# بعل — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D9%84/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%B9%D9%84/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D9%84.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: بعل

- البعل هو الذكر من الزوجين، قال الله عز وجل: ﴿وهذا بعلي شيخا﴾ [هود/72]، وجمعه بعولة، نحو: فحل وفحولة. قال تعالى: ﴿وبعولتهن أحق بردهن﴾ [البقرة/228]، ولما تصور من الرجل الاستعلاء على المرأة فجعل سائسها والقائم عليها كما قال تعالى: ﴿الرجال قوامون على النساء﴾ [النساء/34]، سمي باسمه كل مستعل على غيره، فسمى العرب معبودهم الذين يتقربون به إلى الله بعلا؛ لاعتقادهم ذلك فيه في نحو قوله تعالى: ﴿أتدعون بعلا وتذرون أحسن الخالقين﴾ [الصافات/125]، ويقال: أتانا بعل هذه الدابة، أي: المستعلي عليها، وقيل للأرض المستعلية على غيرها بعل، ولفحل النخل بعل تشبيها بالبعل من الرجال، ولما عظم حتى يشرب بعروقه بعل لاستعلائه، قال صلى الله عليه وسلم: (فيما سقي بعلا العشر) (الحديث بهذه الرواية أخرجه ابن ماجة في سننه 1/581، ويروى عنه صلى الله عليه وسلم أنه قال: (فيما سقت السماء والعيون أو كان عثريا العشر، وما سقي بالنضح نضف العشر) وهذا متفق عليه. راجع: شرح السنة 6/42). ولما كانت وطأة العالي على المستولى عليه مستثقلة في النفس قيل: أصبح فلان بعلا على أهله، أي: ثقيلا لعلوه عليهم، وبني من لفظ البعل المباعلة والبعال كناية عن الجماع، وبعل الرجل (راجع: كتاب الأفعال 4/113) يبعل بعولة، واستبعل فهو بعل ومستبعل: إذا صار بعلا، واستبعل النخل: عظم (في اللسان: واستبعل الموضع والنخل: صار بعلا راسخ العروق في الماء مستغنيا عن السقي وعن إجراء الماء إليه)، وتصور من البعل الذي هو النخل قيامه في مكانه، فقيل: بعل فلان بأمره: إذا أدهش وثبت مكانه ثبوت النخل في مقره، وذلك كقولهم: ما هو إلا شجر، فيمن لا يبرح.

### Türkçe

- **البعل** iki eşten erkeğidir. Aziz ve celil Allah dedi ki: ﴿وهذا **بعلي** شيخا﴾ [هود/72]. Onun çoğulu **بعولة**’dir; **فحل** ve **فحولة** gibi. Yüce Allah dedi ki: ﴿وبعولتهن أحق بردهن﴾ [البقرة/228]. Erkekten, kadın üzerine üstünlük tasavvur olunduğundan, onu onun idare edicisi ve onun üzerinde kaim kılan yapıldı; Yüce Allah’ın dediği gibi: ﴿الرجال قوامون على النساء﴾ [النساء/34]. Bu sebeple, kendi adından, başkası üzerine üstün olan her birine ad verildi; böylece Araplar, Allah’a onunla yakınlık kurdukları mabutlarına **بعلا** adını verdiler; onda buna inanmalarından dolayı; Yüce Allah’ın şu sözü gibi: ﴿أتدعون **بعلا** وتذرون أحسن الخالقين﴾ [الصافات/125]. Ve denir: Bize bu binenin **بعل**’i geldi; yani onun üzerine üstün olan. Ve, başkası üzerine üstün olan yere **بعل** denildi. Ve hurma erkeğine **بعل** (denildi); erkeklerden **البعل**’e benzetme olarak. Ve, büyüyüp de kökleriyle içince, üstünlüğünden dolayı **بعل** (denildi). Sallallahu aleyhi ve sellem dedi ki: (فيما سقي **بعلا** العشر) (Hadis bu rivayetle İbn Mâce tarafından Sünen’inde 1/581’de çıkarılmıştır; ve ondan, sallallahu aleyhi ve sellem’in şöyle dediği rivayet olunur: (فيما سقت السماء والعيون أو كان عثريا العشر، وما سقي بالنضح نضف العشر) ve bu, üzerinde ittifak edilmiştir. Bakınız: شرح السنة 6/42). Ve yüksek olanın, kendisine üstün gelinmiş olana basışı nefiste ağır görüldüğünden denildi: Falan, ailesi üzerine **بعلا** oldu; yani onlara üstünlüğünden dolayı ağır (oldu). Ve **البعل** lafzından **المباعلة** ve **البعال** bina edildi; cinsel birleşmeye kinaye olarak. Ve erkeğin **بعل**’i (bakınız: كتاب الأفعال 4/113) **بعولة** ile **يبعل**’dir. Ve **استبعل** etti; o halde o **بعل** ve **مستبعل**’dir: **بعلا** olduğu zaman. Ve hurma **استبعل** etti: büyüdü (Lisân’da: Ve yer ve hurma **استبعل** etti: su içinde kökleri sağlam, sulamadan ve suyun ona akıtılmasından müstağni olarak **بعلا** oldu). Ve **البعل**’den ki o hurmadır, onun yerinde durması tasavvur olundu; böylece denildi: Falan, işiyle **بعل** oldu: şaşkına dönüp, hurmanın yerinde sabit durması gibi, bulunduğu yerde sabit kaldığı zaman. Bu, onların şu sözü gibidir: “O ancak ağaçtır”; ayrılmayan kimse hakkında.
