# بغث — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AB/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%BA%D8%AB/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بغث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AB.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بغث

البَغَثُ والبُغْثة: بياضٌ يَضرِبُ إِلى الخُضرة؛ وقيل: بياض يَضرِبُ إلىِ الحُمْرة، الذكر أَبْغَثُ، والأُنثَى بَغْثاء. والأَبغَثُ: طائرٌ غَلَبَ عليه غَلَبَة الأَسماء، وأَصلُه الصفةُ للونه.
التهذيب: البُغَاثُ والأَبغَثُ من طير الماء، كلون الرماد، طويل العُنق؛ والجمع البُغْثُ والأَبَاغِثُ؛ قال أَبو منصور: جَعَلَ الليثُ البُغاثَ والأَبغَثَ شيئاً واحداً، وجعلهما معاً من طير الماء، قال: والبُغاثُ، عندي، غيرُ الأَبغَثِ؛ فأَما الأَبغَثُ، فهو من طير الماء، معروف، وسمي أَبْغَثَ لِبُغْثَتِه، وهو بياض إِلى الخُضرة؛ وأَما البُغاثُ: فكلُّ طائر ليس من جوارح الطير؛ يقال: هو اسم للجنس من الطير الذي يُصادُ. والأَبْغَثُ: قريبٌ من الأَغْبَر. ابن سيده: وبَغاثُ الطير وبُغاثها: أَلائِمها وشِرارُها، وما لا يصيد منها، واحدتُها بَغاثة، بالفتح، الذَّكر والأُنثى في ذلك سواء. وقال بعضهم: من جعل البَغاثَ واحداً، فجمعه بِغْثانٌ، مثل غَزال وغِزلانٍ؛ ومنقال للذكر والأُنثى بَغاثة، فجمعه بَغاثٌ، مثل نَعامة ونَعام، وتكون النعامة للذكر والأُنثى؛ سيبويه: بُغاثٌ، بالضم، وبِغثانٌ، بالكسر. وفي حديث جعفر بن عمرو: رأَيت وَحْشِيّاً، فإِذا شَيْخٌ مثلُ البَغَاثة: هي الضعيف من الطير، وجمعها بَغاثٌ. وفي حديث عطاء: في بُغَاثِ الطيرِ مُدٌّ أَي إِذا صادَه المحرم: وفي حديث المُغِيرة يصف امرأَة: كأَنها بَغاثٌ؛ والبَغَاثُ طائرٌ أَبيض، وقيل: أَبْغَثُ إِلى الغُبْرى، بطيءُ الطيرانِ، صغير دُوَيْنَ الرَّخَمَة. قال ابن بري قول الجوهري عن ابن السكين: البَغاثُ طائرٌ أَبْغَثُ إِلى الغُبْرةِ دون الرَّخَمة، بطيءُ الطيران؛ قال: هذا غلط من وجهين أَحدهما أَنَّ البَغَاثَ اسم جنس، واحدته بَغاثة، مثل حَمام وحَمامة، وأَبْغَثُ صفة بدليل قولهم: أَبْغَثُ بَيِّنُ البُغْثَة، كما تقول: أَحْمَر بَيِّنُ الحُمْرة؛ وجمعه: بُغْثٌ، مثل أَحْمَر وحُمر؛ قال: وقد يجمع على أَباغِثَ لمَّا اسْتُعمِل استِعمالَ الأَسماء، كما قالوا: أَبْطَحُ وأَباطِحُ، وأَجْرَعُ وأَجَارِعُ؛ والوجه الثاني: أَن البُغَاثَ ما لا يصيد من الطير، وأَما الأَبْغَثُ من الطير، فهو ما كان لونه أَغْبَر، وقد يكون صائداً وغير صائد. قال النضر بن شميل: وأَما الصُّقورُ فمنها أَبْغَثُ وأَحْوَى، وأَخْرَجُ وأَبيض، وهو الذي يَصيدُ به الناسُ على كل لون، فجَعَل الأَبْغَثَ صفة لِمَا كان صائداً أشو غير صائد، بخلاف البَغاثِ الذي لا يكون منه شيءٌ صائداً؛ وقيل: البَغَاث أَولادُ الرَّخَم والغِرْبان. وقال أَبو زيد: البَغاثُ الرَّخَمُ، واحدتُها بَغاثة؛ قال: وزعم يونس أَنه يقال له البِغاثُ والبُغاثُ، بالكسر والضم، الواحدة: بِغاثة وبُغاثة. والبُغاثُ: طير مثلُ السَّوَادِقِ لا يصيد؛ وفي التهذيب: كالباشِقِ لا يَصِيدُ شيئاً من الطير، الواحدة بُغاثة، ويجمع على البِغْثان؛ قال عباس بن مِرْداس:
بغاثُ الطَيْر أَكثَرُها فِراخاً،
وأُمُّ الصَّقْرِ مِقْلاةٌ نَزُورُ
وفي المثل:
إِنَّ البِغاثَ بأَرضنا يَسْتَنْسِرُ
يُضربُ مثلاً للَّئيم يرتفع أَمره؛ وقيل: معناه أَي من جاوَرَنا عَزَّ بِنا. قال الأَزهري: سمعناه بكسر الباء، قال: ويقال بَغاث، بفتح الباء؛ قال: والبَغاثُ الطير الذي يُصاد ويَسْتَنْسِرُ أَي يصير كالنَّسْر الذي يَصيدُ ولا يُصاد.
والبَغْثاءُ من الضأْن، مثل الرَّقْطاء: وهي التي فيها سواد وبياض، وبياضها أَكثر من سوادها.
والبَغِيثُ: الطعامُ المخلوطُ يُغَشُّ بالشَّعير كاللَّغِيثِ، عن ثعلب، وهو مذكور في موضعه؛ قال الشاعر:
إِنَّ البَغِيثَ واللَّغيثَ سِيَّان
والبَغْثاءُ: أَخلاطُ الناس. ودَخَلَ في بَغْثاءِ الناس وبَرْشاءِ الناس أَي جماعتهم.
وبُغاثٌ: موضع، عن ثعلب. الليث: يومُ بُغاثٍ: يومُ وَقْعَةٍ كانت بين الأَوْس والخَزْرج؛ قال الأَزهري: إِنما هو بُعاث، بالعين، وقد مرَّ تفسيره، وهو من مشاهير أَيام العرب، ومن قال بُغاث، فقد صحَّف. والأَبْغَثُ: مكانٌ ذو رمل وحجارة.

### Türkçe

**البَغَثُ** ve **البُغْثة**: Yeşilliğe çalan bir beyazlıktır; ve denildi: Kırmızılığa çalan bir beyazlık. Erkek: **أَبْغَثُ**, dişi: **بَغْثاء**. Ve **الأَبغَثُ**: Bir kuştur; isimlerin galebesi ona galip gelmiştir; aslı, renginin sıfatıdır.

**التهذيب**: **البُغَاثُ** ve **الأَبغَثُ** su kuşlarındandır; kül rengi gibi, uzun boyunlu; çoğulu **البُغْثُ** ve **الأَبَاغِثُ**’tir. Ebû Mansûr dedi: Leys, **البُغاثَ** ile **الأَبغَثَ**’i tek bir şey kıldı ve ikisini birlikte su kuşlarından kıldı; dedi ki: **والبُغاثُ** bence **الأَبغَثِ**’ten başkadır. **الأَبغَثُ**’a gelince: O, su kuşlarındandır, bilinir; **أَبْغَثَ** diye adlandırıldı, **بُغْثَتِه** sebebiyle; o da yeşilliğe doğru bir beyazlıktır. **البُغاثُ**’a gelince: Yırtıcı kuşlardan olmayan her kuştur; denilir: Avlanan kuş cinsi için bir isimdir. Ve **الأَبْغَثُ**: **الأَغْبَر**’e yakındır. İbn Sîde: Kuşun **بَغاثُ**’ı ve **بُغاثها**’sı: Onun aşağılıkları ve kötüleridir; ve ondan avlamayan şeylerdir; tekili **بَغاثة**’dir, fetih ile; erkekte ve dişide bu hususta eşittir. Bazıları dedi: **البَغاثَ**’ı tekil yapan kimseye gelince, onun çoğulu **بِغْثانٌ**’dır; **غَزال** ve **غِزلانٍ** gibi. Erkek ve dişi için **بَغاثة** denilen kimseye gelince, onun çoğulu **بَغاثٌ**’tır; **نَعامة** ve **نَعام** gibi; ve **النعامة** erkek ve dişi için olur. Sîbeveyh: **بُغاثٌ**, damme ile; ve **بِغثانٌ**, kesre ile. Ca‘fer b. ‘Amr hadîsinde: “Bir vahşî gördüm; bir de baktım ki **البَغَاثة** gibi bir ihtiyar”: O, kuştan zayıf olandır; çoğulu **بَغاثٌ**’tır. ‘Atâ hadîsinde: “Kuşun **بُغَاثِ**’ında bir müd” yani muhrim onu avladığında. Muğîre hadîsinde, bir kadını vasfeder: “Sanki o **بَغاثٌ** gibidir”; ve **البَغَاثُ** beyaz bir kuştur; ve denildi: **أَبْغَثُ**’tur, **الغُبْرى**’ya doğru; uçuşu yavaştır; **الرَّخَمَة**’den küçük, onun altındadır. İbn Berrî dedi: Cevherî’nin İbn Sikkîn’den naklettiği söz: “**البَغاثُ**: **الغُبْرةِ**’ye doğru **أَبْغَثُ** bir kuştur; **الرَّخَمة**’den aşağıdır; uçuşu yavaştır”; dedi ki: Bu, iki yönden yanlıştır: Birincisi, **البَغَاثَ** bir cins ismidir; tekili **بَغاثة**’dir; **حَمام** ve **حَمامة** gibi. **أَبْغَثُ** ise bir sıfattır; delili onların sözü: “**أَبْغَثُ** açıkça **البُغْثَة** sahibi”, tıpkı senin “**أَحْمَر** açıkça **الحُمْرة** sahibi” demen gibi. Onun çoğulu: **بُغْثٌ**’tur; **أَحْمَر** ve **حُمر** gibi. Dedi ki: İsimler gibi kullanıldığı için bazen **أَباغِثَ** üzerine de çoğul yapılır; onların “**أَبْطَحُ** ve **أَباطِحُ**”, “**أَجْرَعُ** ve **أَجَارِعُ**” demeleri gibi. İkinci yön: **البُغَاثَ** kuştan avlamayan şeydir; kuştan **الأَبْغَثُ** ise rengi **أَغْبَر** olan şeydir; avcı da olabilir, avcı olmayan da. Nadr b. Şumeyl dedi: **الصُّقورُ**’a gelince, onlardan **أَبْغَثُ** ve **أَحْوَى**, ve **أَخْرَجُ** ve **أَبيض** vardır; o, insanların her renkte onunla avlandığıdır. Böylece **الأَبْغَثَ**’i, avcı olsun olmasın avcı olan şeye bir sıfat kıldı; **البَغاثِ**’ın aksine ki ondan hiçbir şey avcı olmaz. Ve denildi: **البَغَاث** **الرَّخَم** ve **الغِرْبان**’ın yavrularıdır. Ebû Zeyd dedi: **البَغاثُ** **الرَّخَمُ**’dur; tekili **بَغاثة**’dir. Dedi ki: Yûnus, ona **البِغاثُ** ve **البُغاثُ** denildiğini iddia etti; kesre ve damme ile; tekil: **بِغاثة** ve **بُغاثة**. Ve **البُغاثُ**: Avlamayan, **السَّوَادِقِ** gibi bir kuştur. Ve **التهذيب**’de: **الباشِقِ** gibi; kuştan hiçbir şeyi avlamaz; tekili **بُغاثة**’dir; ve **البِغْثان** üzerine çoğul yapılır. Abbâs b. Mirdâs dedi:
بغاثُ الطَيْر أَكثَرُها فِراخاً،
وأُمُّ الصَّقْرِ مِقْلاةٌ نَزُورُ

Ve meselde:
إِنَّ البِغاثَ بأَرضنا يَسْتَنْسِرُ
Aşağılık kimsenin işi yükselir diye mesel olarak vurulur. Ve denildi: Manası, yani bize komşu olan, bizimle aziz olur. Ezherî dedi: Onu **الباء**’ın kesresiyle işittik. Dedi ki: **بَغاث** da denilir, **الباء**’ın fethiyle. Dedi ki: Ve **البَغَاثُ** avlanan ve **يَسْتَنْسِرُ** olan kuştur; yani avlayan ve avlanmayan **النَّسْر** gibi olur.

**والبَغْثاءُ** koyundan, **الرَّقْطاء** gibi: O, içinde siyahlık ve beyazlık bulunan; beyazlığı siyahlığından daha çok olandır.

**والبَغِيثُ**: Arpa ile hile yapılarak karıştırılan karışık yemektir; **كاللَّغِيثِ**; Sa‘leb’den; ve o, yerinde zikredilmiştir. Şair dedi:
إِنَّ البَغِيثَ واللَّغيثَ سِيَّان

**والبَغْثاءُ**: İnsanların karışıklarıdır. Ve insanların **بَغْثاءِ**sına ve insanların **بَرْشاءِ**sına girdi; yani onların topluluğuna.

**وبُغاثٌ**: Bir yerdir; Sa‘leb’den. Leys: **يومُ بُغاثٍ**: Evs ile Hazrec arasında olan bir çarpışma günüdür. Ezherî dedi: O ancak **بُعاث**’tır, **العين** ile; tefsiri geçmişti; o, Arapların meşhur günlerindendir. **بُغاث** diyen kimse, tashîf etmiştir.

**والأَبْغَثُ**: Kum ve taş sahibi bir mekândır.
