# بغو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D8%BA%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بغو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بغو

: ( و ( *!بَغَا الشَّيءَ *!بَغْواً : نَظَرَ إليه كَيْفَ هو ) ؛ واوِيَّةٌ يائِيَّةٌ .
( *!والبَغْوُ : ما يَخْرُجُ من زَهْرِ ) القَتادِ الأَعْظمِ الحجازِيِّ ، وكَذلِكَ ما يَخْرُجُ مِن زَهْرِ ( العُرفُطِ والسَّلَم .
( *!والبَغْوَةُ : الطَّلْعَةُ ) حينَ ( تَنْشَقُّ فَتَخْرُجُ بَيْضاءَ ) رَطْبَةً .
( و ) أَيْضاً : ( الثَّمَرَةُ قبلَ نِضاجِها ) ؛ كما في المُحْكَم .
وفي التَّهْذِيبِ : قبلَ أَنْ يَسْتَحْكِمَ يُبْسُها ، والجَمْعُ *!بَغُوٌ .
وخَصَّ أَبو حَنيفَةَ *!بالبَغْوِ مَرَّةً البُسرَ إذا كَثُر شيئاً .
وقالَ ابنُ بَرِّي : *!البَغْوُ *!والبَغْوَة كُلُّ شَجَرٍ غَضَ ثَمَرهُ أَخْضَر صَغِير لم يَبْلُغْ .
وفي حدِيثِ عُمَرَ ، رضِيَ اللَّهُ عنه : ( أَنَّه مَرَّ برجُلٍ يَقْطَعُ سَمُراً بالبادِيَةِ فقَالَ : رَعَيْتَ *!بَغْوَتَها وبَرَمَتَها وحُبْلَتَها وبَلَّتها وفَتْلَتَها ثم تَقْطَعُها ) .
قالَ ابنُ الأثيرِ : قالَ القُتَيْبيّ يَرْوِيه أَصْحابُ الحدِيثِ مَعْوَتَها ، قالَ :

وذلِكَ غَلَطٌ لأنَّ المَعْوَةَ البُسْرةُ التي جَرَى فيها الإرْطابُ ، قالَ : والصَّوابُ *!بَغْوَتَها ، وهي ثَمرةُ السَّمُرِ أَوَّل ما تَخْرُجُ ثم تَصِيرُ بعدَ ذَلِكَ بَرَمَةٌ ثم بَلَّةً ثم فَتْلَةً .
( *!وبَغْوانُ : ة بنَيْسابُورَ ) ؛ كذا في التّكْمِلَةِ .
وهي غَيْر بَغُولَن ، بضمِّ الغَيْنِ وفتحِ اللامِ ، وهي أيْضاً قَرْيةٌ بنَيْسابُورَ .
( *!والبَغَويُّ : الحُسَيْنُ بنُ مَسْعودٍ الفَرَّاءُ مَنْسوبٌ إلى بَغْشورَ ) ، قَرْيَة بينَ هرَاةَ وسرخس .
( وذُكِرَ ) في الرَّاءِ وفي النبراسِ : بَغَا قَرْيةٌ بخُرَاسانَ بينَ هرَاةَ ومَرْوَ .
وزادَ في اللّبابِ : يقالُ لها بَغَا وبَغْشور .
ونَقَلَ شَيْخُنا عن شُرُوحِ الألْفِيَّة للعِراقيّ : أنَّ *!البَغَويَّ نِسْبَة لبغ ، قالَ : وهو أَغْرَبها ، ثم قالَ : فاقْتِصارُ المصنِّفِ على بَغْشورَ مع تَصْرِيحِ غيرِهِ ببَاقِي اللّغاتِ مِن القُصُورِ .
قُلْتُ : وهذا الذي اسْتَغْرَبَه قد وُجِدَ بخطِّ الحَكَم المُسْتَنْصِر باللَّهِ أَمِير المُؤْمِنِين ، وقالَ : إنَّه مَوْضِعٌ قُرْبَ هرَاةَ وقالَ : أَحمدُ بنُ بغ بمَرْو . وقالَ : عبدُ الغَنِّي بنُ سعيدِ محمدِ بن نجيدٍ والدُ عبدِ المَلِكِ ، وعبْدِ الصَّمَدِ ، مِن أَهْلِ بغ ، حَدَّثوا كُلُّهم ، وذَكَرَهم الأميرُ ولم يَقُلْ مِن أهْلِ بغ ، وقالَ : هم *!بغويُّون فتأمَّل .

وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!البَغْوَةُ : التمْرَةُ التي اسْوَدَّ جَوفُها وهي مُرْطِبَةٌ .
*!والبُغَةُ : كثُبَةٍ : ما بينَ الرُّبَع والهُبَع .
وقالَ قُطْربُ : هو البُعَّة ، بالعَيْنٍ المُشدَّدَةِ ، وغَلَّطُوه في ذلِكَ .
*!وبُغَيَّةُ ، بالضمِّ مُصَغَّراً : عينُ ماءٍ .

### Türkçe

: ( ve ( **بَغَا الشَّيءَ** **بَغْواً** : ona, nasıl olduğuna bakarak baktı ) ; **واوِيَّةٌ** **يائِيَّةٌ** .
( **والبَغْوُ** : ( **القَتادِ** ) en büyük Hicazî olanının çiçeğinden çıkan şey; ve yine ( **العُرفُطِ** ve **السَّلَم** ) çiçeğinden çıkan şey.
( **والبَغْوَةُ** : ( **الطَّلْعَةُ** ) ( yarılıp beyaz, taze olarak çıktığı zaman ).
( ve ) ayrıca: ( olgunlaşmasından önceki meyve ); **المُحْكَم**’de olduğu gibi.
Ve **التَّهْذِيب**’de: kuruluğu sağlamlaşmadan önce; çoğulu **بَغُوٌ**’dur.
Ve Ebû Hanîfe, **بالبَغْوِ** ile bir defa, biraz çoğaldığı zaman **البُسر**’i tahsis etti.
Ve İbn Berrî dedi: **البَغْوُ** ve **البَغْوَة**: her ağaç; meyvesi taze, yeşil, küçük, erişmemiş olan.
Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: ( onun, çölde bir adamın **سَمُراً** kestiğine uğradığı; bunun üzerine dedi ki: “Onun **بَغْوَتَها**’sını, **بَرَمَتَها**’sını, **حُبْلَتَها**’sını, **بَلَّتها**’sını ve **فَتْلَتَها**’sını otlattın; sonra onu kesiyorsun!” ).
İbnü’l-Esîr dedi: Kuteybî dedi ki: hadis ashabı onu **مَعْوَتَها** diye rivayet eder; dedi ki:

Ve bu yanlıştır; çünkü **المَعْوَةَ** olgunlaşmanın yürüdüğü **البُسْرةُ**’dir; dedi ki: doğrusu **بَغْوَتَها**’dır; o, **السَّمُرِ**’ün meyvesidir; ilk çıktığı zaman; sonra bundan sonra **بَرَمَةٌ** olur; sonra **بَلَّةً**; sonra **فَتْلَةً**.
( **وبَغْوانُ** : Nîsâbûr’da bir (yer) ) ; **التّكْمِلَة**’de böyle.
Ve o, **بَغُولَن**’den başkadır; **الغَيْنِ**’in dammesi ve **اللامِ**’ın fethasıyla; o da Nîsâbûr’da bir köydür.
( **والبَغَويُّ** : el-Ferrâ’ el-Hüseyn b. Mes‘ûd; **بَغْشورَ**’a nisbetlidir ); Herât ile Serahs arasında bir köy.
( ve zikredildi ) **الرَّاءِ**’da ve **النبراس**’ta: **بَغَا** Horasan’da, Herât ile Merv arasında bir köydür.
Ve **اللّباب**’da artırdı: ona **بَغَا** ve **بَغْشور** denir.
Ve şeyhimiz, Irakî’nin **الألْفِيَّة** şerhlerinden nakletti: **البَغَويَّ**’nin, **بغ**’a nisbet olduğu; dedi ki: o, onların en garibidir; sonra dedi ki: musannifin, başkası kalan lugatları açıkça belirtmişken **بَغْشورَ** ile yetinmesi, kusurdandır.
Dedim ki: onun garipsediği bu şey, Emîru’l-mü’minîn el-Hakem el-Müstansır billâh’ın hattıyla bulunmuştur; ve dedi ki: o, Herât yakınında bir mevzidir; ve dedi ki: Ahmed b. **بغ** Merv’dedir. Ve dedi ki: Abdülgannî b. Saîd Muhammed b. Necîd, Abdülmelik’in ve Abdüssamed’in babası, **بغ** ehlindendir; hepsi hadis rivayet ettiler; ve emir onları zikretti ve “**بغ** ehlinden” demedi; ve dedi ki: onlar **بغويُّون**’dur; öyleyse düşün.

Ve ona istidrâk olunan şeylerdendir:
**البَغْوَةُ** : içi kararmış olduğu hâlde, o ise olgunlaşmakta olan hurma tanesi.
**والبُغَةُ** : **كثُبَةٍ** : **الرُّبَع** ile **الهُبَع** arasındaki şey.
Ve Kutrub dedi: o, şeddeli **العَيْنٍ** ile **البُعَّة**’dir; ve bunda onu hatalı saydılar.
**وبُغَيَّةُ** , damme ile küçültme olarak: su gözü.
