# بغض — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بغض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بغض

البُغْض والبِغْضةُ: نَقِيضُ الحبّ؛ وقول ساعدة بن كؤية:
ومن العَوادِي أَنْ تَفُتْك بِبِغْضةٍ،
وتَقاذُفٍ منها، وأَنّكَ ترْقُب
قال ابن سيده: فسّره السُّكَّري فقال: بِبِغضةٍ بقوم يبغضونك، فهو على هذا جمع كغِلْمة وصِبْية، ولولا أَن، المعهود من العرب أَن لا تتشكّى من محبوب بِغْضةً في أَشعارها لقلنا: إِن البِغْضة هنا الإِبْغاض، والدليل على ذلك أَنه قد عطف عليها المصدرَ وهو قوله: وتَقاذُفٍ منها، وما هو في نية المصدر وهو قوله: وأَنك تَرْقُب.
وبَغُضَ الرجلُ، بالضم، بَغاضةً أَي صارَ بَغِيضاً. وبَغَّضَه اللّهُ إِلى الناس تَبْغِيضاً فأَبْغَضُوه أَي مَقَتُوه.
والبَغْضاءُ والبَغاضةُ، جميعاً: شدة البغْضِ، وكذلك البِغْضة، بالكسر؛ قال معقل بن خويلد الهذلي:
أَبا مَعْقلٍ، لا تُوطِئَنْك بَغاضَتي
رؤوسَ الأَفاعي من مَراصِدِها العُرْم
وقد أَبْغَضه وبَغَضَه؛ الأَخيرة عن ثعلب وحده. وقال في قوله عزّ وجلّ: إِني لِعَمَلِكم من القَالِينَ، أَي الباغِضِين، فدل هذا على أَن بَغَضَ عنده لغة. قال: ولولا أَنها لغة عنده لقال من المُبْغِضِين. والبَغُوضُ: المُبغِض؛ أَنشد سيبويه:
ولكن بَغُوضٌ أَن يقالَ عَدِيمُ
وهذا أَيضاً مما يدل على أَن بَغَضْته لغة لأَن فَعُولاً إِنما هي في الأَكثر عن فاعِلٍ لا مُفْعِل، وقيل: البَغيض المُبْغِض والمُبْغَض جميعاً ضدٌّ. والمُباغَضةُ: تَعاطِي البَغْضاء؛ أَنشد ثعلب:
يا رُبَّ مَولىً ساءَني مُباغِضِ،
عليَّ ذي ضِغْنٍ وضَبٍّ فارضِ،
له كقُروء ِ الحائِضِ
(* قوله «وضب فارض» الضب الحقد، والفارض القديم وقيل العظيم. وقوله له قروء إلخ يقول: لعداوته أوقات تهيج فيها مثل وقت الحائض.) والتَّباغُضُ: ضد التَّحابّ. ورجل بَغِيض وقد بَغُضَ بَغاضةً وبَغِضَ، فهو بَغِيضٌ. ورجل مُبَغَّضٌ: يُبْغَضُ كثيراً. ويقال: هو محبوب غير مُبَغَّضِ، وقد بُغِّض إِليه الأَمرُ وما أَبْغَضَه إِليّ، ولا يقال ما أَبْغَضَني له ولا ما أَبْغَضَه لي؛ هذا قول أَهل اللغة. قال ابن سيده: وحكى سيبويه: ما أَبْغَضَني له وما أَبْغَضَه إِلي، وقال: إِذا ما أَبْغَضَني له فإِنما تخبر أَنك مُبْغَضٌ له، وإِذا قلت ما أَبْغَضَه إِليّ فإِنما تخبر أَنه مُبْغَضٌ عندك. قال أَبو حاتم: من كلام الحشو أَنا أُبْغِض فلاناً وهو يُبْغِضني. وقد بَغُضَ إِلي أَي صار بَغِيضاً. وأَبْغِضْ به إِليَّ أَي ما أَبْغَضَه. الجوهري: قولهم ما أَبْغَضَه لي شاذ لا يقاس عليه؛ قال ابن بري: إِنما جعله شاذّاً لأَنه جعله من أَبْغَضَ، والتعجب لا يكون من أَفْعَل إِلا بأَشَدّ ونحوه، قال: وليس كما ظنّ بل هو من بَغُضَ فلان إِليَّ، قال: وقد حكى أَهل اللغة والنحو: ما أَبْغَضَني له إِذا كنتَ أَنت المُبغِضَ له، وما أَبْغَضَني إِليه إِذا كان هو المُبْغِضَ لك. وفي الدعاء: نَعِمَ اللّهُ بك عَيْناً وأَبْغَضَ بِعَدوِّك عَيْناً وأَهل اليمن يقولون: بَغُضَ جَدُّك كما يقولون عَثَرَ جَدُّك.
وبَغِيض: أَبو قبيلة، وقيل: حيّ من قيس، وهو بَغِيض بن رَيْث بن غَطفان بن سعد بن قيس عَيْلان.

### Türkçe

**البُغْض** ve **البِغْضةُ**: sevginin zıddı; ve Sâʿide b. Kuʾye’nin sözü:
Ve musibetlerden (biri) şudur ki bir **بِبِغْضةٍ** ile (sana) ansızın saldırır,
ve ondan bir atışıp-savuşturma ile; ve senin gözetlemendir.
İbn Sîde dedi: onu es-Sukkerî açıkladı da dedi ki: **بِبِغْضةٍ** (yani) seni buğzeden bir kavim ile; o hâlde bu, **غِلْمة** ve **صِبْية** gibi bir çoğuldur; ve eğer Araplardan bilinen (şey) şu olmasaydı: şiirlerinde sevilenden bir **بِغْضةً** ile şikâyet etmezler, elbette derdik ki: buradaki **البِغْضة** **الإِبْغاض**’dır; bunun delili şudur: ona masdarı atfetmiştir; o da onun sözü: **وتَقاذُفٍ** منها; ve masdar niyetinde olan (şey) de onun sözü: **وأَنك تَرْقُب**.

Ve adam **بَغُضَ** (ötre ile) **بَغاضةً** (oldu); yani **بَغِيضاً** oldu. Ve Allah onu insanlara **بَغَّضَه** **تَبْغِيضاً** (ile) (yani) çirkin gösterdi de onu **فأَبْغَضُوه**; yani ona buğzettiler.

Ve **البَغْضاءُ** ve **البَغاضةُ**, ikisi birlikte: buğzun şiddeti; ve yine bunun gibi **البِغْضة** (kesre ile); Maʿḳıl b. Ḫuveylid el-Huẕelî dedi:
Ey Ebû Maʿḳıl, **بَغاضَتي**’mi
seni yılanların başlarına, onların pusu yerlerinden, bastırmasın.
Ve onu **أَبْغَضه** ve **بَغَضَه**; sonuncusu yalnızca Saʿleb’den (rivayet)tir. Ve Aziz ve Celil olanın sözü hakkında dedi:
**إِني لِعَمَلِكم من القَالِينَ**, yani **الباغِضِين**; bu da şuna delâlet etti: onun yanında **بَغَضَ** bir lehçedir. Dedi ki: eğer onun yanında bir lehçe olmasaydı, **من المُبْغِضِين** derdi. Ve **البَغُوضُ**: **المُبغِض**; Sîbeveyh inşâd etti:
Fakat **بَغُوضٌ** (olan şudur ki) “yoksul” denilsin.
Bu da yine şuna delâlet edenlerdendir: **بَغَضْته** bir lehçedir; çünkü **فَعُولاً** çoğunlukla ancak **فاعِل**’den olur, **مُفْعِل**’den değil. Ve denildi ki: **البَغيض** hem **المُبْغِض** hem **المُبْغَض** (için)dir; ikisi de zıddır. Ve **المُباغَضةُ**: **البَغْضاء**’yı karşılıklı yapma; Saʿleb inşâd etti:
Nice efendi vardır ki beni kötü etti, **مُباغِضِ**,
bana karşı kin sahibi ve eski (yahut büyük) bir **ضَبٍّ** (ile),
onun için, hayızlının **قُروء**’u gibi (zamanlar) vardır.
(* Onun sözü “**وضب فارض**”: **الضب** kin (demektir); **الفارض** eski, ve denildi ki büyük. Ve onun sözü “**له قروء** إلخ”: der ki: düşmanlığının, hayızlının vakti gibi, içinde coştuğu vakitler vardır.)

Ve **التَّباغُضُ**: **التَّحابّ**’ın zıddı. Ve bir adam **بَغِيض**’dur; ve **بَغُضَ** **بَغاضةً** ve **بَغِضَ**; o hâlde o **بَغِيضٌ**’dur. Ve bir adam **مُبَغَّضٌ**: çokça buğzedilir. Ve denilir: o, **مُبَغَّضِ** olmayan sevilendir. Ve iş ona **بُغِّض** edildi; ve “onu bana ne kadar buğzettirdi” (mânâsında) **وما أَبْغَضَه إِليّ** (denir); ve “onu onun için bana ne kadar buğzettirdi” **ما أَبْغَضَني له** denilmez, ne de “onu benim için ona ne kadar buğzettirdi” **ما أَبْغَضَه لي** (denir); bu, dil ehlinin sözüdür. İbn Sîde dedi: Sîbeveyh şunu nakletti: **ما أَبْغَضَني له** ve **ما أَبْغَضَه إِلي**; ve dedi ki: “**إِذا ما أَبْغَضَني له**” dediğinde, ancak ona karşı senin **مُبْغَضٌ** olduğunu haber verirsin; ve “**وإِذا قلت ما أَبْغَضَه إِليّ**” dediğinde, ancak onun senin yanında **مُبْغَضٌ** olduğunu haber verirsin. Ebû Hâtim dedi: haşv (avam) sözünden (olan) şudur: “Ben falancaya **أُبْغِض** ederim ve o da beni **يُبْغِضني** eder.” Ve “bana karşı **بَغُضَ** oldu” yani **بَغِيضاً** oldu. Ve **أَبْغِضْ به إِليَّ**: yani **ما أَبْغَضَه**. el-Cevherî: onların “**ما أَبْغَضَه لي**” sözü şâzdır, ona kıyas edilmez; İbn Berrî dedi: onu ancak şâz kıldı; çünkü onu **أَبْغَضَ**’dan yaptı; hâlbuki taaccüb **أَفْعَل**’dan ancak **بأَشَدّ** ve benzeri ile olur; dedi ki: ve zannettiği gibi değildir; bilakis o, “falanca bana karşı **بَغُضَ** oldu”dandır. Dedi ki: dil ve nahiv ehli şunu nakletmiştir: sen ona buğzeden olduğunda **ما أَبْغَضَني له**; ve o sana buğzeden olduğunda **ما أَبْغَضَني إِليه**. Ve duada: “Allah seninle gözü aydın etsin ve düşmanınla gözü aydın etmesin” (mânâsında) **نَعِمَ اللّهُ بك عَيْناً وأَبْغَضَ بِعَدوِّك عَيْناً**; ve Yemen ehli “deden **بَغُضَ** oldu” der; “deden **عَثَرَ** oldu” dedikleri gibi.

Ve **بَغِيض**: bir kabilenin babasıdır; ve denildi ki: Kays’tan bir haydır; o, ʿAylân Kays b. Saʿd b. Ġaṭafân b. Rayṯ’in oğlu **بَغِيض**’dir.
