# بغث (ب-غ-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%BA%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ب - غ - ث
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والثاء والباء معهما
ب غ ث، ث غ ب يستعملان فقط بغث: الأَبْغَثُ: من طير الماء كلون الرماد، طويل العُنْقِ وجُمْعُه بُغْثٌّ وأباغثُ.
والبُغاثُ: طيرٌ كالبَواشيقِ لا تصيد شيئاً من الطَّيْر، الوَاحدة بُغاتةٌ، ويُجْمَعُ على البِغْثانِ.
قال أبو عبد الله: هو الرَّخَم وشبهُهُ.
ويوم بُغاثِ: وقعةٌ كانت بين الأوس والخزرج.
ويقال: هو بُغاثٌ على ميلٍ من المدينة، قريبٌ من صريا، وهو موضعٌ أتخذه موسى بن جعفرٍ أبو الرضا. وصريا معمورةٌ بهم اليوم. تقول: دخلنا في البَغْثاءِ والبرشاء يعني جماعة الناس.
ثغب: الثَّغَبُ: ماء صار في مستنقعٍ في صخرةٍ أو جلهة، قليل، وجمعه ثُغْبانُ. وذوب الجمد ثَغْبٌ، وقال:
ولقد تُحلُّ بها كأن مجاجها		ثَغْبٌ يُصَفِّقُ صَفْوَه بمُدامِ

##### Türkçe

باب **الغين** و**الثاء** و**الباء** معهما
ب غ ث، ث غ ب yalnızca kullanılırlar

**بغث**: **الأَبْغَثُ**: su kuşlarından, kül rengi gibi; uzun boyunlu; çoğulu **بُغْثٌّ** ve **أباغثُ**.
Ve **البُغاثُ**: **البَواشيقِ** gibi bir kuştur; kuştan hiçbir şey avlamaz; teki **بُغاتةٌ**’dir; **البِغْثانِ** üzere cem‘ olunur.
Ebû Abdullah dedi: o **الرَّخَم** ve onun benzeridir.
Ve **يوم بُغاثِ**: Evs ile Hazrec arasında olmuş bir vukuadır.
Ve denilir: o, Medine’den bir mil üzerinde **بُغاثٌ**’tır; **صريا**’ya yakındır; o, Mûsâ b. Ca‘fer Ebû’r-Rızâ’nın edindiği bir yerdir. Ve **صريا** bugün onlarla mamurdur. Dersin: **البَغْثاءِ** ve **البرشاء** içine girdik; yani insanların topluluğu.

**ثغب**: **الثَّغَبُ**: bir kayada veya bir çukurda birikinti içinde olmuş su; azdır; çoğulu **ثُغْبانُ**’dır. Ve donmuş şeyin erimesi **ثَغْبٌ**’dur. Ve dedi:
ولقد تُحلُّ بها كأن مجاجها		**ثَغْبٌ** يُصَفِّقُ صَفْوَه بمُدامِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ابن السكيت: البَُِغاثُ: طائر أَبْغَثُ إلى الغُبْرَةِ، دُوَيْنَ الرَّخْمَةِ بطيء الطيران. وفي المثل إن البُغَاثَ بأرضنا يَسْتَنْسِرُ، أي مَنْ جاورنا عَزَّ بِنا. وقال الفراء: بُغاثُ الطير: شِرارُها وما لا يصيد منها. وفي بغاث ثلاث لغاتٍ. والأَبْغَثُ قريب من الأغبر. والأَبْغَثُ: مكان ذو رمل. والبَغْثاء من الغنم: مثل الرَّقطاء. والبَغْثاء: أخلاط الناس؛ يقال: دخلنا في البَغْثاءِ، أي في عامَّة الناس وجماعتهم.

##### Türkçe

İbnü’s-Sikkît: **البَُِغاثُ**: külrengine doğru **أَبْغَثُ** olan bir kuş; **الرَّخْمَةِ**’den aşağı, uçuşu yavaştır. Ve meselde: “Şüphesiz **البُغَاثَ** bizim toprağımızda kartallaşır”; yani, bize komşu olan, bizimle aziz olur. El-Ferrâ dedi: Kuşların **بُغاثُ**’ı: onların şerlileri ve onlardan avlanmayan şeydir. Ve **بغاث**’ta üç lugat vardır. Ve **الأَبْغَثُ** **الأغبر**’e yakındır. Ve **الأَبْغَثُ**: kumlu bir yer. Ve koyundan **البَغْثاء**: **الرَّقطاء** gibi. Ve **البَغْثاء**: insanların karışımları; denilir ki: “**البَغْثاءِ**’a girdik”, yani insanların umumuna ve cemaatlerine.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ث ب
غبث ، ثغب ، بغث : ( مستعملة ) .
غبث : أبو عبيد : الغَبِيثَةُ : طعامٌ يطبخُ ويجعلُ فيهِ جرادٌ ، وهو الغَثيمَةُ أيضاً .
قال : وقال الفراء : غبَثْتُ الأقِط أغبِثُه غبثاً ومثْتُ ودُفْتُ مثله .
وقال شمر : قال إبراهيم ورّاقُ أبي عبيد قَرَأتهُ على أبي عبيد ثانياً فقال : بالعَيْن عَبَثْتُ وقال : رجع الفراء إلى العين ،
قلت : رَوَى ابن السكيت هذا الحرفَ عن أبي صاعد الكلابيِّ العَبِيثَةُ بالعين في الأقِطِ يُفرَغُ رطْبه على جافِّهِ حتى يختلط ، وهما عندي لُغتان بالعين والغين وغنَمٌ غبيثةٌ : مختلطة .
بغث : قال الليث : البغاثُ والأبْغَثُ من طير الماء كلونِ الرَّماد طويلُ العنق ، والجميع : البُغْثُ والأباغِثُ .
قال : والبغاثُ طيرٌ كالباشق لا يصيد شيئاً من الطير ، والواحدة بغاثة ، ويجمع أيضاً على البِغثان .
وقال الشاعرُ :
بغاث الطير أكثرها فِراخاً
وأمُّ الصَّقْرِ مِقلات نَزور .
أبو عبيد عن الأصمعي : من أمثالهم : ( إن البغاثَ بأرْضنا يستَنْسِرُ ) قلنا : هكذا سمعناه من أبي الفضل : البِغاثُ بكسر الباء ، قال : ويقال : بَغاثٌ بفتح الباء ، قال : والبَغاثُ : الطيرُ التي تُصادُ ، واحدتُهُ بَغاثَةٌ ، وجمعهُ بَغاثٌ وبِغثانٌ ، يُضرب مثلاً للرجل العزيز الذي يعزُّ بِهِ الدَّليل ، وقوله : يَسْتَنْسِرُ : أي يصيرُ كالنَّسْرِ الذي يصيدُ ولا يصادُ ، قلت : جعل الليث البغاثَ والأبْغثَ شيئاً واحداً وجعلهما معاً من طير الماءِ ، والبغاثُ عندي غيرُ الأبْغثِ ، فأما الأبْغثُ فهو من طيرِ الماء معروفٌ سُمِّيَ أبْغثَ لِغُبثَةِ لونه ، وهو بياضٌ يَضربُ إلى الخُضْرَةِ . وأما البغاثُ فكلُّ طائرٌ ليس من جوارحِ الطيرِ يُصادُ وهو اسمٌ للجِنْسِ من الطيرِ الذي يُصاد .
وقال أبو زيد : البَغاثُ : الرَّخَمُ ، الواحدة بَغاثَةٌ .
قال : وزعم يُونس أنه يقال : البِغاثُ والبُغاثُ بالكسرِ والضمِّ ، والواحدةُ بِغاثةٌ وبُغاثةٌ .
وقال ابن السكيت : البَغاثُ : طائرٌ أبْغثُ إلى الغبْرَةِ دُوَيْنَ الرَّخمةِ بطيءُ الطيران .
عمرو عن أبيه : البَغيثُ واللَّغيثُ : الطَّعامُ يُغشُّ بالشعير ، وأنشد :
إن البَغيثَ واللَّغيثَ سيَّانْ
أبو عبيد عن الأحمر : قال : دخلتُ في بَغثاءِ النَّاسِ وبَرْشاء الناس ، أي : في جماعتهم .
وقال الليث : يومُ بغاثٍ : يومُ وقعةٍ كانت بين الأوس والخزْرَجِ ، قلت : والصوابُ يومُ بعاث بالعين ، وقد مر ذكرهُ في كتاب العين ، وهو من مشاهير أيام العرب ، ومن قال بغاثٌ بالغين فقد صَحَّفَ .
ثغب : قال الليث : الثَغُبَ : ماءٌ صارَ في مستنقع في صخرة أو جلهة وجمعه ثُغبان .
وفي حديث ابن مسعود : ما شَبَّهْتُ ما غبَرَ من الدنيا إلاَّ بِثَغْبٍ قد ذهب صفوه وبقي كَدَرُهُ .
وقال أبو عبيد : الثَّغْبُ : الموضع المطمئن
في أعلى الجبل يَسْتَنْقِعُ فيه ماء المطر .
قال عبيد :
ولَقَدْ تَحُلُّ بِهَا كأن مُجَاجَها
ثَغْبٌ يُصَفَّقُ صفوهُ بِمُدامِ
ثعلب عن ابن الأعرابي : الثُّغْبَانُ : مجاري الماء وبين كل ثغبين طريق فإذا زادت المياه ضاقت الْمسالِكُ فَدَقَّتْ ، وأنشد :
مَدَافِعُ ثغْبَانٍ أَضَرَّ بها الْوَبْلُ
وأما الثَّعبُ فقد مر تفسيره في كتاب الْعَيْنِ .
ابن السكيت : الثَغَبُ : تحتفره الْمسايِلُ من عَل ، فإذا انحطت حفرت أمثال الدِّبار فيمضي السيل عنها ويغادرُ الماءَ فيصفو إذا صَفَقَته الرياحُ ويبرد ، فالماءُ ثَغَبٌ ، والمكانُ ثَغَبٌ ، وهما جميعاً ثغَبٌ وثغْبٌ .

##### Türkçe

غ ث ب
**غبث** ، **ثغب** ، **بغث** : (kullanılan).

**غبث** : Ebû Ubeyd: **الغَبِيثَةُ**: pişirilen ve içine çekirge konulan bir yemektir; o, **الغَثيمَةُ** de olur.
Dedi: Ferrâ dedi: **غبَثْتُ** **الأقِط**’i, onu **أغبِثُه** **غبثاً**; ve **مثْتُ** ve **دُفْتُ** bunun benzeri.
Şemmer dedi: İbrâhîm, Ebû Ubeyd’in verrâkı dedi: Onu Ebû Ubeyd’e ikinci defa okudum; dedi ki: **بالعَيْن عَبَثْتُ**; ve dedi: Ferrâ **العين**’e döndü.
Dedim: İbnü’s-Sikkît bu harfi Ebû Sâ‘id el-Kilâbî’den rivayet etti: **العَبِيثَةُ** **بالعين** **في الأقِطِ**: yaş olanı kuru olanının üzerine boşaltılır, ta ki karışsın; ve ikisi, benim yanımda, **بالعين** ve **الغين** ile iki lugattır. Ve **غنَمٌ غبيثةٌ**: karışık.

**بغث** : Leys dedi: **البغاثُ** ve **الأبْغَثُ** su kuşlarından, kül rengi gibi, uzun boyunludur; hepsi: **البُغْثُ** ve **الأباغِثُ**.
Dedi: **البغاثُ** doğandan gibi bir kuştur; kuştan hiçbir şeyi avlamaz; teki **بغاثة**’dir; ayrıca **البِغثان** üzerine de cem‘ olunur.
Şair dedi ki:
بغاث الطير أكثرها فِراخاً
وأمُّ الصَّقْرِ مِقلات نَزور .

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Onların mesellerinden: ( **إن البغاثَ بأرْضنا يستَنْسِرُ** ) dedik: Bunu Ebû’l-Fadl’dan böyle işittik: **البِغاثُ** bâ’nın kesriyle. Dedi: bâ’nın fethiyle **بَغاثٌ** da denir. Dedi: **البَغاثُ**: avlanan kuşlardır; teki **بَغاثَةٌ**; cem‘i **بَغاثٌ** ve **بِغثانٌ**; delilin kendisiyle aziz olduğu aziz adam için mesel vurulur. Ve onun sözü: **يَسْتَنْسِرُ**: yani avlayan ve avlanmayan **النَّسْر** gibi olur. Dedim: Leys **البغاثَ** ve **الأبْغثَ**’i tek bir şey yaptı ve ikisini birlikte su kuşlarından yaptı; **البغاثُ** benim yanımda **الأبْغثِ**’ten başkadır. **الأبْغثُ** ise su kuşlarından bilinen bir şeydir; rengi **غُبثَة** olduğu için **أبْغثَ** diye adlandırıldı; o, yeşilliğe çalan bir beyazlıktır. **البغاثُ** ise: yırtıcı kuşlardan olmayan, avlanan her kuştur; avlanan kuş cinsi için bir isimdir.
Ebû Zeyd dedi: **البَغاثُ**: **الرَّخَمُ**’dur; teki **بَغاثَةٌ**.
Dedi: Yûnus, **البِغاثُ** ve **البُغاثُ** denildiğini, kesre ve damme ile; ve tekinin **بِغاثةٌ** ve **بُغاثةٌ** olduğunu zannetti.
İbnü’s-Sikkît dedi: **البَغاثُ**: **الرَّخمةِ**’nin altında, tozluluğa doğru daha **أبْغثُ** olan, uçuşu yavaş bir kuştur.
Amr, babasından: **البَغيثُ** ve **اللَّغيثُ**: arpa ile karıştırılarak hile yapılan yemektir. Ve inşâd etti:
إن البَغيثَ واللَّغيثَ سيَّانْ

Ebû Ubeyd, Ahmer’den: Dedi: **بَغثاءِ النَّاسِ**’a ve **بَرْشاء الناس**’a girdim; yani onların cemaatine.
Leys dedi: **يومُ بغاثٍ**: Evs ile Hazrec arasında olan bir vuruşma günüdür. Dedim: Doğrusu **يومُ بعاث** **بالعين**’dir; **كتاب العين**’de zikri geçti; Arapların meşhur günlerindendir. **بغاثٌ** **بالغين** diyen tashîf etmiştir.

**ثغب** : Leys dedi: **الثَغُبَ**: bir kayada veya bir çukurda birikintide olmuş sudur; cem‘i **ثُغبان**’dır.
İbn Mes‘ûd hadîsinde: Dünyadan kalan şeyi, ancak safı gitmiş ve bulanıklığı kalmış bir **بِثَغْبٍ**’e benzettim.
Ebû Ubeyd dedi: **الثَّغْبُ**: alçak yer;
dağın üstünde yağmur suyunun birikip durduğu yer.
Ubeyd dedi:
ولَقَدْ تَحُلُّ بِهَا كأن مُجَاجَها
ثَغْبٌ يُصَفَّقُ صفوهُ بِمُدامِ

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الثُّغْبَانُ**: su yollarıdır; her iki **ثغب** arasında bir yol vardır; sular arttığında geçitler daralır da incelir. Ve inşâd etti:
مَدَافِعُ ثغْبَانٍ أَضَرَّ بها الْوَبْلُ

**الثَّعبُ** ise, tefsiri **كتاب الْعَيْنِ**’de geçti.
İbnü’s-Sikkît: **الثَغَبُ**: yukarıdan gelen sel yataklarının kazdığı şeydir; aşağı indiğinde **الدِّبار** misalleri kazar; sel ondan geçer ve suyu bırakır; rüzgârlar onu çarptığında su durulur ve soğur. Su **ثَغَبٌ**’dür; mekân **ثَغَبٌ**’dür; ikisi birlikte **ثغَبٌ** ve **ثغْبٌ**’dür.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والغين وما يثلثهما)
(بغل) الباء والغين واللام يدلُّ على قُوَّةٍ في الجِسم. من ذلك البَغْل، قال قومٌ: سُمِّيَ بذلك لقُوَّةِ خَلْقِه. وقد قالوا: سُمّيَ بَغْلاً من التّبْغيل، وهو ضربٌ من السَّيْرِ. والذي نَذْهَبُ إليه أنَّ التَّبغيلَ مشتقٌّ من سَيْر البَغْل.
(بغم) الباء والغين والميم أصلٌ يسير، وهو صوتٌ وشبيهٌ به لا يتَحَصّل. فالبُغام صَوت النّاقة تردِّدُه، وصوتُ الظَّبيةِ بُغامٌ أيضاً. وظَبْيَةٌ بَغُوم. قال الشاعر([1]) في النَّاقة:
حَسِبْتَ بُغَامَ راحِلتي عَنَاقاً *** وما هِيَ وَيْبَ غَيرِكَ بالعَنَاقِ
ومما يُحمَلْ عليه قولُهُم بَغَمْتُ للرّجل بالحديث إذا لم تفسِّرْه له.
(بغو) الباء والغين والواو ليس فيه إلا البَغْو. وذكر ابن دُرَيْدٍ أنه التمرُ قبلَ أن يستحكِمَ يُبْسُه([2]).
(بغي) الباء والغين والياء أصلان: أحدهما طَلَب الشيء، والثاني جنسٌ من الفَساد. فمن الأوّل بَغَيْتُ الشيء أبْغِيه إذا طلبتَه. ويقال بَغَيْتُك* الشيءَ إذا طلبته لك، وأبغَيْتُك الشّيءَ إذا أَعَنْتُكَ على طَلَبه. والبُغْية والبِغْية الحاجة. وتقول: ما ينبغي لك أن تفعل كذا. وهذا مِن أفعال المطاوَعَة، تقول بَغيْتُ فانبغَى، كما تقول كسرتُه فانكَسَر.
والأصل الثاني: قولهم بَغَى الجرح، إذا تَرامَى إلى فساد، ثم يشتقّ من هذا ما بَعْدَهُ([3]). فالبغيّ الفاجِرةُ، تقول بَغَتْ تَبْغي بِغاءً، وهي بَغِيّ([4]). ومنه أن يبغي الإنسانُ على آخَرَ. ومنه بَغْيُ المَطَر، وهو شِدّتُه ومُعْظَمُه. وإذا كان ذا بَغْيٍ
فلا بدّ أنْ يقَعَ منه فسادٌ.
قال الأصمعي: دَفَعْنا بَغْيَ السّماءِ خَلْفَنا([5])، أي مُعْظَم مَطَرِها.
والبَغْي: الظْلم. قال:
ولكنَّ الفَتَى حَمَلَ بنَ بَدْرٍ *** بَغَى، والبَغْيُ مَرْتَعُهُ وَخِيمُ([6])وربما قالوا لاختيال الفرس ومَرَحِهِ بَغْيٌ.
قال الخليل: ولا يُقال فَرَسٌ باغٍ.
(بغت) الباء والغين والتاء أصلٌ واحدٌ لا يُقاس عليه، منه البغْت، وهو أَنْ يفجَأَ الشيءُ. قال:
* وأعْظَمُ شيءٍ حِينَ يَفْجَؤُك البَغْتُ ([7]) *
(بغث) الباء والغين والثاء أصل واحد، يدلُّ على ذُلّ الشيءِ وضَعفِه. من ذلك بَُِغاث الطَّير، وهي التي لا تَصِيد ولا تَمتَنِع. ثم يقال لأَخْلاطِ الناس وخُشارَتهم البَغْثَاء. والأبْغَثُ: مكان ذُو رملٍ. وهو من ذاك([8]) لأنه ليّنٌ غيرُ صُلْب.
(بغر) الباء والغين والراء أصلٌ واحد، وفيه كلماتٌ متقاربة في الشُّرْب ومَعْناه. فالبَغَر أنْ يَشْربَ الإنسانُ ولا يَرْوَى، وهو يصيبُ الإبلَ أيضاً. وعُيِّر رَجلٌ فقيل: "ماتَ أبُوهُ بَشَماً وماتَتْ أمُّهُ بَغَراً". ويقولون: بَغَر النَّوءُ، إذا هاج بالمطر. وحكى بعضهم: بُغِرَتِ الأرضُ، إذا ليَّنَها المطر.
(بغز) الباء والغين والزاء أصلٌ، وهو كالنّشاط والجَرَاءةِ في الكلام. قال ابن مُقْبِل:
* تَخالُ باغِزَها بالليل مَجْنُونا([9]) *
وقالوا: الباغز الرّجُلُ الفاحش. وذلك كلُّه يَرجِعُ إلى الجُرْأَة.
(بغش) الباء والغين والشين أصلٌ واحد، وهو المطر الضّعيف([10])، ويقال له البَغْش. وأرضٌ مَبْغُوشة. وجاء في الشِّعر: مطر باغشٌ([11]).
(بغض) الباء والغين والضاد أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على خلاف الحبّ. يقال أبغَضْتُه أُبْغِضُه. فأمّا قوله:
ومِنَ العَوادِي أن تَقَتْكَ بِبِغْضةٍ *** وتَقَاذُفٍ منها وَأنَّكَ تُرْقَبُ([12])فقيل البِغْضَةُ الأعداء، وقيل أراد ذَوِي بِغْضةٍ. وربما قالوا بَغُض جَدُّه، كقولهم عثَرَ. والله أعلم.
--------------ــــ
([1]) هو ذو الخرق الطهوي، كما في اللسان (ويب، بغم).
([2]) انظر الجمهرة (1: 319).
([3]) في الأصل: "من بعده".
([4]) وتقول أيضاً: باغت تباغي بغاء.
([5]) وروى اللحياني: "دفعنا بغي السماء عنا". انظر اللسان (18: 84).
([6]) البيت لقيس بن زهير، كما في حماسة أبي تمام (1: 163).
([7]) ليزيد بن ضبة الثقفي. وصدره كما في اللسان (بغت):
* ولكنهم ماتوا ولم أدر بغتة *
([8]) في الأصل: "في ذاك".
([9]) صدره كما في اللسان (بغز): * واستحمل السير مني عرمسا أجدا *
([10]) بعده في الأصل: "ويقال له الضعيف"، وهي عبارة مقحمة.
([11]) مثل هذا في الجمهرة (1: 292). ولم ينصا على شاهد.
([12]) البيت لساعدة بن جؤية، كما في القسم الأول من ديوان الهذليين 168 واللسان (بغض) وفي شرح الديوان: "تقتك، يقول أن اتقتك"، وفيه: "ترقب: ترصد وتحرس".

ـ

##### Türkçe

(باب **الباء** ve **الغين** ve ikisini üçlü yapan şeyler)

(**بغل**) **الباء** ve **الغين** ve **اللام** bedende bir kuvvete delâlet eder. Bundan: **البَغْل**; bir kavim dedi ki: yaratılışının kuvvetinden dolayı bununla adlandırıldı. Ve demişlerdir: **التّبْغيل**’den **بَغْلاً** diye adlandırıldı; o, yürüyüşten bir türdür. Bizim gittiğimiz (görüş) şudur ki: **التَّبغيل** **سَيْر البَغْل**’den türemiştir.

(**بغم**) **الباء** ve **الغين** ve **الميم** hafif bir asıldır; o bir sestir ve ona benzer (bir şeydir), elde edilip belirginleşmez. Şu hâlde **البُغام**: devenin onu tekrarladığı sestir; ceylanın sesi de **بُغام**’dır. Ve **ظَبْيَةٌ بَغُوم**. Şair([1]) deve hakkında dedi:
حَسِبْتَ بُغَامَ راحِلتي عَنَاقاً *** وما هِيَ وَيْبَ غَيرِكَ بالعَنَاقِ
Ve bunun üzerine taşınan (kıyas edilen) şeylerdendir onların sözü: bir adama sözle **بَغَمْتُ**; ona onu açıklamadığın zaman.

(**بغو**) **الباء** ve **الغين** ve **الواو**’da **البَغْو**’dan başka bir şey yoktur. İbn Düreyd zikretti ki o, kuruluğu sağlamlaşmadan önceki hurmadır([2]).

(**بغي**) **الباء** ve **الغين** ve **الياء** iki asıldır: birincisi şeyin talebi, ikincisi fesattan bir cinstir. Birinciden: **بَغَيْتُ** şeyi **أبْغِيه**; onu talep ettiğin zaman. Ve denir: **بَغَيْتُكَ** şeyi; onu senin için talep ettiğim zaman; ve **أبغَيْتُكَ** şeyi; onu talep etmene yardım ettiğim zaman. Ve **البُغْية** ve **البِغْية** ihtiyaçtır. Ve dersin: sana şöyle şöyle yapman **ينبغي** değil. Bu, **المطاوَعَة** fiillerindendir; dersin: **بَغيْتُ** da **فانبغَى**; tıpkı “onu kırdım da kırıldı” dediğin gibi: **كسرتُه فانكَسَر**.

İkinci asıl: onların sözü **بَغَى** yara; fesada doğru yayıldığı zaman; sonra bundan sonrakiler ondan türetilir([3]). Şu hâlde **البغيّ**: fâcire (zina eden kadın); dersin: **بَغَتْ** **تَبْغي** **بِغاءً**; ve o **بَغِيّ**’dir([4]). Ondandır: insanın bir başkasına **يبغي** etmesi. Ondandır: **بَغْيُ المَطَر**; onun şiddeti ve çoğu. Ve eğer **ذا بَغْيٍ** olursa,
فلا بدّ أنْ يقَعَ منه فسادٌ.
Asmaî dedi: **دَفَعْنا بَغْيَ السّماءِ خَلْفَنا**([5]); yani yağmurunun çoğu.

Ve **البَغْي**: zulümdür. Dedi:
ولكنَّ الفَتَى حَمَلَ بنَ بَدْرٍ *** بَغَى، والبَغْيُ مَرْتَعُهُ وَخِيمُ([6])
Ve bazen atın çalımı ve şenliği için **بَغْيٌ** derler. Halîl dedi: **فَرَسٌ باغٍ** denmez.

(**بغت**) **الباء** ve **الغين** ve **التاء** bir tek asıldır; ona kıyas edilmez; ondan **البغْت**; o, şeyin ansızın gelmesidir. Dedi:
* وأعْظَمُ شيءٍ حِينَ يَفْجَؤُك البَغْتُ ([7]) *

(**بغث**) **الباء** ve **الغين** ve **الثاء** bir tek asıldır; şeyin alçaklığına ve zayıflığına delâlet eder. Bundan: **بَُِغاث الطَّير**; o, avlamayan ve kendini savunmayan (kuşlar)dır. Sonra insanların karışımlarına ve döküntülerine **البَغْثَاء** denir. Ve **الأبْغَثُ**: kumlu bir yer. Ve o, şundandır([8]); çünkü o yumuşaktır, sert değildir.

(**بغر**) **الباء** ve **الغين** ve **الراء** bir tek asıldır; onda içmede ve manasında birbirine yakın kelimeler vardır. Şu hâlde **البَغَر**: insanın içip de kanmamasıdır; ve develere de isabet eder. Bir adam ayıplandı da denildi: “Babası **بَشَماً** ile öldü, annesi **بَغَراً** ile öldü.” Ve derler: **بَغَر النَّوءُ**; yağmurla kabardığı zaman. Bazıları nakletti: **بُغِرَتِ الأرضُ**; yağmur onu yumuşattığı zaman.

(**بغز**) **الباء** ve **الغين** ve **الزاء** bir asıldır; o, sözde canlılık ve cesaret gibidir. İbn Mukbil dedi:
* تَخالُ باغِزَها بالليل مَجْنُونا([9]) *
Ve dediler: **الباغز** çirkin sözlü adamdır. Bu bütünüyle cesarete döner.

(**بغش**) **الباء** ve **الغين** ve **الشين** bir tek asıldır; o zayıf yağmurdur([10]); ve ona **البَغْش** denir. Ve **أرضٌ مَبْغُوشة**. Şiirde geldi: **مطر باغشٌ**([11]).

(**بغض**) **الباء** ve **الغين** ve **الضاد** bir tek asıldır; o, sevginin zıddına delâlet eder. Denir: **أبغَضْتُه** **أُبْغِضُه**. Amma şu sözü:
ومِنَ العَوادِي أن تَقَتْكَ بِبِغْضةٍ *** وتَقَاذُفٍ منها وَأنَّكَ تُرْقَبُ([12])
**البِغْضَةُ** düşmanlardır, denildi; ve “**ذَوِي بِغْضةٍ**”yı kastetti, denildi. Ve bazen “**بَغُض** dedesi” derler; onların “**عثَرَ**” demeleri gibi. Allah daha iyi bilir.

--------------ــــ
([1]) O, Lisân’da (ويب، بغم) olduğu üzere Zü’l-hırk et-Tahavî’dir.
([2]) Cümhere’ye bak (1: 319).
([3]) Asılda: “**من بعده**”.
([4]) Ve ayrıca dersin: **باغت تباغي بغاء**.
([5]) Lihyânî rivayet etti: “**دفعنا بغي السماء عنا**”. Lisân’a bak (18: 84).
([6]) Beyit Kays b. Züheyr’indir; Ebû Temmâm’ın Hamâse’sinde (1: 163) olduğu üzere.
([7]) Yezîd b. Dabba es-Sekafî’nindir. Sadrı Lisân’da (بغت) olduğu üzere:
* ولكنهم ماتوا ولم أدر بغتة *
([8]) Asılda: “**في ذاك**”.
([9]) Sadrı Lisân’da (بغز) olduğu üzere: * واستحمل السير مني عرمسا أجدا *
([10]) Ondan sonra asılda: “**ويقال له الضعيف**”; o, araya sokulmuş bir ibaredir.
([11]) Bunun benzeri Cümhere’de (1: 292). Ve ikisi de şâhide (beyte) açıkça işaret etmedi.
([12]) Beyit Sâide b. Cüveyye’nindir; Hüzeylîler Dîvânı’nın birinci kısmında 168 ve Lisân’da (بغض). Ve dîvân şerhinde: “**تقتك، يقول أن اتقتك**”, ve onda: “**ترقب: ترصد وتحرس**”.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AB/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ب غ ث
صفر أبغث والبغث الغبرة وهـو مـن أباغـث الطيـر‏.‏
وشـاة بغثـاء وغثـم بغـث‏:‏ فيهـا سـواد وبياض‏.‏
ومن المجاز‏:‏ خرج فلان في البغثاء والغثراء وهم أخلاط الناس‏.‏
وتقول‏:‏ هم من بغثاء الخيل وغثاء السيل‏.‏
وفي مثل‏:‏ ‏"‏ إن البغاث بأرضنا تستنسر ‏"‏‏.‏

##### Türkçe

ب غ ث
**صفر**: **أبغث**; ve **البغث**: toz-toprak (gubâr)dır; ve o, kuşlardan **أباغث الطير**’dendir.
Ve **شاة بغثاء** ve **غثم بغث**: onda siyahlık ve beyazlık vardır.
Ve mecazdan: falan kimse **في البغثاء والغثراء** içinde çıktı; ve onlar, insanların karışıklarıdır.
Ve dersin: onlar **من بغثاء الخيل** ve **غثاء السيل**’dendir.
Ve bir meselde: "Şüphesiz **البغاث** bizim toprağımızda kartallaşır."

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البَغَثُ والبُغْثة: بياضٌ يَضرِبُ إِلى الخُضرة؛ وقيل: بياض يَضرِبُ إلىِ الحُمْرة، الذكر أَبْغَثُ، والأُنثَى بَغْثاء. والأَبغَثُ: طائرٌ غَلَبَ عليه غَلَبَة الأَسماء، وأَصلُه الصفةُ للونه.
التهذيب: البُغَاثُ والأَبغَثُ من طير الماء، كلون الرماد، طويل العُنق؛ والجمع البُغْثُ والأَبَاغِثُ؛ قال أَبو منصور: جَعَلَ الليثُ البُغاثَ والأَبغَثَ شيئاً واحداً، وجعلهما معاً من طير الماء، قال: والبُغاثُ، عندي، غيرُ الأَبغَثِ؛ فأَما الأَبغَثُ، فهو من طير الماء، معروف، وسمي أَبْغَثَ لِبُغْثَتِه، وهو بياض إِلى الخُضرة؛ وأَما البُغاثُ: فكلُّ طائر ليس من جوارح الطير؛ يقال: هو اسم للجنس من الطير الذي يُصادُ. والأَبْغَثُ: قريبٌ من الأَغْبَر. ابن سيده: وبَغاثُ الطير وبُغاثها: أَلائِمها وشِرارُها، وما لا يصيد منها، واحدتُها بَغاثة، بالفتح، الذَّكر والأُنثى في ذلك سواء. وقال بعضهم: من جعل البَغاثَ واحداً، فجمعه بِغْثانٌ، مثل غَزال وغِزلانٍ؛ ومنقال للذكر والأُنثى بَغاثة، فجمعه بَغاثٌ، مثل نَعامة ونَعام، وتكون النعامة للذكر والأُنثى؛ سيبويه: بُغاثٌ، بالضم، وبِغثانٌ، بالكسر. وفي حديث جعفر بن عمرو: رأَيت وَحْشِيّاً، فإِذا شَيْخٌ مثلُ البَغَاثة: هي الضعيف من الطير، وجمعها بَغاثٌ. وفي حديث عطاء: في بُغَاثِ الطيرِ مُدٌّ أَي إِذا صادَه المحرم: وفي حديث المُغِيرة يصف امرأَة: كأَنها بَغاثٌ؛ والبَغَاثُ طائرٌ أَبيض، وقيل: أَبْغَثُ إِلى الغُبْرى، بطيءُ الطيرانِ، صغير دُوَيْنَ الرَّخَمَة. قال ابن بري قول الجوهري عن ابن السكين: البَغاثُ طائرٌ أَبْغَثُ إِلى الغُبْرةِ دون الرَّخَمة، بطيءُ الطيران؛ قال: هذا غلط من وجهين أَحدهما أَنَّ البَغَاثَ اسم جنس، واحدته بَغاثة، مثل حَمام وحَمامة، وأَبْغَثُ صفة بدليل قولهم: أَبْغَثُ بَيِّنُ البُغْثَة، كما تقول: أَحْمَر بَيِّنُ الحُمْرة؛ وجمعه: بُغْثٌ، مثل أَحْمَر وحُمر؛ قال: وقد يجمع على أَباغِثَ لمَّا اسْتُعمِل استِعمالَ الأَسماء، كما قالوا: أَبْطَحُ وأَباطِحُ، وأَجْرَعُ وأَجَارِعُ؛ والوجه الثاني: أَن البُغَاثَ ما لا يصيد من الطير، وأَما الأَبْغَثُ من الطير، فهو ما كان لونه أَغْبَر، وقد يكون صائداً وغير صائد. قال النضر بن شميل: وأَما الصُّقورُ فمنها أَبْغَثُ وأَحْوَى، وأَخْرَجُ وأَبيض، وهو الذي يَصيدُ به الناسُ على كل لون، فجَعَل الأَبْغَثَ صفة لِمَا كان صائداً أشو غير صائد، بخلاف البَغاثِ الذي لا يكون منه شيءٌ صائداً؛ وقيل: البَغَاث أَولادُ الرَّخَم والغِرْبان. وقال أَبو زيد: البَغاثُ الرَّخَمُ، واحدتُها بَغاثة؛ قال: وزعم يونس أَنه يقال له البِغاثُ والبُغاثُ، بالكسر والضم، الواحدة: بِغاثة وبُغاثة. والبُغاثُ: طير مثلُ السَّوَادِقِ لا يصيد؛ وفي التهذيب: كالباشِقِ لا يَصِيدُ شيئاً من الطير، الواحدة بُغاثة، ويجمع على البِغْثان؛ قال عباس بن مِرْداس:
بغاثُ الطَيْر أَكثَرُها فِراخاً،
وأُمُّ الصَّقْرِ مِقْلاةٌ نَزُورُ
وفي المثل:
إِنَّ البِغاثَ بأَرضنا يَسْتَنْسِرُ
يُضربُ مثلاً للَّئيم يرتفع أَمره؛ وقيل: معناه أَي من جاوَرَنا عَزَّ بِنا. قال الأَزهري: سمعناه بكسر الباء، قال: ويقال بَغاث، بفتح الباء؛ قال: والبَغاثُ الطير الذي يُصاد ويَسْتَنْسِرُ أَي يصير كالنَّسْر الذي يَصيدُ ولا يُصاد.
والبَغْثاءُ من الضأْن، مثل الرَّقْطاء: وهي التي فيها سواد وبياض، وبياضها أَكثر من سوادها.
والبَغِيثُ: الطعامُ المخلوطُ يُغَشُّ بالشَّعير كاللَّغِيثِ، عن ثعلب، وهو مذكور في موضعه؛ قال الشاعر:
إِنَّ البَغِيثَ واللَّغيثَ سِيَّان
والبَغْثاءُ: أَخلاطُ الناس. ودَخَلَ في بَغْثاءِ الناس وبَرْشاءِ الناس أَي جماعتهم.
وبُغاثٌ: موضع، عن ثعلب. الليث: يومُ بُغاثٍ: يومُ وَقْعَةٍ كانت بين الأَوْس والخَزْرج؛ قال الأَزهري: إِنما هو بُعاث، بالعين، وقد مرَّ تفسيره، وهو من مشاهير أَيام العرب، ومن قال بُغاث، فقد صحَّف. والأَبْغَثُ: مكانٌ ذو رمل وحجارة.

##### Türkçe

**البَغَثُ** ve **البُغْثة**: Yeşilliğe çalan bir beyazlıktır; ve denildi: Kırmızılığa çalan bir beyazlık. Erkek: **أَبْغَثُ**, dişi: **بَغْثاء**. Ve **الأَبغَثُ**: Bir kuştur; isimlerin galebesi ona galip gelmiştir; aslı, renginin sıfatıdır.

**التهذيب**: **البُغَاثُ** ve **الأَبغَثُ** su kuşlarındandır; kül rengi gibi, uzun boyunlu; çoğulu **البُغْثُ** ve **الأَبَاغِثُ**’tir. Ebû Mansûr dedi: Leys, **البُغاثَ** ile **الأَبغَثَ**’i tek bir şey kıldı ve ikisini birlikte su kuşlarından kıldı; dedi ki: **والبُغاثُ** bence **الأَبغَثِ**’ten başkadır. **الأَبغَثُ**’a gelince: O, su kuşlarındandır, bilinir; **أَبْغَثَ** diye adlandırıldı, **بُغْثَتِه** sebebiyle; o da yeşilliğe doğru bir beyazlıktır. **البُغاثُ**’a gelince: Yırtıcı kuşlardan olmayan her kuştur; denilir: Avlanan kuş cinsi için bir isimdir. Ve **الأَبْغَثُ**: **الأَغْبَر**’e yakındır. İbn Sîde: Kuşun **بَغاثُ**’ı ve **بُغاثها**’sı: Onun aşağılıkları ve kötüleridir; ve ondan avlamayan şeylerdir; tekili **بَغاثة**’dir, fetih ile; erkekte ve dişide bu hususta eşittir. Bazıları dedi: **البَغاثَ**’ı tekil yapan kimseye gelince, onun çoğulu **بِغْثانٌ**’dır; **غَزال** ve **غِزلانٍ** gibi. Erkek ve dişi için **بَغاثة** denilen kimseye gelince, onun çoğulu **بَغاثٌ**’tır; **نَعامة** ve **نَعام** gibi; ve **النعامة** erkek ve dişi için olur. Sîbeveyh: **بُغاثٌ**, damme ile; ve **بِغثانٌ**, kesre ile. Ca‘fer b. ‘Amr hadîsinde: “Bir vahşî gördüm; bir de baktım ki **البَغَاثة** gibi bir ihtiyar”: O, kuştan zayıf olandır; çoğulu **بَغاثٌ**’tır. ‘Atâ hadîsinde: “Kuşun **بُغَاثِ**’ında bir müd” yani muhrim onu avladığında. Muğîre hadîsinde, bir kadını vasfeder: “Sanki o **بَغاثٌ** gibidir”; ve **البَغَاثُ** beyaz bir kuştur; ve denildi: **أَبْغَثُ**’tur, **الغُبْرى**’ya doğru; uçuşu yavaştır; **الرَّخَمَة**’den küçük, onun altındadır. İbn Berrî dedi: Cevherî’nin İbn Sikkîn’den naklettiği söz: “**البَغاثُ**: **الغُبْرةِ**’ye doğru **أَبْغَثُ** bir kuştur; **الرَّخَمة**’den aşağıdır; uçuşu yavaştır”; dedi ki: Bu, iki yönden yanlıştır: Birincisi, **البَغَاثَ** bir cins ismidir; tekili **بَغاثة**’dir; **حَمام** ve **حَمامة** gibi. **أَبْغَثُ** ise bir sıfattır; delili onların sözü: “**أَبْغَثُ** açıkça **البُغْثَة** sahibi”, tıpkı senin “**أَحْمَر** açıkça **الحُمْرة** sahibi” demen gibi. Onun çoğulu: **بُغْثٌ**’tur; **أَحْمَر** ve **حُمر** gibi. Dedi ki: İsimler gibi kullanıldığı için bazen **أَباغِثَ** üzerine de çoğul yapılır; onların “**أَبْطَحُ** ve **أَباطِحُ**”, “**أَجْرَعُ** ve **أَجَارِعُ**” demeleri gibi. İkinci yön: **البُغَاثَ** kuştan avlamayan şeydir; kuştan **الأَبْغَثُ** ise rengi **أَغْبَر** olan şeydir; avcı da olabilir, avcı olmayan da. Nadr b. Şumeyl dedi: **الصُّقورُ**’a gelince, onlardan **أَبْغَثُ** ve **أَحْوَى**, ve **أَخْرَجُ** ve **أَبيض** vardır; o, insanların her renkte onunla avlandığıdır. Böylece **الأَبْغَثَ**’i, avcı olsun olmasın avcı olan şeye bir sıfat kıldı; **البَغاثِ**’ın aksine ki ondan hiçbir şey avcı olmaz. Ve denildi: **البَغَاث** **الرَّخَم** ve **الغِرْبان**’ın yavrularıdır. Ebû Zeyd dedi: **البَغاثُ** **الرَّخَمُ**’dur; tekili **بَغاثة**’dir. Dedi ki: Yûnus, ona **البِغاثُ** ve **البُغاثُ** denildiğini iddia etti; kesre ve damme ile; tekil: **بِغاثة** ve **بُغاثة**. Ve **البُغاثُ**: Avlamayan, **السَّوَادِقِ** gibi bir kuştur. Ve **التهذيب**’de: **الباشِقِ** gibi; kuştan hiçbir şeyi avlamaz; tekili **بُغاثة**’dir; ve **البِغْثان** üzerine çoğul yapılır. Abbâs b. Mirdâs dedi:
بغاثُ الطَيْر أَكثَرُها فِراخاً،
وأُمُّ الصَّقْرِ مِقْلاةٌ نَزُورُ

Ve meselde:
إِنَّ البِغاثَ بأَرضنا يَسْتَنْسِرُ
Aşağılık kimsenin işi yükselir diye mesel olarak vurulur. Ve denildi: Manası, yani bize komşu olan, bizimle aziz olur. Ezherî dedi: Onu **الباء**’ın kesresiyle işittik. Dedi ki: **بَغاث** da denilir, **الباء**’ın fethiyle. Dedi ki: Ve **البَغَاثُ** avlanan ve **يَسْتَنْسِرُ** olan kuştur; yani avlayan ve avlanmayan **النَّسْر** gibi olur.

**والبَغْثاءُ** koyundan, **الرَّقْطاء** gibi: O, içinde siyahlık ve beyazlık bulunan; beyazlığı siyahlığından daha çok olandır.

**والبَغِيثُ**: Arpa ile hile yapılarak karıştırılan karışık yemektir; **كاللَّغِيثِ**; Sa‘leb’den; ve o, yerinde zikredilmiştir. Şair dedi:
إِنَّ البَغِيثَ واللَّغيثَ سِيَّان

**والبَغْثاءُ**: İnsanların karışıklarıdır. Ve insanların **بَغْثاءِ**sına ve insanların **بَرْشاءِ**sına girdi; yani onların topluluğuna.

**وبُغاثٌ**: Bir yerdir; Sa‘leb’den. Leys: **يومُ بُغاثٍ**: Evs ile Hazrec arasında olan bir çarpışma günüdür. Ezherî dedi: O ancak **بُعاث**’tır, **العين** ile; tefsiri geçmişti; o, Arapların meşhur günlerindendir. **بُغاث** diyen kimse, tashîf etmiştir.

**والأَبْغَثُ**: Kum ve taş sahibi bir mekândır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AB/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب غ ث * قال الفراء * َُبِغَاثُ * الطير بفتح الباء وضمها وكسرها شرارها وما لا يصيد منها ثم قيل هو جمع * بُغَاثةٍ * وهي اسم للذكر والأنثى مثل نعامة ونعام وقيل هو فرد وجمعه * بِغْثانٌ * كغزال وغزلان

##### Türkçe

* **ب غ ث** * el-Ferrâ dedi: **بِغَاثُ** kuş(lar); **الباء**’nın fethasıyla, dammesiyle ve kesresiyle (okunur): onların şerirleri ve onlardan avlanmayan(lar)dır. Sonra denildi ki: o, **بُغَاثةٍ**’nin cem‘idir; o ise erkek ve dişi için bir isimdir; **نعامة** ve **نعام** gibi. Ve denildi ki: o, tekildir; onun cem‘i **بِغْثانٌ**’dır; **غزال** ve **غزلان** gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

البغاث، مثلثة  ، قالوا في ضبطه: أوله مثلث الضبط، وآخره مثلث النقط، ووسطه غين معجمة، قاله شيخنا. وقال أبو زيد: زعم يونس أنه يقال له: البغاث، بالكسر والضم، الواحدة بغاثة وبغاثة. وقال الأزهري: سمعناه بكسر الباء، ويقال: البغاث بفتح الباء، فظهر بما قلنا التثليث. وفي التهذيب: البغاث والأبغث  :طائر أغبر  من طير الماء، كلون الرماد، طويل العنق، والجميع البغث والأباغث. قال أبو منصور: جعل الليث البغاث والأبغث شيئا واحدا، وجعلهما معا من طير الماء، قال: والبغاث عندي غير الأبغث، فأما الأبغث: فهو من طير الماء معروف، وسمى أبغث لبغثته، وهو بياض إلى الخضرة، وأما البغاث فكل طائر ليس من جوارح الطير. يقال: هو اسم للجنس من الطير الذي يصاد، والأبغث قريب من الأغبر. وقال بعضهم: من جعل البغاث واحدا فإن  ج  بغثان  كغزلان  وغزال، ومن قال للذكر والأنثى بغاثة فجمعه بغاث، مثل نعامة ونعام ويكون النعامة للذكر والأنثى. وقال سيبويه: بغاث بالضم- وبغثان بالكسر. وفي حديث جعفر بن عمرو  رأيت وحشيا، فإذا شيخ مثل البغاثة  ، هي الضعيف من الطير. وفي حواشي ابن بري: قول الجوهري ع ابن السكيت- البغاث: طائر أبغث إلى الغبرة، دون الرخمة، بطىء الطيران قال-: هذا غلط من وجهين: أحدهما:أن البغاث اسم جنس، واحدته بغاثة، مثل: حمام وحمامة، وأبغث صفة، بدليل قولهم: أبغث بين البغثة، كما تقول: أحمر بين الحمرة، وجمعه بغث، مثل: أحمر وحمر، قال: وقد يجمع على أباغث، لما استعمل استعمال الأسماء، كما قالوا: أبطح وأباطح، وأجرع وأجارع. والوجه الثاني: أن البغاث ما لا يصيد من الطير، وأما الأبغث فهو ما كان لونه أغبر، وقد يكون صائدا، وقد يكون غير صائد، قال النضر بن شميل: وأما الصقور فمنها: أبغث، وأحوى، وأبيض، وهو الذي يصيد به الناس على كل لون، فجعل الأبغث صفة لما كان صائدا أو غير صائد، بخلاف البغاث الذي لا يكون منه شيء صائدا. وقيل: البغاث: أولاد الرخم، والغربان. وقال أبو زيد: البغاث: الرخم واحدتها بغاثة. وقال غيره: البغاث  طير  مثل السوادق لا يصيد. وفي التهذيب: كالباشق لا يصيد شيئا من الطير، الواحدة: بغاثة، ويجمع على البغثان. قال ابن سيده: البغاث، بالكسر والضم  :شرار الطير  وما لا يصيد منها، واحدتها بغاثة بالفتح، الذكر والأنثى في ذلك سواء. بغاث  :ع  ، عن ثعلب. وقال الليث: يوم بغاث: يوم وقعة كانت بين الأوس والخزرج. قال الأزهري: إنما هو بعاث بالمهملة وتقدم تفسيره، وهو من مشاهير أيام العرب، ومن قال: بغاث، فقد صحف. في المثل:  إن  البغاث بأرضنا يستنسر  يضرب مثلا للئيم يرتفع أمره. وقيل: معناه  أي من جاورنا عز بنا  أي إن البغاث- مع كونه ذليلا عاجزا لا قدرة له- إذا نزل بأرضنا، وجاورنا، حصل له عز النسر، وانتقل من الذلة إلى العزة والمنعة، وهو مجاز.  والبغثاء  مثل  الرقطاء من الغنم  وفي بعض الأمهات: من الضأن، وهي التي فيها سواد وبياض، وبياضها أكثر من سوادها.  وقد بغث كفرح  بغثا  والاسم البغثة بالضم  وهو بياض إلى الخضرة. من المجاز: خرج فلان في البغثاء والغثراء والبرشاء، وهم  أخلاط الناس  وجماعتهم.  والأبغث: الأسد  لبغثته، وذا من التكملة. الأبغث  :ع  ، ذو رمل، وقد أهمله ياقوت في

  المعجم. الأبغث  طائر  أغبر، وهو غير البغاث على الصحيح، كما سلف تحقيقه.  والبغيث  على فعيل  الحنطة، والطعام  المخلوط  يغش بالشعير  كالغليث واللغيث، عن ثعلب، وهو مذكور في موضعه، قال الشاعر:المعجم. الأبغث  طائر  أغبر، وهو غير البغاث على الصحيح، كما سلف تحقيقه.  والبغيث  على فعيل  الحنطة، والطعام  المخلوط  يغش بالشعير  كالغليث واللغيث، عن ثعلب، وهو مذكور في موضعه، قال الشاعر:
  إن البغيث واللغيث سيان  والبغيثاء  ، مصغرا ممدودا،  من البعير: موضع الحقيبة  منه، وذا من زياداته.

##### Türkçe

**البغاث**; üçlü (okunuşlu). Onun ضبطunda dediler ki: evveli üçlü ضبطludur, âhiri üçlü noktalıdır, ortası mu‘cem **غين**’dir; bunu şeyhimiz söyledi. Ebû Zeyd dedi: Yûnus’un, ona **البغاث** denildiğini; kesre ve damme ile (söylediğini) iddia etti; tekili **بغاثة** ve **بغاثة**’dir. Ezherî dedi: Onu **الباء**’nın kesresiyle işittik; ve **البغاث** **الباء**’nın fethasıyla da denilir; böylece dediğimizle üçleme ortaya çıktı.

Ve **التهذيب**’de: **البغاث** ve **الأبغث**: su kuşlarından, kül rengi gibi, boynu uzun, külrengi bir kuştur; hepsi **البغث** ve **الأباغث**’tir. Ebû Mansûr dedi: Leys, **البغاث** ile **الأبغث**’i tek bir şey kıldı; ikisini birlikte su kuşlarından kıldı; dedi ki: ve **البغاث** benim yanımda **الأبغث**’ten başkadır. **الأبغث**’e gelince: o, su kuşlarından bilinen (bir kuş)tur; **أبغث** diye adlandırıldı, **بغثته**’sinden dolayı; o, yeşilliğe meyleden bir beyazlıktır. **البغاث**’a gelince: o, kuşların yırtıcılarından olmayan her kuştur. Denilir ki: o, avlanan kuş cinsinin adıdır; ve **الأبغث** **الأغبر**’e yakındır.

Bazıları dedi ki: **البغاث**’ı tekil yapan kimseye göre onun çoğulu **بغثان**’dır; **غزلان** ve **غزال** gibi. Ve erkek ve dişiye **بغاثة** diyen kimseye göre onun çoğulu **بغاث**’tır; **نعامة** ve **نعام** gibi; ve **النعامة** erkek ve dişi için olur. Sîbeveyh dedi: **بغاث** damme ile; ve **بغثان** kesre ile.

Ca‘fer b. ‘Amr hadîsinde: “Vahşî birini gördüm; bir de baktım ki **البغاثة** gibi bir ihtiyar”; o, kuşun zayıf olanıdır.

İbn Berrî’nin hâşiyelerinde: Cevherî’nin, İbnü’s-Sikkît’ten (naklen) sözü: **البغاث**: griliğe meyleden **أبغث** bir kuş; **الرخمة**’den aşağı; uçuşu yavaştır, dedi—: bu iki yönden yanlıştır. Birincisi: **البغاث** bir cins adıdır; tekili **بغاثة**’dir; **حمام** ve **حمامة** gibi. Ve **أبغث** bir sıfattır; onların “**أبغث** açıkça **البغثة**’li” demeleri delilidir; senin “**أحمر** açıkça **الحمرة**’li” demen gibi. Ve onun çoğulu **بغث**’tur; **أحمر** ve **حمر** gibi. Dedi: ve bazen **أباغث** üzerine de çoğul yapılır; isimler gibi kullanıldığı için; onların “**أبطح** ve **أباطح**; **أجرع** ve **أجارع**” demeleri gibi. İkinci yön: **البغاث**, kuşlardan avlamayan şeydir; **الأبغث** ise rengi **أغبر** olan şeydir; avcı da olabilir, avcı olmayan da olabilir. Nadr b. Şümeyl dedi: “Şahinlere gelince, onlardan: **أبغث** (olanı), **أحوى** (olanı), ve **أبيض** (olanı) vardır; o, insanların her renkte onunla avlandıklarıdır.” Böylece **الأبغث**’i, avcı olan veya olmayan şeye sıfat kıldı; avcı olan hiçbir şeyin ondan olmadığı **البغاث**’ın aksine.

Ve denildi ki: **البغاث**: **الرخم**’lerin ve kargaların yavruları. Ebû Zeyd dedi: **البغاث**: **الرخم**’dir; tekili **بغاثة**’dir. Başkası dedi: **البغاث**; **السوادق** gibi, avlamayan bir kuştur. **التهذيب**’de: **الباشق** gibi; kuşlardan hiçbir şeyi avlamaz; tekili: **بغاثة**; ve **البغثان** üzerine çoğul yapılır. İbn Sîde dedi: **البغاث**, kesre ve damme ile: kuşların şerirleri ve onlardan avlamayanlar; tekili fetha ile **بغاثة**’dir; bunda erkek ve dişi eşittir. **بغاث**: ‘alem (özel ad), Sa‘leb’den.

Leys dedi: **يوم بغاث**: Evs ile Hazrec arasında olmuş bir çarpışma günüdür. Ezherî dedi: o ancak **بعاث**’tır, mu‘cemesiz (harfle); ve onun tefsiri geçti; o, Arapların meşhur günlerindendir; **بغاث** diyen kimse, tashîf etmiştir.

Meselde: “Şüphesiz **البغاث** bizim toprağımızda kartallaşır”; alçağın işinin yükselmesi için mesel vurulur. Ve denildi ki: manası—yani bize komşu olan, bizimle aziz olur—yani **البغاث**—zelil, âciz, gücü yok iken—bizim toprağımıza inerse ve bize komşu olursa, ona kartalın izzeti hâsıl olur; zilletden izzete ve men‘ate intikal eder; bu mecazdır.

Ve **البغثاء**: koyundan **الرقطاء** gibi. Ve bazı ana kaynaklarda: koyundan (yani **الضأن**’dan); o, içinde siyahlık ve beyazlık olan; beyazı siyahından daha çok olandır. Ve **بغث** etti, **فرح** gibi; **بغثا** (olarak); isim **البغثة** damme iledir; o, yeşilliğe meyleden bir beyazlıktır.

Mecazdan: Falan kimse **البغثاء** ve **الغثراء** ve **البرشاء** içinde çıktı; onlar, insanların karışıkları ve topluluklarıdır.

Ve **الأبغث**: aslandır; **بغثته**’sinden dolayı; ve bu, **التكملة**’dendir. **الأبغث**: ‘alem (özel ad); kum sahibi; ve Yâkût onu **المعجم**’da ihmal etmiştir.

Ve **الأبغث**: külrengi bir kuştur; ve o, sahih olana göre **البغاث**’tan başkadır; daha önce tahkiki geçtiği gibi.

Ve **البغيث** “**فعيل**” vezni üzere: buğday; ve arpa ile hile yapılarak karıştırılan karışık yiyecek; **الغليث** ve **اللغيث** gibi; Sa‘leb’den; ve o, yerinde zikredilmiştir. Şair dedi:
“Şüphesiz **البغيث** ve **اللغيث** eşittir.”

Ve **البغيثاء**; küçültme olarak, uzatılmış: deveden, heybeliğin yeri; ve bu, onun ziyadelerindendir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَغِثَ
1 بَغِثَ بغث غث , (Msb, K,) aor. بَغَثَ , (K,) inf. n. بُغْثَةٌ, (Msb,) or this is a simple subst., and the inf. n. is بَغَثٌ, (TA,) He (a bird) was, or became, of a colour resembling that of ashes: (Msb:) or he (a sheep or goat) was of the mixed colours of those to which the epithet بَغْثَآءُ is applied. (K, TA.) [See أَبْغَثُ, and بُغْثَةٌ, and بَغَثٌ.]

بَغَثٌ
بَغَثٌ بغث غث Dust-colour. (A.) [But see بُغْثَةٌ. Accord. to the TA, the former is the inf. n. of 1, q. v.]

بُغْثَةٌ
بُغْثَةٌ بغثه بغثة غث Whiteness inclining to خُضْرَة [which here app. means a dark, or ashy, dust-colour]: (T:) [or, in a bird, a colour resembling that of ashes: (see 1:)] or the colour of sheep or goats to which the epithet بَغْثَآءُ is applied. (K, TA.) [See أَبْغَثُ.]

بَغْثَآءُ
بَغْثَآءُ بغثآء : see أَبْغَثُ, of which it is the fem.

بَغَاثٌ
بَغَاثٌ بغاث (T, S, A, Mgh, Msb, K) and بُغَاثٌ and بِغَاثٌ; (A, Mgh, K;) only the second of these three mentioned by Sb; (TA;) but the second and third asserted to be correct by Yoo; (AZ, TA;) and the last heard by Az; (TA;) or neither of these two is allowable; (Msb;) A bird that does not prey, and such as one does not desire to make an object of prey because it is not eaten: (T, Msb:) or small birds that do not prey, such as sparrows and the like; [a coll. gen. n.;] n. un. with ة: (Mgh:) or [accord. to Lth,] a certain dust-coloured bird, (T, A, K,) of the birds of the water, ash-coloured, and long-necked; as also ↓ أَبْغَثُ; pl. [of the latter] بُغْثٌ and أَبَاغِثُ: (T:) [but this appears to be wrong; for AM says, in the T,] Lth makes the بغاث and the ابغث to be one, asserting them to be of aquatic birds; but in my opinion, the former is different from the latter: as to the latter, it is a well-known kind of aquatic bird, so called because it is of the colour termed بُغْثَة, i. e. white inclining to خُضْرَة [explained above, voce بُغْثَةٌ]: but as to the بغاث, it is any bird that is not one of prey: and the word is said to be a coll. gen. n., signifying the class of birds that are objects of prey: (TA:) ISk says that the بَغَاث is a bird of a colour inclining to that of dust, (S, Msb, *) a little less than the رَخَمَة [or vultur percnopterus], (S,) or less than the رخمة, (Msb,) slow in flight: (S, Msb:) but IB says that this is a mistake in two points of view; first, because بغاث is a [coll.] gen. n., of which the n. un. is with ة, like as is that of حَمَامٌ; and secondly, because it applies to the class of birds that do not prey; but the ↓ أَبْغَث is a bird of the colour of dust, and this may be a bird of prey, and it may be not a bird of prey: (TA:) AZ says that بغاث signifies the [species of vulture called] رَخَم; and the n. un. is with ة others, the young ones of the رخم and birds of the crowkind: or [birds] like the [hawks called] سَوَادِق [pl. of سَوْدَقٌ], not predaceous: in the T, it is said to be [a kind of bird] like the [hawk called] بَاشَق, that does not prey upon any other bird: (TA:) or بِغَاثٌ and بُغَاثٌ (ISd, K) and بَغَاثٌ (K) signify the worst [or most ignoble] of birds, (ISd, K, [the latter giving this as a second and distinct signification,]) and such as do not prey: (ISd, TA:) Fr says, بَغَاثُ الطَّيْرِ signifies the worst of birds, and such as do not prey; and بُغَاثٌ and بِغَاثٌ are dial. vars.: (S:) the pl. is بِغْثَانٌ, (Sb, T, S, Msb, K,) accord. to those who make بغاث a sing., (Yoo, S, Msb, TA,) or accord. to those who make the sing. to be with ة; (T, TA;) or those who apply بَغَاثَةٌ [as a n. un.] to the male and the female make بَغَاثٌ to be pl. [or rather a coll. gen. n.]; (Yoo, S, Msb;) as is done in the case of نَعَامَةٌ and نَعَامٌ: (Yoo, S:) ISd says that بَغَاثَةٌ, with fet-h, is the n. un., applied alike to the male and the female: (TA:) [and Fei says,] it is not allowable to pronounce this with damm or with kesr to the first letter: (Msb:) but Yoo asserts both of these forms to be used: (AZ, TA:) and بغاثة is said to signify a weak bird. (TA.) It is said in a prov., اـِنَّ البَغَاثَ بِأَرْضِنَا يَسْتَنْسِرُ (S, A, Msb, K *) Verily the بغاث in our land becomes [like] a vulture, or become [like] vultures: (Msb:) applied to the low person who becomes of high rank: (A:) meaning (tropical:) the weak in our land becomes strong: (Msb:) or he who makes himself our neighbour becomes mighty, strong, or of high rank, by our means, (S, K, TA,) acquiring the might, or strength, of the vulture, after having been low, or mean, in condition. (TA.)

بَغِيثٌ
بَغِيثٌ بغيث غيث Wheat (حِنْطَةٌ and طَعَامٌ [both of which signify the same, though the latter, q. v., has a a larger application,]) adulterated by being mixed with barley; (Th, K;) as also غَلِيثٌ and لَغِيثٌ. (Th, TA.)

بُغَيْثَآءُ
بُغَيْثَآءُ بغيثآء [dim. of بَغْثَآءُ fem. of أَبْغَثُ, q. v.,] The place of the حَقِيبَة [q. v.] in a camel. (K.) [So called because of its colour, produced by chafing.]

أَبْغَثُ
أَبْغَثُ ذ Of a white colour inclining to خُضْرَة [which here app. means a dark, or ashy, dustcolour]: (T:) [or of a colour resembling that of ashes: (see 1:)] or dust-coloured: (A:) or of a colour near to that of dust: (S:) an epithet, like أَحْمَرُ: [fem. بَغْثَآءُ: and] pl. بُغْثٌ: and sometimes, when used as a subst., it has for pl. أَبَاغِثُ. (IB, TA.) You say طَائِرٌ أَبْغَثُ A bird of the colour above described: (T, S:) whether it be a bird of prey or not: see بَغَاثٌ in two places: (IB, TA:) and صَقْرٌ أَبْغَثُ [a hawk of that colour.]; (ISh, A;) as well as أَحْوَى and أَبْيَضُ; i. e., that wherewith men take game. (ISh, TA.) بَغْثَآءُ applied to sheep or goats, (S, K,) or, as in some lexicons, to sheep, (TA,) is like رَقْطَآءُ; (S, K;) [Black speckled with white; or the reverse;] or in which are blackness and whiteness, with predominance of the latter colour: (TA:) or شَاةٌ بَغْثَآءُ and غَنَمٌ بُغْثٌ signify a sheep or goat, and sheep or goats, in which are blackness and whiteness. (A.) ― -b2- Also, [as a subst.,] A certain bird, (K, TA,) dustcoloured, in truth different from the بَغَاث, as shown above: see the latter word: (TA:) pl. بُغْثٌ and أَبَاغِثُ. (T, TA.) You say, هُوَ مِنْ أَبَاغِثِ الطَّيْرِ [He is of the birds thus called]. (A.) ― -b3- And الأَبْغَثُ signifies The lion; (TS, K;) because he is of the colour termed بُغْثَةٌ. (TA.) ― -b4- And البَغْثَآءُ (tropical:) The medley, or mixed or promiscuous multitude or collection, of men or people; or of the lowest or basest or meanest sort, or refuse, or riffraff, thereof; (S, A, K;) the commonalty, or vulgar, and collective body, of the people. (S.) One says, خَرَجَ فَلَانٌ فِى البَغْثَآءِ and الغَثْرَآءِ (tropical:) Such a one went forth among the medley, &c., of the people. (A.) And دَخَلْنَا فِى البَغْثَآءِ (tropical:) We entered among the commonalty, or vulgar, and the collective body, of the people. (S.)

##### Türkçe

**بَغِثَ**
1 **بَغِثَ** **بغث** **غث** , (Msb, K,) muzâri‘i **بَغَثَ** , (K,) mastar ismi **بُغْثَةٌ**, (Msb,) yahut bu yalın bir isimdir ve mastar ismi **بَغَثٌ**’dur, (TA,) O (bir kuş) külün rengine benzeyen bir renkte idi yahut oldu: (Msb:) yahut o (bir koyun yahut keçi) kendisine **بَغْثَآءُ** sıfatı uygulananların karışık renklerinden idi. (K, TA.) [Bkz. **أَبْغَثُ**, ve **بُغْثَةٌ**, ve **بَغَثٌ**.]

**بَغَثٌ**
**بَغَثٌ** **بغث** **غث** Toz rengi. (A.) [Fakat bkz. **بُغْثَةٌ**. TA’ya göre, birincisi 1’in mastarıdır; bkz.]

**بُغْثَةٌ**
**بُغْثَةٌ** **بغثه** **بغثة** **غث** **خُضْرَة**’ye meyleden beyazlık [ki burada görünüşe göre koyu, yahut külî, toz rengi demektir]: (T:) [yahut, bir kuşta, külün rengine benzeyen bir renk: (bkz. 1:)] yahut kendisine **بَغْثَآءُ** sıfatı uygulanan koyunların yahut keçilerin rengi. (K, TA.) [Bkz. **أَبْغَثُ**.]

**بَغْثَآءُ**
**بَغْثَآءُ** **بغثآء** : bkz. **أَبْغَثُ**, onun müennesi olmak üzere.

**بَغَاثٌ**
**بَغَاثٌ** **بغاث** (T, S, A, Mgh, Msb, K) ve **بُغَاثٌ** ve **بِغَاثٌ**; (A, Mgh, K;) bu üçünden yalnız ikincisi Sb tarafından zikredilmiştir; (TA;) fakat ikincisi ve üçüncüsü Yoo tarafından sahih sayılmıştır; (AZ, TA;) ve sonuncusu Az tarafından işitilmiştir; (TA;) yahut bu ikisinden hiçbiri câiz değildir; (Msb;) Avlanmayan bir kuş; ve yenmediği için av yapılması arzu edilmeyen türden olan: (T, Msb:) yahut serçeler ve benzerleri gibi avlanmayan küçük kuşlar; [bir cem‘î cins isim;] tekili ة ile: (Mgh:) yahut [Lth’ye göre,] su kuşlarından, kül rengi, uzun boyunlu, belirli bir toz renkli kuş; (T, A, K,) bunun gibi ↓ **أَبْغَثُ** da; [ikincinin] çoğulu **بُغْثٌ** ve **أَبَاغِثُ**: (T:) [fakat bu yanlış görünür; zira AM, T’de, der ki,] Lth, **بغاث** ile **ابغث**’i bir yapar, bunların su kuşlarından olduğunu ileri sürer; fakat benim kanaatimce birincisi ikinciden farklıdır: ikincisine gelince, o, su kuşlarından bilinen bir türdür; **بُغْثَة** denilen renkte olduğu için böyle adlandırılmıştır; yani **خُضْرَة**’ye meyleden beyaz [yukarıda, **بُغْثَةٌ** maddesinde açıklandığı üzere]: fakat **بغاث**’a gelince, o, avcı olmayan her kuştur: ve kelimenin, av olan kuş sınıfını ifade eden bir cem‘î cins isim olduğu söylenir: (TA:) ISk der ki **بَغَاث** toz rengine meyleden renkte bir kuştur, (S, Msb, *) **رَخَمَة**’den [yahut vultur percnopterus’tan] biraz daha küçük, (S,) yahut رخمة’den daha küçük, (Msb,) uçuşu yavaş: (S, Msb:) fakat IB der ki bu iki yönden hatadır; birincisi, çünkü **بغاث** bir [cem‘î] cins ismidir; onun tekili ة iledir; tıpkı **حَمَامٌ**’ınki gibi; ikincisi, çünkü o, avlanmayan kuş sınıfına uygulanır; fakat ↓ **أَبْغَث** toz renginde bir kuştur; bu, avcı bir kuş olabilir ve avcı olmayan bir kuş da olabilir: (TA:) AZ der ki **بغاث**, [**رَخَم** denilen akbaba türünü] ifade eder; tekili ة iledir; başkaları: **رخم**’un yavruları ve karga cinsinden kuşlar: yahut [kuşlar] **سَوَادِق** gibi [**سَوْدَقٌ**’un çoğulu], avcı olmayan: T’de, bunun, [bir kuş türü olarak] **بَاشَق** gibi olduğu, başka hiçbir kuşa avlanmadığı söylenir: (TA:) yahut **بِغَاثٌ** ve **بُغَاثٌ** (ISd, K) ve **بَغَاثٌ** (K) kuşların en kötüsünü [yahut en aşağısını], (ISd, K, [sonuncusu bunu ikinci ve ayrı bir anlam olarak vererek,]) ve avlanmayanları ifade eder: (ISd, TA:) Fr der ki, **بَغَاثُ الطَّيْرِ** kuşların en kötüsünü ve avlanmayanları ifade eder; **بُغَاثٌ** ve **بِغَاثٌ** lehçe varyantlarıdır: (S:) çoğulu **بِغْثَانٌ**’dur, (Sb, T, S, Msb, K,) **بغاث**’ı tekil yapanlara göre, (Yoo, S, Msb, TA,) yahut tekilin ة ile olduğunu kabul edenlere göre; (T, TA;) yahut **بَغَاثَةٌ**’yı [tekil olarak] erkeğe ve dişiye uygulayanlar **بَغَاثٌ**’ı çoğul [daha doğrusu cem‘î cins isim] yaparlar; (Yoo, S, Msb;) tıpkı **نَعَامَةٌ** ve **نَعَامٌ** durumunda yapıldığı gibi: (Yoo, S:) ISd der ki **بَغَاثَةٌ**, fetḥa ile, tekildir; erkeğe ve dişiye eşit uygulanır: (TA:) [ve Fei der ki,] bunu ilk harfte ḍamme ile yahut kesra ile telaffuz etmek câiz değildir: (Msb:) fakat Yoo bu iki şeklin de kullanıldığını ileri sürer: (AZ, TA:) ve **بغاثة**’nin zayıf bir kuş anlamına geldiği söylenir. (TA.) Bir meselde şöyle denir: **اـِنَّ البَغَاثَ بِأَرْضِنَا يَسْتَنْسِرُ** (S, A, Msb, K *) Şüphesiz bizim toprağımızdaki **بغاث** akbaba olur, yahut akbabalar olur: (Msb:) aşağı kimsenin yüksek mertebeye çıkmasına uygulanır: (A:) anlamı (mecaz:) bizim toprağımızdaki zayıf güçlü olur: (Msb:) yahut bize komşu olan kimse, bizim vasıtamızla güçlü, kuvvetli, yahut yüksek mertebeli olur, (S, K, TA,) hâli düşük yahut bayağı iken akbabanın gücünü yahut kuvvetini kazanır. (TA.)

**بَغِيثٌ**
**بَغِيثٌ** **بغيث** **غيث** Arpaya karıştırılmak suretiyle tağşiş edilmiş buğday (**حِنْطَةٌ** ve **طَعَامٌ** [ikisi de aynı şeyi ifade eder; gerçi ikincisi, bkz., daha geniş bir kullanıma sahiptir]); (Th, K;) bunun gibi **غَلِيثٌ** ve **لَغِيثٌ**. (Th, TA.)

**بُغَيْثَآءُ**
**بُغَيْثَآءُ** **بغيثآء** [**بَغْثَآءُ**’un küçültmesi; o da **أَبْغَثُ**’un müennesi; bkz.,] Devede **حَقِيبَة**’nin [bkz.] yeri. (K.) [Sürtünmeden meydana gelen rengi sebebiyle böyle adlandırılmıştır.]

**أَبْغَثُ**
**أَبْغَثُ** **ذ** **خُضْرَة**’ye meyleden beyaz renkte olan [ki burada görünüşe göre koyu, yahut külî, toz rengi demektir]: (T:) [yahut külün rengine benzeyen renkte olan: (bkz. 1:)] yahut toz renkli: (A:) yahut tozun rengine yakın bir renkte olan: (S:) **أَحْمَرُ** gibi bir sıfat: [müennesi **بَغْثَآءُ**: ve] çoğulu **بُغْثٌ**: ve bazen, isim olarak kullanıldığında, çoğulu **أَبَاغِثُ** olur. (IB, TA.) **طَائِرٌ أَبْغَثُ** dersin: yukarıda tasvir edilen renkte bir kuş: (T, S:) avcı kuş olsun olmasın: iki yerde **بَغَاثٌ**’a bak: (IB, TA:) ve **صَقْرٌ أَبْغَثُ** [o renkte bir doğan]; (ISh, A;) ayrıca **أَحْوَى** ve **أَبْيَضُ**; yani insanların avı yakaladıkları şey. (ISh, TA.) **بَغْثَآءُ** koyunlara yahut keçilere uygulanınca, (S, K,) yahut bazı sözlüklerde, koyunlara, (TA,) **رَقْطَآءُ** gibidir; (S, K;) [Siyahın beyazla beneklenmişi; yahut tersi;] yahut içinde siyahlık ve beyazlık bulunan, beyazlığın baskın olduğu: (TA:) yahut **شَاةٌ بَغْثَآءُ** ve **غَنَمٌ بُغْثٌ**, içinde siyahlık ve beyazlık bulunan bir koyun yahut keçi ve koyunlar yahut keçiler demektir. (A.) ― -b2- Ayrıca, [isim olarak,] belirli bir kuş, (K, TA,) toz renkli; gerçekte **بَغَاث**’tan farklıdır; yukarıda gösterildiği üzere: şu son kelimeye bak: (TA:) çoğulu **بُغْثٌ** ve **أَبَاغِثُ**. (T, TA.) **هُوَ مِنْ أَبَاغِثِ الطَّيْرِ** dersin [O, böyle adlandırılan kuşlardandır]. (A.) ― -b3- Ve **الأَبْغَثُ** Aslanı ifade eder; (TS, K;) çünkü o, **بُغْثَةٌ** denilen renktedir. (TA.) ― -b4- Ve **البَغْثَآءُ** (mecaz:) insanların yahut halkın karması, yahut karışık yahut gelişigüzel kalabalığı yahut topluluğu; yahut onların en aşağısı yahut en bayağısı yahut en değersizi, yahut döküntüsü, yahut ayaktakımı; (S, A, K;) halkın avamı yahut sıradanı ve toplu kitlesi. (S.) Şöyle denir: **خَرَجَ فَلَانٌ فِى البَغْثَآءِ** ve **الغَثْرَآءِ** (mecaz:) Falanca, halkın karması vb. arasına çıktı. (A.) Ve **دَخَلْنَا فِى البَغْثَآءِ** (mecaz:) Biz, halkın avamı yahut sıradanı ve toplu kitlesi arasına girdik. (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَغِثَ
بَغِثَ A ( n. ac. بَغَث 4 ),
a.  Was speckled, spotted.

بَغَث
بَغَث 4 ,
a.  Dust-colour.

أَبْغَثُ
أَبْغَثُ 14 ,
a.  Ashcoloured, dust-coloured.

بُغَاْث
بُغَاْث 24 , ( pl. بِغْثَاْن 34 ),
a.  Kite.

بَغْدَاد
بَغْدَاد
a.  Bagdad.

##### Türkçe

بَغِثَ
بَغِثَ A ( mastar, **بَغَث** 4 ),
a. Benekliydi, alacalıydı.

**بَغَث**
**بَغَث** 4 ,
a. Toz rengi.

**أَبْغَثُ**
**أَبْغَثُ** 14 ,
a. Kül renkli, toz renkli.

**بُغَاْث**
**بُغَاْث** 24 , ( çoğulu **بِغْثَاْن** 34 ),
a. Çaylak.

**بَغْدَاد**
**بَغْدَاد**
a. Bağdat.
