# بغل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%BA%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بغل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بغل

البَغْل: هذا الحيوان السَّحّاج الذي يُرْكَب، والأُنثى بَغْلة، والجمع بِغَال، ومَبْغُولاء اسم للجمع. والبَغّال: صاحب البِغَال؛ حكاها سيبويه وعُمارة
بن عقيل؛ وأَما قول جرير:
من كل آلِفَةِ المواخر تَتَّقِي
بِمُجَرَّدٍ، كَمُجَرَّدِ البَغّال
فهو البَغْل نفسه. ونَكَح فيهم فبَغَلهم وبَغَّلَهم: هَجَّن أَولادهم. وتزوَّج فلان فلانة فَبَغَّل أَولادَها إِذا كان فيهم هُجْنة، وهو من البَغْل لأَن البَغْلَ يَعْجَز عن شَأْوِ الفَرس. والتَّبْغيل من مَشْي الإِبلِ: مَشْيٌ فيه سَعَة، وقيل: هو مشيء فيه اختلاف واختلاط بين الهَمْلَجَة والعَنَق؛ قال ابن بري شاهده:
فيها، إِذا بَغَّلَتْ، مَشْيٌ ومَحْقَرةٌ
على الجِيَاد، وفي أَعناقها خَدَب
وأَنشد لأَبي حَيَّة النُّمَيري:
نَضْح البَرِيِّ وفي تَبْغِيلها زَوَرُ
وأَنشد للراعي:
رَبِذاً يُبَغِّل خَلْفَها تَبْغِيلا
(* قوله «ربذاً إلخ» صدره كما في شرح القاموس: وإذا ترقصت المفازة غادرت) وفي قصيد كعب بن زهير:
فيها على الأَيْنِ إِرْقال وتَبْغِيل
هو تَفْعِيل من البَغْل كأَنه شبه سيرها بسير البغل لشدَّته.

### Türkçe

**البَغْل**: Bu, binilen o sıyırıcı hayvandır; dişisi **بَغْلة**’dir,

çoğulu **بِغَال**’dir; **مَبْغُولاء** ise çoğul için bir isimdir. **البَغّال**: **البِغَال** sahibi; bunu

Sîbeveyh ve Umâre

b. Akîl nakletmiştir; Cerîr’in sözüne gelince:

من كل آلِفَةِ المواخر تَتَّقِي
بِمُجَرَّدٍ، كَمُجَرَّدِ البَغّال

o, bizzat **البَغْل**’ün kendisidir. “Onların içinde nikâhladı da onları **بَغَل** etti ve onları **بَغَّلَ** etti”: çocuklarını melezleştirdi.

“Falan, falancayla evlendi de onun çocuklarını **فَبَغَّل** etti” denir; eğer onlarda bir melezlik varsa; bu,

**البَغْل**’dendir; çünkü **البَغْل** atın erişeceği dereceye güç yetiremez. Develerin yürüyüşünden **التَّبْغيل**: içinde genişlik olan bir yürüyüştür; “içinde **الهَمْلَجَة**

ile **العَنَق** arasında farklılık ve karışma bulunan bir yürüyüştür” denilmiştir; İbn Berrî dedi ki, onun şahidi:

فيها، إِذا بَغَّلَتْ، مَشْيٌ ومَحْقَرةٌ
على الجِيَاد، وفي أَعناقها خَدَب

Ebû Hayye en-Nümeyrî’ye ait olarak okundu:

نَضْح البَرِيِّ وفي تَبْغِيلها زَوَرُ

Râ‘î’ye ait olarak okundu:

رَبِذاً يُبَغِّل خَلْفَها تَبْغِيلا
(* «ربذاً إلخ» sözü: başı, Kâmûs şerhinde olduğu üzere: وإذا ترقصت المفازة غادرت)

Ka‘b b. Züheyr’in kasidesinde:

فيها على الأَيْنِ إِرْقال وتَبْغِيل

O, **البَغْل**’den **تَفْعِيل**’dir; sanki onun yürüyüşünü, şiddetinden dolayı, katırın yürüyüşüne benzetmiş gibidir.
