# بغز — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B2/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%BA%D8%B2/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بغز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B2.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: بغز

غ ز ب
زغب ، بغز ، بزغ : مستعملة .
زغب : قال الليث : الزَّغَبُ دُقَاقُ الرِّيش الذي لاَ يَجُودُ ولا يَطُول ، ورجُل زَغِبُ الشَّعَرِ ، ورقبةٌ زَغْباءُ ، والزَّغَبُ ما يعلو ريشَ الفرْخ ، والزُّغابة : أَصْغرُ الزَّغب ، تقول : ما أَصَبتُ منه زُغَابةً ، وقد زغَّبَ الفرخ تَزْغِيباً ، والزَّغَبُ : شعرُ المُهر أوَّلَ ما يَنبُت ، وأنشد :
كان لنا وهو فُلُوٌّ نَرْبُبُهْ
مُجَعْثَنُ الخَلْق يَطِيرُ زَغبُهْ
وفي الحديث : أنه أُهْدِيَ لرسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قِنَاعٌ من رُطَبٍ وأَجْرٍ زُغبٌ ، فالقِناع الرُّطب ، والأجْرِي ها هَنا : صِغارُ القِثَّاءِ ، شُبِّهَتْ بصغار أولاد الكلاب لنَعْمتِها وطَرَاءتها ، واحدُها جَرْوٌ . وكذلك جِرَاءُ الحنظل : صغارُها ، والزُّغبُ من القثَّاء التي يعلوها مثل زَغب الوبَر حين تَنبتُ صغاراً في شجرِها ، فإذا كبِرَت القثَّاءَةُ وصَلُبَت تَسَاقط عنها زَغبُها وامْلاَسَّتْ ، وواحدُ الزُّغْبِ أَزغَبُ وزَغباءُ .
بغز : قال الليث : البَغْزُ : ضَرْبٌ بالرِّجْل والعصا .
وقال ابن مقبل :
واستَحْمَلَ الهَمُّ مِنِّي عِرْمِساً أُجُداً
تَخَالُ باغزَها باللَّيل مجنُونا
قلتُ : جَعل الليث البَغْزَ ضرْباً بالرِّجْل وحَثّاً ، وكأنه جَعل الباغزَ الراكب الذي يَرْكُلها برجله .
وقال غيرُه : بَغَزَت الناقةُ إذا ضربَت برجلها الأرضَ في سَيرها مرحاً ونشاطاً .
وقال أبو عمرو في قوله : تَخَالُ باغزَها أي نشاطها ، وقد بغزَها باغزُها : أي حَرَّكها مُحَرِّكُها من النشاط .
وقال بعض العرب : ربَّما ركبْتُ الناقة الجَوَادَ فبَغَزها باغزُها فتَجري شَوْطاً ، وقد تقحَّمَتْ بي فَلأْياً ما أَكُفُّها فيقال : بها باغزٌ من النشاط .
أبو عبيد عن أبي عمرٍ و قال : البَاغزيَّةُ : ثيابٌ ، لمْ يَزِدْ على هذا ، ولا أدْرِي ، أيُّ جِنْسٍ هي من الثِّياب .
بزغ : قال الليث : بَزَغت الشمسُ بُزوغاً : إذا بَدَا منها طلوع ، ونجومٌ بَوازِغُ ، قلت : يقال : بزغت الشمسُ بُزوغاً في ابتداءِ طلوعها ، وبزَغ النَّجمُ والقمر في ابتداء طلوعهما كأنه مأخوذ من البزْغ ، وهو الشَّقُّ ، كأنها تَشقُّ بنورها الظلْمةَ شقّاً .
ومن هذا يقال : بَزغ البَيْطَارُ أَشَاعِرَ الدَّابَّةِ ورَهَصها : إذا شقَّ ذلك المكان منها بمِبْضَعِه .
وقال الطِّرِمَّاحُ :
كَبَزْغِ البِيَطْرِ الثَّقْفِ رَهْصَ الكَوادِنِ
ويقال لذلك الحديدِ : مِبْزَغٌ ومِبْضَعٌ ، ويقال للسِّنِّ : بازِغةٌ وبازِمةٌ .
وقال الفرَّاء : يقالُ لِلْبِرَكِ مِبْزَغةٌ ومِيزَغةٌ .

### Türkçe

غ ز ب
**زغب** , **بغز** , **بزغ** : kullanımdadır.

**زغب** : Leys dedi: **الزَّغَبُ** iyi olmayan ve uzamayan tüyün incecikleridir; ve (denir:) saçı **زَغِبُ** olan adam; ve **زَغْباءُ** bir boyun; ve **الزَّغَبُ** civcivin tüyünün üstüne çıkan şeydir; ve **الزُّغابة**: **الزَّغب**’ın en küçüğüdür; dersin ki: ondan bir **زُغَابةً** bile elde etmedim; ve civciv **تَزْغِيباً** (şeklinde) **زغَّبَ** olmuştur; ve **الزَّغَبُ**: tayın ilk bittiği sıradaki kılıdır; ve (şu beyit) okundu:
كان لنا وهو فُلُوٌّ نَرْبُبُهْ
مُجَعْثَنُ الخَلْق يَطِيرُ زَغبُهْ

Ve hadiste: Resûlullah’a (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) taze hurmadan bir **قِنَاعٌ** ve **زُغبٌ** olan bir **أَجْرٍ** hediye edildiği (rivayet edilmiştir); artık **القِناع** taze hurmadır; ve **الأجْرِي** burada: hıyarın küçükleridir; yumuşaklığı ve tazeliği sebebiyle köpek yavrularının küçüklerine benzetilmiştir; onun teki **جَرْوٌ**’dur. Aynı şekilde **جِرَاءُ الحنظل**: onun küçükleridir; ve **الزُّغبُ** hıyardan, ağaçlarında küçük olarak bittiği zaman yünün **زَغب**’ı gibi bir şeyin üstüne çıktığı (türdür); hıyar büyüyüp sertleşince **زَغب**’ı ondan dökülür ve pürüzsüzleşir; ve **الزُّغْبِ**’ün teki **أَزغَبُ** ve **زَغباءُ**’dır.

**بغز** : Leys dedi: **البَغْزُ**: ayakla ve sopayla vuruştur.
İbn Mukbil dedi:
واستَحْمَلَ الهَمُّ مِنِّي عِرْمِساً أُجُداً
تَخَالُ باغزَها باللَّيل مجنُونا

Dedim: Leys **البَغْزَ**’ı ayakla vurma ve dürtme kıldı; sanki **الباغزَ**’i, onu ayağıyla tekmeleyen binici kılmıştır.
Başkası dedi: Deve, yürüyüşünde sevinç ve canlılıkla ayağıyla yere vurduğu zaman **بَغَزَت**.
Ebû Amr, “**تَخَالُ باغزَها**” sözünde dedi ki: yani onun canlılığı; ve “**بغزَها باغزُها**” olmuştur: yani onu hareket ettiren, canlılıktan dolayı onu hareket ettirdi.
Bazı Araplar dedi: Bazen hızlı deveyi bindim de onun **باغزُها**’sı onu **بَغَزَ** etti de bir koşu koşar; ve benimle öyle bir atılmıştır ki, onu durduramam; bunun üzerine “onda canlılıktan bir **باغزٌ** vardır” denir.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan (rivayetle) dedi: **البَاغزيَّةُ**: elbiselerdir; bunun üzerine bir şey artırmadı; ve bilmiyorum, elbiselerden hangi cinstir.

**بزغ** : Leys dedi: Güneş **بُزوغاً** (şeklinde) **بَزَغت**: ondan bir doğuş belirdiği zaman; ve **بَوازِغُ** yıldızlar. Dedim: Güneşin doğuşunun başlangıcında **بُزوغاً** (şeklinde) **بزغت** denir; yıldız ve ay da doğuşlarının başlangıcında **بزَغ** (olur); sanki **البزْغ**’dan alınmıştır; o da yarıktır; sanki karanlığı, nuruyla bir yarma ile yarar.
Bundan (olarak) denir: Baytar, binek hayvanının **أَشَاعِرَ**’ini ve **رَهَصها**’sını **بَزغ** etti: yani ondan o yeri neşteriyle yardığı zaman.
Tırimmâh dedi:
كَبَزْغِ البِيَطْرِ الثَّقْفِ رَهْصَ الكَوادِنِ

Ve o demire **مِبْزَغٌ** ve **مِبْضَعٌ** denir; ve dişe **بازِغةٌ** ve **بازِمةٌ** denir.
Ferrâ dedi: Havuzlara **مِبْزَغةٌ** ve **مِيزَغةٌ** denir.
