْلَهُ، كالتَّباعُلِ والمُباعَلَةِ. وباعَلَتْ: اتَّخَذَتْ بَعْلاً، و القومُ قوماً: تَزَوَّجَ بعضُهم إلى بعضٍ، و فلانٌ فلاناً: جالَسَهُ. وبَعِلَ بأَمْرِهِ، كفرِحَ: دَهِشَ، وفَرِقَ، وبَرِمَ فلم يَدْرِ ما يَصْنَعُ، فهو بَعِلٌ.
والبَعِلَةُ، كفرِحةٍ: التي لا تُحْسِنُ لُبْسَ الثيابِ، وكسحابٍ: أَرْضٌ قُرْبَ عُسْفَانَ. وكغُرابٍ: جَبَلٌ بإرْمِينِيَةَ. وشَرَفُ البَعْلِ: جَبَلٌ بطريقِ حاجِّ الشامِ. وبَعْلَبَكُّ: د بالشامِ، وذُكِرَ في: ب ك ك.
تاج العروس:
ب - ع - ل
البَعْلُ : الأرضُ المُرتفِعة التي لا تُمْطَرُ في السَّنَةِ إلاَّ مَرَّةً واحِدةً قال سَلامَةُ بن جَنْدَل :
إذا ما عَلَوْنا ظَهْرَ بَعْلٍ كأنَّما ... على الهامِ مِنَّا قَيضُ بَيضٍ مُفَلَّقِِ قِيل في تفسيره : في أرضٍ مُرتفعةٍ لا يُصيبُها سَيحٌ ولا سَيْلٌ . ويُروَى : نَعْلٍ بالنّون وهذه الروايةُ أكثرُ . وقال الراغِبُ : قِيل للأرض المُسْتعلِية على غيرِها : بَعْلٌ تَشبِيهاً بالبَعْل مِن الرِّجال . وكلُّ نَخْلٍ وشَجَرٍ وَزَرْعٍ لا يُسقَى بَعْلٌ . وفي العُباب : البَعْلُ مِن النَّخْل : الذي يَشْرَبُ بعُرُوقِه فيستَغْني عن السَّقْي . أو البَعْلُ والعِذْيُ واحِدٌ : وهو ما سَقَتْه السَّماءُ قاله أبو عمرٍو . وقال الأصمَعِيّ : العِذْيُ : ما سَقتْه السماءُ والبَعْلُ : ما شَرِب بعُروقِه مِن غيرِ سَقْيٍ ولا سماءٍ ومنه الحديث : " ما شَرِبَ مِنه بَعْلاً فَفِيه العشْرُ " أي النَّخْلُ النابِتُ في أرضٍ تَقْرُب مادَّةُ مائِها فهو يَجْتزِئ " بذلك عن المَطَرِ والسَّقْيِ وإيّاه عَنى النابِغةُ الذُّبْيانيُّ بقوله :
مِن الشارباتِ الماءَ بالقاعِ تَسْتَقِى ... بأعجازِها قَبْل استِقاءِ الحَناجِرِ وقال الراغِبُ : يُقال لِما عَظُم حتّى شَرِب بعُروقِه : بَعْلٌ ؛ لاستِعْلائه . وقد اسْتَبْعَل المَكانُ : صار مُسْتَعْلِياً . البَعْلُ : ما أُعْطِيَ مِن الإِتاوَةِ على سَقْيِ النَّخْلِ . البَعْلُ : الذَّكَرُ مِن النَّخْلِ وهو مَجازٌ شُبِّه بالبَعْلِ مِن الرجال ومنه الحديث : " إنّ لَنا الضَّاحِيَةَ مِن البَعْلِ " وقال عبدُ الله بن رَواحَةَ رضي اللّه عنه يُخاطبُ ناقتَه :
هُنالِكَ لا أُبالِي نَخْلَ بَعْلٍ ... ولا سَقْيٍ وإن عَظُمَ الإِتاءُ
وقول النبي صلّى اللَّه عليه وسلّم : " العَجْوَةُ شِفاءٌ مِن السَّمِّ ونَزَل بَعْلُها مِن الجَنّة " قال الأزهريُّ : أراد ببَعْلِها : قَسْبَها الراسِخَ عُروقُه في الماء لا يُسْقَى بنَضْحٍ ولا غيرِه ويَجيءُ ثَمَرُه سُحّاً قَعْقاعاً أي صَوّاتاً . بَعْلٌ : اسمُ صَنَمٍ كان مِن ذَهَبٍ لقَومِ إلياسَ عليه السّلامُ هذا هو الصَّوابُ ومثلُه في نُسَخ الصِّحاح ويُؤيِّده قولُه تعالَى : " وِإنَّ إِلْياسَ لَمِنَ الْمُرسَلِينَ . إذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَلَا تَتَّقُوَنَ أَتَدْعُوَن بَعْلاً وتَذَرُونَ أَحْسَنَ الخَالِقِينَ " وفي نُسخةِ شَيخِنا : لِقَومِ يُونُسَ عليه السّلامُ ومِثلُه في كِتاب المُجَرَّد لِكُراع . وقال مُجاهِدٌ في تفسير الآية : أي أَتدْعُون إلهاً سِوى اللَّهِ . وقال الراغِبُ : وسَمَّي العَرَبُ مَعْبُودَهم الذي يَتقرَّبون به إلى اللّه : بَعْلاً ؛ لاعتقادِهم الاستِعلاءَ فيه . قيل : بَعْلٌ : مَلِكٌ مِن المُلُوكِ عن ابن الأعرابيّ . من المَجاز : البَعْلُ رَبُّ الشيء ومالِكُه ومِنه : بَعْلُ الدارِ والدابَّةِ تُصُوِّرَ فيه مَعْنَى الاستِعلاء يُقال : أتانا بَعْلُ هذه الدابَّةِ : أي المُستَعْلِي عليها . من المَجازِ : البَعْلُ : الثِّقَلُ قال الراغِبُ : ولَمّا كان وَطْأةُ العالِي على المُستَعْلَى مُستثقَلَةٌ في النَّفْس قِيل : أصبحَ فلانٌ بَعْلاً على أهلِه : أي ثَقِيلاً لعُلُوِّه عليهم وفي العُباب : أي صار كَلاً وعِيالاً . و البَعْلُ : الزَّوْجُ قال اللّه تعالَى : " هذا بَعْلِي شَيخاً " . ج : بِعالٌ بالكسرِ وبُعُولَةٌ وبُعُولٌ بضمِّهما كفَحْلٍ وفُحُولَةٍ وفُحُولٍ قال اللّه تعالى : " وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَق بِرَدِّهِنَّ " . ويُقال : النِّساءُ ما يَعُولُهُنّ إلاَّ بُعُولَتُهُنَّ . والأنْثَى : بَعْل وبَعْلَةٌ كما قالوا : زَوْجٌ وزَوجَةٌ . وبَعَلَ الرجُلُ كمَنَع بُعُولَةً بالضمّ : صار بَعْلاً قال :
" يا رُبَّ بَعْلٍ ساءَ ما كانَ بَعَلْ وكذلك : بَعَلَت المرأةُ بُعُولَةً ؛ إذا صارتْ ذاتَ بَعْلٍ . كاسْتَبعَلَ فهو بَعْلٌ ومُستَبعَلٌ . بَعَلَ عليه : إذا أبي ومنه حديثُ الشُّورَى : " فمَنْ بَعَلَ عليكُم أمْرَكُم فاقْتُلوه " أي أبى وخالَفَ . وتَبَعَّلَتِ المرأةُ : أطاعَتْ بَعْلَها ومنه الحديثُ : " نَعَم إذا أحْسَنْتُنَّ تَبَعُّلَ أزواجِكُنَّ وطَلَبْتُنَّ مَرْضاتَهُم " وفي حديث آخَرَ : " وجِهادُ المرأةِ حُسْنُ التَّبَعُّلِ " . أو تَبَعَّلَتْ : إذا تَزَيَّنَتْ له بُنيَ مِن لفظِ البَعْلِ : البِعالُ بالكسر وهو كِنايةٌ عن الجِماعِ ومُلاعبةِ الرجل أهلَه كالتَّباعُلِ والمُباعَلَة يُقال : هو يُباعِلُها : أي يُلاعِبُها وبينَهما مُباعَلَةٌ ومُلاعَبَةٌ وهما يَتباعلان . وفي الحديث : " أَيّامُ التَّشريقِ أيَّامُ أَكل وشُرْبٍ وبِعالٍ " رواه أبو عبيد وقال الحُطَيْئةُ :
وكَم مِن حَصانٍ ذاتِ بَعْلٍ تَركتُها ... إذا اللَّيلُ أَدْجَى لم تَجِدْ مَن تُباعِلُهْ
وباعَلَتِ المرأةُ : اتَّخَذتْ بَعْلاً وليس المُفاعَلَةُ فيه حَقِيقيَّةً . باعَلَ القَومُ : تَزوَّج بعضُهم بعضاً . و من المَجاز : باعَلَ فُلانٌ فُلاناً : إذا جالَسَهُ تُصُوِّر فيه مَعْنَى المُلاعَبَةِ . تُصُوِّر مِن البَعْلِ الذي هو النَّخْلُ قِيامُه في مَكانِه فقِيل : بَعِلَ فُلانٌ بأَمْرِه كفَرِح : إذا دَ هِشَ وفَرِقَ وبَرِمَ وعَيِىَ وثَبَت مَكانَه ثُبُوتَ النَّخْلِ في مَقَرِّه فلم يَدْرِ ما يَصْنَعُ فهو بَعِلٌ كَكَتِفٍ وذلك كقولهم : ما هو إلّا شَجَرٌ فيمَن لا يَبْرَحُ . والبَعِلَةُ كفَرِحةٍ مِن النِّساء : التي لا تُحْسِنُ لُبسَ الثِّيابِ ولا إصلاحَ شَأنِ النَّفْسِ وهي البَلْهاءُ . بَعَال كسَحابٍ : أرضٌ لِبَني غِفار قُربَ عُسْفانَ . بُعالُ كغُرابٍ : جَبَلٌ بإِرْمِينِيَةَ وقال ابنُ عبّاد : جَبَلٌ بالقُصَيبَة . وشَرَفُ البَعْلِ : جَبَلٌ بطَريقِ حاجِّ الشأمِ نقَله الصاغانيُّ . وبَعْلَبَكُّ : د بالشَّام والقولُ فيه كالقَوْلِ في سامِّ أَبْرَصَ وقد ذكِر في الصاد كما في الصِّحاح . قال ابنُ بَرِّيّ : سامُّ أَبْرَصَ اسمٌ مُضافٌ غير مُركَّبٍ عندَ النّحويِّين . قولُ المُصنِّف : ذُكِر في ب - ك - ك إحالةٌ باطِلَةٌ فإنَّه لم يذكره هناك أشار له شيخُنا . قال : وقد ذَكروا أن بَعْلَ اسمُ صَنَمٍ بَكّ اسمُ صاحب هذه البلدة والنِّسبة إليها : البَعْلِيُّ
ومما يستدرك عليه : البَعْلُ : مَن تلزَمُك طاعتُه مِن أبٍ وأُمٍّ ونحوِهما وبه فُسِّر الحديثُ : " هل لكَ مِن بَعْلٍ ؟ قال : نَعَم قال : فانْطَلِقْ فجاهِدْ فإنّ لكَ فيه مُجاهَداً حَسَناً " . وقِيل : البَعْلُ هنا : العِيالُ ومَن تلزمُه نَفَقَتُه ويجوز أن يكونَ مُخفَّفاً مِن بَعِلٍ وهو العاجِزُ الذي لا يَهْتَدِي لأمرِه مِن بَعِلَ بالأمر . والبَعْلِيّ : الرجلُ الكثيرُ المالِ الذي يَعْلَى الناسَ بماله وبه فُسِّر الحديثُ : " فما زال وارِثُه بَعْلِيّاً حتّى مات " . وقال الخَطّابِيّ : لست أدرى ما صِحَّةُ هذا ولا أَراه شيئاً إلاَّ أن يكونَ نِسبةً إلى بَعْلِ النَّخْلِ يريد أنه قد اقْتَنَى نَخْلاً كثيراً مِن بَعْلِ النَّخْل . قال : والبَعْلُ أيضاً : الرئيسُ والبَعْلُ : المالِكُ فعلى هذا يكون قوله : بَعْلِيّاً أي رئيساً متملِّكاً . قال : وفيه وجهٌ آخَرُ وهو أشْبَهُ بالكلام : وهو أن يكون بِ عَلْياءَ على وزن فَعْلاء مِن العَلاء قال الأصمَعِيّ : وهو مَثَلٌ يُقال : ما زال منها بِعَلْيَاء : إذا فَعل الرجُلُ الفَعْلةَ فَيَشْرُفُ بها ويَرتفِعُ قَدْرُه . وقال ابنُ عبّادٍ : البَعِل ككَتِفٍ : البَطِرُ . وامرأةٌ حَسَنةُ الابتِعال : إذا كانت حَسنةَ الطاعةِ لزوجِها . واسْتَبعَلَ النَّخْل : صار بَعْلاً وعَظُمَ

### Türkçe

**بعل**
**بَعَلَ - يَبْعَلُ - بَعْل - بُعُوْل**
**بَعَلَ - يَبْعَلُ** + bir varlık + bir varlığı: ona baş olur; onu yönlendirir ve sevk eder; onu, sevgi ve rıza ile ve zorlama yahut şiddet olmaksızın, kendi yönlendirmelerine boyun eğmeye ve itaat etmeye ulaştırır.
**بَعْل**: “فـَعـْل” vezninde, **بَعَلَ - يَبْعَلُ**’dan “فاعل” mânasında isim-fiildir: Istılah olarak, karısının sevgi ve rıza ile onun yönlendirmesine ve otoritesine boyun eğdiği erkek kocadır; aynı zamanda tapınılan bir putun adıdır.
**بُعُوْل**: **بَعْل**’ın çoğuludur.
Ve lafız, “hedefe ulaşmak için bir başkasını yönetme ve sevk etme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**رَأسَ - يَرْأسُ**، **حَنَكَ - يَحْنُكُ** (**حَنَكَ - يَحْنِكُ**)، **سَادَ - يَسُودُ**، **سَاقَ - يَسُوْقُ**، **وَجُهَ - يَوْجُهُ**، **بَعَلَ - يَبْعَلُ**

**بعل - بعول**
	﴿Boşanmış kadınlar, kendi kendilerine üç kur’ beklerler; eğer Allah’a ve âhiret gününe iman ediyorlarsa, Allah’ın rahimlerinde yarattığını gizlemeleri onlara helâl olmaz; ve kocaları, eğer ıslah isterlerse, bu hususta onları geri çevirmeye daha hak sahibidir; ve onlar için, örfe göre, üzerlerindeki (yükümlülük) gibi (hak) vardır; ve erkeklerin onlar üzerinde bir derece(leri) vardır; Allah azîzdir, hakîmdir (228)﴾ **البقرة** ﴿Ve eğer bir kadın, kocasından bir nüşûz yahut yüz çevirme korkarsa, aralarında bir sulh ile ıslah etmelerinde ikisine de günah yoktur; sulh hayırlıdır; nefisler cimriliğe hazır kılınmıştır; eğer iyilik eder ve sakınırsanız, şüphesiz Allah yaptıklarınızdan haberdardır (128)﴾ **النساء**
	﴿Dedi ki: Vay bana! Ben yaşlı bir kadın iken doğuracak mıyım; ve şu benim kocam, bir ihtiyar; şüphesiz bu, acayip bir şeydir (72)﴾ **هود** ﴿Ve mümin kadınlara söyle: gözlerinden sakınsınlar, ırzlarını korusunlar; görünen kısmı müstesna ziynetlerini açığa vurmasınlar; başörtülerini yakalarının üzerine vursunlar; ziynetlerini, kocaları yahut babaları yahut kocalarının babaları yahut oğulları yahut kocalarının oğulları yahut kardeşleri yahut kardeşlerinin oğulları yahut kız kardeşlerinin oğulları yahut kadınları yahut sağ ellerinin malik olduğu yahut erkeklerden şehvet sahibi olmayan tâbiler yahut kadınların avretlerine muttali olmamış çocuklar müstesna, açığa vurmasınlar; gizledikleri ziynet bilinsin diye ayaklarını vurmasınlar; ey müminler, hepiniz Allah’a tevbe edin; umulur ki felâh bulursunuz (31)﴾ **النور**

**مختار الصحاح**
● [**بعل**] ب ع ل: **البَعْلُ** kocadır; çoğulu **البُعُولَةُ**’dır. Kadına da **بَعْلٌ** ve **بَعْلَةٌ** denir; **زوج** ve **زوجة** gibi. **البَعْلُ** ayrıca **العذي**’dir; o da göğün suladığı şeydir. **الأصمعي** dedi ki: **العذي** göğün suladığıdır; **البعل** ise, sulama da gök (suyu) da olmaksızın, kökleriyle içtiği şeydir. Hadiste: ﴿**ما شرب بعلا ففيه العشر**﴾. **البعل**, İlyâs عليه السلام kavminin bir putunun adıdır. Dedim ki: doğrusu şudur: **وبعل** bir put adıdır; **الألف** ve **اللام** olmaksızın, onun dediği gibi. Ve **بَعْلَبَكّ** bir belde adıdır; onda söz, **سام أبرص**’taki söz gibidir; onu **ب ر ص**’ta andığımızda (geçtiği üzere).

**الراغب**
**بعل**
**البعل** iki eşten erkeğidir. Aziz ve celil Allah dedi: }**وهذا بعلي شيخا**﴿[**هود/72**]; çoğulu **بعولة**’dır; **فحل** ve **فحولة** gibi. Yüce Allah dedi:﴾**وبعولتهن أحق بردهن**﴿[**البقرة/228**]. Erkekten kadına karşı bir üstünlük tasavvur edildiğinden, onu onun idare edeni ve onun üzerinde kaim olanı kıldı; nitekim yüce Allah dedi:﴾**الرجال قوامون على النساء**﴿[**النساء/34**]. Bu sebeple, başkasına üstün olan her şeye onun adı verildi; Araplar, Allah’a onunla yakınlık kurdukları mâbudlarına **بعلا** adını verdiler; onda buna inandıklarından; yüce Allah’ın şu sözü gibi:﴾**أتدعون بعلا وتذرون أحسن الخالقين**{ [**الصافات/125**]. Ve denir ki: **أتانا بعل هذه الدابة**; yani: onun üzerinde üstün olan. Ve, başkasına üstün olan araziye **بعل** denildi. Ve hurma erkeğine **بعل** denildi; erkeklerden **البعل**’e benzetme olarak. Ve, büyüyüp kökleriyle içince, üstünlüğünden dolayı **بعل** (denildi). صلى الله عليه وسلم dedi: (**فيما سقي بعلا العشر**) (Hadis bu rivayetle İbn Mâce tarafından Sünen’inde 1/581’de çıkarılmıştır; ve ondan صلى الله عليه وسلم’in şöyle dediği rivayet edilir: (**فيما سقت السماء والعيون أو كان عثريا العشر، وما سقي بالنضح نضف العشر**) ve bu, üzerinde ittifak edilmiştir. Bkz.: **شرح السنة** 6/42). Üstün olanın, üstün olunana basmasının nefiste ağır görülmesinden dolayı denildi ki: **أصبح فلان بعلا على أهله**; yani: onlara üstünlüğünden ötürü ağır (oldu). Ve **البعل** lafzından **المباعلة** ve **البعال** bina edildi; cimaa kinaye olarak. Ve **بعل الرجل** (bkz.: **كتاب الأفعال** 4/113) **يبعل بعولة**. Ve **استبعل**; o, **بعل** ve **مستبعل**’dir: **بعلا** olunca. Ve **استبعل النخل**: büyüdü (Lisân’da: **واستبعل الموضع والنخل: صار بعلا راسخ العروق في الماء مستغنيا عن السقي وعن إجراء الماء إليه**). Ve, hurma olan **البعل**’den, onun yerinde duruşu tasavvur edildi; bu yüzden denildi ki: **بعل فلان بأمره**: dehşete düştüğünde ve yerinde, hurmanın yerinde sabit durması gibi, sabit kaldığında; bu, onların şu sözü gibidir: **ما هو إلا شجر**; yerinden ayrılmayan kimse hakkında.

**ملخص اللسان**
Lafzın vecihleri: yılda ancak bir defa yağmur isabet eden yüksek arazi - **البَعْل**: sulanmayan her ağaç yahut ekin - **البَعْل**: hurmanın erkeği. Ve bir şeyin **بَعْلُ**’ü: onun rabbi ve malikidir - malik ve reîs; yani, hâlâ reîs olarak mülk sahibi (olan) - **البَعْل**: koca - **بَعَلَت** المرأة: yani **بَعْل** sahibi oldu - **التَّباعل** ve **البِعال**: kişinin ehliyle oynaşması - **البِعال** nikâhtır; ve **بَعَل** adamın üzerine: ona karşı (bir şeyi) reddetti. Onlar üzerinde bir ağırlık. Korku anında dehşet. Bıktı; onda ne yapacağını bilemedi.

1. **بَعَل** **يَبْعَل** **بُعولة**; o, **باعل**’dir; yani **مُسْتَعْلِج**;
2. **البَعْلُ**: yılda ancak bir defa yağmur isabet eden yüksek arazi,
3. **البَعْل** malik ve reîs,
4. Ve bir şeyin **بَعْلُ**’ü: onun rabbi ve malikidir.
5. Câriyenin, kendi **بَعْلَ**’ını doğurması; burada **البعل** ile murad malik (efendi)dir; yani esir almanın ve cariye edinmenin çokluğu,
6. **البَعْل** sulanmayan her ağaç yahut ekin,
7. **البَعْل** ile **العَذْيُ** birdir; o da göğün suladığıdır,
8. **بَعِل** **بِأَمره** **بَعَلاً**; o, **بَعِلٌ**’dir: bıktı; onda ne yapacağını bilemedi.
9. **البَعَل**: korku anında dehşet.
10. Ve o, ehli üzerine **بَعْلٌ**’dür; yani onların üzerinde bir ağırlık.
11. Ve **بَعَل** adamın üzerine: ona karşı (bir şeyi) reddetti.
12. Falan, kavmi üzerine **بَعْلاً** oldu; yani bir ağırlık ve bir yük (oldu),
13. **البَعْل**: hurmanın erkeği.
14. Hurmadaki **البَعْلُ**, **القُتَبي**’den naklettiğimiz yanlışlıktandır,
15. **البَعْل**: koca,
16. **بَعَلَت** المرأة: yani **بَعْل** sahibi oldu;
17. **وتَبَعَّلَت** المرأةُ: **بَعْلَ**’ına itaat etti,
18. **وتَبَعَّلَت** له: süslendi.
19. **التَّباعل** ve **البِعال**: kişinin ehliyle oynaşması,
20. **البِعال** nikâhtır;
21. **بَعْلاً**: altından bir put; ona tapıyorlardı.
22. **البَعَل**: bir şeyden bıkma ve usanma;
23. Hurmadaki **البَعْلُ**: sulama ve gök suyu olmaksızın, kökleriyle içtiği şey,
24. **البَعْل**: hurmayı sulama üzerine verilen **الإِتَاوة**’dan verilen şey;
25. **البَعْل**: köklerini suda sağlamlaştırıp, sulanmaya muhtaç olmaktan müstağni kalan şey;
26. **العَجْوة** zehirden şifadır; onun **بَعْلُ**’ü cennetten indi; yani aslı;
27. Onun vârisi, ölünceye kadar **بَعْلِيّاً** olmaya devam etti; yani zengin, hurmalık ve mal sahibi.

28. **وامرأَة حَسَنَة التَّبَعُّل**: kocasına itaatkâr, onu seven olduğu zaman (böyledir).
29. **إِذا أَحْسَنْتُنَّ تَبَعُّل أَزواجكن**: yani evlilikte ve birlikte yaşamada onlarla arkadaşlık (etmeniz).
30. **والبَعْل** ve **التَّبَعُّل**: iki eşten (kaynaklanan) birlikte yaşamanın güzelliği.
31. **والبِعال**: iki gelin-damadın konuşması.
32. **والمُباعَلة**: doğrudan temas.
33. **اليَوْمُ يومُ تَبَعُّل وقِرانٍ**; **القِران** ile kastedilen evlendirmedir.
34. O, kocasıyla **بِعالاً** ve **مُباعَلة** olarak **تُباعِل** eder; yani onunla şakalaşır;
35. Bir topluluk başka bir toplulukla **مُباعلَة** ve **بِعالاً** yaptı: bazısı bazısına (kız alıp vererek) evlendi.
36. **مَنْ بَعْلُ هذه الناقة**: yani bu dişi devenin rabbi ve sahibi kimdir.
37. **والبَعْلُ**: bir hükümdarın adı.
38. **وبَعِل بَعَلاً**: korktu ve şaşkına döndü,
39. **وامرأَة بَعِلة**: elbise giymeyi iyi beceremez.
40. **وباعَله**: onunla oturdu.
41. **البَعْل**: yük (olan kimse);
42. “Sizin işinize kim **بَعَل** ederse onu öldürün”: yani kim reddeder ve muhalefet ederse;
43. Şayet bir kimse Müslümanlara karşı **بَعَل** ederse, onların işini dağıtmak ister,
44. **وبَعْلَبَكُّ**: bir yer.

● - بعل: **البَعْلُ**: yılda ancak bir defa yağmur isabet eden, yüksek yer (arazi); el-Cevherî dedi ki: ona ne **سَيْح** ne de **سَيْل** isabet eder; Selâme b. Cendel dedi ki:
Eğer geniş bir **بَعْل** sırtına çıkarsak,
Üzerinde yarılmış beyaz yumurtaların yaz sıcağını sanırsın.
Onu, arazi mânasında dişil yaptı; ve denildi ki: **البَعْل** sulanmayan her ağaç yahut ekindir; ve denildi ki: **البَعْل** ile **العَذْيُ** birdir; o, göğün savurduğudur; ve yer **اسْتَبْعَل** olmuştur.

Ve hurmadan **البَعْلُ**: sulama olmaksızın ve gök suyu olmaksızın kökleriyle içendir; ve denildi ki: göğün suyuyla yetinendir; ve bununla İbn Düreyd, Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) Abdülmelik b. Ükeydir’e kitabında olanı tefsir etti: “Sizin için hurmadan **الضَّامنة** vardır ve bizim için **البَعْل**’dan **الضاحية** vardır”; **الضامنة**: şehrin surunun kuşattığı şeydir; **الضاحية**: dışarıda olan, yani bu hurmalardan imardan (yerleşimden) görünen ve çıkan (kısımdır); ve şu beyit okundu:
Yemin ettim, onun **بَعْلُ**’u benden gitmeyecek,
Yahut onun **جَثِيثُ**’i ile **جَعْلُ**’u eşit olacak.

Ve hurma sadakası hadîsinde: ondan **بَعْلاً** sulanan şeyde onda bir vardır; o, gök sulaması ve başkası olmaksızın, hurmalardan kökleriyle yerden içendir. el-Asma‘î dedi ki: **البَعْل** gökten sulama olmaksızın ve başkası olmaksızın kökleriyle yerden içendir. Ve **البَعْل**: hurmanın sulanması üzerine **الإِتَاوة**’dan verilen şeydir; Abdullah b. Revâha el-Ensârî dedi ki:
Orada **بَعْل** hurmasını umursamam,
Ne sulamayı; **الإِتَاء** büyüse de.

el-Ezherî dedi ki: el-Kuteybî onu, içinde vâki olan yanlışı düzelttiğini söylediği harfler arasında zikretti; ve onu, el-Asma‘î’nin “**البَعْل** kökleriyle yerden, gökten sulama olmaksızın ve başkası olmaksızın içendir” sözüne hayret eder buldum; ve dedi ki: “Keşke bilsem, gökten sulanmayan ve başkasıyla da sulanmayan bu hurma nerede olur?” Onun bir yanlışı düzelttiğini vehmetti de daha büyük bir yanlışla geldi; el-Asma‘î’nin dediğini bilmedi ve cehli onu, bilmediği şeyde bocalamaya sevk etti. Dedi ki: “Ben, hurma çeşitlerini zikredeyim ki onların üzerinde durasın da el-Asma‘î’nin dediği sana açıklansın: Hurmalardan **السَّقِيُّ** vardır ve **المَسْقَوِيُّ** denir; o, nehirlerin ve akan pınarların suyuyla sulanandır. Ve **السَّقِيّ**’den, kovalarla ve dolaplarla ve benzerleriyle serpme (**نَضْحاً**) sulanan vardır; işte bu bir sınıftır. Ve onlardan **العَذْي** vardır; o, düz arazide bitenidir; yağmur yağdırılınca düz yer yağmur suyunu çeker de kökleri yerin altındaki iç toprakla yaşar; ve meyvesi **قَعْقَاعاً** gelir; çünkü **السَّقِّيّ** gibi suya kanmış (**رَيَّان**) olmaz; ve hurma böyle gelince **قَسْباً** ve **سَحّاً** diye adlandırılır. Hurmanın üçüncü sınıfı: fidanı, suyu yakın olan bir arazide bitenidir; Allah Teâlâ’nın yerin altında yarattığı su, sızıntılı (**ذات النَّزِّ**) arazinin boyunlarında (katmanlarında) olur; kökleri yer altındaki o suya yerleşir (**فرَسَخَت**) ve göğün sulamasından ve nehir suyunu akıtmaktan ve kovalarla serpme sulamadan müstağni olur; işte bu tür, el-Asma‘î’nin tefsir ettiği **البَعْل**’dır. Bu türün hurması, ne suya kanmış olur ne de **سَحّاً**; fakat ikisinin arasında olur. Şâfiî de, taksim babında **البَعْل**’ı böyle tefsir etti ve dedi ki: **البَعْل** kökleri suya yerleşip de sulanmaktan müstağni olandır.”

el-Ezherî dedi ki: Cezîme Abdülkays beldelerinden **البَيْضاء** nahiyesinde, kökleri suya yerleşmiş çok hurma gördüm; onlar sulamadan ve gök suyundan müstağnidir; **بَعْلاً** diye adlandırılır. Ve yer ve hurma **استبعل** oldu: kökleri suda yerleşmiş, sulamadan ve ona bir nehirde yahut bir **عاثور**’da su akıtmaktan müstağni **بَعْلاً** oldu.

Ve hadîste: **العَجْوة** zehirden şifadır; ve onun **بَعْلُها**’sı cennetten indi, yani aslı; el-Ezherî dedi ki: **بَعْلِها** ile, kökleri suda yerleşmiş **قَسْب**’ını kastetti; o, serpme sulamayla ve başkasıyla sulanmaz; hurması kuru gelir, sesi vardır. Ve hurma **استبْعل** ettiğinde: **بَعْلاً** oldu.

Ve Urve hadîsinde vârid olmuştur: “Onun vârisi, ölünceye kadar **بَعْلِيّاً** olmaya devam etti” yani zengin, hurması ve malı olan. el-Hattâbî dedi ki: Bunu, ancak hurmanın **بَعْل**’ına nisbet edilmiş olması olarak biliyorum; çok hurma edindi de ona nisbet edildi demek ister; yahut **البَعْل** “mâlik ve reis”ten olur; yani reis, mülk sahibi olmaya devam etti.

Ve **البَعْل**: hurmanın erkeğidir. el-Leys dedi ki: Hurmanın **البَعْلُ**’u, el-Kuteybî’den naklettiğimiz yanlışlardandır; **البَعْل**’ın hurmanın erkeği olduğunu iddia etti; insanlar ona **الفَحْل** der. el-Ezherî dedi ki: Bu fahiş bir yanlıştır; sanki bu tefsiri, mânası “koca” olan **البَعْل** lafzından itibara aldı. Dedi ki: Ben derim ki: Hurmanın **بَعْل**’ı, aşılanıp da taşıyandır; **الفُحَّال** ise, onun hurması bozulur; ancak dişilerin salkımı yarılınca, onun salkımıyla dişilerin salkımı aşılanır.

Ve **البَعْل**: koca. el-Leys dedi ki: **بَعَل** **يَبْعَل** **بُعولة**; o hâlde o **باعل**’dir, yani **مُسْتَعْلِج**. el-Ezherî dedi ki: Bu da el-Leys’in yanlışlarındandır; kadının kocası ancak, onun efendisi ve mâliki olduğu için **بَعْلاً** diye adlandırılmıştır; **الاستعلاج** ile hiçbir ilgisi yoktur. Ve **بَعَل** **يَبْعَل** **بَعْلاً**: ona koca olduğunda.

Ve O’nun (Teâlâ’nın) sözü: “Ve işte bu benim **بَعْلي**’m, ihtiyar olarak”; ez-Zeccâc dedi ki: **شيخاً**’ı hâl üzere nasbetti. Dedi ki: Buradaki hâl, nahvin gizli yerlerinden nasb edilmiştir; bu, “bu Zeyd, ayakta” dediğinde böyledir: eğer Zeyd’i tanımayan birine onun Zeyd olduğunu haber vermeyi kastediyorsan “bu Zeyd ayakta” demen câiz olmaz; çünkü o, ayakta olduğu müddetçe Zeyd olur; ayakta olmaktan çıkınca Zeyd olmaz. Ancak Zeyd’i tanıyan kimseye “bu Zeyd ayakta” dersin; böylece hâlde “uyarma” çalışır; mânâ: Zeyd’e, ayakta oluş hâlinde dikkat et; yahut ayakta oluş hâlinde Zeyd’e işaret ediyorum; çünkü “bu”, hazır olana işarettir; ve nasb, zikrettiğimiz vechdir.

Ve kim “bu benim **بَعْلي**’m, **شيخٌ**” diye okursa, onda vecihler vardır: birincisi tekrar; sanki “bu benim kocam, bu ihtiyar” demişsin gibi. Ve **شيخ**’i “bu”yu açıklayıcı (**مُبِيناً**) kılmak câizdir. Ve **بعلي** ile **شيخ**’i, “bu” hakkında iki haber kılmak câizdir; böylece ikisini de “bu” ile merfû kılarsın; “bu tatlı ekşi” dediğin gibi.

Ve koca olan **البَعْل**’ın çoğulu: **بِعال** ve **بُعُول** ve **بُعُولة**’dur. Aziz ve Celil Allah dedi ki: “Ve onların **بُعولتهن**’i, onları geri çevirmeye daha hak sahibidir.”

Ve İbn Mes‘ûd hadîsinde: “Ancak **البُعولة**’den ümidini kesmiş bir kadın.” İbnü’l-Esîr dedi ki: İçindeki **الهاء**, cem‘in müennesliği içindir. Dedi ki: **البُعولة**’nin, “kadın **بَعَلَت** etti” yani **بَعْل** sahibi oldu, masdar olması da câizdir. Sîbeveyh dedi ki: Müennesliği pekiştirmek için **الهاء**’yı ilhak ettiler. Dişi, **بَعْل** ve **بَعْلة**’dir; **زَوْج** ve **زَوْجة** gibi. Râciz dedi ki:
Yaşlı için en kötü yoldaş, onun **بَعْلَتُه**’idir;
Bir köpeğe onun artığını yalatır yahut onu bastırır.

Ve **بَعَل** **يَبْعَل** **بُعولة**; ve o **بَعْل**’dır: koca oldu; (şu sözde:)
Nice **بَعْل** vardır ki, **بَعَل** olduğu şey ne kötü oldu.

Ve **اسْتَبْعَلَ**: **بَعَلَ** gibi. Ve kadın **تَبَعَّلَت**: kocasına itaat etti; ve ona **تَبَعَّلَت**: süslendi. Ve kadın, kocasına boyun eğici, onu seven olursa “güzel **التَّبَعُّل** sahibi”dir.

Ve Esmâ el-Eşheliyye hadîsinde: “Eğer kocalarınıza **تَبَعُّل**’ü güzel yaparsanız” yani onları zevciyet ve birlikte yaşamada yoldaş edinmeniz.

Ve **البَعْل** ve **التَّبَعُّل**: iki eşten (karı-kocadan) **حُسْن العِشْرة** (iyi geçim). Ve **البِعال**: iki gelinin konuşması. Ve **التَّباعل** ve **البِعال**: kişinin **ملاعبة**si (oynaşması) **أَهلَه** (ehli/ailesi) ile; ve denildi ki: **البِعال** nikâhtır; ondan (bu kabildendir) **الحديث** teşrik günlerinde: “Şüphesiz onlar, yeme, içme ve **بِعال** günleridir.” Ve **المُباعَلة**: **المُباشَرة** (mübâşeret). Ve İbn Abbas’tan, Allah ondan razı olsun, rivayet olunur: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, cuma günü geldiğinde derdi ki: “Ey Âişe, bugün **تَبَعُّل** ve **قِرانٍ** günüdür”; **القِران** ile kastı **التزويج** (evlendirme)dir. Ve kadına denir: o, kocasına **تُباعِل** eder, **بِعالاً** ve **مُباعَلة** (olarak), yani onunla **تُلاعبه** (oynaşır); ve **الحطيئة** dedi ki:
وكَمْ مِن حَصانٍ ذاتِ بَعْلٍ تَرَكْتَها،
إِذا الليل أَدْجَى، لم تَجِدْ من تُباعِلُه
İstedi ki: sen onun kocasını öldürdün yahut onu esir ettin. Ve erkeğe denir: o, kadının **بَعلُ**üdür; ve kadına denir: o, onun **بَعْلُ**ü ve **بَعْلَتُه**dur. Ve kadın **باعلَت**: bir **بَعْلاً** edindi. Ve kavim, başka bir kavimle **مُباعلَة** ve **بِعالاً** yaptı: bazısı bazısına **تَزَوَّجَ** etti (evlendi). Ve bir şeyin **بَعْلُ**ü: onun **رَبُّه**u ve **مالِكُه**udur. Ve iman hadîsinde: “Ve cariyenin kendi **بَعْلَها**sını doğurması”; burada **البعل** ile murad **المالك**tır; yani esirlerin ve **التسرّي**nin (cariye edinmenin) çokluğu; böylece Müslüman bir cariyeyi çocuklandırdığında, onun çocuğu efendisi makamında olur.

Ve **بَعْلٌ** ve **البَعْل** hep birlikte: bir put; ona, onların onu ibadet etmeleri sebebiyle, sanki o onların **رَبُّهم**u imiş gibi, bu ad verildi. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: “**أَتدعون بَعْلاً وتَذَرُون أَحسن الخالقين**”; denildi ki: manası “bir **ربّاً** mı çağırıyorsunuz”; ve denildi ki: o bir puttur; denir: “Ben bu şeyin **بَعْل**üyüm”, yani onun **رَبُّه**u ve **مالكه**yim; sanki dedi ki: “Allah’tan başka bir **رَبّاً** mı çağırıyorsunuz.” Ve İbn Abbas’tan rivayet olundu: bir kayıp (hayvan) için **أُنْشِدَت** (ilan edildi), derken sahibi geldi ve dedi ki: “Ben onun **بَعْلُها**sıyım”; onun **ربها**sını (sahibini) kasteder; bunun üzerine İbn Abbas dedi ki: bu, “**أَتدعون بعلاً**” sözündendir; yani “bir **رَبّاً**.” Ve vârid oldu ki İbn Abbas, bir deve hakkında çekişen iki adamın yanından geçti; ikisinden biri diyordu ki: “Ben vallahi onun **بَعْلُها**sıyım”, yani onun **مالكها**sı ve **رَبُّها**sı. Ve onların sözü: “Bu devenin **بَعْلُ**ü kimdir?” yani onun **رَبُّها**sı ve sahibi kimdir. Ve **البَعْلُ**: bir **مَلِك** adıdır. Ve **البَعْل**: onunla umumî olarak kastedilen puttur; **الزجاجي**’den. Ve **كراع** dedi: o, Yunus kavminin bir putuydu, Nebimize ve ona salât olsun; ve **الصحاح**’ta: **البَعْل** İlyas kavminin bir putuydu, ona selâm olsun; ve **الأَزهري** dedi: denildi ki **بَعْلاً** altından bir put idi, ona ibadet ederlerdi.

İbnü’l-A‘râbî: **البَعَل** bir şeyden **الضَّجَر** ve **التَّبَرُّم**dür; ve şu beyti okudu:
بَعِلْتَ، ابنَ غَزْوانٍ، بَعِلْتَ بصاحبٍ
به قَبْلَكَ الإِخْوَانُ لم تَكُ تَبْعَل
Ve kişi, işiyle **بَعِل** olur, **بَعَلاً** (olarak); o halde o **بَعِلٌ**dür: **بَرِمَ** etti de onda nasıl davranacağını bilmedi. Ve **البَعَل**: korku anında **الدَّهَش** (şaşkınlık). Ve **بَعِل** oldu, **بَعَلاً**: **فَرِق** etti ve **دَهِشَ** etti; ve **امرأَة بَعِلة**. Ve **الأَحنف** hadîsinde: Hind’den bir kavim olan **الهَياطِلَة** ona indiğinde, işte **بَعِل** oldu, yani **دَهِش** etti; ve o, aynın kesresi iledir. Ve **امرأَة بَعِلة**: elbiseleri giymeyi **لا تُحْسِن** (iyi becermez). Ve onu **باعَله**: onunla oturdu. Ve o, ehline karşı bir **بَعْلٌ**dür; yani onların üzerine bir **ثِقْلٌ** (yük)tür. Hadîste: bir adam Nebî’ye, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi ki: “Sana cihad üzere biat ederim”; o da dedi ki: “Senin için bir **بَعْلٍ** var mı?” **البَعْل**: **الكَلُّ** (yük/asalak); denir: falan, kavmi üzerine bir **بَعْلاً** oldu; yani bir **ثِقْلاً** ve **عِيَالاً** (geçindirilmesi gereken) oldu; ve denildi ki: kastetti: anne-baba gibi, itaat etmen gereken kimse kaldı mı? Ve adam üzerine **بَعَل** etti: ona karşı **أَبى** etti. Ve şûrâ hadîsinde: Ömer dedi ki: “Kalkın da danışın; kim size işinizde **بَعَل** ederse onu öldürün”; yani kim **أَبى** eder ve muhalefet ederse. Ve başka bir hadîste: “Sizden başınıza, danışma olmaksızın emir olan yahut size bir işte **بَعَل** eden kimse”; ve başka bir hadîste: “Şayet Müslümanlara karşı birisi **بَعَل** ederse”; onların işini **شَتَّت** etmek ister; “onu öne çıkarın da boynunu vurun.”

Ve **بَعْلَبَكُّ**: bir yerdir; dersin: “Bu **بَعْلَبَكُّ**tur”; “**بَعْلَبَكَّ**’e girdim”; “**بَعْلَبَكَّ**’ten geçtim”; ve tenvin almaz; ve onlardan kimi, birincisini ikincisine izafet eder ve birinciyi i‘rab vecihleriyle yürütür. **الجوهري** dedi: **بعلبك** hakkında söz, **سامِّ أَبْرَص** hakkında söz gibidir. İbn Berrî dedi: **سامُّ أَبرص** nahivcilere göre mürekkep olmayan, izafetli bir isimdir.

مقاييس اللغة:
**بعل**; **الباء** ve **العين** ve **اللام** üç asıldır: birincisi yoldaştır; **الزَّوج** için **بَعْل** denir; ve onlar bazı putları **بَعْلاً** diye adlandırırlardı. Bundan da **البِعَالُ** (vardır); o, erkeğin ailesiyle oynaşmasıdır. Ve teşrîk günlerinde hadiste: «Şüphesiz onlar teşrîk günleridir; şüphesiz onlar yeme, içme ve **بِعال** günleridir»; **الحطيئة** dedi ki:
Ve nice iffetli (kadın) ki **بَعْل** sahibi, onu bıraktım
Gece karardığında, onunla **تُبَاعلُهْ** edeceğin kimseyi bulamazsın
İkinci asıl: hayret ve şaşkınlıktan bir cinstir; “adam şaşırdı” denildiğinde **بَعِلَ الرجُل** denir. Belki de bundan onların “**امرأةٌ بَعِلَةٌ**” sözüdür; elbiseleri giymeyi iyi yapmadığı zaman.
Üçüncü asıl: yerden **البَعْل**; yılda ancak bir defa yağmur isabet eden yüksek olan (yer)dir. Şair dedi ki:
Geniş bir **بَعْل** sırtına çıktığımızda
Üzerimizde, yarılmış yumurta kabuğu kıyazı var sanırsın
Bu üçüncü bâba hamledilenlerden: **البَعْل**; o, gökten sulama olmaksızın yerden kökleriyle içtiği şeydir. Ve o, (şu) sözünde—Allah’ın salâtı ve âli üzerine olsun—hurmanın sadakasında: «Ondan **بَعْلاً** olarak içen şeyde onda bir vardır»; ve **ابنُ رَوَاحَة** dedi ki:
Orada umursamam sulama hurmasını
Ne de **بَعْل**ı; kap büyük olsa bile

القاموس المحيط:
**البَعْلُ**: yüksek yer; yılda bir defa yağmur alır. Ve sulanmayan her hurma ve ağaç ve ekin; yahut göğün suladığı şey. Ve mekân **اسْتَبْعَلَ** etti. Ve hurmayı sulama üzerine **الإِتاوَة**den verilen şey. Ve hurmanın erkeği. Ve İlyas kavminin—selâm üzerine olsun—bir putu. Ve krallardan bir kral. Ve şeyin rabbi ve mâliki. Ve ağırlık. Ve koca. Çoğulu: **بِعالٌ** ve **بُعولَة** ve **بُعولٌ**. Dişisi: **بَعْلٌ** ve **بَعْلَةٌ**. Ve **بَعَلَ**—**مَنَعَ** gibi—**بُعولَةً**: **بَعْلاً** oldu; **اسْتَبْعَلَ** gibi. Ve ona karşı: reddetti. Ve **تَبَعَّلَتْ**: **بَعْل**ına itaat etti; yahut onun için süslendi. Ve **البِعالُ**: cinsel birleşme; erkeğin ailesiyle oynaşması; **التَّباعُل** ve **المُباعَلَة** gibi. Ve **باعَلَتْ**: **بَعْل** edindi. Ve kavim, bir kavmi: bazısı bazısına evlendi. Ve falan, falanı: onunla oturdu. Ve **بَعِلَ بأَمْرِهِ**—**فَرِحَ** gibi—şaşırdı; korktu; bıktı da ne yapacağını bilmedi; o hâlde o **بَعِلٌ**dür.
Ve **البَعِلَةُ**—**فَرِحةٍ** gibi—elbiseleri giymeyi iyi yapmayan (kadın)dır. Ve **سَحابٍ** gibi: عسفان yakınında bir yerdir. Ve **غُرابٍ** gibi: Ermeniye’de bir dağdır. Ve **شَرَفُ البَعْلِ**: Şam hacısının yolu üzerinde bir dağdır. Ve **بَعْلَبَكُّ**: Şam’da bir beldedir; ve **ب ك ك** maddesinde zikredildi.

تاج العروس:
ب - ع - ل
**البَعْلُ**: yılda ancak bir defa yağmur alan yüksek yer; **سَلامَةُ بن جَنْدَل** dedi ki:
Eğer bir **بَعْل** sırtına çıktıysak sanki ... başlarımızın üzerinde, yarılmış yumurta kabuğu kıyazı
Onun tefsirinde denildi ki: yüksek bir yerde; ona ne akıntı suyu ne de sel isabet eder. Ve rivayet olunur: **نَعْلٍ** **النّون** ile; ve bu rivayet daha çoktur. Ve **الراغِبُ** dedi ki: kendisinden başkasına üstün olan yere **بَعْل** denildi; erkeklerden **البَعْل**e benzetme olarak. Ve sulanmayan her hurma ve ağaç ve ekin **بَعْل**dır. Ve **العُباب**’da: hurmadan **البَعْلُ**: kökleriyle içip sulamadan müstağni olan. Yahut **البَعْلُ** ve **العِذْيُ** birdir: o, göğün suladığı şeydir; bunu **أبو عمرٍو** söyledi. Ve **الأصمَعِيّ** dedi ki: **العِذْيُ**: göğün suladığı şey; **البَعْلُ**: sulama da gök de olmaksızın kökleriyle içtiği şey. Ve ondan hadis: " **ما شَرِبَ مِنه بَعْلاً فَفِيه العشْرُ** " yani su maddesi yakın olan bir yerde biten hurma; o, bununla yağmur ve sulamadan iktifa eder; ve bunu **النابِغةُ الذُّبْيانيُّ** şu sözüyle kastetti:
Çukurda su içenlerden, su ister ... boğazların su istemesinden önce, sağrılarıyla
Ve **الراغِبُ** dedi ki: büyüyüp kökleriyle içene **بَعْل** denir; üstünlüğü sebebiyle. Ve mekân **اسْتَبْعَل** etti: üstün oldu. **البَعْلُ**: hurmayı sulama üzerine **الإِتاوَة**den verilen şey. **البَعْلُ**: hurmanın erkeği; bu bir mecazdır; erkeklerden **البَعْل**e benzetildi. Ve ondan hadis: " **إنّ لَنا الضَّاحِيَةَ مِن البَعْلِ** " Ve **عبدُ الله بن رَواحَةَ**—Allah ondan razı olsun—devesine hitap ederek dedi ki:
Orada umursamam **بَعْل** hurmasını ... ne de sulamayı; **الإِتاءُ** büyük olsa bile
Ve Peygamberin—Allah ona salât ve selâm etsin—sözü: " **العَجْوَةُ شِفاءٌ مِن السَّمِّ ونَزَل بَعْلُها مِن الجَنّة** " **الأزهريُّ** dedi ki: **بَعْلِها** ile kastetti: kökleri suda sağlam olan, serpme ile de başkasıyla da sulanmayan sapıdır; ve meyvesi “**سُحّاً قَعْقاعاً**” gelir; yani sesli. **بَعْلٌ**: İlyas kavmine—selâm üzerine olsun—ait altından bir putun adıdır; doğru olan budur; ve **الصِّحاح** nüshalarında da bunun gibidir; ve onu, yüce sözünün: " **وِإنَّ إِلْياسَ لَمِنَ الْمُرسَلِينَ . إذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَلَا تَتَّقُوَنَ أَتَدْعُوَن بَعْلاً وتَذَرُونَ أَحْسَنَ الخَالِقِينَ** " sözü teyit eder. Şeyhimizin nüshasında: Yunus kavmine—selâm üzerine olsun—(diye geçer); ve bunun gibisi **كِتاب المُجَرَّد**’de **كُراع** içindir. Ve **مُجاهِدٌ** ayetin tefsirinde dedi ki: yani Allah’tan başka bir ilâha mı dua ediyorsunuz? Ve **الراغِبُ** dedi ki: Araplar, Allah’a onunla yaklaşmaya çalıştıkları mâbudlarına **بَعْلاً** adını verdiler; onda üstünlük bulunduğuna inanmaları sebebiyle. Denildi ki: **بَعْلٌ**: krallardan bir kraldır; **ابن الأعرابيّ**’den. Mecazdan: **البَعْلُ** şeyin rabbi ve mâlikidir; ve ondan: **بَعْلُ الدارِ** ve binek hayvanının (sahibi); onda üstünlük mânası tasavvur edildi. Denir ki: “Bize bu hayvanın **بَعْلُ**u geldi”; yani onun üzerine üstün olan (sahibi). Mecazdan: **البَعْلُ**: ağırlıktır. **الراغِبُ** dedi ki: üstün olanın, üstün olunana basışı nefiste ağır görüldüğünden “Falan, ailesine **بَعْلاً** olarak sabahladı” denildi; yani onlara üstünlüğü sebebiyle ağır (oldu). Ve **العُباب**’da: yani yük ve geçindirilmesi gereken kimseler oldu. Ve **البَعْلُ**: kocadır. Allah Teâlâ dedi ki: " **هذا بَعْلِي شَيخاً** ". Çoğulu: **بِعالٌ** (kesre ile) ve **بُعُولَةٌ** ve **بُعُولٌ** (ikisi de damme ile) **فَحْلٍ** ve **فُحُولَةٍ** ve **فُحُولٍ** gibi. Allah Teâlâ dedi ki: " **وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَق بِرَدِّهِنَّ** ". Ve denir ki: kadınları ancak **بُعُولَتُهُنَّ** geçindirir. Dişisi: **بَعْل** ve **بَعْلَةٌ**; “**زَوْجٌ** ve **زَوجَةٌ**” dedikleri gibi. Ve adam **بَعَلَ**—**مَنَع** gibi—**بُعُولَةً** (damme ile): **بَعْلاً** oldu; (şu) dedi:
"Ey nice **بَعْل** ki, **بَعَلْ** olduğu şey ne kötü oldu"
Ve bunun gibi: kadın **بَعَلَت** **بُعُولَةً**; **ذاتَ بَعْلٍ** olduğu zaman. **اسْتَبعَلَ** gibi; o hâlde o **بَعْلٌ** ve **مُستَبعَلٌ**dür. **بَعَلَ عليه**: reddettiği zaman. Ve ondan şûrâ hadisi: " **فمَنْ بَعَلَ عليكُم أمْرَكُم فاقْتُلوه** " yani reddetti ve muhalefet etti. Ve kadın **تَبَعَّلَت**: **بَعْل**ına itaat etti. Ve ondan hadis: " **نَعَم إذا أحْسَنْتُنَّ تَبَعُّلَ أزواجِكُنَّ وطَلَبْتُنَّ مَرْضاتَهُم** " Ve başka bir hadiste: " **وجِهادُ المرأةِ حُسْنُ التَّبَعُّلِ** ". Yahut **تَبَعَّلَتْ**: onun için süslendiği zaman; **البَعْل** lafzından bina edildi. **البِعالُ** (kesre ile): cinsel birleşmeden ve erkeğin ailesiyle oynaşmasından kinayedir; **التَّباعُل** ve **المُباعَلَة** gibi. Denir ki: “O, onu **يُباعِلُها**”; yani onunla oynaşır. Ve aralarında **مُباعَلَةٌ** ve **مُلاعَبَةٌ** vardır; ve onlar **يَتباعلان**. Ve hadiste: " **أَيّامُ التَّشريقِ أيَّامُ أَكل وشُرْبٍ وبِعالٍ** " **أبو عبيد** rivayet etti. Ve **الحُطَيْئةُ** dedi ki:
Ve nice iffetli (kadın) ki **بَعْل** sahibi, onu bıraktım ... gece karardığında, onunla **تُباعِلُهْ** edeceğin kimseyi bulamazsın

**وباعَلَتِ المرأةُ** : kadın **بَعْلاً** edindi; onda **المُفاعَلَةُ** hakikî değildir.

**باعَلَ القَومُ** : onların bazısı bazısıyla evlendi.

Ve mecazdandır: **باعَلَ فُلانٌ فُلاناً** : onu oturup onunla ünsiyet ettiğinde; onda **المُلاعَبَةِ** mânâsı tasavvur olunur.

**تُصُوِّر** **مِن البَعْلِ** ki o hurma ağaçlarıdır, onun yerinde dikili durması; bu sebeple denildi: **بَعِلَ فُلانٌ بأَمْرِه** ( **كَفَرِح** gibi): şaşırıp kaldığında, korktuğunda, bıktığında, âciz kaldığında ve hurma ağaçlarının karar yerinde sabit durması gibi yerinde sabit kaldığında; ne yapacağını bilemediğinde; o, **بَعِلٌ**dür ( **كَكَتِفٍ** gibi). Bu, onların şu sözleri gibidir: “O, ancak bir ağaçtır”; (yani) yerinden ayrılmayan kimse hakkında.

**والبَعِلَةُ** ( **كَفَرِحةٍ** gibi) kadınlardan: elbise giymeyi güzel yapmayan ve nefsin işini düzeltmeyi (kendini çekip çevirmeyi) becermeyen; o, **البَلْهاءُ**dır.

**بَعَال** ( **كَسَحابٍ** gibi): **بَني غِفار**’a ait, **عُسْفانَ** yakınında bir arazidir.

**بُعالُ** ( **كغُرابٍ** gibi): **إِرْمِينِيَةَ**’de bir dağdır. İbn **عبّاد** dedi: **القُصَيبَة**’de bir dağdır.

**وشَرَفُ البَعْلِ** : Şam hacısının yolu üzerinde bir dağdır; onu **الصاغانيُّ** nakletti.

**وبَعْلَبَكُّ** : Şam’da bir beldedir; onun hakkındaki söz, **سامِّ أَبْرَصَ** hakkındaki söz gibidir; **الصاد**’da zikredilmiştir; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

İbn **بَرِّيّ** dedi: **سامُّ أَبْرَصَ** nahivcilere göre terkîb edilmiş değil, izafetli bir isimdir.

Musannifin sözü: “**ب - ك - ك**’de zikredildi” (şeklindeki) havale bâtıldır; çünkü onu orada zikretmemiştir; şeyhimiz buna işaret etti.

Dedi: Ve zikrettiler ki **بَعْلَ** bir putun adıdır; **بَكّ** bu beldenin sahibinin adıdır; ona nisbet: **البَعْلِيُّ**.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **البَعْلُ** : baba, anne ve benzerlerinden, itaatin sana lâzım geldiği kimse; bununla hadis tefsir edilmiştir: “**هل لكَ مِن بَعْلٍ ؟ قال : نَعَم قال : فانْطَلِقْ فجاهِدْ فإنّ لكَ فيه مُجاهَداً حَسَناً**”.

Ve denildi: Burada **البَعْلُ**: **العِيالُ** ve nafakası sana lâzım gelen kimsedir. Ve **بَعِلٍ**’den (ki o, **بَعِلَ بالأمر**’den: işinde yolunu bulamayan âcizdir) muhaffef olması câizdir.

**والبَعْلِيّ** : malı çok olan, malıyla insanlara üstün gelen adam; bununla hadis tefsir edilmiştir: “**فما زال وارِثُه بَعْلِيّاً حتّى مات**”.

**الخَطّابِيّ** dedi: Bunun sıhhatini bilmiyorum ve onu bir şey görmüyorum; ancak **بَعْلِ النَّخْلِ**’e nisbet olması müstesna; (yani) hurma ağaçlarının **بَعْلِ**inden çok hurma edinmiş olmasını murad eder.

Dedi: **والبَعْلُ** ayrıca: reis. **والبَعْلُ**: mâlik. Buna göre onun sözü: **بَعْلِيّاً** yani reis, mütemellik (mâlik) demektir.

Dedi: Ve onda başka bir vecih vardır ve o, söze daha benzer: **بِ عَلْياءَ** olmasıdır; **العَلاء**’dan **فَعْلاء** vezni üzere. **الأصمَعِيّ** dedi: Bu bir meseldir; şöyle denir: “**ما زال منها بِعَلْيَاء**”: adam bir fiili yaptığında, onunla şereflenip kadrı yükseldiğinde.

İbn **عبّادٍ** dedi: **البَعِل** ( **كَكَتِفٍ** gibi): **البَطِرُ**.

Ve bir kadın: **حَسَنةُ الابتِعال**: kocasına itaatte güzel olduğunda.

**واسْتَبعَلَ النَّخْل** : **بَعْلاً** oldu ve büyüdü.
