# بغر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%BA%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بغر

بغر البعير كفرح ومنع بغرا بفتح فسكون وبغرا، محركة، فهو بغر ككتف، وبغير،كأمير: شرب ولم يرو، فأخذه داء من كثرة الشرب، كبحر بحرا، وكذلك الرجل، كذا في نوادر اليزيدي، وقال ابن الأعرابي: البغر والبغر: الشرب بلا ري، وقال الأصمعي: هو داء يأخذ الإبل فتشرب، فلا تروى وتمرض عنه فتموت، قال الفرزدق:
  فقلت ما هو إلا السام تركبـه                      كأنما الموت في أجناده البغر. وقال آخر:
  وسرت بقيقاة فأنت بغير. ج بغارى، ويضم. والبغر، ويحرك والبغرة: الدفعة الشديدة من المطر، قال أبو زيد: يقال: هذه بغرة نجم كذا، ولا تكون البغرة إلا مع كثرة المطر. بغرت السماء، كمنع، بغرا.
 قال أبو حنيفة: بغرت الأرض، مبنيا للمجهول: أصابها المطر فلينها قبل أن تحرث، وإن سقاها أهلها قالوا: بغرناها بغرا، أي سقيناها.
 بغر النجم يبغر بغورا: سقط وهاج بالمطر، يعني بالنجم الثريا، وبغر النوءء، إذا هاج بالمطر، وأنشد:
  بغرة نجم هاج ليلا فبغر.

  يقال: تفرقوا شغر بغر محركة فيهما ويكسر أولهما، وكذا شغر مغر، أي متفرقين في كل وجه، وكذا تفرقت الإبل. والبغرة: الزرع يزرع بعد المطر فيبقى فيه الثرى حتى يحقل، أي يتشعب ورقه، ويظهر ويكثر. يقال: له بغرة من العطاء لا تغيض، أي دائم العطاء.
 قال أبو وجرة:
  سحت لأبناء الزبـير مـآثـر                      في المكرمات وبغرة لا تنجم. والبغر، محركة: الماء الخبيث تبغر عنه الماشية، أي يصيبها البغر.
 البغر: كثرة شرب الماء، مصدر بغر الرجل والبعير، كفرح، أو البغر: داء يأخذ الإبل، وعطش، تشرب فلا تروى، عن ابن الأعرابي، ولو قال في أول الترجمة: بغر البعير وكذا الرجل، كفرح ومنع، بغرا، وبغرا، لكان أجمع للأقوال، وأليق بالاختصار الذي هو بصدده في سائر الأحوال.
 ومما يستدرك عليه: ماء مبغرةك يصيب منه البغر. وعير رجل من قريش فقيل له: مات أبوك بشما، وماتت أمك بغرا. وأبغر، كأحمد: ناحية بسمرقند، فيها قرى متصلة، منها: أبو يزيد خالد بن بردة السمرقندي. والخضر بن بدران بن بغرى التركي الأديب كبشرى، كتب عنه المنذري وضبطه.

### Türkçe

**بغر** deve, **فرح** ve **منع** gibi, **بغرا** (fetha ile sonra sükûn ile) ve **بغرا** (harekeli) olarak **بغر** etti; o hâlde o **بغر**dır, **كتف** gibi; ve **بغير**dir, **أمير** gibi: içti ve kanmadı; böylece onu çok içmeden bir hastalık aldı; **بحر**ın **بحرا** etmesi gibi; erkek de böyledir; **نوادر اليزيدي**’de böyle. İbnü’l-A‘râbî dedi: **البغر** ve **البغر**: kanmaksızın içmektir. el-Asma‘î dedi: o, develeri tutan bir hastalıktır; içerler, kanmazlar ve ondan dolayı hastalanırlar da ölürler. el-Ferazdak dedi:
  “Dedim: O, ancak ona bindiğin **السام**dır; sanki ölüm, askerlerinin içinde **البغر**dır.”
Bir başkası dedi:
  “Ve bir **بقيقاة**’de yürüdüm; sen ise **بغير**sin.”
Çoğulu **بغارى**dır; ve (çoğul) zamme ile de gelir. Ve **البغر** (harekeli) ve **البغرة**: yağmurdan şiddetli bir defa (sağanak). Ebû Zeyd dedi: “Şu, falan yıldızın **بغرة**sidir” denir; **البغرة** ancak yağmurun çokluğu ile olur. **بغرت** gök, **منع** gibi, **بغرا** (olarak).

Ebû Hanîfe dedi: **بغرت** yer (meçhul bina ile): yağmur ona isabet etti de onu, sürülmeden önce yumuşattı; eğer halkı onu suladıysa “onu **بغرناها بغرا** ettik” dediler; yani onu suladık.

**بغر** yıldız, **يبغر بغورا**: düştü ve yağmurla coştu; yıldız ile **الثريا**yı kasteder. Ve **بغر** **النوءء**; yağmurla coştuğu zaman. Ve şu beyit okundu:
  “Bir yıldızın **بغرة**siyle gece coştu da **بغر** etti.”

“**شغر بغر**” (ikisi de harekeli; ikisinin de evveli kesrelenir) diye denir; yine **شغر مغر**; yani her yöne dağılmış olarak; develer de böyle dağıldı. Ve **البغرة**: yağmurdan sonra ekilen ekindir; onda toprak, başaklanıncaya kadar kalır; yani yaprağı dallanır, ortaya çıkar ve çoğalır. “Onun, eksilmeyen bir bağıştan **بغرة**si vardır” denir; yani bağışı daimidir.
Ebû Vecere dedi:
  “Zübeyr oğulları için, yüceliklerde menkıbeler ve yıldız doğurmayan bir **بغرة** (bıraktım).”
Ve **البغر** (harekeli): kötü su; ondan dolayı otlayan hayvanlar **تبغر** eder; yani onlara **البغر** isabet eder.

**البغر**: su içmenin çokluğu; **بغر** etti erkek ve deve’nin masdarıdır, **فرح** gibi. Yahut **البغر**: develeri tutan bir hastalıktır ve susuzluktur; içerler de kanmazlar; İbnü’l-A‘râbî’den. Eğer tercümenin başında “**بغر** etti deve ve erkek de böyledir; **فرح** ve **منع** gibi; **بغرا** ve **بغرا** (olarak)” deseydi, görüşleri daha toplayıcı ve her hâlde, diğer durumlarda peşinde olduğu ihtisara daha uygun olurdu.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **ماء مبغرة**: ondan **البغر** isabet eder. Kureyş’ten bir adam ayıplandı da ona “Baban **بشما** ile öldü, annen **بغرا** ile öldü” denildi. Ve **أبغر** ( **أحمد** gibi): Semerkand’da bir nahiyedir; onda bitişik köyler vardır; onlardandır: Ebû Yezîd Hâlid b. Burde es-Semerkandî. Ve el-Hıdr b. Bedrân b. **بغرى** et-Türkî, edip, **بشرى** gibi; Münzirî ondan yazdı ve onu ضبط etti.
