# بغل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%BA%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بغل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بغل

البغل م معروف وهو المولد من بين الحمار والفرس ج: بغال قال الله تعالى:  والخيل والبغال والحمير لتركبوها  . ويقال: البغل نغل، وهو له أهل: أي ابن زنية. ومبغولاء: اسم الجمع. والأنثى بهاء ومنه قولهم: فلانة أعقر من بغلة. من المجاز: نكح في بني فلان، بغلهم، كمنعهم: أي هجن أولادهم، كبغلهم تبغيلا، وهو من البغل، لأن البغل يعجز عن شأو الفرس. ونص التكملة: قال ابن دريد: ويقال: نكح فلان في بني فلان فبغلهم، وضبطه بالتشديد. وحفص بن بغيل، كزبير المرهبي: محدث عن سفيان وزائدة، وعنه أبو كريب، وأحمد بن بديل، صدوق. وبغل تبغيلا: بلد وأعيا في المشي، وهو مجاز. من المجاز: بغلت الإبل: إذا مشت بين الهملجة والعنق ومنه اشتقاق البغل، كما قاله ابن دريد. وقيل: التبغيل: هو المشي الذي يرفق فيه، يقال: أعيا فبغل: إذا هملج، قال الراعي:
  وإذا ترقصت المفازة غادرت                      ربذا يبغل خلفها تـبـغـيلا ومما يستدرك عليه:

  تبغل البعير: إذا تشبه به في سعة مشيه، وتصور منه عرامته وخبثه، فقيل في صفة النذل: هو بغل نغل، قاله الراغب. والتبغيل: غلظ الجسم، وصلابته، قيل: ومنه اشتقاق البغل. والبغلول، بالضم: الغوط من الأرض، ينبت، عن أبي عمرو. والبغال، كشداد: صاحب البغال، حكاها سيبويه، وأما قول جرير:
  من كل آلفة المواخر تتقى                      بمجرد كمجرد البـغـال فهو البغل نفسه، حققه الصاغاني. وبغليل، بالفتح: لقب عبد القادر بن محمد الغزناطي الشريف، نزيل مليانة، وأخوه القاسم نزل في شرشالة. ويقال: طريق فيه أبوال البغال: أي صعب. من المجاز: تقول أهل مصر: اشترى فلان بغلة حسناء: أي جارية، وفي بيت بني فلان بغال، واشتريت من بغال اليمن ولكن بغالي الثمن. وبغل الرجل، ككرم، بغولة: تبلد. ويقال: هو من الثور أبغل، ومن الحمار أنغل. وأبغل الظبية. وبغلان: قرية ببلخ، إليها نسب قتيبة بن سعيد، المحدث المشهور.

### Türkçe

**البغل**: م. bilinen (şey)dir; ve o, eşek ile kısrak arasından doğan melezdir. Çoğulu: **بغال**. Allah Teâlâ dedi ki: “Ve atlar, **البغال** ve eşekler; onlara binesiniz diye.” Ve denilir: **البغل** **نغل**dür; ve o, “onun ehli vardır” (demektir): yani zina oğlu. Ve **مبغولاء**: cem‘ ismi. Dişisi **بهاء** iledir; ve ondan onların sözü: “Falan kadın, bir **بغلة**den daha kısırdır.”

Mecazdan: “Falan oğullarında nikâhladı, **بغلهم** (kıldı), **كمنعهم**”: yani onların çocuklarını melezleştirdi; “onları **كبغلهم** **تبغيلا** (kıldı)”; ve o, **البغل**dendir; çünkü **البغل**, kısrağın yarış derecesine güç yetiremez. Ve **التكملة**’nin nassı: İbn Düreyd dedi: Ve denilir: “Falan, falan oğullarında nikâhladı da onları **فبغلهم** (kıldı)”; ve onu şeddeli ضبط etti. Ve **حفص بن بغيل**، **كزبير المرهبي**: Süfyân ve Zâide’den hadis rivayet eden; ondan Ebû Küreyb ve Ahmed b. Bedîl (rivayet etti); صدوقtur. Ve “**بغل** **تبغيلا**”: (bir beldede) kaldı ve yürüyüşte aciz kaldı; ve o mecazdır.

Mecazdan: “**بغلت الإبل**”: deve(ler) **الهملجة** ile **العنق** arasında yürüdüğü zaman; ve ondan **البغل**ün iştikakı (türeyişi), İbn Düreyd’in dediği gibi. Ve denildi: **التبغيل**: içinde yumuşak davranılan yürüyüştür; denilir: “Aciz kaldı da **فبغل**”: **هملج** ettiği zaman. **الراعي** dedi ki:
  “Ve çöl sallanıp oynadığında, geride bıraktı
                      iri yapılıyı; arkasında **يبغل** **تبغيلا**.”

Ve üzerine istidrâk olunanlardan:

“**تبغل البعير**”: yürüyüşünün genişliğinde ona benzemesi, ve ondan onun azgınlığının ve kötülüğünün tasavvur edilmesi; böylece alçağın sıfatında denildi: “O, **بغل نغل**dür”; **الراغب** söyledi. Ve **التبغيل**: bedenin kalınlığı ve onun sertliği; denildi: ve ondan **البغل**ün iştikakı. Ve **البغلول** (ضم ile): yerden bir çukur; bitki biter; Ebû Amr’dan. Ve **البغال**، **كشداد**: **البغال**ın sahibi; Sîbeveyh onu nakletti. Cerîr’in sözüne gelince:
  “Her bir ülfet eden (gemilerin) pruvalarından sakınılır
                      çıplak (kılıç) ile; **البـغـال**ın çıplağı gibi”
o, **البغل**ün kendisidir; **الصاغاني** onu tahkik etti. Ve **بغليل** (فتح ile): Milyâne sakini, eş-Şerîf Abdülkâdir b. Muhammed el-Gaznâtî’nin lakabı; kardeşi el-Kâsım Şerşâle’de indi. Ve denilir: “İçinde **أبوال البغال** olan yol”: yani zor.

Mecazdan: Mısır ehli der: “Falan, güzel bir **بغلة** satın aldı”: yani bir câriye. Ve “Falan oğullarının evinde **بغال** var.” Ve “Yemen’in **بغال**ından satın aldım; fakat **بغالي** (pahalı) fiyatlıdır.” Ve “**بغل** adam”, **ككرم**; **بغولة**: budalalaştı. Ve denilir: “O, öküzden **أبغل**dır; ve eşekten **أنغل**dır.” Ve “**أبغل الظبية**.” Ve **بغلان**: Belh’te bir köy; meşhur muhaddis Kuteybe b. Saîd ona nisbet edildi.
