# بغض — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%BA%D8%B6/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بغض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بغض

البغض بالضم: ضد الحب  ، نقله الجوهري. قال شيخنا، ضد الحب يلزمه العداوة في الأكثر، لا أنهما بمعنى، لظاهر  إنما يريد الشيطان أن يوقع بينكم العداوة والبغضاء   والبغضة، بالكسر، والبغضاء: شدته  ، وكذلك البغاضة.  وبغض، ككرم، ونصر، وفرح، بغاضة  مصدر الأول،  فهو بغيض  ، من قوم بغضاء. من المجاز:  يقال  ، نسبه ابن بري إلى أهل اليمن: بغض جدك، كتعس جدك  ، وعثر جدك، وهو من حد كرم. من المجاز في الدعاء:  نعم الله بك عينا وبغض بعدوك عينا  ، وهو من حد نصر. قال: أبو حاتم: قولهم أنا  أبغضه ويبغضني، بالضم، لغة رديئة  ، من كلام الحشو، وأثبتها ثعلب وحده، فإنه قال في قوله عز وجل:  إني لعملكم من القالين  أي الباغضين، فدل هذا على أن بغض عنده لغة، ولولا أنها لغة عنده لقال من المبغضين. قولهم:  ما أبغضه لي. شاذ  لا يقاس عليه، كما قاله الجوهري. قال ابن بري: إنما جعله شاذا، لأنه جعله من أبغض، والتعجب لا يكون من أفعل إلا بأشد ونحوه، قال: وليس كما ظن، بل هو من بغض فلان إلي. قال: وقد حكى أهل اللغة والنحو: ما أبغضني له، إذا كنت أنت المبغض له، وما أبغضني إليه، إذا كان هو المبغض لك. انتهى. وقال ابن سيده: وحكى سيبويه: ما أبغضني له، وما أبغضني له فإنما تخبر أنك مبغض له، وإذا قلت: ما أبغضه إلي فإنما تخبر أنه مبغض عندك.  وأبغضوه  ، أي  مقتوه  ، فهو مبغض.  وبغيض بن ريث بن غطفان  بن سعد بن قيس عيلان:  أبو حي  من قيس.  والتبغيض، والتباغض، والتبغض: ضد التحبيب، والتحابب، والتحبب  ، تقول: حبب إلي زيد: وبغض إلي عمرو، وتحبب لي فلان، وتبغض لي أخوه. وما رأيت أشد تباغضا منهما، ولم يزالا متباغضين.  وبغيض التميمي  الحنظلي  غير النبي صلى الله عليه وسلم اسمه  حين وفد عليه  بحبيب  ، تفاؤلا. ومما يستدرك عليه: البغضة، بالكسر: القوم يبغضون، قاله السكري في شرح قول ساعدة بن جؤية:
  ومن العوادي أن تقتك ببغضة                      وتقاذف منها وأنك ترقـب قال ابن سيده: فهو على هذا جمع، كغلمة وصبية، ولولا أن المعهود من العرب أن لا تتشكى من محبوب بغضة في أشعارها لقلنا إن البغضة هنا الإبغاض. وبغضه الله إلى الناس، فهو مبغض: يبغض كثيرا. والبغاضة: شدة البغض، قال معقل بن خويلد الهذلي:
  أبا معقل لا توطئنك بـغـاضـتـي                      رؤوس الأفاعي من مراصدها العرم والبغوض: المبغض، أنشد سيبويه:
  ولكن بغوض أن يقال عديم قلت: وفيه دليل قوي لما ذهب إليه ثعلب من أن بغضته لغة، لأن فعولا إنما هي في الأكثر عن فاعل لا مفعل وقيل: البغيض المبغض والمبغض جميعا، ضد. والمباغضة: تعاطي البغضاء، وقد باغضته. أنشد ثعلب:
  يا رب مولى ساءني مباغض
  علي ذي ضغن وضب فارض
  له قروء كقروء الـحـائض والبغيض: لقب الحسن بن محمد بن جعفر بن محمد بن إسماعيل بن جعفر الصادق، يقال لولده بنو البغيض.

### Türkçe

**البغض** (ötre ile): sevginin zıddı; bunu el-Cevherî nakletti. Şeyhimiz dedi ki: sevginin zıddı, çoğu kez düşmanlığı gerektirir; yoksa ikisi (düşmanlık ve **البغضاء**) aynı mânâda değildir; (âyetin) zahirine göre: “Şeytan ancak aranıza düşmanlığı ve **البغضاء**’yı düşürmek ister.” Ve **البغضة** (kesre ile) ve **البغضاء**: onun şiddeti; aynı şekilde **البغاضة** da.

Ve **بغض**, **كرم** ve **نصر** ve **فرح** vezninde: **بغاضة**; birincinin masdarıdır; o hâlde o **بغيض**tir; **بغضاء** bir kavimdendir.

Mecazdan: denilir; İbn Berrî onu Yemen ehline nisbet etti: **بغض جدك**; **تعس جدك** ve **عثر جدك** gibi; ve o, **كرم** babındandır.

Duada mecazdan: “Allah seni göz aydınlığı kılsın ve düşmanını göz aydınlığı kılsın” denilir; ve o, **نصر** babındandır.

Dedi ki: Ebû Hâtim: onların “ben onu **أبغضه** ve o beni **يبغضني**” (ötre ile) sözleri kötü bir dildir; dolgu sözlerdendir. Onu yalnızca Sa‘leb sabit kıldı; zira o, Aziz ve Celil olanın şu sözü hakkında dedi ki: “Ben sizin işinizden **من القالين**im”; yani **الباغضين** (böğzedenler). Bu da, **بغض**’un onun yanında bir dil (varyant) olduğuna delâlet etti; eğer onun yanında bir dil olmasaydı “**من المبغضين**” derdi.

Onların “**ما أبغضه لي**” sözleri: şâzdır; el-Cevherî’nin dediği gibi, ona kıyas edilmez. İbn Berrî dedi ki: onu ancak şâz kıldı; çünkü onu **أبغض**’dan yaptı; hâlbuki taaccüb, **أفعل**’den ancak “daha şiddetli” ve benzeriyle olur. Dedi ki: ve zannettiği gibi değildir; bilakis “falanca bana **بغض** oldu”dandır. Dedi ki: lugat ve nahiv ehli rivayet etmiştir: “**ما أبغضني له**”, sen onun için böğzeden olduğun zaman; ve “**ما أبغضني إليه**”, o sana böğzeden olduğu zaman. Bitti.

İbn Sîde dedi ki: Sîbeveyh rivayet etti: “**ما أبغضني له**” ve “**ما أبغضني له**”; ancak sen onun için böğzeden olduğunu haber verirsin; ve “**ما أبغضه إلي**” dediğin zaman, ancak onun senin yanında böğzeden olduğunu haber verirsin.

Ve “**أبغضوه**”: yani “**مقتوه**”; o hâlde o **مبغض**tur.

Ve **بغيض بن ريث بن غطفان بن سعد بن قيس عيلان**: Kays’tan bir hayyın babasıdır.

Ve **التبغيض** ve **التباغض** ve **التبغض**: **التحبيب** ve **التحابب** ve **التحبب**’in zıddıdır. Dersin ki: “Zeyd bana sevdirildi: ve Amr bana böğzettirildi; falanca bana sevgi gösterdi; ve onun kardeşi bana böğz gösterdi.” Ve ben ikisinden daha şiddetli **تباغضا** görmedim; ve onlar durmadan **متباغضين** oldular.

Ve **بغيض التميمي الحنظلي**: Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’in (yanına) geldiği zaman adı (bu idi); ona **حبيب** (adını) verdi; uğur sayarak.

Ve ondan istidrâk olunanlardandır: **البغضة** (kesre ile): böğzeden kavim; bunu es-Sukkerî, Sâ‘ide b. Cüveyye’nin şu sözünün şerhinde söyledi:

  “Ve musibetlerdendir ki seni bir **بغضة** ile öldürür
  ve ondan (sana) atışırlar; hâlbuki sen gözetirsin.”

İbn Sîde dedi ki: buna göre o bir cemi‘dir; **غلمة** ve **صبية** gibi. Ve eğer Araplardan bilinen, şiirlerinde sevgiliden **بغضة** ile şikâyet etmemeleri olmasaydı, derdik ki: buradaki **البغضة** **الإبغاض**tır.

Ve “Allah onu insanlara **بغض** etti”; o hâlde o **مبغض**tur: çok böğzeder.

Ve **البغاضة**: böğzün şiddeti. Ma‘kıl b. Huveylid el-Hüzelî dedi ki:

  “Ey Ebû Ma‘kıl, benim **بغاضتي**m seni çiğnemesin;
  engellerindeki gözetleme yerlerinden engin (gibi) yılanların başları.”

Ve **البغوض**: böğzeden; Sîbeveyh inşâd etti:

  “Fakat **بغوض** (olan), ‘yoksul’ denilmesidir.”

Dedim ki: bunda, Sa‘leb’in “**بغضته** bir dildir” diye gittiği şeye güçlü bir delil vardır; çünkü **فعولا** çoğu kez ancak **فاعل**den olur, **مفعل**den değil.

Ve denildi ki: **البغيض** hem **المبغض** hem **المبغض** (mânâsına) gelir; zıdd (olarak).

Ve **المباغضة**: **البغضاء**’yı karşılıklı yapmaktır; ve ben ona **باغضته**.

Sa‘leb inşâd etti:

  “Ey Rabb, efendi; beni kötü eden bir **مباغض**
  bana karşı kin sahibi ve sert bir düşman;
  onun **قروء**’u, hayızlının **قروء**’u gibidir.”

Ve **البغيض**: el-Hasen b. Muhammed b. Ca‘fer b. Muhammed b. İsmâ‘îl b. Ca‘fer es-Sâdık’ın lakabıdır; onun evlâdına **بنو البغيض** denilir.
