# بعل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B9%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بعل

البَعْلُ: الأَرض المرتفعة التي لا يصيبها مطر إِلا مرّة واحدة في السنة، وقال الجوهري: لا يصيبها سَيْح ولا سَيْل؛ قال سلامة بن جندل:
إِذا ما عَلَونا ظَهْرَ بَعْل عَرِيضةٍ،
تَخَالُ عليها قَيْضَ بَيْضٍ مُفَلَّق
أَنثها على معنى الأَرض، وقيل: البَعْل كل شجر أَو زرع لا يُسْقى، وقيل: البَعْل والعَذْيُ واحد، وهو ما سفَتْه السماء، وقد اسْتَبْعَل الموضع. والبَعْلُ من النخل: ما شرب بعروقه من غير سَقْي ولا ماء سماء، وقيل: هو ما اكتفى بماء السماة، وبه فسر ابن دريد ما في كتاب النبي،صلى الله عليه وسلم، لأُكَيْدِر بن عبد الملك: لَكُم الضَّامنة من النَّخْل ولنا الضاحية من البَعْل؛ الضامنة: ما أَطاف به سُورُ المدينة، والضاحية: ما كان خارجاً أَي التي ظهرت وخرجت عن العِمارة من هذا النَّخيل؛ وأَنشد: أَقسمت لا يذهب عني بَعْلُها،
أَوْ يَسْتوِي جَثِيثُها وجَعْلُها
وفي حديث صدقة النخل: ما سقي منه بَعْلاً فَفِيه العشر؛ هو ما شرب من النخيل بعروقه من الأَرض من غير سَقْي سماء ولا غيرها. قال الأَصمعي: البَعْل ما شرب بعروقه من الأَرض بغير سَقْي من سماء ولا غيرها. والبَعْل: ما أُعْطِي من الإِتَاوة على سَقْي النخل؛ قال عبدالله بن رواحة الأَنصاري: هُنالك لا أُبالي نَخْلَ بَعْل،
ولا سَقْيٍ، وإِنْ عَظُم الإِتَاء
قال الأَزهري: وقد ذكره القُتَيبي في الحروف التي ذكر أَنه أَصلح الغلط الذي وقع فيها وأَلفيته يتعجب من قول الأَصمعي: البَعْل ما شرب بعروقه من الأَرض من غير سقي من سماء ولا غيرها، وقال: ليت شعري أَنَّى يكون هذا النخل الذي لا يُسْقى من سماء ولا غيرها؟ وتوهم أَنه يصلح غلطاً فجاء بأَطَمّ غلط، وجهل ما قاله الأَصمعي وَحَمله جَهْلُه على التَّخبط فيما لا يعرفه، قال: فرأَيت أَن أَذكر أَصناف النخيل لتقف عليها فَيضِحَ لك ما قاله الأَصمعي: فمن النخيل السَّقِيُّ ويقال المَسْقَوِيُّ، وهو الذي يُسْقَى بماء الأَنهار والعيون الجارية، ومن السَّقِيّ ما يُسْقى نَضْحاً بالدِّلاء والنواعير وما أَشبهها فهذا صنف، ومنها العَذْي وهو ما نبت منها في الأَرض السهلة، فإِذا مُطِرت نَشَّفت السهولة ماء المطر فعاشت عروقها بالثرى الباطن تحت الأَرض، ويجيء ثمرها قَعْقَاعاً لأَنه لا يكون رَيَّان كالسَّقِّيّ، ويسمى التمر إِذا جاء كذلك قَسْباً وسَحّاً، والصنف الثالث من النخل ما نبت ودِيُّه في أَرض يقرب ماؤها الذي خلقه الله تعالى تحت الأَرض في رقاب الأَرض ذات النَّزِّ فرَسَخَت عروقُها في ذلك الماء الذي تحت الأَرض واستغنت عن سَقْي السماء وعن إِجْراء ماء الأَنهار وسَقْيِها نَضْحاً بالدلاء، وهذا الضرب هو البَعْل الذي فسره الأَصمعي، وتمر هذا الضرب من التمر أَن لا يكون رَيَّان ولا سَحّاً، ولكن يكون بينهما، وهكذا فسر الشافعي البَعْل في باب القسم فقال: البَعْل ما رَسَخ عُروقه في الماء فاسْتَغْنَى عن أَن يُسْقَى؛ قال الأَزهري: وقد رأَيت بناحية البَيْضاء من بلاد جَذِيمَة عبد القَيْس نَخْلاً كثيراً عروقها راسخة في الماء، وهي مستغنية عن السَّقْي وعن ماء السماء تُسَمَّى بَعْلاً. واستبعل الموضع والنخل: صار بَعْلاً راسخ العروق في الماء مستغنياً عن السَّقْي وعن إِجراء الماء في نَهر أَو عاثور إِليه. وفي الحديث: العَجْوة شِفاء من السُّمِّ ونزل بَعْلُها من الجنة أَي أَصلها؛ قال الأَزهري: أَراد بِبَعْلِها قَسْبَها الراسخة عُروقُه في الماء لا يُسْقَى بنَضْح ولا غيره ويجيء تَمْره يابساً له صوت. واستبْعل النخلُ إِذا صار بَعْلاً. وقد ورد في حديث عروة: فما زال وارثه بَعْلِيّاً حتى مات أَي غَنِيّاً ذا نَخْل ومال؛ قال الخطابي: لا أَدري ما هذا إِلا أَن يكون منسوباً إِلى بَعْل النخلِ، يريد أَنه اقتنى نَخْلاً كَثِيراً فنُسِب إِليه، أَو يكون من البَعْل المَالك والرئيس أَي ما زال رئيساً متملكاً. والبَعْل: الذَّكَر من النَّخل. قال الليث: البَعْلُ من النخل ما هو من الغلط الذي ذكرناه عن القُتَبي، زعم أَن البَعْل الذكر من النخل والناس يسمونه الفَحْل؛ قال الأَزهري: وهذا غلط فاحش وكأَنه اعتبر هذا التفسير من لفظ البَعْل الذي معناه الزوج، قال: قلت وبَعْل النخل التي تُلْقَح فَتَحْمِل، وأَما الفُحَّال فإِن تمره ينتقض، وإِنما يلْقَح بطَلْعه طَلْع الإِناث إِذا انشقَّ. والبَعْل: الزوج. قال الليث: بَعَل يَبْعَل بُعولة، فهو باعل أَي مُسْتَعْلِج؛ قال الأَزهري: وهذا من أَغاليط الليث أَيضاً وإِنما سمي زوج المرأَة بَعْلاً لأَنه سيدها ومالكها، وليس من الاستعلاج في شيء، وقد بَعَل يَبْعَل بَعْلاً إِذا صار بَعْلاً لها. وقوله تعالى: وهذا بَعْلي شيخاً؛ قال الزجاج: نصب شيخاً على الحال، قال: والحال ههنا نصبها من غامض النحو، وذلك إِذا قلت هذا زيد قائماً، فإِن كنت تقصد أَن تخبر من لم يَعْرِف زيداً أَنه زيد لم يَجُز أَن تقول هذا زيد قائماً، لأَنه يكون زيداً ما دام قائماً، فإِذا زال عن القيام فليس بزيد، وإِنما تقول للذي يعرف زيداً هذا زيد قائماً فيعمل في الحال التنبيه؛ المعنى: انْتَبِه لزيد في حال قيامه أَو أُشيرُ إِلى زيد في حال قيامه، لأَن هذا إِشارة إِلى من حضر، والنصب الوجه كما ذكرنا؛ ومن قرأَ: هذا بَعْلي شيخٌ، ففيه وجوه: أَحدها التكرير كأَنك قلت هذا بعلي هذا شيخ، ويجوز أَن يجعل شيخ مُبِيناً عن هذا، ويجوز أَن يجعل بعلي وشيخ جميعاً خبرين عن هذا فترفعهما جميعاً بهذا كما تقول هذا حُلْوٌ حامض، وجمع البَعْل الزوجِ بِعال وبُعُول وبُعُولة؛ قال الله عز وجل: وبُعولتهن أَحق بردّهن. وفي حديث ابن مسعود: إِلا امرأَة يَئِسَتْ من البُعولة؛ قال ابن الأَثير: الهاء فيها لتأْنيث الجمع، قال: ويجوز أَن تكون البُعولة مصدر بَعَلَت المرأَة أَي صارت ذات بَعْل؛ قال سيبويه: أَلحقوا الهاء لتأْكيد التأْنيث، والأُنثى بَعْل وبَعْلة مثل زَوْج وزَوْجة؛ قال الراجز: شَرُّ قَرِينٍ للكَبِير بَعْلَتُه،
تُولِغُ كَلْباً سُؤرَه أَو تَكْفِتُه
وبَعَل يَبْعَل بُعولة وهو بَعْل: صار بَعْلاً؛ قال
يا رُبَّ بَعْلٍ ساءَ ما كان بَعَل
واسْتَبْعَلَ: كبَعَلَ. وتَبَعَّلَت المرأَةُ: أَطاعت بَعْلَها، وتَبَعَّلَت له: تزينتْ. وامرأَة حَسَنَة التَّبَعُّل إِذا كانت مُطاوِعة لزوجها مُحِبَّة له. وفي حديث أَسماء الأَشهلية: إِذا أَحْسَنْتُنَّ تَبَعُّل أَزواجكن أَي مصاحبتهم في الزوجية والعِشْرة. والبَعْل والتَّبَعُّل: حُسْن العِشْرة من الزوجين.
والبِعال: حديث العَرُوسَيْن. والتَّباعل والبِعال: ملاعبة المرءِ أَهلَه، وقيل: البِعال النكاح؛ ومنه الحديث في أَيام التشريق: إِنها أَيام أَكل وشرب وبِعال. والمُباعَلة: المُباشَرة. ويروى عن ابن عباس، رضي الله عنه: أَن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، كان إِذا أَتى يومُ الجمعة قال: يا عائشة، اليَوْمُ يومُ تَبَعُّل وقِرانٍ؛ يعني بالقِران التزويجَ. ويقال للمرأَة: هي تُباعِل زَوْجَها بِعالاً ومُباعَلة أَي تُلاعبه؛ وقال الحطيئة:
وكَمْ مِن حَصانٍ ذاتِ بَعْلٍ تَرَكْتَها،
إِذا الليل أَدْجَى، لم تَجِدْ من تُباعِلُه
أَراد أَنك قتلت زوجها أَو أَسرته. ويقال للرجل: هو بَعلُ المرأَة، ويقال للمرأَة: هي بَعْلُه وبَعْلَتُه. وباعلَت المرأَةُ: اتخذت بَعْلاً. وباعَلَ القومُ قوماً آخرين مُباعلَة وبِعالاً: تَزَوَّجَ بعضهم إِلى بعض. وبَعْلُ الشيء: رَبُّه ومالِكُه. وفي حديث الايمان: وأَن تَلِدَ الأَمة بَعْلَها؛ المراد بالبعل ههنا المالك يعني كثرة السبي والتسرّي، فإِذا استولد المسلم جارية كان ولدها بمنزلة ربها.
وبَعْلٌ والبَعْل جميعاً: صَنَم، سمي بذلك لعبادتهم إِياه كأَنه رَبُّهم. وقوله عز وجل: أَتدعون بَعْلاً وتَذَرُون أَحسن الخالقين؛ قيل: معناه أَتدعون ربّاً، وقيل: هو صنم؛ يقال: أَنا بَعْل هذا الشيء أَي رَبُّه ومالكه، كأَنه قال: أَتدعون رَبّاً سوى الله. وروي عن ابن عباس: أَن ضالَّة أُنْشِدَت فجاء صاحبها فقال: أَنا بَعْلُها، يريد ربها، فقال ابن عباس: هو من قوله أَتدعون بعلاً أَي رَبّاً. وورد أَن ابن عباس مَرَّ برجلين يختصمان في ناقة وأَحدهما يقول: أَنا والله بَعْلُها أَي مالكها ورَبُّها. وقولهم: مَنْ بَعْلُ هذه الناقة أَي مَنْ رَبُّها وصاحبها. والبَعْلُ: اسم مَلِك. والبَعْل: الصنم مَعْموماً به؛ عن الزجاجي، وقال كراع: هو صَنَم كان لقوم يونس، صلى الله على نبينا وعليه؛ وفي الصحاح: البَعْل صنم كان لقوم إِلياس، عليه السلام، وقال الأَزهري: قيل إِن بَعْلاً كان صنماً من ذهب يعبدونه.
ابن الأَعرابي: البَعَل الضَّجَر والتَّبَرُّم بالشيء؛ وأَنشد: بَعِلْتَ، ابنَ غَزْوانٍ، بَعِلْتَ بصاحبٍ
به قَبْلَكَ الإِخْوَانُ لم تَكُ تَبْعَل
وبَعِل بِأَمره بَعَلاً، فهو بَعِلٌ: بَرِمَ فلم يدر كيف يصنع فيه. والبَعَل: الدَّهَش عند الرَّوع. وبَعِل بَعَلاً: فَرِق ودَهِشَ، وامرأَة بَعِلة. وفي حديث الأَحنف: لما نَزَل به الهَياطِلَة وهم قوم من الهند بَعِل بالأَمر أَي دَهِش، وهو بكسر العين. وامرأَة بَعِلة: لا تُحْسِن لُبْسَ الثياب. وباعَله: جالَسه. وهو بَعْلٌ على أَهله أَي ثِقْلٌ عليهم. وفي الحديث: أَن رجلاً قال للنبي،صلى الله عليه وسلم: أُبايعك على الجهاد، فقال: هل لك من بَعْلٍ؟ البَعْل: الكَلُّ؛ يقال: صار فلان بَعْلاً على قومه أَي ثِقْلاً وعِيَالاً، وقيل: أَراد هل بقي لك من تجب عليك طاعته كالوالدين. وبَعَل على الرجل: أَبى عليه. وفي حديث الشورى: فقال عمر قوموا فتشاوروا، فمن بَعَل عليكم أَمرَكم فاقتلوه أَي من أَبى وخالف؛ وفي حديث آخر: من تأَمَّر عليكم من غير مَشُورة أَو بَعَل عليكم أَمراً؛ وفي حديث آخر: فإِن بَعَل أَحد على المسلمين، يريد شَتَّت أَمرهم، فَقدِّموه فاضربوا عنقه.
وبَعْلَبَكُّ: موضع، تقول: هذا بَعْلَبَكُّ ودخلت بَعْلَبَكَّ ومررت ببَعْلَبَكَّ، ولا تَصْرف،ومنهم من يضيف الأَول إِلى الثاني ويُجري الأَول بوجوه الإِعراب؛ قال الجوهري: القول في بعلبك كالقول في سامِّ أَبْرَص؛ قال ابن بري: سامُّ أَبرص اسم مضاف غير مركب عند النحويين.

### Türkçe

**البَعْلُ**: yılda ancak bir defa yağmur isabet eden yüksek arazi; el-Cevherî dedi ki: ona ne **سَيْح** ne de **سَيْل** isabet eder; Selâme b. Cendel dedi ki:
Eğer geniş bir **بَعْل** sırtına çıkarsak,
Üzerinde yarılmış yumurta beyazının kızgınlığını sanırsın.
Onu, arazi manasına göre müennes yaptı; ve denildi ki: **البَعْل** sulanmayan her ağaç yahut ekindir; ve denildi ki: **البَعْل** ile **العَذْيُ** birdir; o, göğün savurduğudur; ve yer **اسْتَبْعَل** olmuştur.

Ve hurmadan **البَعْلُ**: sulama olmaksızın ve gök suyu olmaksızın kökleriyle içtiği şeydir; ve denildi ki: gök suyuyla yetinen şeydir; ve bununla İbn Düreyd, Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) **أُكَيْدِر بن عبد الملك**’e kitabında olanı tefsir etti: “Sizin için hurmadan **الضَّامنة** ve bizim için **البَعْل**’den **الضاحية**”; **الضامنة**: şehrin surunun kuşattığı şeydir; **الضاحية**: dışarıda olan, yani bu hurmalıklardan imardan görünen ve çıkan şeydir; ve şu beyit okundu:
Yemin ettim, onun **بَعْلُ**’u benden gitmeyecek,
Yahut onun **جَثِيثُ**’i ile **جَعْلُ**’u eşit olacak.

Ve hurma sadakası hadîsinde: ondan **بَعْلاً** olarak sulanan şeyde onda bir vardır; o, hurmalardan kökleriyle yerden, gök sulaması olmaksızın ve başkası olmaksızın içtiği şeydir. el-Asma‘î dedi ki: **البَعْل** kökleriyle yerden, gökten sulama olmaksızın ve başkası olmaksızın içtiği şeydir. Ve **البَعْل**: hurma sulaması üzerine **الإِتَاوة**’dan verilen şeydir; Abdullah b. Revâha el-Ensârî dedi ki:
Orada **بَعْل** hurmasını umursamam,
Ne sulamayı; **الإِتَاء** büyüse bile.

el-Ezherî dedi ki: el-Kuteybî onu, içinde vuku bulan yanlışı düzelttiğini söylediği harfler arasında zikretti; ve onu, el-Asma‘î’nin “**البَعْل** kökleriyle yerden, gökten sulama olmaksızın ve başkası olmaksızın içtiği şeydir” sözüne hayret eder buldum; ve dedi ki: “Keşke bilsem, gökten sulanmayan ve başkasından da sulanmayan bu hurma nerede olur?” Ve onu bir yanlışı düzeltir sandı da daha büyük bir yanlışla geldi; el-Asma‘î’nin dediğini bilmedi ve cehaleti onu bilmediği şeyde bocalamaya sevk etti. Dedi ki: “Öyleyse hurma çeşitlerini zikredeyim ki onlara vâkıf olasın da el-Asma‘î’nin dediği sana açıklansın: Hurmalardan **السَّقِيُّ** vardır, **المَسْقَوِيُّ** de denir; o, nehirlerin ve akan pınarların suyuyla sulanandır. Ve **السَّقِيّ**’den, kovalarla ve dolaplarla ve benzerleriyle serpme sulamayla sulanan vardır; bu bir sınıftır. Ve onlardan **العَذْي** vardır; o, düz arazide bitenidir; yağmur yağınca düz arazi yağmur suyunu emer de kökleri yerin altındaki iç toprakla yaşar; ve meyvesi **قَعْقَاعاً** gelir; çünkü **السَّقِّيّ** gibi **رَيَّان** olmaz; ve hurma böyle gelince **قَسْباً** ve **سَحّاً** diye adlandırılır. Üçüncü sınıf hurma: fidanı, suyu yerin altında Allah Teâlâ’nın yarattığı suya yakın olan, sızıntılı arazinin boyunlarında bir yerde bitendir; kökleri yerin altındaki o suya yerleşir ve gök sulamasından ve nehir sularını akıtmaktan ve kovalarla serpme sulamadan müstağni olur; bu tür, el-Asma‘î’nin tefsir ettiği **البَعْل**’dır. Bu türün hurması, ne **رَيَّان** olur ne **سَحّاً**; fakat ikisinin arasında olur. Şâfiî de bölümde **البَعْل**’ı böyle tefsir etti ve dedi ki: **البَعْل** kökleri suda yerleşip sulanmaya muhtaç olmayandır.” el-Ezherî dedi ki: “Ben, Cezîme Abdülkays diyarından **البَيْضاء** tarafında, kökleri suda yerleşmiş çok hurma gördüm; sulamadan ve gök suyundan müstağnidir; **بَعْلاً** diye adlandırılır.”

Ve yer ve hurma **استبعل** oldu: kökleri suda yerleşmiş, sulamadan ve ona bir nehir yahut **عاثور** içinde su akıtmaktan müstağni **بَعْلاً** oldu. Ve hadîste: “**العَجْوة** zehre şifadır ve onun **بَعْلُ**’u cennetten indi” yani onun aslı; el-Ezherî dedi ki: **بَعْلِها** ile, kökleri suda yerleşmiş, serpme sulamayla ve başkasıyla sulanmayan **قَسْب**’ını kastetti; hurması kuru gelir, sesi vardır. Hurma **استبعل** olur: **بَعْلاً** olunca.

Ve Urve hadîsinde gelmiştir: “Onun vârisi ölünceye kadar **بَعْلِيّاً** olmaya devam etti” yani zengin, hurması ve malı olan; el-Hattâbî dedi ki: “Bunun ne olduğunu bilmiyorum; ancak hurmanın **بَعْل**’ına nisbet edilmiş olması mümkündür; çok hurma edindi de ona nisbet edildi; yahut **البَعْل** (mâlik ve reis)ten olabilir; yani reis, mülk sahibi olmaya devam etti.”

Ve **البَعْل**: hurmanın erkeği. el-Leys dedi ki: “Hurmadan **البَعْلُ**, Kuteybî’den naklettiğimiz yanlıştandır; **البَعْل**’ın hurmanın erkeği olduğunu iddia etti; insanlar ona **الفَحْل** der.” el-Ezherî dedi ki: “Bu, fahiş bir yanlıştır; sanki bunu, manası koca olan **البَعْل** lafzından itibara aldı.” Dedi ki: “Ben derim ki: hurmanın **بَعْل**’ı, aşılanıp taşıyan dişidir; **الفُحَّال** ise hurması bozulur; ancak onun **طَلْع**’ıyla, dişilerin **طَلْع**’ı yarılınca aşılanır.”

Ve **البَعْل**: koca. el-Leys dedi ki: **بَعَل** **يَبْعَل** **بُعولة**; o halde o **باعل**’dir, yani **مُسْتَعْلِج**; el-Ezherî dedi ki: “Bu da el-Leys’in yanlışlarındandır; kadının kocasına **بَعْلاً** denmesi ancak onun efendisi ve mâliki olmasındandır; **الاستعلاج** ile hiçbir ilgisi yoktur. Ve **بَعَل** **يَبْعَل** **بَعْلاً**: ona **بَعْل** olunca.”

Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve bu benim **بَعْلي** iken yaşlı (olarak)”; ez-Zeccâc dedi ki: “**شيخاً**’ı hâl üzere nasbetti.” Dedi ki: “Buradaki hâlin nasbı, nahvin gizli yerlerindendir; bu, ‘bu Zeyd, ayakta’ dediğinde böyledir: Eğer Zeyd’i tanımayan birine onun Zeyd olduğunu haber vermeyi kastediyorsan ‘bu Zeyd ayakta’ demen câiz olmaz; çünkü o, ayakta olduğu müddetçe Zeyd olur; ayakta olmaktan çıkınca Zeyd olmaz. Ancak Zeyd’i tanıyan kimseye ‘bu Zeyd ayakta’ dersin; böylece hâlde uyarma iş görür; mana: Zeyd’e ayakta oluş hâlinde dikkat et; yahut ayakta oluş hâlinde Zeyd’i işaret ediyorum; çünkü ‘bu’ hazır olana işarettir; nasb, dediğimiz vech üzeredir.”

Ve kim “bu benim **بَعْلي** **شيخٌ**” okursa, onda vecihler vardır: birincisi tekrar; sanki “bu benim kocam, bu yaşlı” demişsin gibi. Ve **شيخ**’i “bu”yu açıklayıcı kılmak câizdir. Ve **بعلي** ile **شيخ**’i birlikte “bu”nun iki haberi kılmak câizdir; ikisini de “bu” ile merfû kılarsın; “bu tatlı ekşi” dediğin gibi.

Ve **البَعْل** (koca)nin çoğulu: **بِعال** ve **بُعُول** ve **بُعُولة**; Aziz ve Celîl Allah dedi ki: “Ve onların **بُعولتهن**’i onları geri çevirmeye daha hak sahibidir.”

Ve İbn Mes‘ûd hadîsinde: “Ancak **البُعولة**’den ümidini kesmiş bir kadın”; İbnü’l-Esîr dedi ki: “İçindeki **الهاء**, cem‘in müennesi içindir.” Dedi ki: “Ve **البُعولة**’nin, ‘kadın **بَعَلَت**’ yani **بَعْل** sahibi oldu’ masdarı olması da câizdir.” Sîbeveyh dedi ki: “Müennesliği pekiştirmek için **الهاء**’yı eklediler.” Ve dişi: **بَعْل** ve **بَعْلة**; **زَوْج** ve **زَوْجة** gibi. Raciz dedi ki:
Yaşlı için en kötü yoldaş onun **بَعْلَتُه**’dur,
Köpeğe onun artığını yalatır yahut onu bastırır.

Ve **بَعَل** **يَبْعَل** **بُعولة**; o **بَعْل**’dır: **بَعْل** oldu; ve şu söz:
Nice **بَعْل** vardır ki, **بَعَل** oluşu ne kötü oldu.

Ve **اسْتَبْعَلَ**: **بَعَلَ** gibi. Ve kadın **تَبَعَّلَت**: kocasına itaat etti; ve ona **تَبَعَّلَت**: süslendi. Ve kadın **حَسَنَة التَّبَعُّل**: kocasına boyun eğici, onu seven olunca. Ve Esmâ el-Eşheliyye hadîsinde: “Eğer kocalarınıza **تَبَعُّل**’ü güzel yaparsanız” yani evlilikte ve birlikte yaşamada onlara arkadaşlık etmeniz. Ve **البَعْل** ile **التَّبَعُّل**: iki eşten güzel geçimdir.

Ve **البِعال**: iki gelinin hadîsi. Ve **التَّباعل** ile **البِعال**: kişinin ehliyle oynaşması; ve denildi ki: **البِعال** nikâhtır; ondan, teşrîk günleri hadîsi: “O, yeme, içme ve **بِعال** günleridir.” Ve **المُباعَلة**: **المُباشَرة**. Ve İbn Abbâs’tan (Allah ondan razı olsun) rivayet edilir: Resûlullah (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) cuma günü gelince derdi ki: “Ey Âişe, bugün **تَبَعُّل** ve **قِرانٍ** günüdür”; **القِران** ile evlendirmeyi kasteder. Ve kadına denir: o, kocasıyla **بِعالاً** ve **مُباعَلة** olarak **تُباعِل** eder; yani onunla oynaşır; Hutay’e dedi ki:
Nice iffetli, **بَعْل** sahibi kadını bıraktın,
Gece karardığında, oynaşacağı kimse bulamadı.
Kocasını öldürdüğünü yahut esir ettiğini kastetti.

Ve erkeğe denir: o, kadının **بَعلُ**’udur; ve kadına denir: o, onun **بَعْلُ**’udur ve **بَعْلَتُه**’dur. Ve kadın **باعلَت**: **بَعْلاً** edindi. Ve kavim bir başka kavimle **مُباعلَة** ve **بِعالاً** yaptı: birbirlerine evlendiler.

Ve bir şeyin **بَعْلُ**’u: onun rabbi ve mâlikidir. İman hadîsinde: “Ve cariyenin kendi **بَعْلَها**’sını doğurması”; burada **البَعْل** ile kastedilen mâliktir; yani esirlerin ve cariye edinmenin çokluğu; Müslüman bir cariyeyi çocuklandırınca, onun çocuğu efendisi mesabesindedir.

Ve **بَعْلٌ** ve **البَعْل** birlikte: bir puttur; ona ibadet etmelerinden dolayı böyle adlandırıldı; sanki onların rabbi gibi. Aziz ve Celîl’in sözü: “Siz **بَعْلاً**’a mı dua ediyorsunuz ve yaratıcıların en güzelini mi bırakıyorsunuz?” denildi ki: manası “bir rabbe mi dua ediyorsunuz?”; ve denildi ki: o bir puttur. Denir: “Ben bu şeyin **بَعْلُ**’uyum” yani onun rabbi ve mâliki. Sanki dedi ki: “Allah’tan başka bir rabbe mi dua ediyorsunuz?”

Ve İbn Abbâs’tan rivayet edildi: bir kayıp ilan edildi; sahibi geldi ve dedi ki: “Ben onun **بَعْلُها**’sıyım”, yani onun rabbi; İbn Abbâs dedi ki: bu, “Siz **بَعْلاً**’a mı dua ediyorsunuz?” sözündendir; yani “bir rabbe”. Ve geldi ki İbn Abbâs, bir deve hakkında çekişen iki adamın yanından geçti; ikisinden biri “Vallahi ben onun **بَعْلُها**’sıyım” diyordu; yani onun mâliki ve rabbi. Ve onların sözü: “Bu devenin **بَعْلُ**’u kim?” yani onun rabbi ve sahibi kim?

Ve **البَعْلُ**: bir melikin adıdır. Ve **البَعْل**: onunla umûmî olarak bilinen puttur; ez-Zeccâcî’den. Kurâ‘ dedi ki: o, Yûnus kavminin bir putuydu (nebimize ve ona salât olsun). **الصحاح**’ta: **البَعْل** İlyâs kavminin bir putuydu (ona selâm olsun). el-Ezherî dedi ki: “Denildi ki **بَعْلاً** altından bir puttu; ona ibadet ederlerdi.”

İbnü’l-A‘râbî: **البَعَل** bir şeyden bıkma ve usanmadır; ve şu beyit okundu:
**بَعِلْتَ** ey İbn Gazvân, **بَعِلْتَ** bir yoldaşla,
Senden önce kardeşler onunla (böyle) olmadı; sen **تَبْعَل** olmadın.

Ve kişi işinde **بَعِل** oldu, **بَعَلاً**; o **بَعِلٌ**’dir: bıktı da onda nasıl davranacağını bilmedi. Ve **البَعَل**: korku anında şaşkınlıktır. Ve **بَعِل** oldu, **بَعَلاً**: korktu ve şaşırdı; ve kadın **بَعِلة**. Ahnef hadîsinde: Hind kavminden olan **الهَياطِلَة** ona indiğinde, işte **بَعِل** oldu; yani şaşırdı; o, **العين**’in kesriyledir. Ve kadın **بَعِلة**: elbise giymeyi iyi bilmez.

Ve onu **باعَله**: onunla oturdu. Ve o, ehline karşı bir **بَعْلٌ**’dur; yani onlara bir ağırlıktır. Hadîste: bir adam Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) dedi ki: “Sana cihad üzere biat ederim.” O dedi ki: “Senin için bir **بَعْلٍ** var mı?” **البَعْل**: **الكَلُّ** (yük). Denir: falan, kavmine karşı **بَعْلاً** oldu; yani bir ağırlık ve bakıma muhtaç kimse oldu. Ve denildi ki: “Kastedilen: anne-baba gibi, itaat etmen gereken biri kaldı mı?”

Ve bir adama karşı **بَعَل** etti: ona karşı direndi. Şûrâ hadîsinde: Ömer dedi ki: “Kalkın da danışın; kim size işinizde **بَعَل** ederse onu öldürün”; yani kim karşı çıkar ve muhalefet ederse. Ve başka bir hadîste: “Sizden birine danışma olmaksızın emirlik verilirse yahut size bir işi **بَعَل** ederse.” Ve başka bir hadîste: “Eğer biri Müslümanlara karşı **بَعَل** ederse”; yani onların işini dağıtırsa; “onu öne çıkarın da boynunu vurun.”

Ve **بَعْلَبَكُّ**: bir yerdir; “bu **بَعْلَبَكُّ**” dersin; “**بَعْلَبَكَّ**’e girdim” ve “**بَعْلَبَكَّ**’ten geçtim” dersin; tenvin almaz. Ve onlardan kimi birincisini ikincisine izafe eder ve birinciyi i‘rab vecihleriyle yürütür. el-Cevherî dedi ki: “**بعلبك** hakkında söz, **سامِّ أَبْرَص** hakkında söz gibidir.” İbn Berrî dedi ki: “**سامُّ أَبرص** nahivcilere göre mürekkep olmayan, izafetli bir isimdir.”
