# بغض (ب-غ-ض) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%BA%D8%B6

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Bahat çene altındaki et demektir

- Harfler: ب - غ - ض
- Kur'an'da: 5 geçiş · 5 ayet · 3 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَالْبَغْضَاءَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%BA%D9%92%D8%B6%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8E.md) | وَالْفَعْلَاءَ | Ve nefret | 3 | 3 | [5:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/ayet/5:14.md) |
| [الْبَغْضَاءُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%BA%D9%92%D8%B6%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8F.md) | الْفَعْلَاءُ | Nefret | 1 | 1 | [3:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/ayet/3:118.md) |
| [وَالْبَغْضَاءُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%BA%D9%92%D8%B6%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8F.md) | وَالْفَعْلَاءُ | Ve nefret | 1 | 1 | [60:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/ayet/60:4.md) |

## Mücavir kökler — 74 mücavir (94 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 29 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
2. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 26 · Beyn topraktaki yarık demektir
3. [بدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Açığa çıkarırsınız
4. [ألو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Elyu yele demektir
5. [خبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Habl meyvedeki çürüklük demektir
6. [غرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Bulaştırdık
7. [أسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Örnek
8. [طفأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · TFV Tafve(tı ile) kaynayan tencerede taşan köpük demektir
9. [عنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Sıkıntıya düştünüz
10. [حظظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Huzve atışlardaki hedef demektir
11. [خمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir
12. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Dane, inek yavrusuna denir
13. [حرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Harbe mızrak ucu demektir
14. [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Onun yakıtı
15. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Hayvanların ön ayaklarına denir
16. [غلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ğille, İç gömlek demektir
17. [فوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Onların ağızları ile
18. [نوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Nöbet kelimesinden gelmiştir
19. [صنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İmal ederler
20. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
21. [وقع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Katı kaptır
22. [بسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bisat kilim demektir
23. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
24. [بطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Batın karın demektir
25. [أبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Badiye çöl demektir
26. [برأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Berr kara parçası demektir
27. [سعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sua’f el çatlamasıdır
28. [ودد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
29. [صير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Dönüşüm yeri
30. [هود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Hidayet”in değişik söylenişidir
31. [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Anlaşma
32. [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hafy, Sık ağaçlı yerdir
33. [لعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dışlama
34. [نسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Çadırın kurulduğu yer demektir
35. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
36. [طغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Taşkınlaştıran
37. [يسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Yüsr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…
38. [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Alıkoyarlar
39. [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Okun ön yarısına denir
40. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
41. [عقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Akledersiniz
42. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Nihayet, son demektir
43. [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Zade : Azık demektir
44. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Yemm” durgun akan su demektir
45. [وكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kuşların yumurta bıraktığı yerdir
46. [إبراهيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İbrahim
47. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Şey
48. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Kevn, tepe demektir
49. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Hufre, çukur demektir
50. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
51. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
52. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İki yüzlüler
53. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Namaz
54. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bab kapı demektir
55. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
56. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · El ve kol demektir
57. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
58. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
59. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
60. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بغض |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md), [شنأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%A3.md), [مقت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%82%D8%AA.md), [قلى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Nefsin bir nesne veya şahıstan şiddetle tiksinip uzaklaşması, içsel itilim ve nefret duyma |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da daima kalplerde ve topluluklar arasında kök salan derin düşmanlık ve kin hali |
| Çekirdek Özet 3 | Bir arada yaşama zeminini çürüten, ortak bağı koparan ve yıkıcı ayrışma üreten duygusal bariyer |
| Kritik Hata Riski | Bu kökün geçici bir öfke veya anlık kızgınlık sanılarak kalıcı nefret ve yapısal husumet boyutunun gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بغ | İçten dışa taşma, kabarma, sınırını aşarak yönelme veya aniden ortaya çıkma; nitekim [بغت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AA.md) kökünde aniden basma, [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) kökünde haddi aşma ve aşırı talep, [بغل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%84.md) kökünde ise irilik ve kabalık anlamı bulunur | ض | Eklenen harfin getirdiği baskı, sıkışma ve direnç etkisiyle dışa taşan kabarmanın içsel bir itilime, büzülmeye ve sert bir karşı koyuşa dönüşmesiyle nefret ve tiksinti anlamı kazanılmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, sınırlandırılmış iç alan | Duygunun insanın iç dünyasında, kalbinde ve mahrem benliğinde yerleşmesini temsil eder |
| غ | Göz imgesinden türetilmiş perdeleme, örtme ve bulanıklık | Kalbin berraklığını yitirmesini, bakışın kararmasını ve sevgi bağının örtülüp perdelenmesini anlatır |
| ض | Bitki veya olta imgesinden türetilmiş sertleşme, baskı ve daralma | İçsel kabarmaya eşlik eden diş sıkma, kasılma, sert direnç ve tahammülsüzlük halini ifade eder |
| بغض | İçsel alanın perdelenip sert bir dirençle dışa kapanması | İnsanın iç dünyasında bir varlığa karşı duyduğu berraklığı yitirip sert bir büzülme ve itilimle ondan yüz çevirmesi hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyden tiksinerek çekilme, nefsin bir nesneye karşı büzülüp ondan iğrenmesi ve yüz çevirmesi, istenmeyen bir durum karşısında yüzün ekşimesi ve dişlerin sıkılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Sâide b. Cüeyye el-Hüzelî bir beytinde nefret besleyen hasımların kuşatmasını şöyle tasvir eder: وَمِنَ الْعَوَادِي أَنْ تَقَتْكَ بِبِغْضَةٍ / وَتَقَاذُفٍ مِنْهَا وَأَنَّكَ تُرْقَبُ |
| Erken Arapça kullanım | Ma‘kıl b. Huveylid el-Hüzelî'nin şiirinde nefretin doğurduğu tehlike şu sözlerle yer alır: أَبَا مَعْقِلٍ لَا تُوطِئَنَّكَ بَغَاضَتِي / رُؤُوسَ الْأَفَاعِي مِنْ مَرَاصِدِهَا الْعُرْمِ |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânü’l-Hüzeliyyîn.

### Sami etimolojik katman

Arapça بغض kökü, merkezi Sami dillerinde belirgin bir leksikal süreklilik göstermekle birlikte, klasik Arapçada son derece rafine bir içsel itilim ve ruhsal nefret kavramına dönüşmüştür. Kökün İbranice ve Aramice katmanındaki doğrudan fonetik karşılıkları sınırlı olup, bu dillerde nefret ve dışlama alanı genellikle שנא (İbranice *śānē*) kökü üzerinden karşılanır. Bununla birlikte Güney Sami ve erken Kuzeybatı Sami çevrelerinde sertleşme, bozulma ve itilme bildiren fonetik varyantlarla ilişkili olduğu düşünülmektedir. Arapçada kökün kazandığı anlam derinliği, sevginin (hubb) doğrudan ontolojik ve psikolojik zıddı (nakîzu’l-hubb) olarak konumlanması ve nefsin nesneden şiddetle geri çekilmesi (*nefâru’n-nefs*) esasına dayanır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بغ ikili çekirdeğinden türeme içsel tepki ve itilim | Kabarma ve yönelme bildiren çekirdeğin ض harfinin baskılayıcı niteliğiyle nefret ve tiksintiye dönüşmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça sahasında yoğunlaşan özgün semantik gelişme | Diğer Sami dillerindeki genel husumet kavramlarının aksine içsel büzülme ve iradi uzaklaşmayı niteleyen özgün form | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بغض | Anlamlı | Buğzetmek, nefret etmek | Nefsin bir şeyden tiksinip ondan kaçınması ve kalıcı düşmanlık beslemesi | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| بضغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [غبض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%A8%D8%B6.md) | Anlamlı | Kıskanmak, daralmak | Lisanda nadir kullanılan ve gıpta/haset ekseninde daralma bildiren varyant | Kur'an'da geçmez |
| [غضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8.md) | Anlamlı | Öfkelenmek, gazap | İntikam ve cezalandırma iradesiyle kanın beyne hücum etmesi, şiddetli kızgınlık | Anlamca akraba, Kur'an'da geçer |
| ضبغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [ضغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D8%A8.md) | Anlamlı | Ses çıkarmak, feryat etmek | Tavşanın korkudan veya yırtıcı karşısında bağırması, inilti çıkarması | Fiziksel ses tasviri; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بغض | Merkez | Nefret ve itilim | Kalpte yer eden, sevginin zıddı olan derin ve kalıcı nefret | Nefsin bütünüyle geri çekilmesi ve hasımlık üretmesi hali |
| [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) | Komşu | İstememe, hoşlanmama | Bir şeyin nefse ağır gelmesi ve zoraki kabullenilmesi | Hoşnutsuzluktur; buğuzdaki aktif düşmanlığı içermeyebilir |
| [شنأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%A3.md) | Komşu | Kin ve soğuk nefret | Bir kimseye çirkinliği veya hasedi sebebiyle beslenen derin nefret | Dışa vuran hakaret ve dışlama eğilimi daha belirgindir |
| [مقت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%82%D8%AA.md) | Komşu | Aşağılayarak tiksinme | Son derece çirkin bir fiilden ötürü duyulan en ağır nefret | Ahlaki ve ilahi boyutta iğrenme ve alçaltma vurgusu taşır |
| [قلى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%8A.md) | Komşu | Bıkıp terk etme | Bir kimseden usanç duyarak onu büsbütün arkada bırakma | İlişkiyi kesme ve terk etme eylemiyle sonuçlanan nefret |
| [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) | Zıt | Sevgi ve cazibe | Nefsin bir şeye meyletmesi, ona çekilmesi ve bağlanması | بغض kökünün tam ontolojik ve ahlaki karşıtıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بغض | Buğz, şiddetli nefret | Nefsin sevgiden büsbütün kopup itici bir düşmanlık beslemesi | Kesin |
| Latince | Odium, aversio | Nefret, yüz çevirme | *Odium* kalıcı düşmanlığı, *aversio* ise tiksinerek uzaklaşmayı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Hatred, animosity, rancor | Nefret, derin husumet | *Hatred* genel nefreti, *rancor* ise içe yerleşmiş köklü kini karşılar | Kesin |
| Almanca | Hass, Abneigung | Nefret, antipati/itilim | *Hass* güçlü nefreti, *Abneigung* nefsin bir şeyden geri durmasını verir | Kesin |
| Fransızca | Haine, aversion | Nefret, tiksinti | *Haine* kalıcı husumeti, *aversion* içsel kaçınma hareketini ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْبَغْضَاءُ | Kalplerde gizlenen ve dillerden taşan düşmanlık | Müminlere karşı içte beslenen kinin dışa vurumu; Âl-i İmrân [3:118](https://lisan.digital/tr/ayet/3:118.md) |
| الْبَغْضَاءَ | Topluluklar arasına ilahi ceza olarak sokulan ayrılık ve kin | Ahdi bozanlar arasına kıyamete kadar konulan tefrika ve husumet; Mâide [5:14](https://lisan.digital/tr/ayet/5:14.md), [5:64](https://lisan.digital/tr/ayet/5:64.md) |
| الْبَغْضَاءَ | Şeytanın hile ve tuzaklarla insanlar arasına ektiği nifak | İçki ve kumar yoluyla toplumsal barışın çökertilmesi bağlamı; Mâide [5:91](https://lisan.digital/tr/ayet/5:91.md) |
| الْبَغْضَاءَ | Tevhid inancı gereği batıldan ve şirke sapanlardan açıkça berî olma | İbrahim ve beraberindekilerin kavimlerine karşı açıkladıkları inanç ayrışması; Mümtehine [60:4](https://lisan.digital/tr/ayet/60:4.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve rıza/gazap meselesi | Allah'ın buğzunun zatî bir duygu mu yoksa cezalandırma iradesi mi olduğu | Allah'ın fıskı, zulmü ve küfrü sevmemesi, lütfundan mahrum bırakması |
| Fıkıh | Velâ ve berâ, muamelat ve toplumsal ilişkiler | Düşmanlık tohumu eken fiillerin (kumar, hile) haram kılınış illeti | Toplumsal barışı ve kardeşlik bağını bozan unsurların sedd-i zerâi ile menedilmesi |
| Tefsir | العداوة ve البغضاء kavram çiftinin tahlili | Düşmanlığın eylemsel, buğzun ise kalbî ve duygusal boyutu temsil etmesi | Kalpteki kinin dışarıdaki fiilî savaşa zemin teşkil eden kök dinamik oluşu |
| Hadis | Ahlak ve cemaat hukuku | Birbirine buğzetmeme, haset etmeme ve sıla-i rahmi kesmeme emirleri | Nefsani ve haksız buğzun kardeşlik hukukunu imha eden bir afet sayılması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhidî aidiyet ve berâ akidesi | Zulüm ve şirke karşı duygusal mesafe | Hakkı bâtıldan ayırma bilinci | Kalbin batıla meyil göstermeyip ilahi rıza ekseninde tavır alması | Kesin |
| İlmi | Hakikat arayışı ve nesnellik | Önyargı ve duygusal tarafgirlik | Zihni körleştiren taassup | Nefretin aklı perdeleyerek adil ve doğru bilgi üretimini engellemesi | Güçlü |
| Siyasi | Toplum sözleşmesi ve iç barış | Kutuplaşma ve düşmanlık üretimi | Bir arada yaşama zeminini parçalama | Kamusal alanda nefret dilinin iç savaşa ve anarşiye zemin hazırlaması | Kesin |
| İktisadi | Ticari ahlak ve kaynak bölüşümü | Haksız rekabet ve haram kazanç | İktisadi dayanışmayı çökertme | Faiz, kumar ve tekelciliğin sınıflar arası derin kin doğurması | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Elektromanyetizmada aynı yüklerin birbirini itmesi (Coulomb itme kuvveti) | Benzer kutupların birbirini şiddetle uzaklaştırması gibi, buğzun da iki nesne arasında çekimi yok edip dışlayıcı bir itme alanı kurması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide grup içi yabancılaşma ve negatif kutuplaşma | Toplumsal aktörler arasındaki empatik ve hukuki bağların koparak yerini yapısal dışlamaya ve husumete bırakması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece sübjektif, anlık bir can sıkıntısı veya bireysel bir öfke patlaması düzeyine indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök sadece bireysel değil; toplulukları içten çürüten, ilahi cezaya veya şeytani ayartmaya dayanan yapısal ve kalıcı bir nefret zeminidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âyetlerdeki uyarının anlık psikolojik bir duygu zannedilerek, kumar ve içki gibi haramların toplumu dinamitleyen sosyolojik yıkımının gözden kaçırılması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Çünkü Kur'an, insanın ve toplumların çöküşünü sadece eylemsel düşmanlıkla ([عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md)) değil, onun arkasında yatan içsel ve kalıcı nefretle (بغض) açıklar; sevgisizlik ve kin toplumları helake sürükleyen ana psikososyal etkendir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ehl-i Kitab'ın kendi içindeki tefrikasını anlatan ayetlerde, içki ve kumar yasaklarının gerekçelerinde ve İbrahimî tevhid tavrının (velâ-berâ) açıklandığı ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Düşmanlığın sadece kılıç ve savaşla sınırlı olduğu yanılgısını düzeltir; kalpte yerleşen kin ve nefretin dilden ve tavırdan taşarak her türlü barış ve adaleti imkansız kıldığını gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Nefsin tiksindiği bir şeyden büzülerek geri çekilmesi, yüzün asılması ve dişlerin sıkılmasıyla ortaya çıkan içsel tepki.
- Soyut anlam: Bir varlığa, eyleme veya topluluğa karşı kalpte kök salan, çekimi ve sevgiyi tamamen yok eden yerleşik nefret ve husumet.
- Sistematik karşılık: İki unsur arasındaki çekim potansiyelini sıfırlayan ve sürekli büyüyen bir itme kuvveti üreterek toplumsal veya ruhsal ayrışmaya yol açan negatif bağ.
- LaTeX modeli: $$F_b(x, y) = - \frac{k}{d(x, y)^2} \cdot \vec{u}_{xy}$$
- LaTeX açıklaması: Bu modelde $x$ ve $y$ iki bireyi veya toplumsal grubu, $d(x, y)$ aralarındaki manevi ve ahlaki mesafeyi, $k$ kalpte yerleşen nefretin şiddet katsayısını, $\vec{u}_{xy}$ ise ayrışma yönündeki birim vektörü temsil eder. Formülün başındaki eksi işareti, buğzun çekim kuvvetinin (sevginin) tam tersi yönünde işleyen negatif ve yıkıcı bir itme gücü olduğunu sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (5 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/ayet/3:118.md) — الْبَغْضَاءُ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِنْ دُونِكُمْ لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًا وَدُّوا مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاءُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ وَمَا تُخْفِي صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْآيَاتِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; sizden başkalarını dost edinmeyin. Onlar; sizi, şaşırtmaktan geri kalmazlar. Sıkıntıya düşmenizi isterler. Öfkeleri ağızlarından taşmaktadır. Sinelerinin gizlediği ise daha büyüktür. Düşünürseniz size ayetlerimizi açıkladık.

### [Maide 5:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/ayet/5:14.md) — وَالْبَغْضَاءَ

وَمِنَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّا نَصَارَى أَخَذْنَا مِيثَاقَهُمْ فَنَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ فَأَغْرَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَسَوْفَ يُنَبِّئُهُمُ اللَّهُ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ

Meal (IK): Biz, hristiyanız diyenlerden de söz aldık. Onlar da kendilerine öğretilenlerin bir kısmını unuttular. Bu yüzden kıyamete kadar aralarına kin ve düşmanlık saldık. Allah; yapmakta olduklarını kendilerine haber verecektir.

### [Maide 5:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/ayet/5:64.md) — وَالْبَغْضَاءَ

وَقَالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشَاءُ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْيَانًا وَكُفْرًا وَأَلْقَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كُلَّمَا أَوْقَدُوا نَارًا لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Yahudiler dediler ki: Allah’ın eli bağlıdır. Böyle dediklerinden ötürü kendi elleri bağlansın, la’net olsun. Hayır, O’nun iki eli de açıktır, nasıl dilerse öyle infak eder. Rabbından sana indirilen; andolsun ki, onlardan çoğunun azgınlığını ve küfürünü artıracaktır. Onların aralarına kıyamet gününe kadar sürecek kin ve nefret saldık. Savaş için ateşi ne zaman körükleseler; Allah, onu söndürür. Ve yeryüzünde fesada koşarlar. Allah, ise fesadçıları sevmez.

### [Maide 5:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/ayet/5:91.md) — وَالْبَغْضَاءَ

إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلَاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ

Meal (IK): Şeytan; ancak içki ve kumar yüzünden aranıza düşmanlık ve kin sokmak ve sizi Allah’ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister. Artık vazgeçersiniz değil mi?

### [Mümtehine 60:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/ayet/60:4.md) — وَالْبَغْضَاءُ

قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآءُ مِنْكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ إِلَّا قَوْلَ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ وَمَا أَمْلِكُ لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ رَبَّنَا عَلَيْكَ تَوَكَّلْنَا وَإِلَيْكَ أَنَبْنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): İbrahim’de ve onun beraberinde olanlarda sizin için gerçekten güzel bir örnek vardı. Hani onlar, kavimlerine demişlerdi ki: Biz, sizden ve Allah’ ı bırakıp taptığınız başka şeylerden uzağız. Sizi inkar ediyoruz. Yalnız Allah’a inanıncaya kadar bizimle sizin aranızda ebedi düşmanlık ve öfke belirmiştir. Yalnız İbrahim’in babasına; andolsun ki, senin için mağfiret dileyeceğim. Ama Allah’tan sana gelecek herhangi birşeyi def’etmeye gücüm yetmez, demesi müstesna. Ey Rabbımız; Sana tevekkül ettik ve Sana yöneldik. Dönüş de ancak Sana’dır.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Bahat çene altındaki et demektir. İnsanın kızdığı zaman dişlerini sıkıp kızgınlığını göstermesinde bağd kin, buğz anlamına gelmektedir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والضاد والباء معهما
غ ض ب، ض غ ب، غ ب ض، ب غ ض مستعملات غضب: رجل غَضُوبٌ وغَضِبٌ وغُضُبَّة وغُضُبٌّ أي كثير الغَضَب شديده. وناقةٌ غَضُوبٌ: عَبُوسٌ.
والغَضَبُ: بخصةٌ في الجفن الأعلى خلقةً.
والغَضْبةُ: الصخرة الصلبة المتراكمة في الجبل، المخالفة له، قال:
وغَضْبةٍ في هضبةٍ ما أمنعا.
والغَضْبةُ: جلدُ المسن من الوعول حين يسلخُ.
ضغب: والضَّغيبُ: تضور الأرنب عند الأخذ. والسنور يَضْغَبُ، وهو أن يصيح فيمد صوته.
غبض: التَّغبيضُ: أن يريد الإنسان البكاء فلا يجيبه.
بغض: البِغْضَةُ والبَغْضاءُ: شدة البُغْضِ. وقد بَغُضَ بَغاضَةً فهو بَغيضٌ. وبَغُضَ إليَّ بغْضَةً وبَغاضَةً. ونعم بك الله عيناً وأبغضَ بعدوك عيناً.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الضاد** و**الباء** معهما
**غ ض ب**، **ض غ ب**، **غ ب ض**، **ب غ ض** kullanımdadır. **غضب**: **غَضُوبٌ** ve **غَضِبٌ** ve **غُضُبَّة** ve **غُضُبٌّ** (yani) **الغَضَب**’i çok olan, onun şiddetlisi (olan). Ve **ناقةٌ غَضُوبٌ**: asık suratlı.
Ve **الغَضَبُ**: üst göz kapağında yaratılıştan bir çukur.
Ve **الغَضْبةُ**: dağda, ona aykırı olan, yığılmış katı kaya; dedi ki:
Ve bir **غَضْبةٍ** (vardır) bir tepecikte; ne kadar da engelleyici.
Ve **الغَضْبةُ**: dağ keçilerinden yaşlı olanın derisi; yüzüldüğü zaman.

**ضغب**: Ve **الضَّغيبُ**: yakalama sırasında tavşanın kıvranması. Ve kedi **يَضْغَبُ**; o da (şudur ki) bağırır da sesini uzatır.

**غبض**: **التَّغبيضُ**: insanın ağlamak istemesi de (gözyaşı) ona cevap vermemesi.

**بغض**: **البِغْضَةُ** ve **البَغْضاءُ**: **البُغْضِ**’ün şiddeti. Ve gerçekten **بَغُضَ** **بَغاضَةً**; artık o **بَغيضٌ**’dur. Ve bana **بَغُضَ** **بغْضَةً** ve **بَغاضَةً**. Ve Allah seni göz aydınlığıyla nimetlendirsin; ve düşmanınla gözü (aydınlığı) çirkin kılsın.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

البُغْضُ: ضدُّ الحبِّ. وقد بَغُضَ الرجلُ بالضم بَغاضَةً، أي صار بَغيضاً. وبَغَّضَهُ الله إلى الناس تَبْغِيضاً، فأَبْغَضوهُ أي مقتوه، فهو مُبْغَضٌ. والبَغْضاءُ: شدَّة البُغْضِ، وكذلك البِغْضَةُ بالكسر. وقولهم: ما أَبْغَضَهُ إليَّ، شاذٌّ لا يقاس عليه. والتَباغُضُ: ضدُّ التَحَابِّ.

##### Türkçe

**البُغْضُ**: sevginin zıddı. Ve adam, damme ile **بَغُضَ**; **بَغاضَةً** (yani **بَغيضاً** oldu). Ve Allah onu insanlara **بَغَّضَهُ**; **تَبْغِيضاً** (ile), böylece onu **أَبْغَضوهُ** (yani ondan nefret ettiler); o hâlde o **مُبْغَضٌ**dur. Ve **البَغْضاءُ**: **البُغْضِ**un şiddetidir; yine kesre ile **البِغْضَةُ** da böyledir. Ve onların sözü: **ما أَبْغَضَهُ إليَّ**; şâzdır, ona kıyas edilmez. Ve **التَباغُضُ**: **التَحَابِّ**ın zıddıdır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ض ب
غضب ، غبض ، بغض ، ضغب
استعمل من وجوهه : غضب غبض بغض ضغب .
غضب : قال الليث : رجلٌ غَضُوبٌ : شديدُ الغضب .
أبو عبيد عن الفراء : رجلٌ غُضُبَّةٌ وغَضُبَّةٌ بفتح الغين وضمِّها إذا كان يغضب سريعاً ، ويقال : غُضُبٌّ بغير هاءٍ مثله .
وقال الليث : الغضُوبُ : الحَيَّةُ الخبيثة ، والغَضُوبُ : النَّاقةُ العَبُوسُ ، وامرأةٌ غضوبٌ بغير هاءٍ ، وبه سُمِّيَتِ المرأَة غَضوباً ، وأَنشد قول الهذلي :
هجرت غَضُوبُ وحُبَّ من يَتَجنَّبُ
وعدتْ عَوادٍ دون وَلْيكَ تشعب
وقال الليث : الغضْبةُ بخْصَةٌ في الْجَفنِ الأعلى خلقةً ؛ والغَضبةَ : الصخرَةُ الصلبة المركَّبةُ في الجبل المخالفة له .
أبو عبيد عن الكسائي : إذا ألبس الجدريَّ جلدَ المجدور ، قيل : أصبحَ جلده غَضبَةً واحِدَةً .
وقال شمر : روى أبو عبيد هذا الحرف غَضْنَةً بالنون ، والصحيح غضْبةٌ بالباء .
قال : وسمعت ابن الأعرابي يقول : المغضوبُ الذي قد ركبه الجُدرِيُّ .
وقال غيره : الغضبَةُ جُنَّةٌ تتخذُ من جلود الإبل تلبس للقتال ، والغَضْبة : الصخرةُ .
ابنُ السكِّيت : أحمر غَضْبٌ : شديدُ الحمرة .
اللحيانيُّ : غُضِبَ بصر فلان : إذا انتفخَ من داء يصيبه ، يقال له الغُضاب .
ثعلب عن سلمة عن الفراء قال : الغُضابيُّ : الكدر في معاشرته ومخالفته ، مأخوذ من الغُضابِ ، وهو : القذى في العينين .
أبو عبيد عن الأصمعي والأحمر : غَضِبتُ لفلانٍ إذا كان حيّاً ، فإن كان ميتاً قيلَ : غَضِبت بفلانٍ .
وقال دريد بن الصمة :
فإن تُعْقِب الأيامُ والدَّهرُ تعلَموا
بَني قاربٍ أنا غِضابٌ بمعبدِ
فقال : بمعبدِ ، وإنما هو عبد الله بن الصِّمَّةِ أخوه .
غبض : قال الليث : التَّغْبِيضُ : أن يُريد الإنسان البكاء فلا تُجيبه العين .
قلت : وهذا حرفٌ لم أحفظه لغيره ، ولا أدري ما صحتُه .
بغض : قال الليث : البُغْضُ : نَقِيضُ الحُبِّ ، والبِغْضَة والبَغْضَاءُ : شدة البُغْضِ ، ورجُلٌ بَغِيضٌ ، وقد بَغُضَ بَغَاضَةً . قال : وتقول : هو محبوبٌ غير مُبْغَضٍ وغير مُبَغَّضٍ .
وقال أبوحاتم : من كلام الحشوِ : أنا أَبْغَضُ فلاناً وهو يَبْغَضُني ، وهو خطأ إنما يقال : أنا أُبْغِضُ فلاناً .
قال : ويقال : ما أبْغَضَكَ إليَّ وقد بَغُضَ إليَّ إذا صار بَغِيضاً ، وأبْغِضْ به إليَّ ، أي ما أبغضه . وهذا صحيح .
ضغب : قال اللَّيْثُ : الضَّغِيبُ : تَضَوُّرُ الأرْنَبِ عند الأخذ .
أبو عبيد : الضَّغِيبُ : صوت الأرنب ، وقد ضَغَبَ يَضْغَبُ ضَغِيباً .
وقال أبو عمرو : الضَّاغِبُ : الرَّجل يَخْتَبِىء في الخَمر فَيُفْزعُ الإنسان بصوت مثل صوت السباع أو صوت الوحش ، فيقال : ضَغَبَ فهو ضَاغِبٌ ، وأنشد :
يا أيُّها الضَّاغِبُ بالْغُمْلُول
إنَّكَ غُولٌ ولَدَتْكَ غُول

##### Türkçe

غ ض ب
**غضب** , **غبض** , **بغض** , **ضغب**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **غضب** **غبض** **بغض** **ضغب**.

**غضب**: Leys dedi: **رجلٌ غَضُوبٌ**: öfkenin şiddetlisi.
Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **رجلٌ غُضُبَّةٌ** ve **غَضُبَّةٌ**; **الغين**’in fethası ve zammıyla, çabuk öfkeleniyor ise; ve denir ki: **غُضُبٌّ** hâ’sız, onun misli.
Leys dedi: **الغضُوبُ**: habis yılan; **الغَضُوبُ**: asık suratlı dişi deve; ve **امرأةٌ غضوبٌ** hâ’sız; ve bununla kadın **غَضوباً** diye adlandırıldı. Hüzeli’nin sözünü inşâd etti:
هجرت غَضُوبُ وحُبَّ من يَتَجنَّبُ
وعدتْ عَوادٍ دون وَلْيكَ تشعب

Leys dedi: **الغضْبةُ**: üst göz kapağında yaratılıştan bir ben; ve **الغَضبةَ**: dağda, ona muhalif, sert, mürekkep kaya.
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: çiçek hastasına, çiçeklinin derisi giydirildiği zaman, denir ki: derisi **غَضبَةً** bir tek (parça) oldu.
Şemr dedi: Ebû Ubeyd bu harfi **غَضْنَةً** **النون** ile rivayet etti; doğru olan **غضْبةٌ** **الباء** iledir.
Dedi: İbnü’l-A‘râbî’yi şöyle derken işittim: **المغضوبُ**: çiçek hastalığı kendisine binmiş olan.
Başkası dedi: **الغضبَةُ**: develerin derilerinden yapılan, savaş için giyilen bir kalkan; ve **الغَضْبة**: kaya.
İbnü’s-Sikkît: **أحمر غَضْبٌ**: kızıllığın şiddetlisi.
Lihyânî: **غُضِبَ بصر فلان**: kendisine isabet eden bir hastalıktan şiştiği zaman; ona **الغُضاب** denir.
Sa‘leme’den, Ferrâ’dan Se‘leb: **الغُضابيُّ**: beraber oluşunda ve muhalefetinde bulanıklık; **الغُضابِ**’dan alınmıştır; o da: iki gözdeki çapaktır.
Ebû Ubeyd, Asma‘î ve Ahmer’den: **غَضِبتُ لفلانٍ**: diri ise; ölü ise **غَضِبت بفلانٍ** denir.
Düreyd b. es-Sımme dedi:
فإن تُعْقِب الأيامُ والدَّهرُ تعلَموا
بَني قاربٍ أنا غِضابٌ بمعبدِ
Böyle dedi: **بمعبدِ**; hâlbuki o, kardeşi Abdullah b. es-Sımme’dir.

**غبض**: Leys dedi: **التَّغْبِيضُ**: insanın ağlamayı istemesi de gözün ona cevap vermemesi.
Dedim: Bu, başkası için ezberlemediğim bir harftir; sıhhatini de bilmiyorum.

**بغض**: Leys dedi: **البُغْضُ**: sevginin zıddı; **البِغْضَة** ve **البَغْضَاءُ**: buğzun şiddeti; ve **رجُلٌ بَغِيضٌ**; ve **بَغُضَ بَغَاضَةً**. Dedi: ve dersin ki: o, **محبوبٌ**dur; **مُبْغَضٍ** değil ve **مُبَغَّضٍ** değil.
Ebû Hâtim dedi: haşvın sözünden: “Ben falanı **أَبْغَضُ** ederim, o da beni **يَبْغَضُ** eder”; bu hatadır; ancak şöyle denir: “Ben falanı **أُبْغِضُ** ederim.”
Dedi: ve denir ki: “Seni bana ne kadar **أبْغَضَ** etti!”; ve “Bana **بَغُضَ** oldu” (yani) **بَغِيضاً** olduğu zaman; ve “Bana karşı onunla **أبْغِضْ**” yani “onu ne kadar **أبغضه**”. Bu doğrudur.

**ضغب**: Leys dedi: **الضَّغِيبُ**: tavşanın yakalama esnasında kıvranması.
Ebû Ubeyd: **الضَّغِيبُ**: tavşanın sesi; ve **ضَغَبَ يَضْغَبُ ضَغِيباً**.
Ebû Amr dedi: **الضَّاغِبُ**: şarapta gizlenen adam; sonra yırtıcıların sesi yahut vahşinin sesi gibi bir sesle insanı korkutur; denir ki: **ضَغَبَ**; o hâlde o **ضَاغِبٌ**dir. Ve inşâd etti:
يا أيُّها الضَّاغِبُ بالْغُمْلُول
إنَّكَ غُولٌ ولَدَتْكَ غُول

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الباء والغين وما يثلثهما)
(بغل) الباء والغين واللام يدلُّ على قُوَّةٍ في الجِسم. من ذلك البَغْل، قال قومٌ: سُمِّيَ بذلك لقُوَّةِ خَلْقِه. وقد قالوا: سُمّيَ بَغْلاً من التّبْغيل، وهو ضربٌ من السَّيْرِ. والذي نَذْهَبُ إليه أنَّ التَّبغيلَ مشتقٌّ من سَيْر البَغْل.
(بغم) الباء والغين والميم أصلٌ يسير، وهو صوتٌ وشبيهٌ به لا يتَحَصّل. فالبُغام صَوت النّاقة تردِّدُه، وصوتُ الظَّبيةِ بُغامٌ أيضاً. وظَبْيَةٌ بَغُوم. قال الشاعر([1]) في النَّاقة:
حَسِبْتَ بُغَامَ راحِلتي عَنَاقاً *** وما هِيَ وَيْبَ غَيرِكَ بالعَنَاقِ
ومما يُحمَلْ عليه قولُهُم بَغَمْتُ للرّجل بالحديث إذا لم تفسِّرْه له.
(بغو) الباء والغين والواو ليس فيه إلا البَغْو. وذكر ابن دُرَيْدٍ أنه التمرُ قبلَ أن يستحكِمَ يُبْسُه([2]).
(بغي) الباء والغين والياء أصلان: أحدهما طَلَب الشيء، والثاني جنسٌ من الفَساد. فمن الأوّل بَغَيْتُ الشيء أبْغِيه إذا طلبتَه. ويقال بَغَيْتُك* الشيءَ إذا طلبته لك، وأبغَيْتُك الشّيءَ إذا أَعَنْتُكَ على طَلَبه. والبُغْية والبِغْية الحاجة. وتقول: ما ينبغي لك أن تفعل كذا. وهذا مِن أفعال المطاوَعَة، تقول بَغيْتُ فانبغَى، كما تقول كسرتُه فانكَسَر.
والأصل الثاني: قولهم بَغَى الجرح، إذا تَرامَى إلى فساد، ثم يشتقّ من هذا ما بَعْدَهُ([3]). فالبغيّ الفاجِرةُ، تقول بَغَتْ تَبْغي بِغاءً، وهي بَغِيّ([4]). ومنه أن يبغي الإنسانُ على آخَرَ. ومنه بَغْيُ المَطَر، وهو شِدّتُه ومُعْظَمُه. وإذا كان ذا بَغْيٍ
فلا بدّ أنْ يقَعَ منه فسادٌ.
قال الأصمعي: دَفَعْنا بَغْيَ السّماءِ خَلْفَنا([5])، أي مُعْظَم مَطَرِها.
والبَغْي: الظْلم. قال:
ولكنَّ الفَتَى حَمَلَ بنَ بَدْرٍ *** بَغَى، والبَغْيُ مَرْتَعُهُ وَخِيمُ([6])وربما قالوا لاختيال الفرس ومَرَحِهِ بَغْيٌ.
قال الخليل: ولا يُقال فَرَسٌ باغٍ.
(بغت) الباء والغين والتاء أصلٌ واحدٌ لا يُقاس عليه، منه البغْت، وهو أَنْ يفجَأَ الشيءُ. قال:
* وأعْظَمُ شيءٍ حِينَ يَفْجَؤُك البَغْتُ ([7]) *
(بغث) الباء والغين والثاء أصل واحد، يدلُّ على ذُلّ الشيءِ وضَعفِه. من ذلك بَُِغاث الطَّير، وهي التي لا تَصِيد ولا تَمتَنِع. ثم يقال لأَخْلاطِ الناس وخُشارَتهم البَغْثَاء. والأبْغَثُ: مكان ذُو رملٍ. وهو من ذاك([8]) لأنه ليّنٌ غيرُ صُلْب.
(بغر) الباء والغين والراء أصلٌ واحد، وفيه كلماتٌ متقاربة في الشُّرْب ومَعْناه. فالبَغَر أنْ يَشْربَ الإنسانُ ولا يَرْوَى، وهو يصيبُ الإبلَ أيضاً. وعُيِّر رَجلٌ فقيل: "ماتَ أبُوهُ بَشَماً وماتَتْ أمُّهُ بَغَراً". ويقولون: بَغَر النَّوءُ، إذا هاج بالمطر. وحكى بعضهم: بُغِرَتِ الأرضُ، إذا ليَّنَها المطر.
(بغز) الباء والغين والزاء أصلٌ، وهو كالنّشاط والجَرَاءةِ في الكلام. قال ابن مُقْبِل:
* تَخالُ باغِزَها بالليل مَجْنُونا([9]) *
وقالوا: الباغز الرّجُلُ الفاحش. وذلك كلُّه يَرجِعُ إلى الجُرْأَة.
(بغش) الباء والغين والشين أصلٌ واحد، وهو المطر الضّعيف([10])، ويقال له البَغْش. وأرضٌ مَبْغُوشة. وجاء في الشِّعر: مطر باغشٌ([11]).
(بغض) الباء والغين والضاد أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على خلاف الحبّ. يقال أبغَضْتُه أُبْغِضُه. فأمّا قوله:
ومِنَ العَوادِي أن تَقَتْكَ بِبِغْضةٍ *** وتَقَاذُفٍ منها وَأنَّكَ تُرْقَبُ([12])فقيل البِغْضَةُ الأعداء، وقيل أراد ذَوِي بِغْضةٍ. وربما قالوا بَغُض جَدُّه، كقولهم عثَرَ. والله أعلم.
--------------ــــ
([1]) هو ذو الخرق الطهوي، كما في اللسان (ويب، بغم).
([2]) انظر الجمهرة (1: 319).
([3]) في الأصل: "من بعده".
([4]) وتقول أيضاً: باغت تباغي بغاء.
([5]) وروى اللحياني: "دفعنا بغي السماء عنا". انظر اللسان (18: 84).
([6]) البيت لقيس بن زهير، كما في حماسة أبي تمام (1: 163).
([7]) ليزيد بن ضبة الثقفي. وصدره كما في اللسان (بغت):
* ولكنهم ماتوا ولم أدر بغتة *
([8]) في الأصل: "في ذاك".
([9]) صدره كما في اللسان (بغز): * واستحمل السير مني عرمسا أجدا *
([10]) بعده في الأصل: "ويقال له الضعيف"، وهي عبارة مقحمة.
([11]) مثل هذا في الجمهرة (1: 292). ولم ينصا على شاهد.
([12]) البيت لساعدة بن جؤية، كما في القسم الأول من ديوان الهذليين 168 واللسان (بغض) وفي شرح الديوان: "تقتك، يقول أن اتقتك"، وفيه: "ترقب: ترصد وتحرس".

ـ

##### Türkçe

(**باب الباء والغين وما يثلثهما**)

(**بغل**) **الباء** ve **الغين** ve **اللام**, bedende bir kuvvete delâlet eder. Bundan: **البَغْل**; bir kavim dedi ki: yaratılışının kuvvetinden dolayı bununla adlandırıldı. Ve demişlerdir: **التّبْغيل**’den **بَغْلاً** diye adlandırıldı; o, yürüyüşün bir türüdür. Bizim gittiğimiz (görüş) şudur ki: **التَّبغيل** , **سَيْر البَغْل**’den türemiştir.

(**بغم**) **الباء** ve **الغين** ve **الميم** az bir asıldır; o bir sestir ve ona benzer (bir şeydir), elde edilip belirginleşmez. Şu hâlde **البُغام**: devenin tekrarlayıp durdurduğu sestir; ceylanın sesi de **بُغام**’dır. Ve **ظَبْيَةٌ بَغُوم**. Şair([1]) deve hakkında dedi:
حَسِبْتَ بُغَامَ راحِلتي عَنَاقاً *** وما هِيَ وَيْبَ غَيرِكَ بالعَنَاقِ
Ve buna hamledilen şeylerdendir onların sözü: **بَغَمْتُ** adama sözle, eğer onu kendisine açıklamazsan.

(**بغو**) **الباء** ve **الغين** ve **الواو**’da **البَغْو**’dan başka bir şey yoktur. İbn Düreyd, onun, kuruluğu sağlamlaşmadan önce hurma olduğunu zikretti([2]).

(**بغي**) **الباء** ve **الغين** ve **الياء** iki asıldır: birincisi şeyin talebi, ikincisi fesadın bir cinsi. Birincidendir: **بَغَيْتُ** şeyi **أبْغِيه**; onu talep ettiğin zaman. Ve denir: **بَغَيْتُك** şeyi; onu senin için talep ettiğim zaman; ve **أبغَيْتُك** şeyi; onu talep etmende sana yardım ettiğim zaman. Ve **البُغْية** ve **البِغْية** ihtiyaçtır. Ve dersin: Sana şöyle şöyle yapman yakışmaz. Bu, **أفعال المطاوَعَة**’dandır; dersin: **بَغيْتُ** da **فانبغَى**, tıpkı “onu kırdım da kırıldı” dediğin gibi.

İkinci asıl: onların sözü **بَغَى الجرح**; fesada doğru yayıldığı zaman; sonra bundan sonrası([3]) türetilir. Şu hâlde **البغيّ**: fâcire (zina eden kadın); dersin: **بَغَتْ** **تَبْغي** **بِغاءً**, ve o **بَغِيّ**’dir([4]). Ve ondandır: insanın bir başkasına azması. Ve ondandır **بَغْيُ المَطَر**, o da onun şiddeti ve çoğudur. Ve eğer **ذا بَغْيٍ** olursa,
فلا بدّ أنْ يقَعَ منه فسادٌ.
Asmaî dedi: **دَفَعْنا بَغْيَ السّماءِ خَلْفَنا**([5]), yani onun yağmurunun çoğu.

Ve **البَغْي**: zulümdür. Dedi:
ولكنَّ الفَتَى حَمَلَ بنَ بَدْرٍ *** بَغَى، والبَغْيُ مَرْتَعُهُ وَخِيمُ([6])
Ve bazen atın çalımı ve şenliği için **بَغْيٌ** derler. Halîl dedi: **فَرَسٌ باغٍ** denilmez.

(**بغت**) **الباء** ve **الغين** ve **التاء** kıyas edilmeyen tek bir asıldır; ondan **البغْت**, o da şeyin ansızın gelmesidir. Dedi:
* وأعْظَمُ شيءٍ حِينَ يَفْجَؤُك البَغْتُ ([7]) *

(**بغث**) **الباء** ve **الغين** ve **الثاء** tek bir asıldır; şeyin zilletine ve zayıflığına delâlet eder. Bundan: **بَُِغاث الطَّير**, o da avlamayan ve kendini savunmayan (kuşlar)dır. Sonra insanların karışıklarına ve döküntülerine **البَغْثَاء** denir. Ve **الأبْغَثُ**: kumlu bir yer. Ve o, bundan([8])dır; çünkü yumuşaktır, sert değildir.

(**بغر**) **الباء** ve **الغين** ve **الراء** tek bir asıldır; onda içmede ve manasında birbirine yakın kelimeler vardır. Şu hâlde **البَغَر**: insanın içip de kanmamasıdır; develere de isabet eder. Bir adam ayıplandı da denildi: “Babası **بَشَماً** ile öldü, annesi **بَغَراً** ile öldü.” Ve derler: **بَغَر النَّوءُ**, yağmurla kabardığı zaman. Bazıları nakletti: **بُغِرَتِ الأرضُ**, yağmur onu yumuşattığı zaman.

(**بغز**) **الباء** ve **الغين** ve **الزاء** bir asıldır; sözde canlılık ve cüret gibidir. İbn Mukbil dedi:
* تَخالُ باغِزَها بالليل مَجْنُونا([9]) *
Ve dediler: **الباغز** fahiş (ağzı bozuk) adamdır. Bunun hepsi cürete döner.

(**بغش**) **الباء** ve **الغين** ve **الشين** tek bir asıldır; o zayıf yağmurdur([10]); ve ona **البَغْش** denir. Ve **أرضٌ مَبْغُوشة**. Şiirde geldi: **مطر باغشٌ**([11]).

(**بغض**) **الباء** ve **الغين** ve **الضاد** tek bir asıldır; o, sevginin zıddına delâlet eder. Denir: **أبغَضْتُه** **أُبْغِضُه**. Şu hâlde onun sözüne gelince:
ومِنَ العَوادِي أن تَقَتْكَ بِبِغْضةٍ *** وتَقَاذُفٍ منها وَأنَّكَ تُرْقَبُ([12])
**البِغْضَةُ**’nin düşmanlar olduğu söylendi; ve “**ذَوِي بِغْضةٍ**”yı kastettiği söylendi. Ve bazen “**بَغُض جَدُّه**” derler; onların “**عثَرَ**” demesi gibi. Allah daha iyi bilir.

--------------ــــ
([1]) O, Lisân’da (ويب، بغم) geçtiği üzere ذو الخرق الطهوي’dir.
([2]) Cumhurah’a bak: (1: 319).
([3]) Asılda: “من بعده”.
([4]) Ayrıca dersin: **باغت** **تباغي** **بغاء**.
([5]) Lihyânî rivayet etti: “**دفعنا بغي السماء عنا**”. Lisân’a bak (18: 84).
([6]) Beyit Kays b. Züheyr’indir; Ebû Temmâm’ın Hamâse’sinde (1: 163) geçtiği üzere.
([7]) Yezîd b. Dabba es-Sekafî’nindir. Sadrı Lisân’da (بغت) geçtiği üzere:
* ولكنهم ماتوا ولم أدر بغتة *
([8]) Asılda: “في ذاك”.
([9]) Sadrı Lisân’da (بغز) geçtiği üzere: * واستحمل السير مني عرمسا أجدا *
([10]) Ondan sonra asılda: “ويقال له الضعيف”، ve bu, araya sokulmuş bir ibaredir.
([11]) Bunun benzeri Cumhurah’ta (1: 292). Ve ikisi de şâhide nass etmedi.
([12]) Beyit Sa‘ade b. Cüveyye’nindir; Hüzeylîler Dîvânı’nın birinci kısmında 168 ve Lisân’da (بغض). Ve dîvânın şerhinde: “**تقتك**، يقول أن اتقتك”، ve onda: “**ترقب**: gözetlersin ve korursun”.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- البغض: نفار النفس عن الشيء الذي ترغب عنه، وهو ضد الحب، فإن الحب انجذاب النفس إلى الشيء، الذي ترغب فيه. يقال: بغض الشيء بغضا وبغضته (جاء بغضه عن ثعلب وحده) بغضاء. قال الله عزوجل: ﴿وألقينا بينهم العداوة والبغضاء﴾ [المائدة/64]، وقال: ﴿إنما يريد الشيطان أن يوقع بينكم العداوة والبغضاء﴾ [المائدة/91]، وقوله عليه السلام: (إن الله تعالى يبغض الفاحش المتفحش) (الحديث أخرجه أحمد عن أسامة بن زيد والطبراني. راجع: مسند أحمد 2/199؛ والمعجم الأوسط 1/221) فذكر بغضه له تنبيه على بعد فيضه وتوفيق إحسانه منه.

##### Türkçe

- **البغض**: Nefsin, kendisinden uzak durmayı arzuladığın şeyden nefret edip uzaklaşmasıdır; ve o, sevginin zıddıdır. Çünkü sevgi, nefsin, kendisinde arzu ettiğin şeye doğru çekilmesidir. Denilir: **بغض** (şeyi) **بغضا**; ve **بغضته** (yalnızca ثعلب’den **بغضه** olarak gelmiştir) **بغضاء**. Aziz ve celil Allah dedi: ﴿وألقينا بينهم العداوة والبغضاء﴾ [المائدة/64]; ve dedi: ﴿إنما يريد الشيطان أن يوقع بينكم العداوة والبغضاء﴾ [المائدة/91]. Ve onun (aleyhisselâm) sözü: (**إن الله تعالى يبغض الفاحش المتفحش**) (hadisi أحمد, أسامة بن زيد’den; ve الطبراني rivayet etmiştir. Bak: **مسند أحمد** 2/199; ve **المعجم الأوسط** 1/221). Böylece onun için olan **بغض**’unu zikretmesi, ondan feyzinin uzaklığına ve ihsanının tevfikinin ona (ulaşmaktan) uzak oluşuna bir uyarıdır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ب غ ض
ومن العوادي أن تقيك ببغضـة وتقاذف منها وأنك ترقب وتقول‏:‏ هو حقيق بالبغضاء قذأة يجل عن الإغضاء‏.‏
وهو بغيـض مـن البغضـاء وقـد بغـض بغاضة وقد أبضغته وباغضتـه وبينهمـا مباغضـة ومـا رأيـت أشـد تباغضـاً منهمـا ولـم يـزالا متباغضين وحبب الله إلي زيداً وبغض إليَ عمراً وتحبب إلي فلان وتبغض إليّ أخوه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ يقولون‏:‏ أنعم الله بك عيناً وأبغض بعدوك عيناً‏.‏
وبغض حده إذا عثر‏.‏

##### Türkçe

ب غ ض
Âdetlerden (biri) şudur: seni bir **بغضة** ile koruman ve ondan (bir şeyleri) atışıp durman; hâlbuki sen gözetlersin ve dersin ki: O, **البغضاء** ile (nitelenmeye) lâyıktır; (o) bir **قذأة** (dir); **الإغضاء**dan yüce olur.‏
Ve o, **بغيض**tir, **البغضاء**dan; ve gerçekten **بغض** etti, **بغاضة** (ile); ve gerçekten ben onu **أبضغته** (yaptım); ve ben onunla **باغضته** (oldum); ve ikisi arasında **مباغضة** vardır; ve ben ikisinden daha şiddetli **تباغضاً** (olan) görmedim; ve ikisi **متباغضين** olarak durmadan devam ettiler; ve Allah bana Zeyd’i sevdirdi ve bana Amr’ı **بغض** ettirdi; ve falan bana kendini sevdirdi; ve onun kardeşi bana kendini **تبغض** ettirdi.‏
Mecazdan: derler ki: Allah seninle gözü nimetlendirsin; ve düşmanınla gözü **أبغض** kılsın.‏
Ve **بغض**: sınırı; (yani) tökezlediği zaman.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

البُغْض والبِغْضةُ: نَقِيضُ الحبّ؛ وقول ساعدة بن كؤية:
ومن العَوادِي أَنْ تَفُتْك بِبِغْضةٍ،
وتَقاذُفٍ منها، وأَنّكَ ترْقُب
قال ابن سيده: فسّره السُّكَّري فقال: بِبِغضةٍ بقوم يبغضونك، فهو على هذا جمع كغِلْمة وصِبْية، ولولا أَن، المعهود من العرب أَن لا تتشكّى من محبوب بِغْضةً في أَشعارها لقلنا: إِن البِغْضة هنا الإِبْغاض، والدليل على ذلك أَنه قد عطف عليها المصدرَ وهو قوله: وتَقاذُفٍ منها، وما هو في نية المصدر وهو قوله: وأَنك تَرْقُب.
وبَغُضَ الرجلُ، بالضم، بَغاضةً أَي صارَ بَغِيضاً. وبَغَّضَه اللّهُ إِلى الناس تَبْغِيضاً فأَبْغَضُوه أَي مَقَتُوه.
والبَغْضاءُ والبَغاضةُ، جميعاً: شدة البغْضِ، وكذلك البِغْضة، بالكسر؛ قال معقل بن خويلد الهذلي:
أَبا مَعْقلٍ، لا تُوطِئَنْك بَغاضَتي
رؤوسَ الأَفاعي من مَراصِدِها العُرْم
وقد أَبْغَضه وبَغَضَه؛ الأَخيرة عن ثعلب وحده. وقال في قوله عزّ وجلّ: إِني لِعَمَلِكم من القَالِينَ، أَي الباغِضِين، فدل هذا على أَن بَغَضَ عنده لغة. قال: ولولا أَنها لغة عنده لقال من المُبْغِضِين. والبَغُوضُ: المُبغِض؛ أَنشد سيبويه:
ولكن بَغُوضٌ أَن يقالَ عَدِيمُ
وهذا أَيضاً مما يدل على أَن بَغَضْته لغة لأَن فَعُولاً إِنما هي في الأَكثر عن فاعِلٍ لا مُفْعِل، وقيل: البَغيض المُبْغِض والمُبْغَض جميعاً ضدٌّ. والمُباغَضةُ: تَعاطِي البَغْضاء؛ أَنشد ثعلب:
يا رُبَّ مَولىً ساءَني مُباغِضِ،
عليَّ ذي ضِغْنٍ وضَبٍّ فارضِ،
له كقُروء ِ الحائِضِ
(* قوله «وضب فارض» الضب الحقد، والفارض القديم وقيل العظيم. وقوله له قروء إلخ يقول: لعداوته أوقات تهيج فيها مثل وقت الحائض.) والتَّباغُضُ: ضد التَّحابّ. ورجل بَغِيض وقد بَغُضَ بَغاضةً وبَغِضَ، فهو بَغِيضٌ. ورجل مُبَغَّضٌ: يُبْغَضُ كثيراً. ويقال: هو محبوب غير مُبَغَّضِ، وقد بُغِّض إِليه الأَمرُ وما أَبْغَضَه إِليّ، ولا يقال ما أَبْغَضَني له ولا ما أَبْغَضَه لي؛ هذا قول أَهل اللغة. قال ابن سيده: وحكى سيبويه: ما أَبْغَضَني له وما أَبْغَضَه إِلي، وقال: إِذا ما أَبْغَضَني له فإِنما تخبر أَنك مُبْغَضٌ له، وإِذا قلت ما أَبْغَضَه إِليّ فإِنما تخبر أَنه مُبْغَضٌ عندك. قال أَبو حاتم: من كلام الحشو أَنا أُبْغِض فلاناً وهو يُبْغِضني. وقد بَغُضَ إِلي أَي صار بَغِيضاً. وأَبْغِضْ به إِليَّ أَي ما أَبْغَضَه. الجوهري: قولهم ما أَبْغَضَه لي شاذ لا يقاس عليه؛ قال ابن بري: إِنما جعله شاذّاً لأَنه جعله من أَبْغَضَ، والتعجب لا يكون من أَفْعَل إِلا بأَشَدّ ونحوه، قال: وليس كما ظنّ بل هو من بَغُضَ فلان إِليَّ، قال: وقد حكى أَهل اللغة والنحو: ما أَبْغَضَني له إِذا كنتَ أَنت المُبغِضَ له، وما أَبْغَضَني إِليه إِذا كان هو المُبْغِضَ لك. وفي الدعاء: نَعِمَ اللّهُ بك عَيْناً وأَبْغَضَ بِعَدوِّك عَيْناً وأَهل اليمن يقولون: بَغُضَ جَدُّك كما يقولون عَثَرَ جَدُّك.
وبَغِيض: أَبو قبيلة، وقيل: حيّ من قيس، وهو بَغِيض بن رَيْث بن غَطفان بن سعد بن قيس عَيْلان.

##### Türkçe

**البُغْض** ve **البِغْضةُ**: sevginin zıddı; ve Sâʿide b. Kuʾye’nin sözü:
Ve musibetlerden (biri) şudur ki bir **بِبِغْضةٍ** ile (sana) ansızın saldırır,
ve ondan bir atışıp-savuşturma ile; ve senin gözetlemendir.
İbn Sîde dedi: onu es-Sukkerî açıkladı da dedi ki: **بِبِغْضةٍ** (yani) seni buğzeden bir kavim ile; o hâlde bu, **غِلْمة** ve **صِبْية** gibi bir çoğuldur; ve eğer Araplardan bilinen (şey) şu olmasaydı: şiirlerinde sevilenden bir **بِغْضةً** ile şikâyet etmezler, elbette derdik ki: buradaki **البِغْضة** **الإِبْغاض**’dır; bunun delili şudur: ona masdarı atfetmiştir; o da onun sözü: **وتَقاذُفٍ** منها; ve masdar niyetinde olan (şey) de onun sözü: **وأَنك تَرْقُب**.

Ve adam **بَغُضَ** (ötre ile) **بَغاضةً** (oldu); yani **بَغِيضاً** oldu. Ve Allah onu insanlara **بَغَّضَه** **تَبْغِيضاً** (ile) (yani) çirkin gösterdi de onu **فأَبْغَضُوه**; yani ona buğzettiler.

Ve **البَغْضاءُ** ve **البَغاضةُ**, ikisi birlikte: buğzun şiddeti; ve yine bunun gibi **البِغْضة** (kesre ile); Maʿḳıl b. Ḫuveylid el-Huẕelî dedi:
Ey Ebû Maʿḳıl, **بَغاضَتي**’mi
seni yılanların başlarına, onların pusu yerlerinden, bastırmasın.
Ve onu **أَبْغَضه** ve **بَغَضَه**; sonuncusu yalnızca Saʿleb’den (rivayet)tir. Ve Aziz ve Celil olanın sözü hakkında dedi:
**إِني لِعَمَلِكم من القَالِينَ**, yani **الباغِضِين**; bu da şuna delâlet etti: onun yanında **بَغَضَ** bir lehçedir. Dedi ki: eğer onun yanında bir lehçe olmasaydı, **من المُبْغِضِين** derdi. Ve **البَغُوضُ**: **المُبغِض**; Sîbeveyh inşâd etti:
Fakat **بَغُوضٌ** (olan şudur ki) “yoksul” denilsin.
Bu da yine şuna delâlet edenlerdendir: **بَغَضْته** bir lehçedir; çünkü **فَعُولاً** çoğunlukla ancak **فاعِل**’den olur, **مُفْعِل**’den değil. Ve denildi ki: **البَغيض** hem **المُبْغِض** hem **المُبْغَض** (için)dir; ikisi de zıddır. Ve **المُباغَضةُ**: **البَغْضاء**’yı karşılıklı yapma; Saʿleb inşâd etti:
Nice efendi vardır ki beni kötü etti, **مُباغِضِ**,
bana karşı kin sahibi ve eski (yahut büyük) bir **ضَبٍّ** (ile),
onun için, hayızlının **قُروء**’u gibi (zamanlar) vardır.
(* Onun sözü “**وضب فارض**”: **الضب** kin (demektir); **الفارض** eski, ve denildi ki büyük. Ve onun sözü “**له قروء** إلخ”: der ki: düşmanlığının, hayızlının vakti gibi, içinde coştuğu vakitler vardır.)

Ve **التَّباغُضُ**: **التَّحابّ**’ın zıddı. Ve bir adam **بَغِيض**’dur; ve **بَغُضَ** **بَغاضةً** ve **بَغِضَ**; o hâlde o **بَغِيضٌ**’dur. Ve bir adam **مُبَغَّضٌ**: çokça buğzedilir. Ve denilir: o, **مُبَغَّضِ** olmayan sevilendir. Ve iş ona **بُغِّض** edildi; ve “onu bana ne kadar buğzettirdi” (mânâsında) **وما أَبْغَضَه إِليّ** (denir); ve “onu onun için bana ne kadar buğzettirdi” **ما أَبْغَضَني له** denilmez, ne de “onu benim için ona ne kadar buğzettirdi” **ما أَبْغَضَه لي** (denir); bu, dil ehlinin sözüdür. İbn Sîde dedi: Sîbeveyh şunu nakletti: **ما أَبْغَضَني له** ve **ما أَبْغَضَه إِلي**; ve dedi ki: “**إِذا ما أَبْغَضَني له**” dediğinde, ancak ona karşı senin **مُبْغَضٌ** olduğunu haber verirsin; ve “**وإِذا قلت ما أَبْغَضَه إِليّ**” dediğinde, ancak onun senin yanında **مُبْغَضٌ** olduğunu haber verirsin. Ebû Hâtim dedi: haşv (avam) sözünden (olan) şudur: “Ben falancaya **أُبْغِض** ederim ve o da beni **يُبْغِضني** eder.” Ve “bana karşı **بَغُضَ** oldu” yani **بَغِيضاً** oldu. Ve **أَبْغِضْ به إِليَّ**: yani **ما أَبْغَضَه**. el-Cevherî: onların “**ما أَبْغَضَه لي**” sözü şâzdır, ona kıyas edilmez; İbn Berrî dedi: onu ancak şâz kıldı; çünkü onu **أَبْغَضَ**’dan yaptı; hâlbuki taaccüb **أَفْعَل**’dan ancak **بأَشَدّ** ve benzeri ile olur; dedi ki: ve zannettiği gibi değildir; bilakis o, “falanca bana karşı **بَغُضَ** oldu”dandır. Dedi ki: dil ve nahiv ehli şunu nakletmiştir: sen ona buğzeden olduğunda **ما أَبْغَضَني له**; ve o sana buğzeden olduğunda **ما أَبْغَضَني إِليه**. Ve duada: “Allah seninle gözü aydın etsin ve düşmanınla gözü aydın etmesin” (mânâsında) **نَعِمَ اللّهُ بك عَيْناً وأَبْغَضَ بِعَدوِّك عَيْناً**; ve Yemen ehli “deden **بَغُضَ** oldu” der; “deden **عَثَرَ** oldu” dedikleri gibi.

Ve **بَغِيض**: bir kabilenin babasıdır; ve denildi ki: Kays’tan bir haydır; o, ʿAylân Kays b. Saʿd b. Ġaṭafân b. Rayṯ’in oğlu **بَغِيض**’dir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ب غ ض * * البُغْضُ * ضد الحب وقد * بَغُضَ * الرجل من باب ظرف أي صار * بَغِيضَاً * و * بَغَّضَهُ * الله إلى الناس * تَبْغيضاً فأَبْغَضُوهُ * أي مقتوه فهو * مُبْغَضٌ * و * البَغْضَاءُ * شدة البغض وكذا * البِغْضَةُ * بالكسر وقولهم * ما أَبْغَضَهُ * لي شاذ و * التَبَاغُضُ * ضد التحاب

##### Türkçe

* ب غ ض * * **البُغْضُ** * sevginin zıddıdır; ve **بَغُضَ** adam (kişi) “ظرف” bâbındandır; yani **بَغِيضَاً** oldu. Ve Allah onu insanlara **بَغَّضَهُ**; **تَبْغيضاً** (ettirerek); böylece onu **فأَبْغَضُوهُ**; yani ondan nefret ettiler; o hâlde o **مُبْغَضٌ**dur. Ve **البَغْضَاءُ**: buğzun şiddetidir; bunun gibi **البِغْضَةُ** da (kesre ile). Ve onların sözü: **ما أَبْغَضَهُ** لي (bana) şâzdır. Ve **التَبَاغُضُ**: karşılıklı sevmenin zıddıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

البغض بالضم: ضد الحب  ، نقله الجوهري. قال شيخنا، ضد الحب يلزمه العداوة في الأكثر، لا أنهما بمعنى، لظاهر  إنما يريد الشيطان أن يوقع بينكم العداوة والبغضاء   والبغضة، بالكسر، والبغضاء: شدته  ، وكذلك البغاضة.  وبغض، ككرم، ونصر، وفرح، بغاضة  مصدر الأول،  فهو بغيض  ، من قوم بغضاء. من المجاز:  يقال  ، نسبه ابن بري إلى أهل اليمن: بغض جدك، كتعس جدك  ، وعثر جدك، وهو من حد كرم. من المجاز في الدعاء:  نعم الله بك عينا وبغض بعدوك عينا  ، وهو من حد نصر. قال: أبو حاتم: قولهم أنا  أبغضه ويبغضني، بالضم، لغة رديئة  ، من كلام الحشو، وأثبتها ثعلب وحده، فإنه قال في قوله عز وجل:  إني لعملكم من القالين  أي الباغضين، فدل هذا على أن بغض عنده لغة، ولولا أنها لغة عنده لقال من المبغضين. قولهم:  ما أبغضه لي. شاذ  لا يقاس عليه، كما قاله الجوهري. قال ابن بري: إنما جعله شاذا، لأنه جعله من أبغض، والتعجب لا يكون من أفعل إلا بأشد ونحوه، قال: وليس كما ظن، بل هو من بغض فلان إلي. قال: وقد حكى أهل اللغة والنحو: ما أبغضني له، إذا كنت أنت المبغض له، وما أبغضني إليه، إذا كان هو المبغض لك. انتهى. وقال ابن سيده: وحكى سيبويه: ما أبغضني له، وما أبغضني له فإنما تخبر أنك مبغض له، وإذا قلت: ما أبغضه إلي فإنما تخبر أنه مبغض عندك.  وأبغضوه  ، أي  مقتوه  ، فهو مبغض.  وبغيض بن ريث بن غطفان  بن سعد بن قيس عيلان:  أبو حي  من قيس.  والتبغيض، والتباغض، والتبغض: ضد التحبيب، والتحابب، والتحبب  ، تقول: حبب إلي زيد: وبغض إلي عمرو، وتحبب لي فلان، وتبغض لي أخوه. وما رأيت أشد تباغضا منهما، ولم يزالا متباغضين.  وبغيض التميمي  الحنظلي  غير النبي صلى الله عليه وسلم اسمه  حين وفد عليه  بحبيب  ، تفاؤلا. ومما يستدرك عليه: البغضة، بالكسر: القوم يبغضون، قاله السكري في شرح قول ساعدة بن جؤية:
  ومن العوادي أن تقتك ببغضة                      وتقاذف منها وأنك ترقـب قال ابن سيده: فهو على هذا جمع، كغلمة وصبية، ولولا أن المعهود من العرب أن لا تتشكى من محبوب بغضة في أشعارها لقلنا إن البغضة هنا الإبغاض. وبغضه الله إلى الناس، فهو مبغض: يبغض كثيرا. والبغاضة: شدة البغض، قال معقل بن خويلد الهذلي:
  أبا معقل لا توطئنك بـغـاضـتـي                      رؤوس الأفاعي من مراصدها العرم والبغوض: المبغض، أنشد سيبويه:
  ولكن بغوض أن يقال عديم قلت: وفيه دليل قوي لما ذهب إليه ثعلب من أن بغضته لغة، لأن فعولا إنما هي في الأكثر عن فاعل لا مفعل وقيل: البغيض المبغض والمبغض جميعا، ضد. والمباغضة: تعاطي البغضاء، وقد باغضته. أنشد ثعلب:
  يا رب مولى ساءني مباغض
  علي ذي ضغن وضب فارض
  له قروء كقروء الـحـائض والبغيض: لقب الحسن بن محمد بن جعفر بن محمد بن إسماعيل بن جعفر الصادق، يقال لولده بنو البغيض.

##### Türkçe

**البغض** (ötre ile): sevginin zıddı; bunu el-Cevherî nakletti. Şeyhimiz dedi ki: sevginin zıddı, çoğu kez düşmanlığı gerektirir; yoksa ikisi (düşmanlık ve **البغضاء**) aynı mânâda değildir; (âyetin) zahirine göre: “Şeytan ancak aranıza düşmanlığı ve **البغضاء**’yı düşürmek ister.” Ve **البغضة** (kesre ile) ve **البغضاء**: onun şiddeti; aynı şekilde **البغاضة** da.

Ve **بغض**, **كرم** ve **نصر** ve **فرح** vezninde: **بغاضة**; birincinin masdarıdır; o hâlde o **بغيض**tir; **بغضاء** bir kavimdendir.

Mecazdan: denilir; İbn Berrî onu Yemen ehline nisbet etti: **بغض جدك**; **تعس جدك** ve **عثر جدك** gibi; ve o, **كرم** babındandır.

Duada mecazdan: “Allah seni göz aydınlığı kılsın ve düşmanını göz aydınlığı kılsın” denilir; ve o, **نصر** babındandır.

Dedi ki: Ebû Hâtim: onların “ben onu **أبغضه** ve o beni **يبغضني**” (ötre ile) sözleri kötü bir dildir; dolgu sözlerdendir. Onu yalnızca Sa‘leb sabit kıldı; zira o, Aziz ve Celil olanın şu sözü hakkında dedi ki: “Ben sizin işinizden **من القالين**im”; yani **الباغضين** (böğzedenler). Bu da, **بغض**’un onun yanında bir dil (varyant) olduğuna delâlet etti; eğer onun yanında bir dil olmasaydı “**من المبغضين**” derdi.

Onların “**ما أبغضه لي**” sözleri: şâzdır; el-Cevherî’nin dediği gibi, ona kıyas edilmez. İbn Berrî dedi ki: onu ancak şâz kıldı; çünkü onu **أبغض**’dan yaptı; hâlbuki taaccüb, **أفعل**’den ancak “daha şiddetli” ve benzeriyle olur. Dedi ki: ve zannettiği gibi değildir; bilakis “falanca bana **بغض** oldu”dandır. Dedi ki: lugat ve nahiv ehli rivayet etmiştir: “**ما أبغضني له**”, sen onun için böğzeden olduğun zaman; ve “**ما أبغضني إليه**”, o sana böğzeden olduğu zaman. Bitti.

İbn Sîde dedi ki: Sîbeveyh rivayet etti: “**ما أبغضني له**” ve “**ما أبغضني له**”; ancak sen onun için böğzeden olduğunu haber verirsin; ve “**ما أبغضه إلي**” dediğin zaman, ancak onun senin yanında böğzeden olduğunu haber verirsin.

Ve “**أبغضوه**”: yani “**مقتوه**”; o hâlde o **مبغض**tur.

Ve **بغيض بن ريث بن غطفان بن سعد بن قيس عيلان**: Kays’tan bir hayyın babasıdır.

Ve **التبغيض** ve **التباغض** ve **التبغض**: **التحبيب** ve **التحابب** ve **التحبب**’in zıddıdır. Dersin ki: “Zeyd bana sevdirildi: ve Amr bana böğzettirildi; falanca bana sevgi gösterdi; ve onun kardeşi bana böğz gösterdi.” Ve ben ikisinden daha şiddetli **تباغضا** görmedim; ve onlar durmadan **متباغضين** oldular.

Ve **بغيض التميمي الحنظلي**: Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’in (yanına) geldiği zaman adı (bu idi); ona **حبيب** (adını) verdi; uğur sayarak.

Ve ondan istidrâk olunanlardandır: **البغضة** (kesre ile): böğzeden kavim; bunu es-Sukkerî, Sâ‘ide b. Cüveyye’nin şu sözünün şerhinde söyledi:

  “Ve musibetlerdendir ki seni bir **بغضة** ile öldürür
  ve ondan (sana) atışırlar; hâlbuki sen gözetirsin.”

İbn Sîde dedi ki: buna göre o bir cemi‘dir; **غلمة** ve **صبية** gibi. Ve eğer Araplardan bilinen, şiirlerinde sevgiliden **بغضة** ile şikâyet etmemeleri olmasaydı, derdik ki: buradaki **البغضة** **الإبغاض**tır.

Ve “Allah onu insanlara **بغض** etti”; o hâlde o **مبغض**tur: çok böğzeder.

Ve **البغاضة**: böğzün şiddeti. Ma‘kıl b. Huveylid el-Hüzelî dedi ki:

  “Ey Ebû Ma‘kıl, benim **بغاضتي**m seni çiğnemesin;
  engellerindeki gözetleme yerlerinden engin (gibi) yılanların başları.”

Ve **البغوض**: böğzeden; Sîbeveyh inşâd etti:

  “Fakat **بغوض** (olan), ‘yoksul’ denilmesidir.”

Dedim ki: bunda, Sa‘leb’in “**بغضته** bir dildir” diye gittiği şeye güçlü bir delil vardır; çünkü **فعولا** çoğu kez ancak **فاعل**den olur, **مفعل**den değil.

Ve denildi ki: **البغيض** hem **المبغض** hem **المبغض** (mânâsına) gelir; zıdd (olarak).

Ve **المباغضة**: **البغضاء**’yı karşılıklı yapmaktır; ve ben ona **باغضته**.

Sa‘leb inşâd etti:

  “Ey Rabb, efendi; beni kötü eden bir **مباغض**
  bana karşı kin sahibi ve sert bir düşman;
  onun **قروء**’u, hayızlının **قروء**’u gibidir.”

Ve **البغيض**: el-Hasen b. Muhammed b. Ca‘fer b. Muhammed b. İsmâ‘îl b. Ca‘fer es-Sâdık’ın lakabıdır; onun evlâdına **بنو البغيض** denilir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

بَغُضَ
1 بَغُضَ بغض غض ; (S, A, Msb, K;) and بَغَضَ; aor. [of both] بَغُضَ ; and بَغِضَ, aor. بَغَضَ ; (K;) inf. n. بَفَاضَةٌ, (S, A, Msb, K,) inf. n. of the first; (TA;) He, or it, (a man, S, or a thing, Msb,) was, or became, hateful, odious, or an object of hatred. (S, A, K.) ― -b2- بَغُضَ جَدُّهُ (tropical:) His fortune, or good fortune, fell; syn. عَثَرَ. (A.) And بَغُضَ جَدُّكَ, (L, K, TA,) or بَغَضَ, (as in one copy of the K,) or بَغِضَ, (as in the CK,) (tropical:) May thy fortune, or good fortune, fall: syn. تَعَسَ, (K, TA,) and عَثَرَ: (TA:) a phrase ascribed by IB to the people of El-Yemen. (TA.) -A2- See also 4, in three places.

بغّضهُ اللّٰهُ اـِلَى النَّاسِ
2 بغّضهُ اللّٰهُ اـِلَى النَّاسِ ذ , (S, TA,) or لِلنَّاسِ, (Msb,) [but this I think doubtful, from what is said in explanation of the verb of wonder, (see 4,)] inf. n. تَبْغِيضٌ, (S, K,) God rendered him hateful, odious, or an object of hatred, to men; (S, Msb; *) تَبْغِيضٌ being the contr. of تَحْبِيبٌ: (K:) or very hateful or odious. (TA.) You say also, حُبِّبَ اـِلَىَّ زَيْدٌ وَ بُغِّضَ اـِلَىَّ عَمْرٌو [Zeyd was rendered an object of love to me, and 'Amr was rendered an object of hatred, or of much hatred, to me]. (A, TA.)

بَاغَضْتُهُ
3 بَاغَضْتُهُ باغض باغضته باغضتة , inf. n. مُبَاغَضَةٌ, I rendered him [hatred, or] vehement hatred, reciprocally. (A, * TA.) You say also, بَيْنَهُمَا مُبَاغَضَةٌ [Between them two is reciprocal hatred, or vehement hatred]. (A.)

ابغضهُ
4 ابغضهُ أبغض أبغضه ابغضه ابغضة بغض , (S, A, Msb, K,) inf. n. اـِبْغَاضٌ, (Msb,) He hated him. (S, A, * Msb, * K.) It is said that ↓ بَغَضَهُ is not allowable: (Msb:) or يَبْغُضُنِى is a bad form; (AHلt, K;) used by the lower class; and sanctioned by Th only; for he explains قَالِينَ, as occurring in the Kur [xxvi. 168], by بَاغِضِينَ, which shows that he held بَغَضَ to be a dial. var.; for otherwise he would have said مُبْغِضِينَ: (AHلt:) but the epithet بَغُوضٌ affords a strong evidence in favour of the opinion of Th here mentioned; for فَعُولٌ is mostly from فَاعِلٌ, not from مُفْعِلٌ. (TA.) -A2- مَا أَبْغَضَهُ اـِلَىَّ, (S,) or لِى, (K,) is [said to be] anomalous; (S, K;) because the verb of wonder is not regularly formed from a verb of the measure أَفْعَلَ; but this is not anomalous; for it is from بَغَضَ فُلَانٌ اـِلَىَّ [“ such a one was, or became, hateful, or odious, to me: ” ما ابغضه الىّ signifying How hateful, or odious, is he to me! but ما ابغضه لِى, How he hates me! for] the lexicologists and grammarians relate that مَا أَبْغَضَنِى لَهُ is said when thou hatest him; and ما ابغضنى اـِلَيْهِ, when he hates thee: (IB:) ISd says, on the authority of Sb, that ما ابغضنى له means that thou art an object of hatred (مُبْغَضٌ [so in the TA, but this is evidently a mistake for مُبْغِضٌ, a hater,]) to him; and ما ابغضه الىّ, that he is an object of hatred with thee, or in thine estimation. (TA.) -A3- أَنْعَمَ اللّٰهُ بِكَ عَيْنًا وَ أَبْغَضَ بِعَدُوِّكَ عَيْنًا, (so in the A, and the latter verb thus in the JK and in the L,) or the former verb is نَعِمَ, (L, K,) and the latter ↓ بَغَضَ, (K, TA,) like نَصَرَ, (TA,) or ↓ بَغِضَ, (CK,) is a form of imprecation (TA) (tropical:) [app. meaning May God make thine eye to be refreshed by the sight of him whom thou lovest, and make the eye of thine enemy to be pained by the sight of him whom he hateth: or may God make an eye to be refreshed by the sight of thee, and make an eye to be affected with hatred by the sight of thine enemy].

تبغّض
5 تبغّض أبغض بغض تبغض He manifested, or showed, hatred; or he became, or made himself, an object of hatred; contr. of تَحَبَّبَ. (K.) You say, تَحَبَّبَ لِى فُلَانٌ وَ تَبَغَّضَ لِى أَخُوهُ [Such a one manifested love to me, or made himself an object of love to me, and his brother manifested hatred to me, or made himself an object of hatred to me]. (A, TA.)

تباغض القَوْمُ
6 تباغض القَوْمُ تباغض القوم The company of men hated one another: (Msb:) تَبَاغُضٌ is the contr. of تَحَابُبٌ. (S, K.) You say, مَا رَأَيْتُ أَشَدَّ تَبَاغُضًا مِنْهُمَا [I have not seen any more vehement in mutual hatred than they two]. (A, TA.)

بُغْضٌ
بُغْضٌ بغض غض Hatred; contr. of حُبُّ: (S, A, K:) a subst. from أَبْغَضَهُ. (Msb.)

بِغْضَةٌ
بِغْضَةٌ بغض بغضه بغضة غض غضة Vehement hatred; as also ↓ بَغْضَآءُ, (S, A, Msb, K,) and ↓ بَغَاضَةٌ [but see 1]. (TA.) -A2- See also بَغِيضٌ.

بَغْضَآءُ
بَغْضَآءُ بغضآء : see what next precedes.

بَغُوضٌ
بَغُوضٌ بغوض : see what next follows.

بَغِيضٌ
بَغِيضٌ بغيض غيض Hateful; odious; and object of hatred: (S, A, Msb, * K:) hated; as also ↓ بَغُوضٌ (TA) and ↓ مُبْغَضٌ: (Msb, * TA:) pl. of the first, بُغَضَآءُ. (A, TA.) ― -b2- Some say that it has also the contr. signification of Hating; i. q. ↓ مُبْغِضٌ: (TA:) and Skr explains ↓ بِغْضَةٌ as signifying people hating thee. (L, TA. *)

بَغَاضَةٌ
بَغَاضَةٌ بغاضه بغاضة غاض : see بِغْضَةٌ.

مُبْغَضٌ
مُبْغَضٌ مبغض : see بَغِيضٌ.

مُبْغِضٌ
مُبْغِضٌ مبغض : see بَغِيضٌ.

مَبْغَضَةٌ
مَبْغَضَةٌ مبغض مبغضه مبغضة [A cause of hatred: a word of the same class as مَبْخَلَةٌ and مَجْبَنَةٌ]. (A.)

##### Türkçe

**بَغُضَ**
1 **بَغُضَ** **بغض** **غض**; (S, A, Msb, K;) ve **بَغَضَ**; muzâri‘ [ikisinin de] **بَغُضَ**; ve **بَغِضَ**, muzâri‘ **بَغَضَ**; (K;) mastar **بَفَاضَةٌ**, (S, A, Msb, K,) birincinin mastarı; (TA;) O, yahut o (bir adam, S, yahut bir şey, Msb,) nefret edilen, iğrenç, yahut nefretin konusu oldu, yahut oldu. (S, A, K.) ― -b2- **بَغُضَ جَدُّهُ** (mecaz:) Onun talihi, yahut iyi talihi düştü; eş anlamlısı **عَثَرَ**. (A.) Ve **بَغُضَ جَدُّكَ**, (L, K, TA,) yahut **بَغَضَ**, (K’nın bir nüshasında olduğu üzere,) yahut **بَغِضَ**, (CK’da olduğu üzere,) (mecaz:) Talihin, yahut iyi talihin düşsün: eş anlamlısı **تَعَسَ**, (K, TA,) ve **عَثَرَ**: (TA:) IB tarafından El-Yemen halkına nispet edilen bir ibare. (TA.) -A2- Ayrıca 4’e, üç yerde, bak.

**بغّضهُ اللّٰهُ اـِلَى النَّاسِ**
2 **بغّضهُ اللّٰهُ اـِلَى النَّاسِ** **ذ**, (S, TA,) yahut **لِلنَّاسِ**, (Msb,) [fakat bu, taaccüb fiilinin açıklamasında söylenenden dolayı bana şüpheli görünür, (4’e bak,)] mastar **تَبْغِيضٌ**, (S, K,) Allah onu insanlara nefret edilen, iğrenç, yahut nefretin konusu kıldı; (S, Msb; *) **تَبْغِيضٌ**, **تَحْبِيبٌ**’in zıddıdır: (K:) yahut çok nefret edilen yahut iğrenç. (TA.) Şunu da dersin: **حُبِّبَ اـِلَىَّ زَيْدٌ وَ بُغِّضَ اـِلَىَّ عَمْرٌو** [Zeyd bana sevdirildi, ve ‘Amr bana nefret ettirildi, yahut çok nefret ettirildi]. (A, TA.)

**بَاغَضْتُهُ**
3 **بَاغَضْتُهُ** **باغض** **باغضته** **باغضتة**, mastar **مُبَاغَضَةٌ**, Ben ona [nefret, yahut] şiddetli nefret ettim, karşılıklı olarak. (A, * TA.) Şunu da dersin: **بَيْنَهُمَا مُبَاغَضَةٌ** [İkisi arasında karşılıklı nefret, yahut şiddetli nefret vardır]. (A.)

**ابغضهُ**
4 **ابغضهُ** **أبغض** **أبغضه** **ابغضه** **ابغضة** **بغض**, (S, A, Msb, K,) mastar **اـِبْغَاضٌ**, (Msb,) O ona nefret etti. (S, A, * Msb, * K.) Denilmiştir ki ↓ **بَغَضَهُ** caiz değildir: (Msb:) yahut **يَبْغُضُنِى** kötü bir şekildir; (AHلt, K;) aşağı tabaka tarafından kullanılır; ve yalnızca Th tarafından onaylanmıştır; çünkü o, Kur’da [xxvi. 168] vârid olan **قَالِينَ**’i **بَاغِضِينَ** ile açıklar; bu da onun **بَغَضَ**’ı bir lehçe varyantı saydığını gösterir; zira aksi halde **مُبْغِضِينَ** derdi: (AHلt:) fakat sıfat **بَغُوضٌ**, burada zikredilen Th görüşü lehine güçlü bir delil sağlar; çünkü **فَعُولٌ** çoğunlukla **فَاعِلٌ**’dendir, **مُفْعِلٌ**’den değil. (TA.) -A2- **مَا أَبْغَضَهُ اـِلَىَّ**, (S,) yahut **لِى**, (K,) [denildiğine göre] şâzdır; (S, K;) çünkü taaccüb fiili düzenli olarak vezni **أَفْعَلَ** olan bir fiilden yapılmaz; fakat bu şâz değildir; zira bu, **بَغَضَ فُلَانٌ اـِلَىَّ**’dendir [“falanca bana nefret edilen, yahut iğrenç oldu:” **ما ابغضه الىّ** şu manaya gelmek üzere: Bana karşı ne kadar nefret edilen, yahut iğrençtir! fakat **ما ابغضه لِى**, Bana ne kadar nefret eder! çünkü] lugatçılar ve nahivciler, sen onun nefret edeni iken **مَا أَبْغَضَنِى لَهُ** denildiğini; ve o sana nefret edeni iken **ما ابغضنى اـِلَيْهِ** [denildiğini] naklederler: (IB:) ISd, Sb’nin rivayetine dayanarak, **ما ابغضنى له**’un, senin ona nefret edilen ( **مُبْغَضٌ** [TA’da böyle; fakat bu açıkça **مُبْغِضٌ**, nefret eden, yerine bir hatadır,]) olman demek olduğunu; ve **ما ابغضه الىّ**’un, onun senin yanında, yahut senin nazarında, nefretin konusu olması demek olduğunu söyler. (TA.) -A3- **أَنْعَمَ اللّٰهُ بِكَ عَيْنًا وَ أَبْغَضَ بِعَدُوِّكَ عَيْنًا**, (A’da böyle; ve ikinci fiil JK’da ve L’de bu şekilde,) yahut birinci fiil **نَعِمَ**’dir, (L, K,) ve ikinci ↓ **بَغَضَ**, (K, TA,) **نَصَرَ** gibi, (TA,) yahut ↓ **بَغِضَ**, (CK,) bir beddua kalıbıdır (TA) (mecaz:) [görünüşe göre manası: Allah, sevdiğin kimseyi görme ile gözünü ferahlatsın; ve düşmanının gözünü, nefret ettiği kimseyi görme ile acıtsın: yahut Allah, seni görme ile bir gözü ferahlatsın; ve düşmanını görme ile bir gözü nefretle etkilesin].

**تبغّض**
5 **تبغّض** **أبغض** **بغض** **تبغض** O nefretini açığa vurdu, yahut gösterdi; yahut nefretin konusu oldu, yahut kendini nefretin konusu yaptı; **تَحَبَّبَ**’ın zıddı. (K.) Şunu dersin: **تَحَبَّبَ لِى فُلَانٌ وَ تَبَغَّضَ لِى أَخُوهُ** [Falanca bana sevgi gösterdi, yahut kendini bana sevginin konusu yaptı; ve onun kardeşi bana nefret gösterdi, yahut kendini bana nefretin konusu yaptı]. (A, TA.)

**تباغض القَوْمُ**
6 **تباغض القَوْمُ** **تباغض القوم** Erkekler topluluğu birbirinden nefret etti: (Msb:) **تَبَاغُضٌ**, **تَحَابُبٌ**’un zıddıdır. (S, K.) Şunu dersin: **مَا رَأَيْتُ أَشَدَّ تَبَاغُضًا مِنْهُمَا** [Onların ikisinden daha şiddetli karşılıklı nefret eden görmedim]. (A, TA.)

**بُغْضٌ**
**بُغْضٌ** **بغض** **غض** Nefret; **حُبُّ**’un zıddı: (S, A, K:) **أَبْغَضَهُ**’dan bir isimdir. (Msb.)

**بِغْضَةٌ**
**بِغْضَةٌ** **بغض** **بغضه** **بغضة** **غض** **غضة** Şiddetli nefret; bunun gibi ↓ **بَغْضَآءُ**, (S, A, Msb, K,) ve ↓ **بَغَاضَةٌ** [fakat 1’e bak]. (TA.) -A2- Ayrıca **بَغِيضٌ**’e bak.

**بَغْضَآءُ**
**بَغْضَآءُ** **بغضآء**: Bir önce gelene bak.

**بَغُوضٌ**
**بَغُوضٌ** **بغوض**: Bir sonra gelene bak.

**بَغِيضٌ**
**بَغِيضٌ** **بغيض** **غيض** Nefret edilen; iğrenç; ve nefretin konusu: (S, A, Msb, * K:) nefret edilmiş; bunun gibi ↓ **بَغُوضٌ** (TA) ve ↓ **مُبْغَضٌ**: (Msb, * TA:) birincinin çoğulu **بُغَضَآءُ**. (A, TA.) ― -b2- Bazıları, onun ayrıca zıt manada Nefret eden anlamını da taşıdığını söyler; yani ↓ **مُبْغِضٌ** ile aynı: (TA:) ve Skr, ↓ **بِغْضَةٌ**’yi, sana nefret eden insanlar manasında açıklar. (L, TA. *)

**بَغَاضَةٌ**
**بَغَاضَةٌ** **بغاضه** **بغاضة** **غاض**: **بِغْضَةٌ**’ye bak.

**مُبْغَضٌ**
**مُبْغَضٌ** **مبغض**: **بَغِيضٌ**’e bak.

**مُبْغِضٌ**
**مُبْغِضٌ** **مبغض**: **بَغِيضٌ**’e bak.

**مَبْغَضَةٌ**
**مَبْغَضَةٌ** **مبغض** **مبغضه** **مبغضة** [Nefret sebebi: **مَبْخَلَةٌ** ve **مَجْبَنَةٌ** ile aynı sınıftan bir kelime]. (A.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

بَغَُضَ
بَغَُضَ U بَغِضَ A ( n. ac. بَغَاْضَة 22t ),
a.  Was hateful, odious.

b.  see IV .

بَغَّضَ
بَغَّضَ II
a.  [ acc. &  Ila ], Rendered hateful, odious to.

أَبْغَضَ
أَبْغَضَ IV ,
a.  Hated, detested.

بِغْضَة
بِغْضَة 2t ,
a.  see 3 .

بُغْض
بُغْض 3 ,
a.  Hatred, hate; enmity, animosity, bad blood, bitterness; antipathy, aversion; dudgeon, spleen; detestation, abhorrence.

بَغِيْض
بَغِيْض 25 ,  بَغُوْض 26 ,
a.  Hateful, odious, detestable.

b.  Hating.

##### Türkçe

**بَغَُضَ**
**بَغَُضَ** U **بَغِضَ** A ( n. ac. **بَغَاْضَة** 22t ),
a. Nefret edilen, iğrenç idi.

b. IV’e bak.

**بَغَّضَ**
**بَغَّضَ** II
a. [ acc. & Ila ], (birine) nefret edilen, iğrenç kıldı.

**أَبْغَضَ**
**أَبْغَضَ** IV ,
a. Nefret etti, tiksindi.

**بِغْضَة**
**بِغْضَة** 2t ,
a. 3’e bak.

**بُغْض**
**بُغْض** 3 ,
a. Nefret, kin; düşmanlık, husumet, kötü kan, acılık; antipati, nefret, kaçınma; güceniklik, dalak; tiksinme, iğrenme.

**بَغِيْض**
**بَغِيْض** 25 , **بَغُوْض** 26 ,
a. Nefret edilen, iğrenç, tiksindirici.

b. Nefret eden.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

بغض
بَغَضَ - يَبْغُضُ - بَغْضاء
بَغَضَ - يَبْغُضُ + كائن + كائناً  أو شيئاً: ضد " حب ": لا يحب الخير والسلامة والنعمة في آخر، بل يريد له السوء والشر والضر
بَغْضاء: على وزن " فـَعـْلاء" اسم فعل بمعنى فاعل من " بَغَضَ - يَبْغُضُ ": تمني وقوع السوء والضر ووالشر بآخر بقوة  وشدة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "الشعور بالبغض والمقت النفسي تجاه كائن، وما يترتب على ذلك من إعطاء التفضيل والأولوية بالإرادة والعمل الضار والقبيح تجاهه، وذلك من غير فعل أو عمل فعلي"، وهي:
شَنِئَ - يَشْنَأُ (شَنَأَ - يَشْنَأُ)، غَلَّ - يَغِلُّ، ضَغِنَ - يَضْغَنُ، بَغَضَ - يَبْغُضُ، مَقَتَ - يَمْقُتُ، قَلَى - يَقْلِي

البغضاء
بدت البغضاء	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا بطانة من دونكم لا يألونكم خبالا ودوا ما عنتم قد بدت البغضاء من أفواههم وما تخفي صدورهم أكبر قد بينا لكم الآيات إن كنتم تعقلون(118)﴾ آل عمران ﴿قد كانت لكم أسوة حسنة في إبراهيم والذين معه إذ قالوا لقومهم إنا برآء منكم ومما تعبدون من دون الله كفرنا بكم وبدا بيننا وبينكم العداوة والبغضاء أبدا حتى تؤمنوا بالله وحده إلا قول إبراهيم لأبيه لأستغفرن لك وما أملك لك من الله من شيء ربنا عليك توكلنا وإليك أنبنا وإليك المصير(4)﴾ الممتحنة
ألقى بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة	﴿ومن الذين قالوا إنا نصارى أخذنا ميثاقهم فنسوا حظا مما ذكروا به فأغرينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة وسوف ينبئهم الله بما كانوا يصنعون(14)﴾ المائدة ﴿وقالت اليهود يد الله مغلولة غلت أيديهم ولعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء وليزيدن كثيرا منهم ما أنزل إليك من ربك طغيانا وكفرا وألقينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله ويسعون في الأرض فسادا والله لا يحب المفسدين(64)﴾ المائدة
 	﴿إنما يريد الشيطان أن يوقع بينكم العداوة والبغضاء في الخمر والميسر ويصدكم عن ذكر الله وعن الصلاة فهل أنتم منتهون(91)﴾ المائدة
مختار الصحاح
● [بغض] ب غ ض: البُغْضُ ضد الحب وقد بَغُضَ الرجل من باب ظَرُفَ أي صار بَغِيضَاً و بَغَّضَهُ الله إلى الناس تَبْغيضاً فأَبْغَضُوهُ أي مقتوه فهو مُبْغَضٌ و البَغْضَاءُ شدة البغض وكذا البِغْضَةُ بالكسر وقولهم ما أَبْغَضَهُ لي شاذ و التَبَاغُضُ ضد التحاب
الراغب
بغض
البغض: نفار النفس عن الشيء الذي ترغب عنه، وهو ضد الحب، فإن الحب انجذاب النفس إلى الشيء، الذي ترغب فيه. يقال: بغض الشيء بغضا وبغضته (جاء بغضه عن ثعلب وحده) بغضاء. قال الله عزوجل: }وألقينا بينهم العداوة والبغضاء﴿[المائدة/64]، وقال:﴾إنما يريد الشيطان أن يوقع بينكم العداوة والبغضاء{ [المائدة/91]، وقوله عليه السلام: (إن الله تعالى يبغض الفاحش المتفحش) (الحديث أخرجه أحمد عن أسامة بن زيد والطبراني. راجع: مسند أحمد 2/199؛ والمعجم الأوسط 1/221) فذكر بغضه له تنبيه على بعد فيضه وتوفيق إحسانه منه.
ملخص اللسان
1.    بَغَّضَه اللّهُ  إِلى الناس تَبْغِيضاً فأَبْغَضُوه أَي مَقَتُوه.
2.    البُغْض والبِغْضةُ: نَقِيضُ الحبّ
3.    وبَغُضَ الرجلُ ، بَغاضةً أَي صارَ بَغِيضاً.
4.    والبَغُوضُ:  المُبغِض؛
5.    والمُباغَضةُ: تَعاطِي البَغْضاء؛
6.    والتَّباغُضُ: ضد التَّحابّ.
7.    ورجل مُبَغَّضٌ: يُبْغَضُ كثيراً.
8.    وقد بَغُضَ إِلي أَي صار بَغِيضاً.
9.    وبَغِيض: أَبو قبيلة،
10.                       وبَغِيض: حيّ من قيس،
لسان العرب
● - بغض: البُغْض والبِغْضةُ: نَقِيضُ الحبّ؛ وقول ساعدة بن كؤية:  ومن العَوادِي أَنْ تَفُتْك بِبِغْضةٍ،  وتَقاذُفٍ منها، وأَنّكَ ترْقُب  قال ابن سيده: فسّره السُّكَّري فقال: بِبِغضةٍ بقوم يبغضونك، فهو على  هذا جمع كغِلْمة وصِبْية، ولولا أَن، المعهود من العرب أَن لا تتشكّى من  محبوب بِغْضةً في أَشعارها لقلنا: إِن البِغْضة هنا الإِبْغاض، والدليل  على ذلك أَنه قد عطف عليها المصدرَ وهو قوله: وتَقاذُفٍ منها، وما هو في  نية المصدر وهو قوله: وأَنك تَرْقُب.  وبَغُضَ الرجلُ، بالضم، بَغاضةً أَي صارَ بَغِيضاً. وبَغَّضَه اللّهُ  إِلى الناس تَبْغِيضاً فأَبْغَضُوه أَي مَقَتُوه.  والبَغْضاءُ والبَغاضةُ، جميعاً: شدة البغْضِ، وكذلك البِغْضة، بالكسر؛  قال معقل بن خويلد الهذلي:  أَبا مَعْقلٍ، لا تُوطِئَنْك بَغاضَتي  رؤوسَ الأَفاعي من مَراصِدِها العُرْم  وقد أَبْغَضه وبَغَضَه؛ الأَخيرة عن ثعلب وحده. وقال في قوله عزّ وجلّ:  إِني لِعَمَلِكم من القَالِينَ، أَي الباغِضِين، فدل هذا على أَن بَغَضَ  عنده لغة. قال: ولولا أَنها لغة عنده لقال من المُبْغِضِين. والبَغُوضُ:  المُبغِض؛ أَنشد سيبويه:  ولكن بَغُوضٌ أَن يقالَ عَدِيمُ  وهذا أَيضاً مما يدل على أَن بَغَضْته لغة لأَن فَعُولاً إِنما هي في  الأَكثر عن فاعِلٍ لا مُفْعِل، وقيل: البَغيض المُبْغِض والمُبْغَض جميعاً  ضدٌّ. والمُباغَضةُ: تَعاطِي البَغْضاء؛ أَنشد ثعلب:  يا رُبَّ مَولىً ساءَني مُباغِضِ،  عليَّ ذي ضِغْنٍ وضَبٍّ فارضِ،  له كقُروء ِ الحائِضِ  (* قوله «وضب فارض» الضب الحقد، والفارض القديم وقيل العظيم. وقوله له  قروء إلخ يقول: لعداوته أوقات تهيج فيها مثل وقت الحائض.)  والتَّباغُضُ: ضد التَّحابّ. ورجل بَغِيض وقد بَغُضَ بَغاضةً وبَغِضَ،  فهو بَغِيضٌ. ورجل مُبَغَّضٌ: يُبْغَضُ كثيراً. ويقال: هو محبوب غير  مُبَغَّضِ، وقد بُغِّض إِليه الأَمرُ وما أَبْغَضَه إِليّ، ولا يقال ما  أَبْغَضَني له ولا ما أَبْغَضَه لي؛ هذا قول أَهل اللغة. قال ابن سيده: وحكى  سيبويه: ما أَبْغَضَني له وما أَبْغَضَه إِلي، وقال: إِذا ما أَبْغَضَني له  فإِنما تخبر أَنك مُبْغَضٌ له، وإِذا قلت ما أَبْغَضَه إِليّ فإِنما  تخبر أَنه مُبْغَضٌ عندك. قال أَبو حاتم: من كلام الحشو أَنا أُبْغِض فلاناً  وهو يُبْغِضني. وقد بَغُضَ إِلي أَي صار بَغِيضاً. وأَبْغِضْ به إِليَّ  أَي ما أَبْغَضَه. الجوهري: قولهم ما أَبْغَضَه لي شاذ لا يقاس عليه؛ قال  ابن بري: إِنما جعله شاذّاً لأَنه جعله من أَبْغَضَ، والتعجب لا يكون من  أَفْعَل إِلا بأَشَدّ ونحوه، قال: وليس كما ظنّ بل هو من بَغُضَ فلان  إِليَّ، قال: وقد حكى أَهل اللغة والنحو: ما أَبْغَضَني له إِذا كنتَ أَنت  المُبغِضَ له، وما أَبْغَضَني إِليه إِذا كان هو المُبْغِضَ لك. وفي  الدعاء: نَعِمَ اللّهُ بك عَيْناً وأَبْغَضَ بِعَدوِّك عَيْناً وأَهل اليمن  يقولون: بَغُضَ جَدُّك كما يقولون عَثَرَ جَدُّك.  وبَغِيض: أَبو قبيلة، وقيل: حيّ من قيس، وهو بَغِيض بن رَيْث بن غَطفان  بن سعد بن قيس عَيْلان.
مقاييس اللغة:
بغض الباء والغين والضاد أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على خلاف الحُبّ، يقال أبغَضْتُه أُبْغِضُه. فأمَّا قوله:
ومِن العَوَادِي أن تَقَتْكَ بِبِغْضَةٍ
وتَقَاذُفٍ منها وأنَّكَ تُرْقَبُ
فقيل البِغْضَةُ الأعداء، وقيل أراد ذَوِي بِغْضةٍ. وربما قالوا بَغُض جَدُّه، كقولهم عَثَرَ، والله أعلم.
القاموس المحيط:
البُغْضُ، بالضم ضِدُّ الحُبِّ. والبِغْضَةُ، بالكسر، والبَغْضاءُ شِدَّتُهُ. وبَغُضَ، ككَرُمَ ونَصَرَ وفرحَ، بَغاضَةً، فهو بَغيضٌ. ويقالُ بَغَِضَ جَدُّكَ كَتَعَِسَ جَدُّكَ، ونَعِمَ اللّهُ بكَ عَيناً، وبَغَضَ بِعَدُوِّكَ عَيْناً، وأبْغُضُهُ ويَبْغُضُنِي، بالضم لُغَةٌ رَدِيَّةٌ. وما أبْغَضَه لي شاذٌّ. وأبْغَضُوهُ مَقَتُوهُ.
وبَغيضُ بنُ رَيْثِ بنِ غَطَفانَ: أبو حَيّ. والتَّبْغيضُ والتَّباغُضُ والتَّبَغُّضُ: ضِدُّ التَّحْبيبِ والتَّحابُبِ والتَّحبُّبِ. وبَغيضٌ التَّمِيمِيُّ: غيَّرَ النبيُّ، صلى الله عليه وسلّم، اسمَهُ بِحَبيبٍ.
تاج العروس:
بغض
" البُغْضُ بالضَّمِّ : ضِدُّ الحُبِّ " نَقله الجَوْهَرِيّ . قال شيْخُنَا ضِدُّ الحُبِّ يَلْزَمُه العَدَاوَةُ في الأَكْثَر لا أَنَّهما بمَعْنىً لِظَاهِرِ " إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ العَدَاوَةَ والبَغْضَاءَ " " والبِغْضَةُ بالكَسْرِ والبَغْضَاءُ : شِدَّتُه " وكَذلِك البَغَاضَةُ . " وبَغضَ ككَرُمَ ونَصَرَ وفَرِحَ بَغَاضَةً " مَصْدرُ الأَوَّلِ " فهو بَغيضٌ " مِنْ قَوْم بُغَضَاءَ . من المَجَازِ : " يُقَالُ " نَسَبَهُ ابنُ بَرِّيّ إِلى أَهْلِ اليَمَنِ : بَغَضَ جَدُّكَ كتَعَسَ جَدُّكَ " وعَثُرَ جَدُّكَ وهو من حَدِّ كَرُمَ . من المجاز في الدُّعاءِ : " نَعِمَ اللهُ بِكَ عَيْناً وبَغَضَ بعدُوِّك عَيْناً " وهو من حَدِّ نَصَرَ . قال : أَبو حَاتِمٍ : قَوْلُهُم أَنَا " أَبْغُضُهُ ويَبْغُضُنِي بالضَّمِّ لُغَةٌ رَدِيئَةٌ " من كَلام الحَشْوِ وأَثْبَتَها ثَعْلَبٌ وَحْدَهُ فإِنّه قالَ في قَوْلِهِ عَزَّ وجَلَّ : " إِنّي لِعَمَلِكُمْ مِنَ القَالِينَ " أَيْ الباغَضِين فدَلَّ هذا على أَنَّ بَغَضَ عنْده لُغَةٌ ولَوْلاَ أَنَّهَا لُغَة عِنْدَه لَقَالَ من المُبْغِضِينَ . قَوْلُهُم : " مَا أَبْغَضَهُ لِي . شَاذٌّ " لا يُقَاس عَليْه كما قَالَهُ الجَوْهَرِيّ . قال ابنُ بَرِّيّ : إِنَّمَا جَعَلَهُ شَاذّاً لأَنَّهُ جَعَلَهُ من أَبْغَضَ والتَّعَجُّب لا يكونُ من أَفْعَلَ إِلاَّ بِأَشَدَّ ونَحْوِه قال : وليْس كما ظَنَّ بَل هُوَ من بَغُضَ فُلانٌ إِلَيَّ . قال : وقد حَكَى أَهْلُ اللُّغَةِ والنَّحْو : ما أَبْغَضَنِي له إِذا كُنْتَ أَنْتَ المُبْغِضَ لَه وما أَبْغَضَنِي إِليْه إِذا كانَ هُوَ المُبْغِضَ لَكَ . انْتَهَى . وقال ابنُ سِيدَه : وحَكَى سِيبَوَيْه : ما أَبْغَضَنِي لَهُ ومَا أَبْغَضَنِي لَهُ فإِنَّمَا تُخبِرُ أَنَّكَ مُبْغِضُ لَه وإِذا قُلْتَ : ما أَبْغَضَه إِلَيَّ فإِنَّمَا تُخبِرُ أَنَّهُ مُبْغَضٌ عِنْدَك . " وأَبْغَضُوه " أَي " مَقَتُوه " فهو مَبْغَضٌ . " وبَغِيضُ بنُ رَيْثِ بنِ غَطَفَانَ " بنِ سَعْدِ بْنِ قيْسِ عَيْلاَنَ : " أَبُو حَيٍّ " مِنْ قَيْسٍ . " والتَّبْغِيضُ والتَّباغُضُ والتَّبَغُّضُ : ضِدُّ التَّحْبِيبِ والتَّحابُبِ والتَّحَبُّبِ " تقولُ : حَبُبَ إِليَّ زَيْدٌ : وبَغُضَ إِليَّ عَمْرٌو وتَحَبَّبَ لي فُلانٌ وتَبَغَّضَ لي أَخُوه . وما رأَيْتُ أَشَدَّ تَباغُضاً منهما ولَمْ يَزَالاَ مُتَبَاغِضَيْنِ . " وبَغِيضٌ التَّمِيمِيُّ " الحَنْظَلِيّ " غَيَّرَ النبِيُّ صَلَّى اللهُ عَليْه وسَلَّم اسْمَهُ " حِينَ وَفَدَ عليه " بحَبِيبٍ " تَفَاؤُلاً . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : البِغْضَةُ بالكَسْرِ : القَومُ يَبْغَضُون قاله السُّكَّرِيّ في شَرْحِ قَوْل سَاعِدَةَ بنِ جُؤيَّةَ :
ومِنَ العَوَادي أَنْ تَقَتْكَ بِبِغْضَةٍ ... وتَقَاذُفٍ منها وأَنَّكَ تُرْقَبُ قال ابنُ سِيدَه : فَهُوَ على هذا جَمْعٌ كغِلْمَةٍ وصِبْيَةٍ ولولا أَنَّ المَعْهُودَ من العَرَبِ أَن لا تَتَشَكَّى من مَحْبُوبٍ بِغْضَةً في أَشْعارِهَا لَقُلْنَا إِنَّ البِغْضَةَ هنَا الإِبْغاضُ . وبَغَّضَهُ اللهُ إِلى الناسِ فهُوَ مُبَغَّضٌ : يُبْغَضُ كَثِيراً . والبَغَاضَةُ : شِدَّةُ البُغْضِ قال مَعْقِلُ بنُ خُوَيْلِدٍ الهُذَلِيّ :
أَبَا مَعْقِل لا تُوطِئَنْكَ بَغَاضَتِي ... رُؤُوسَ الأَفَاعِي مِن مَرَاصِدِها العُرْمِ والبَغُوضُ : المُبْغِضُ أَنْشد سِيبَوَيْه :
" ولكِنْ بَغُوضٌ أَنْ يُقَالَ عَدِيمُ قلتُ : وفيه دَلِيلٌ قَوِيٌّ لِمَا ذَهَبَ إِليه ثَعْلَبٌ من أَنَّ بَغَضْتُه لُغَةٌ لأَنَّ فَعُولاً إِنَّمَا هي في الأَكْثَرِ عن فاعِلٍ لا مَفْعِلٍ وقيل : البَغِيضُ المُبْغِضُ والمُبْغَضُ جَمِيعاً ضِدٌّ . والمُبَاغَضَةُ : تَعَاطِي البَغْضَاءِ وقد بَاغَضْتُه . أَنْشَد ثَعْلبٌ :
" يا رُبَّ مَوْلىً سَاءَنِي مُبَاغِضِ
" عَلَيَّ ذِي ضِغْنٍ وضَبٍّ فَارِضِ
" له قُرُوءٌ كقُرُوءِ الحَائِضِ والبَغِيضُ : لَقَبُ الحَسَنِ بْنِ مُحَمَّد بنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ جَعْفَرٍ الصَّادِق يُقَالُ لِوَلِدَه بَنُو البَغِيضِ

##### Türkçe

بغض
**بَغَضَ - يَبْغُضُ - بَغْضاء**
**بَغَضَ - يَبْغُضُ** + bir varlık + bir varlığı veya bir şeyi: “sevgi”nin zıddı: bir başkasında hayrı, selâmeti ve nimeti sevmez; bilakis ona kötülüğü, şerri ve zararı ister.
**بَغْضاء**: “فـَعـْلاء” vezninde, **بَغَضَ - يَبْغُضُ**’tan, fâil mânasında fiil ismi: bir başkasına kötülüğün, zararın ve şerrin, kuvvet ve şiddetle vuku bulmasını temenni etmek.
Ve lafız, “bir varlığa karşı buğz ve nefsî nefret duygusu ve bunun gerektirdiği olarak ona karşı zararlı ve çirkin irade ve amelle tercih ve öncelik vermek; bu ise fiilî bir fiil veya amel olmaksızın” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**شَنِئَ - يَشْنَأُ** (**شَنَأَ - يَشْنَأُ**)، **غَلَّ - يَغِلُّ**، **ضَغِنَ - يَضْغَنُ**، **بَغَضَ - يَبْغُضُ**، **مَقَتَ - يَمْقُتُ**، **قَلَى - يَقْلِي**

**البغضاء**
**بدت البغضاء**	﴿Ey iman edenler! Sizden olmayanı sırdaş edinmeyin; size bozgunculukta kusur etmezler; sıkıntıya düşmenizi isterler. **البغضاء** ağızlarından belirmiştir; göğüslerinin gizlediği ise daha büyüktür. Eğer aklediyorsanız, size âyetleri açıklamışızdır (118)﴾ Âl-i İmrân ﴿Andolsun, İbrâhim’de ve onunla beraber olanlarda sizin için güzel bir örnek vardır; kavimlerine demişlerdi ki: Biz sizden ve Allah’tan başka taptıklarınızdan uzağız; sizi inkâr ettik; yalnız Allah’a iman edinceye kadar, bizimle sizin aranızda ebediyen düşmanlık ve **البغضاء** belirmiştir; ancak İbrâhim’in babasına sözü müstesna: “Senin için mutlaka bağışlanma dileyeceğim; Allah’tan sana karşı hiçbir şeye malik değilim.” Rabbimiz! Sana tevekkül ettik; sana yöneldik; dönüş sanadır (4)﴾ el-Mümtehine
**ألقى بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة**	﴿“Biz Hristiyanız” diyenlerden de, onların mîsakını aldık; sonra kendilerine hatırlatılanın bir payını unuttular; biz de kıyamet gününe kadar aralarına düşmanlık ve **البغضاء** saldık; Allah, yapmakta olduklarını onlara haber verecektir (14)﴾ el-Mâide ﴿Yahudiler dedi ki: Allah’ın eli bağlıdır. Elleri bağlandı ve söyledikleri sebebiyle lânetlendiler. Bilakis iki eli açıktır; dilediği gibi infak eder. Rabbinden sana indirilen, onların çoğunun azgınlığını ve küfrünü mutlaka artıracaktır. Kıyamet gününe kadar aralarına düşmanlık ve **البغضاء** bıraktık. Ne zaman savaş için bir ateş tutuştursalar Allah onu söndürür; yeryüzünde bozgunculuk için koşarlar; Allah bozguncuları sevmez (64)﴾ el-Mâide
 	﴿Şüphesiz şeytan, içki ve kumarda aranıza düşmanlık ve **البغضاء** düşürmek ister; sizi Allah’ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister; artık vazgeçiyor musunuz? (91)﴾ el-Mâide

Muhtâr es-Sıhâh
● [بغض] ب غ ض: **البُغْضُ** sevginin zıddıdır; adam **بَغُضَ** (ظَرُفَ bâbından) yani **بَغِيضَاً** oldu; Allah onu insanlara **تَبْغيضاً** ile çirkin gösterdi de onu **فأَبْغَضُوهُ** yani ona nefret ettiler; o **مُبْغَضٌ**dur. **البَغْضَاءُ** buğzun şiddetidir; kesre ile **البِغْضَةُ** de böyledir. “**ما أَبْغَضَهُ لي**” sözleri şâzdır. **التَبَاغُضُ** karşılıklı sevginin zıddıdır.

er-Râgıb
بغض
**البغض**: nefsin, kendisinden uzak durmayı arzuladığın şeyden ürkmesi/nefret etmesidir; o sevginin zıddıdır; çünkü sevgi, nefsin, kendisinde arzu ettiğin şeye meyletmesidir. Denir: **بغض الشيء بغضا وبغضته** ( **جاء بغضه عن ثعلب وحده** ) **بغضاء**. Aziz ve celil Allah dedi ki: ﴿**وألقينا بينهم العداوة والبغضاء**﴾ [el-Mâide/64], ve dedi ki: ﴿**إنما يريد الشيطان أن يوقع بينكم العداوة والبغضاء**﴾ [el-Mâide/91]. Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sözü: (Şüphesiz Allah Teâlâ, çirkin sözlü, çirkinliği zorlayan kimseye buğz eder) (hadisi Ahmed, Üsâme b. Zeyd’den; Taberânî de rivayet etti. Bkz.: Müsned Ahmed 2/199; el-Mu‘cemü’l-Evsat 1/221). Onun kendisine buğzunu zikretmesi, ondan feyzinin uzaklığına ve ihsan tevfîkinin ondan uzaklığına bir tenbihtir.

Lisân özeti
1. Allah onu insanlara **تَبْغِيضاً** ile çirkin gösterdi de onu **فأَبْغَضُوه** yani ona nefret ettiler.
2. **البُغْض** ve **البِغْضةُ**: sevginin nakîzı.
3. Adam **بَغُضَ** , **بَغاضةً** yani **بَغِيضاً** oldu.
4. **البَغُوضُ**: buğz eden;
5. **المُباغَضةُ**: **البَغْضاء**yı karşılıklı yapmak;
6. **التَّباغُضُ**: **التَّحابّ**ın zıddı.
7. **مُبَغَّضٌ** adam: çokça buğz edilir.
8. **وقد بَغُضَ إِلي**: yani **بَغِيضاً** oldu.
9. **بَغِيض**: bir kabilenin babası,
10. **بَغِيض**: Kays’tan bir hayy (kol).

Lisânü’l-ʿArab
● - بغض: **البُغْض** ve **البِغْضةُ**: sevginin nakîzı; Sâ‘ide b. Kuveyye’nin sözü:
ومن العَوادِي أَنْ تَفُتْك بِبِغْضةٍ،
وتَقاذُفٍ منها، وأَنّكَ ترْقُب
İbn Sîde dedi ki: es-Sukkerî onu tefsir etti ve dedi ki: **بِبِغضةٍ**: seni buğz eden bir kavimle; bu, bu hâl üzere, **غِلْمة** ve **صِبْية** gibi bir cem‘dir. Araplardan mâruf olan, şiirlerinde sevdiklerinden **بِغْضةً** ile şikâyet etmemeleridir; eğer bu olmasaydı, burada **البِغْضة**nın **الإِبْغاض** olduğunu söylerdik. Buna delil, ona masdarı atfetmiş olmasıdır; o da şu sözüdür: **وتَقاذُفٍ منها**; ve masdar niyetinde olan da şu sözüdür: **وأَنك تَرْقُب**.
Adam **بَغُضَ** (damme ile), **بَغاضةً**: yani **بَغِيضاً** oldu. Allah onu insanlara **تَبْغِيضاً** ile çirkin gösterdi de onu **فأَبْغَضُوه** yani ona nefret ettiler.
**البَغْضاءُ** ve **البَغاضةُ**, ikisi birlikte: **البغْضِ**in şiddeti; kesre ile **البِغْضة** de böyledir. Ma‘kıl b. Huveylid el-Hüzelî dedi ki:
أَبا مَعْقلٍ، لا تُوطِئَنْك بَغاضَتي
رؤوسَ الأَفاعي من مَراصِدِها العُرْم
Onu **أَبْغَضه** etti ve **بَغَضَه** etti; ikincisi yalnızca Sa‘leb’dendir. Aziz ve celil olanın sözü hakkında dedi ki: **إِني لِعَمَلِكم من القَالِينَ**: yani **الباغِضِين**; bu, onun yanında **بَغَضَ**ın bir lugat olduğuna delâlet etti; eğer onun yanında bir lugat olmasaydı, **من المُبْغِضِين** derdi.
**البَغُوضُ**: buğz eden; Sîbeveyh inşâd etti:
ولكن بَغُوضٌ أَن يقالَ عَدِيمُ
Bu da, **بَغَضْته**nin bir lugat olduğuna delâlet eden şeylerdendir; çünkü **فَعُولاً** çoğunlukla **فاعِل**den olur, **مُفْعِل**den değil. Ve denildi ki: **البَغيض** hem **المُبْغِض** hem **المُبْغَض**tır; ikisi de zıddır.
**المُباغَضةُ**: **البَغْضاء**yı karşılıklı yapmak; Sa‘leb inşâd etti:
يا رُبَّ مَولىً ساءَني مُباغِضِ،
عليَّ ذي ضِغْنٍ وضَبٍّ فارضِ،
له كقُروء ِ الحائِضِ
(* “وضب فارض” sözü: **الضب** kin; **الفارض** eski, denildi: büyük. “له قروء إلخ” sözü: düşmanlığının, hayızlının vakti gibi, içinde kabardığı vakitleri vardır, der.)
**التَّباغُضُ**: **التَّحابّ**ın zıddı. **بَغِيض** adam; **بَغُضَ** **بَغاضةً** ve **بَغِضَ**; o **بَغِيضٌ**dur. **مُبَغَّضٌ** adam: çokça buğz edilir. Denir: o sevilendir, **غير مُبَغَّضِ** değildir; ve iş ona **بُغِّض** edildi. “**ما أَبْغَضَه إِليّ**” denir; “**ما أَبْغَضَني له**” denmez ve “**ما أَبْغَضَه لي**” denmez; bu, dil ehlinin sözüdür. İbn Sîde dedi ki: Sîbeveyh şunu nakletti: “**ما أَبْغَضَني له**” ve “**ما أَبْغَضَه إِلي**”; ve dedi ki: “**إِذا ما أَبْغَضَني له**” dediğinde, ancak senin ona buğz edilen olduğunu haber verirsin; “**ما أَبْغَضَه إِليّ**” dediğinde ise, ancak onun senin yanında buğz edilen olduğunu haber verirsin.” Ebû Hâtim dedi ki: haşv sözünden: “Ben falana buğz ederim, o da bana buğz eder.”
**وقد بَغُضَ إِلي**: yani **بَغِيضاً** oldu. “**وأَبْغِضْ به إِليَّ**”: yani “**ما أَبْغَضَه**”. el-Cevherî: “**ما أَبْغَضَه لي**” sözleri şâzdır, ona kıyas edilmez. İbn Berrî dedi ki: onu şâz kılmasının sebebi, onu **أَبْغَضَ**dan yapmasıdır; taaccüb, **أَفْعَل**dan ancak **بِأَشَدّ** ve benzeriyle olur; dedi ki: öyle zannettiği gibi değildir; bilakis o, “falanca bana **بَغُضَ** oldu”dandır. Dedi ki: dil ve nahiv ehli şunu nakletti: “**ما أَبْغَضَنِي له**” sen onun için buğz eden olduğunda; “**ما أَبْغَضَنِي إِليه**” ise o senin için buğz eden olduğunda. Duada: “Allah seninle gözü aydın etsin ve düşmanınla gözü buğz etsin.” Yemen ehli der ki: “**بَغُضَ جَدُّك**” tıpkı “**عَثَرَ جَدُّك**” dedikleri gibi.
**بَغِيض**: bir kabilenin babasıdır; denildi ki: Kays’tan bir hayydır; o, **بَغِيض بن رَيْث بن غَطفان بن سعد بن قيس عَيْلان**dır.

Mekâyîsü’l-Luğa:
بغض: **الباء** ve **الغين** ve **الضاد** tek bir asıldır; o, sevginin hilâfına delâlet eder. Denir: **أبغَضْتُه أُبْغِضُه**. Şu söze gelince:
ومِن العَوَادِي أن تَقَتْكَ بِبِغْضَةٍ
وتَقَاذُفٍ منها وأنَّكَ تُرْقَبُ
**البِغْضَةُ**nın düşmanlar olduğu söylendi; ve denildi ki: **ذَوِي بِغْضةٍ**yı kastetti. Ve bazen “**بَغُض جَدُّه**” derler; “**عَثَرَ**” dedikleri gibi. Allah daha iyi bilir.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**البُغْضُ** (damme ile): sevginin zıddı. **البِغْضَةُ** (kesre ile) ve **البَغْضاءُ**: onun şiddeti. **بَغُضَ** ( **ككَرُمَ** ve **نَصَرَ** ve **فرحَ** gibi) **بَغاضَةً**; o **بَغيضٌ**dur. Ve denir: “**بَغَِضَ جَدُّكَ**” “**كَتَعَِسَ جَدُّكَ**” gibi. “Allah seninle gözü aydın etsin” ve “düşmanınla gözü buğz etsin.” “**أبْغُضُهُ ويَبْغُضُنِي**” (damme ile) kötü bir lugattır. “**وما أبْغَضَه لي**” şâzdır. “**وأبْغَضُوهُ**”: ona nefret ettiler.
**وبَغيضُ بنُ رَيْثِ بنِ غَطَفانَ**: bir hayyın babası. **التَّبْغيضُ** ve **التَّباغُضُ** ve **التَّبَغُّضُ**: **التَّحْبيبِ**in ve **التَّحابُبِ**in ve **التَّحبُّبِ**ün zıddı. **وبَغيضٌ التَّمِيمِيُّ**: Nebî (sallallahu aleyhi ve sellem) onun adını **بِحَبيبٍ** ile değiştirdi.

Tâcü’l-ʿArûs:
بغض
“**البُغْضُ** (damme ile): sevginin zıddı” el-Cevherî’den nakletti. Şeyhimiz dedi ki: sevginin zıddı, çoğunlukla düşmanlığı gerektirir; ikisi aynı mânada değildir; “**إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ العَدَاوَةَ والبَغْضَاءَ**”ın zâhirine göre. “**والبِغْضَةُ** (kesre ile) ve **البَغْضَاءُ**: onun şiddeti” ve **البَغَاضَةُ** da böyledir. “**وبَغضَ** ( **ككَرُمَ** ve **نَصَرَ** ve **فَرِحَ** gibi) **بَغَاضَةً**”: birincinin masdarı; “o **بَغيضٌ**dur”: **قَوْم بُغَضَاءَ**dan. Mecazdan: “denilir”; İbn Berrî onu Yemen ehline nisbet etti: “**بَغَضَ جَدُّكَ**” “**كتَعَسَ جَدُّكَ**” gibi; ve “**عَثُرَ جَدُّكَ**”; o, **كَرُمَ** haddindendir. Duada mecazdan: “Allah seninle gözü aydın etsin ve düşmanınla gözü buğz etsin”; o, **نَصَرَ** haddindendir. Dedi ki: Ebû Hâtim: onların sözü: “Ben **أَبْغُضُهُ** ve o bana **يَبْغُضُنِي** (damme ile)” kötü bir lugattır; haşv kelâmındandır; Sa‘leb onu tek başına sabit kıldı; çünkü o, aziz ve celil olanın sözü hakkında dedi ki: “**إِنّي لِعَمَلِكُمْ مِنَ القَالِينَ**” yani **الباغَضِين**; bu, onun yanında **بَغَضَ**ın bir lugat olduğuna delâlet etti; eğer onun yanında bir lugat olmasaydı, **من المُبْغِضِينَ** derdi.
Onların sözü: “**مَا أَبْغَضَهُ لِي**”: şâzdır; el-Cevherî’nin dediği gibi ona kıyas edilmez. İbn Berrî dedi ki: onu şâz kılmasının sebebi, onu **أَبْغَضَ**dan yapmasıdır; taaccüb, **أَفْعَلَ**dan ancak **بِأَشَدَّ** ve benzeriyle olur; dedi ki: öyle zannettiği gibi değildir; bilakis o, “falanca bana **بَغُضَ** oldu”dandır. Dedi ki: dil ve nahiv ehli şunu nakletti: “**ما أَبْغَضَنِي له**” sen onun için buğz eden olduğunda; “**ما أَبْغَضَنِي إِليْه**” ise o senin için buğz eden olduğunda. Bitti. İbn Sîde dedi ki: Sîbeveyh şunu nakletti: “**ما أَبْغَضَنِي لَهُ**” ve “**مَا أَبْغَضَنِي لَهُ**”; çünkü sen ancak onun için buğz eden olduğunu haber verirsin; “**ما أَبْغَضَه إِلَيَّ**” dediğinde ise, ancak onun senin yanında buğz edilen olduğunu haber verirsin.
“**وأَبْغَضُوه**”: yani “**مَقَتُوه**”; o **مَبْغَضٌ**dur.
“**وبَغِيضُ بنُ رَيْثِ بنِ غَطَفَانَ**” **بنِ سَعْدِ بْنِ قيْسِ عَيْلاَنَ**: “bir hayyın babası” Kays’tandır.
“**التَّبْغِيضُ** ve **التَّباغُضُ** ve **التَّبَغُّضُ**: **التَّحْبِيبِ**in ve **التَّحابُبِ**in ve **التَّحَبُّبِ**ün zıddı”: dersin ki: “Zeyd bana **حَبُبَ** oldu” ve “Amr bana **بَغُضَ** oldu”; “falanca bana **تَحَبَّبَ** etti” ve “kardeşi bana **تَبَغَّضَ** etti.” “Onlardan daha şiddetli **تَباغُضاً** görmedim”; ve ikisi **مُتَبَاغِضَيْنِ** olmaya devam ettiler.
“**وبَغِيضٌ التَّمِيمِيُّ**” **الحَنْظَلِيّ**: Nebî (sallallahu aleyhi ve sellem) onun adını, ona geldiğinde, tefe’ülen “**بحَبِيبٍ**” ile değiştirdi.
Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **البِغْضَةُ** (kesre ile): buğz eden kavim; es-Sukkerî, Sâ‘ide b. Cü’eyye’nin sözünün şerhinde söyledi:
ومِنَ العَوَادي أَنْ تَقَتْكَ بِبِغْضَةٍ ... وتَقَاذُفٍ منها وأَنَّكَ تُرْقُبُ
İbn Sîde dedi ki: bu, bu hâl üzere, **غِلْمَةٍ** ve **صِبْيَةٍ** gibi bir cem‘dir; Araplardan mâruf olan, şiirlerinde sevdiklerinden **بِغْضَةً** ile şikâyet etmemeleridir; eğer bu olmasaydı, burada **البِغْضَة**nın **الإِبْغاض** olduğunu söylerdik.
Allah onu insanlara çirkin gösterdi; o **مُبَغَّضٌ**dur: çokça buğz edilir. **البَغَاضَةُ**: **البُغْضِ**in şiddeti; Ma‘kıl b. Huveylid el-Hüzelî dedi ki:
أَبَا مَعْقِل لا تُوطِئَنْكَ بَغَاضَتِي ... رُؤُوسَ الأَفَاعِي مِن مَرَاصِدِها العُرْمِ
**البَغُوضُ**: buğz eden; Sîbeveyh inşâd etti:
" ولكِنْ بَغُوضٌ أَنْ يُقَالَ عَدِيمُ
Dedim ki: onda, Sa‘leb’in, **بَغَضْتُه**nin bir lugat olduğuna gitmiş olduğu şeye kuvvetli bir delil vardır; çünkü **فَعُولاً** çoğunlukla **فاعِل**den olur, **مَفْعِل**den değil. Ve denildi ki: **البَغِيضُ** hem **المُبْغِضُ** hem **المُبْغَضُ**tur; ikisi birlikte zıddır.
**المُبَاغَضَةُ**: **البَغْضَاءِ**yı karşılıklı yapmak; ve ben ona **بَاغَضْتُه**. Sa‘leb inşâd etti:
" يا رُبَّ مَوْلىً سَاءَنِي مُبَاغِضِ
" عَلَيَّ ذِي ضِغْنٍ وضَبٍّ فَارِضِ
" له قُرُوءٌ كقُرُوءِ الحَائِضِ
**البَغِيضُ**: **الحَسَنِ بْنِ مُحَمَّد بنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ جَعْفَرٍ الصَّادِق**’ın lakabıdır; onun evlâdına **بَنُو البَغِيضِ** denilir.
