# بغث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%BA%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بغث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بغث

البغاث، مثلثة  ، قالوا في ضبطه: أوله مثلث الضبط، وآخره مثلث النقط، ووسطه غين معجمة، قاله شيخنا. وقال أبو زيد: زعم يونس أنه يقال له: البغاث، بالكسر والضم، الواحدة بغاثة وبغاثة. وقال الأزهري: سمعناه بكسر الباء، ويقال: البغاث بفتح الباء، فظهر بما قلنا التثليث. وفي التهذيب: البغاث والأبغث  :طائر أغبر  من طير الماء، كلون الرماد، طويل العنق، والجميع البغث والأباغث. قال أبو منصور: جعل الليث البغاث والأبغث شيئا واحدا، وجعلهما معا من طير الماء، قال: والبغاث عندي غير الأبغث، فأما الأبغث: فهو من طير الماء معروف، وسمى أبغث لبغثته، وهو بياض إلى الخضرة، وأما البغاث فكل طائر ليس من جوارح الطير. يقال: هو اسم للجنس من الطير الذي يصاد، والأبغث قريب من الأغبر. وقال بعضهم: من جعل البغاث واحدا فإن  ج  بغثان  كغزلان  وغزال، ومن قال للذكر والأنثى بغاثة فجمعه بغاث، مثل نعامة ونعام ويكون النعامة للذكر والأنثى. وقال سيبويه: بغاث بالضم- وبغثان بالكسر. وفي حديث جعفر بن عمرو  رأيت وحشيا، فإذا شيخ مثل البغاثة  ، هي الضعيف من الطير. وفي حواشي ابن بري: قول الجوهري ع ابن السكيت- البغاث: طائر أبغث إلى الغبرة، دون الرخمة، بطىء الطيران قال-: هذا غلط من وجهين: أحدهما:أن البغاث اسم جنس، واحدته بغاثة، مثل: حمام وحمامة، وأبغث صفة، بدليل قولهم: أبغث بين البغثة، كما تقول: أحمر بين الحمرة، وجمعه بغث، مثل: أحمر وحمر، قال: وقد يجمع على أباغث، لما استعمل استعمال الأسماء، كما قالوا: أبطح وأباطح، وأجرع وأجارع. والوجه الثاني: أن البغاث ما لا يصيد من الطير، وأما الأبغث فهو ما كان لونه أغبر، وقد يكون صائدا، وقد يكون غير صائد، قال النضر بن شميل: وأما الصقور فمنها: أبغث، وأحوى، وأبيض، وهو الذي يصيد به الناس على كل لون، فجعل الأبغث صفة لما كان صائدا أو غير صائد، بخلاف البغاث الذي لا يكون منه شيء صائدا. وقيل: البغاث: أولاد الرخم، والغربان. وقال أبو زيد: البغاث: الرخم واحدتها بغاثة. وقال غيره: البغاث  طير  مثل السوادق لا يصيد. وفي التهذيب: كالباشق لا يصيد شيئا من الطير، الواحدة: بغاثة، ويجمع على البغثان. قال ابن سيده: البغاث، بالكسر والضم  :شرار الطير  وما لا يصيد منها، واحدتها بغاثة بالفتح، الذكر والأنثى في ذلك سواء. بغاث  :ع  ، عن ثعلب. وقال الليث: يوم بغاث: يوم وقعة كانت بين الأوس والخزرج. قال الأزهري: إنما هو بعاث بالمهملة وتقدم تفسيره، وهو من مشاهير أيام العرب، ومن قال: بغاث، فقد صحف. في المثل:  إن  البغاث بأرضنا يستنسر  يضرب مثلا للئيم يرتفع أمره. وقيل: معناه  أي من جاورنا عز بنا  أي إن البغاث- مع كونه ذليلا عاجزا لا قدرة له- إذا نزل بأرضنا، وجاورنا، حصل له عز النسر، وانتقل من الذلة إلى العزة والمنعة، وهو مجاز.  والبغثاء  مثل  الرقطاء من الغنم  وفي بعض الأمهات: من الضأن، وهي التي فيها سواد وبياض، وبياضها أكثر من سوادها.  وقد بغث كفرح  بغثا  والاسم البغثة بالضم  وهو بياض إلى الخضرة. من المجاز: خرج فلان في البغثاء والغثراء والبرشاء، وهم  أخلاط الناس  وجماعتهم.  والأبغث: الأسد  لبغثته، وذا من التكملة. الأبغث  :ع  ، ذو رمل، وقد أهمله ياقوت في

  المعجم. الأبغث  طائر  أغبر، وهو غير البغاث على الصحيح، كما سلف تحقيقه.  والبغيث  على فعيل  الحنطة، والطعام  المخلوط  يغش بالشعير  كالغليث واللغيث، عن ثعلب، وهو مذكور في موضعه، قال الشاعر:المعجم. الأبغث  طائر  أغبر، وهو غير البغاث على الصحيح، كما سلف تحقيقه.  والبغيث  على فعيل  الحنطة، والطعام  المخلوط  يغش بالشعير  كالغليث واللغيث، عن ثعلب، وهو مذكور في موضعه، قال الشاعر:
  إن البغيث واللغيث سيان  والبغيثاء  ، مصغرا ممدودا،  من البعير: موضع الحقيبة  منه، وذا من زياداته.

### Türkçe

**البغاث**; üçlü (okunuşlu). Onun ضبطunda dediler ki: evveli üçlü ضبطludur, âhiri üçlü noktalıdır, ortası mu‘cem **غين**’dir; bunu şeyhimiz söyledi. Ebû Zeyd dedi: Yûnus’un, ona **البغاث** denildiğini; kesre ve damme ile (söylediğini) iddia etti; tekili **بغاثة** ve **بغاثة**’dir. Ezherî dedi: Onu **الباء**’nın kesresiyle işittik; ve **البغاث** **الباء**’nın fethasıyla da denilir; böylece dediğimizle üçleme ortaya çıktı.

Ve **التهذيب**’de: **البغاث** ve **الأبغث**: su kuşlarından, kül rengi gibi, boynu uzun, külrengi bir kuştur; hepsi **البغث** ve **الأباغث**’tir. Ebû Mansûr dedi: Leys, **البغاث** ile **الأبغث**’i tek bir şey kıldı; ikisini birlikte su kuşlarından kıldı; dedi ki: ve **البغاث** benim yanımda **الأبغث**’ten başkadır. **الأبغث**’e gelince: o, su kuşlarından bilinen (bir kuş)tur; **أبغث** diye adlandırıldı, **بغثته**’sinden dolayı; o, yeşilliğe meyleden bir beyazlıktır. **البغاث**’a gelince: o, kuşların yırtıcılarından olmayan her kuştur. Denilir ki: o, avlanan kuş cinsinin adıdır; ve **الأبغث** **الأغبر**’e yakındır.

Bazıları dedi ki: **البغاث**’ı tekil yapan kimseye göre onun çoğulu **بغثان**’dır; **غزلان** ve **غزال** gibi. Ve erkek ve dişiye **بغاثة** diyen kimseye göre onun çoğulu **بغاث**’tır; **نعامة** ve **نعام** gibi; ve **النعامة** erkek ve dişi için olur. Sîbeveyh dedi: **بغاث** damme ile; ve **بغثان** kesre ile.

Ca‘fer b. ‘Amr hadîsinde: “Vahşî birini gördüm; bir de baktım ki **البغاثة** gibi bir ihtiyar”; o, kuşun zayıf olanıdır.

İbn Berrî’nin hâşiyelerinde: Cevherî’nin, İbnü’s-Sikkît’ten (naklen) sözü: **البغاث**: griliğe meyleden **أبغث** bir kuş; **الرخمة**’den aşağı; uçuşu yavaştır, dedi—: bu iki yönden yanlıştır. Birincisi: **البغاث** bir cins adıdır; tekili **بغاثة**’dir; **حمام** ve **حمامة** gibi. Ve **أبغث** bir sıfattır; onların “**أبغث** açıkça **البغثة**’li” demeleri delilidir; senin “**أحمر** açıkça **الحمرة**’li” demen gibi. Ve onun çoğulu **بغث**’tur; **أحمر** ve **حمر** gibi. Dedi: ve bazen **أباغث** üzerine de çoğul yapılır; isimler gibi kullanıldığı için; onların “**أبطح** ve **أباطح**; **أجرع** ve **أجارع**” demeleri gibi. İkinci yön: **البغاث**, kuşlardan avlamayan şeydir; **الأبغث** ise rengi **أغبر** olan şeydir; avcı da olabilir, avcı olmayan da olabilir. Nadr b. Şümeyl dedi: “Şahinlere gelince, onlardan: **أبغث** (olanı), **أحوى** (olanı), ve **أبيض** (olanı) vardır; o, insanların her renkte onunla avlandıklarıdır.” Böylece **الأبغث**’i, avcı olan veya olmayan şeye sıfat kıldı; avcı olan hiçbir şeyin ondan olmadığı **البغاث**’ın aksine.

Ve denildi ki: **البغاث**: **الرخم**’lerin ve kargaların yavruları. Ebû Zeyd dedi: **البغاث**: **الرخم**’dir; tekili **بغاثة**’dir. Başkası dedi: **البغاث**; **السوادق** gibi, avlamayan bir kuştur. **التهذيب**’de: **الباشق** gibi; kuşlardan hiçbir şeyi avlamaz; tekili: **بغاثة**; ve **البغثان** üzerine çoğul yapılır. İbn Sîde dedi: **البغاث**, kesre ve damme ile: kuşların şerirleri ve onlardan avlamayanlar; tekili fetha ile **بغاثة**’dir; bunda erkek ve dişi eşittir. **بغاث**: ‘alem (özel ad), Sa‘leb’den.

Leys dedi: **يوم بغاث**: Evs ile Hazrec arasında olmuş bir çarpışma günüdür. Ezherî dedi: o ancak **بعاث**’tır, mu‘cemesiz (harfle); ve onun tefsiri geçti; o, Arapların meşhur günlerindendir; **بغاث** diyen kimse, tashîf etmiştir.

Meselde: “Şüphesiz **البغاث** bizim toprağımızda kartallaşır”; alçağın işinin yükselmesi için mesel vurulur. Ve denildi ki: manası—yani bize komşu olan, bizimle aziz olur—yani **البغاث**—zelil, âciz, gücü yok iken—bizim toprağımıza inerse ve bize komşu olursa, ona kartalın izzeti hâsıl olur; zilletden izzete ve men‘ate intikal eder; bu mecazdır.

Ve **البغثاء**: koyundan **الرقطاء** gibi. Ve bazı ana kaynaklarda: koyundan (yani **الضأن**’dan); o, içinde siyahlık ve beyazlık olan; beyazı siyahından daha çok olandır. Ve **بغث** etti, **فرح** gibi; **بغثا** (olarak); isim **البغثة** damme iledir; o, yeşilliğe meyleden bir beyazlıktır.

Mecazdan: Falan kimse **البغثاء** ve **الغثراء** ve **البرشاء** içinde çıktı; onlar, insanların karışıkları ve topluluklarıdır.

Ve **الأبغث**: aslandır; **بغثته**’sinden dolayı; ve bu, **التكملة**’dendir. **الأبغث**: ‘alem (özel ad); kum sahibi; ve Yâkût onu **المعجم**’da ihmal etmiştir.

Ve **الأبغث**: külrengi bir kuştur; ve o, sahih olana göre **البغاث**’tan başkadır; daha önce tahkiki geçtiği gibi.

Ve **البغيث** “**فعيل**” vezni üzere: buğday; ve arpa ile hile yapılarak karıştırılan karışık yiyecek; **الغليث** ve **اللغيث** gibi; Sa‘leb’den; ve o, yerinde zikredilmiştir. Şair dedi:
“Şüphesiz **البغيث** ve **اللغيث** eşittir.”

Ve **البغيثاء**; küçültme olarak, uzatılmış: deveden, heybeliğin yeri; ve bu, onun ziyadelerindendir.
